Nhà nghiên cứu Ethereum: Tại sao blockchain L1 kiểu monolithic lại là "ngõ cụt"?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Nhà nghiên cứu Ethereum: Tại sao blockchain L1 kiểu monolithic lại là "ngõ cụt"?
Mạng blockchain lớp 1 (L1) đơn khối không chỉ không bền vững, mà thực tế chúng còn chẳng bao giờ có thể cung cấp được thông lượng cần thiết —— và còn thua kém mục tiêu tới vài bậc độ lớn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Polynya
Chỉnh sửa: Nam Phong
Tôi chưa bao giờ viết một bài về “Optimistic Rollups so với ZK-Rollups”. Cả hai đều tuyệt vời. Các bài viết của tôi luôn phản đối các blockchain L1 monolithic kém hiệu quả, không thể mở rộng, thiếu an toàn và thiếu tính linh hoạt —— và chúng ta đã thấy sự phân bổ vốn phi lý vào những mạng L1 này.
Mục tiêu duy nhất của tôi là chứng kiến việc mở rộng blockchain trên toàn cầu theo cách bền vững về mặt công nghệ, kinh tế và xã hội.
Các mạng blockchain L1 monolithic không chỉ không bền vững, mà thực tế là chúng sẽ không bao giờ đạt được thông lượng cần thiết —— và còn thua kém mục tiêu tới vài bậc độ lớn. Nhưng điều đó không còn là vấn đề nữa —— chúng ta cần các lớp thực thi mô-đun và lấy mẫu khả năng sẵn có dữ liệu (data availability sampling) để mở rộng blockchain. Chưa bao giờ điều này lại rõ ràng đến thế. Chúng ta càng sớm nhận ra và chuyển đổi sang hướng đi này thì ngành công nghiệp blockchain sẽ càng phát triển tốt hơn.
Vâng, đây chỉ là quan điểm cá nhân tôi. Như thường lệ, xin hãy coi bài viết này như một dòng suy nghĩ tự do từ một người nghiệp dư, chứ không phải một bài nghiên cứu chuyên sâu.
Blockchain L1 monolithic (vẫn) cực kỳ kém hiệu quả
Tôi bắt đầu viết bình luận về Rollups từ năm 2020 và đăng bài vào thời điểm này năm ngoái, khi luận điểm phổ biến là “Cardano/các nền tảng hợp đồng thông minh L1 khác sắp bùng nổ, người dùng sẽ di cư hàng loạt khỏi Ethereum sang các mạng L1 khác trong một đêm”.
Sau đó, lập luận chuyển thành “Các mạng L2 chỉ là giải pháp tạm thời, cách duy nhất để mở rộng là thông qua các mạng L1”.
Tuy nhiên, ngay cả những thử nghiệm nhẹ nhàng nhất vào cuối năm 2021 cũng khiến cho câu chuyện về các mạng L1 thay thế sụp đổ một cách chóng mặt:
1. Binance Smart Chain (BSC) làm tăng yêu cầu hệ thống do phình trạng thái. Hệ quả là các nút bắt đầu mất đồng bộ, gây ra nhiều vấn đề. Vấn đề ở đây là ban đầu họ đặt yêu cầu hệ thống rất thấp —— nhưng họ không cảnh báo người dùng rằng yêu cầu hệ thống sẽ tăng theo cấp số mũ cùng với sự phình trạng thái. Hiện tại, họ đang tiến hành thay đổi mạng liều lĩnh mà không có kiểm toán hay thử nghiệm đầy đủ. Tất nhiên, chuyển sang Erigon và vận hành nhiều chuỗi sẽ mang lại lợi ích từng phần, nhưng vẫn luôn tồn tại những giới hạn nghiêm trọng.
2. Solana không mắc lỗi này; họ công khai ngay từ đầu về yêu cầu hệ thống cao. Giờ đây, tôi hoàn toàn không định chỉ trích các sự cố và thất bại khác nhau của Solana, bởi vì phần lớn là do nó vẫn là một sản phẩm beta sớm. Những lỗi và vấn đề do thiếu tính năng luôn xuất hiện trong các dự án beta, dù là Rollups, dapp hay blockchain L1 monolithic, tôi chỉ mong đội phát triển sửa được chúng. Nhưng vấn đề là, theo thời gian, khi Solana trưởng thành, đã được kiểm thử kỹ lưỡng để loại bỏ lỗi và triển khai thị trường phí, nó sẽ cần cung cấp thông lượng gia tăng nhưng với chi phí rất lớn về mặt bền vững công nghệ và kinh tế. Về bản chất, Solana không thể mở rộng. Optimistic Rollups là giải pháp tốt hơn nhiều so với Solana và sẽ nhanh chóng trưởng thành.
3. Polygon PoS có thể nói là chuỗi được áp dụng nhiều thứ hai sau Ethereum. Hiện tại, Polygon PoS thực sự là một “chuỗi cam kết” (commit chain), chứ không phải một chuỗi L1 thay thế, nhưng nó vẫn là một chuỗi đơn khối và chịu các hạn chế kém hiệu quả giống như các mạng L1. Polygon PoS đã chạm tới giới hạn, bị ảnh hưởng bởi giao dịch rác, buộc phải nâng giá gas tối thiểu. Nhưng ngay cả sau đó, vẫn có nhiều dự án gửi tin nhắn rác, khiến giá gas tăng vượt quá 0,1 USD. Cần làm rõ, đây là kết quả tốt hơn nhiều so với Solana hay Cardano, nơi mà trong thời gian tắc nghẽn, 99% giao dịch thất bại, chỉ có các bot MEV nhỏ mới thành công. Đáng khen là, khác với các dự án blockchain monolithic khác, nhóm Polygon đã công khai thừa nhận những hạn chế này và tập trung toàn lực vào ZK-Rollup —— thứ thực sự có thể đạt được khả năng mở rộng cao. Hành động đáng khen: nhóm Polygon đầu tư 1 tỷ đô la vào công nghệ zero-knowledge là một bước đi tích cực.
4. Nói về Cardano, họ cũng là một sản phẩm beta rất sơ khai, giống như Solana, và cũng cần triển khai thị trường phí. Yêu cầu hệ thống của Cardano vẫn còn thấp. Gần đây, tôi thấy cộng đồng Cardano ngày càng quan tâm đến Rollup —— thật tuyệt khi thấy điều này! Tuy nhiên, mọi thứ đều vô ích nếu bản thân Cardano chưa triển khai lấy mẫu khả năng sẵn có dữ liệu (data availability sampling).
5. Chúng ta thấy nhiều dự án khác cũng không đạt được hiệu ứng như quảng cáo. Mỗi khi không gian khối bão hòa, phí trên Avalanche C-Chain tăng vọt —— ý tôi là, đây là đặc điểm cơ bản của các chuỗi khối đơn. Subnet dẫn đến phân mảnh bảo mật hoặc phi tập trung và sẽ chịu giới hạn nghiêm trọng tương tự (tức là phí tăng vọt). Về chức năng “online pruning” (cắt tỉa trực tuyến, “cắt tỉa” ở đây nghĩa là nén lịch sử giao dịch cũ của nút) của Avalanche: hãy chờ xem, nhưng điều này dường như chỉ triển khai “offline pruning” của Geth và thực hiện cắt tỉa với tần suất cao hơn. Điều này có thể là bổ sung tốt cho Geth, nhưng chắc chắn không giải quyết được giới hạn cơ bản về phình trạng thái. Chúng ta đã thấy sự thất bại của Harmony, v.v. Nhưng tôi cũng muốn nhấn mạnh những dự án đang xây dựng giải pháp mở rộng cho thế hệ tiếp theo: lấy mẫu khả năng sẵn có dữ liệu (DAS) từ Ethereum, Tezos, Celestia và Polygon Avail; bằng chứng hiệu lực từ Mina và Aleo; và rất nhiều phương án Rollup, giờ đây dường như mỗi tuần lại xuất hiện một Rollup mới! Rõ ràng, chúng ta đã bước vào thời đại “kiến trúc mô-đun” —— rất ít ai nghiêm túc xây dựng blockchain L1 monolithic mới. Trong tình huống then chốt, các dự án “mô-đun nguyên mẫu” như Polkadot và NEAR là giải pháp trung hạn, tuy không giải quyết được nhiều vấn đề nêu trên, nhưng vẫn đảm bảo tính bền vững và an toàn. Nếu bạn không quan tâm đến tính bền vững và an toàn, thì Dfinity/ICP đang xây dựng những thứ thú vị.
6. Tôi cũng muốn làm rõ rằng blockchain L1 monolithic vẫn có con đường phát triển: nâng cấp lên công nghệ thế hệ tiếp theo. Ví dụ, Avalanche có thể triển khai một “subnet DAS” ở lớp dưới, được xác thực bởi toàn bộ tập hợp trình xác thực, và đưa vào lớp thực thi mô-đun. Trừ khi đây là ưu tiên trong lộ trình của họ, nếu không tôi sẽ tiếp tục thúc đẩy quan điểm này cho đến khi sự chuyển đổi này trở nên phổ biến trong toàn ngành.
7. Hiện tại, không phải chuỗi nào cũng phải là Rollup hoặc có thiết kế mô-đun nào đó. Khi bảo mật không quan trọng, hoặc khi muốn triển khai một tính năng mới khó hoặc không thể thực hiện trong Rollup, thì các chuỗi L1 chủ quyền vẫn có chỗ đứng. Tất nhiên, đây phần lớn là một thị trường ngách, nhưng là thị trường có thật. Hệ sinh thái Cosmos làm tốt trong lĩnh vực này, Polygon Edge cũng đang xây dựng các giải pháp hấp dẫn, mặc dù tôi hy vọng sẽ thấy những chuỗi này được chứng minh hiệu quả, và IBC (giao tiếp liên chuỗi) cũng tiến hóa để xác minh bằng chứng hiệu lực. Cầu nối giữa các chuỗi L1 cũng vậy. Nhưng ngay cả cầu nối liên chuỗi L1 được chứng minh hoàn hảo về mặt hiệu lực, ví dụ như cầu nối “Mina <> Ethereum” mà =nil; Foundation đang xây dựng, vẫn phải giả định rằng chuỗi yếu hơn (tức là Mina) sẽ không bị tấn công; trong khi đó, cầu nối Rollup có thể cung cấp đảm bảo an toàn hoàn chỉnh —— ngay cả khi chuỗi Rollup yếu hơn bị tấn công, bạn vẫn kế thừa được bảo mật từ chuỗi mạnh hơn.
8. Cuối cùng, thời điểm thảo luận rất quan trọng. Hiện tại, Optimistic Rollups chưa sẵn sàng, nên việc sử dụng các blockchain L1 monolithic không ở giai đoạn beta vẫn còn ý nghĩa. Cần lưu ý rằng cả Optimistic Rollups và blockchain L1 monolithic đều có mức độ trưởng thành/bất ổn khác nhau, vì vậy bạn phải đánh giá theo từng trường hợp cụ thể. Nhưng tôi sẽ không bàn sâu về điều này trong bài viết này; sở thích duy nhất của tôi là tìm hiểu cách blockchain có thể mở rộng quy mô lớn và bền vững về lâu dài. Tuy nhiên, Optimistic Rollups đang nhanh chóng trưởng thành và có con đường rõ ràng để trở thành giải pháp bền vững. Chỉ cần công việc kỹ thuật là đủ —— rất có thể ít nhất một Optimistic Rollup sẽ đạt được phi tập trung hoàn toàn, nén dữ liệu, có cầu nối thanh khoản cao và mở rộng quy mô trong vòng một năm. Ngay khi Optimistic Rollups sẵn sàng cho thời điểm vàng của mình, trò chơi của tất cả các mạng blockchain L1 monolithic sẽ kết thúc.
Trước đây, tôi luôn có cái nhìn rất dài hạn, do đó, tôi có thể đã thảo luận về ZK-Rollups theo hướng tích cực hơn.
Tôi luôn cho rằng ZK-Rollups sẽ là đích đến cuối cùng, và tất cả các Optimistic Rollups sẽ hoặc chuyển đổi thành ZK-Rollups, hoặc sử dụng bằng chứng hiệu lực (validity proofs) thay thế hệ thống bằng chứng gian lận. Nhưng điều đó có thể là ba năm nữa.
Kết luận của phần đầu tiên ở trên là: blockchain L1 monolithic là ngõ cụt, bằng chứng tại thời điểm này là áp đảo, vì vậy tôi muốn nhấn mạnh điều này thật rõ ràng. Dưới đây là phần thứ hai của bài viết, sẽ tập trung chủ yếu vào Ethereum, vì Ethereum là nơi diễn ra mọi sáng tạo về Rollup và có lộ trình mở rộng tham vọng nhất.
Optimistic Rollups so với ZK-Rollups
Bây giờ, hãy cùng thảo luận về Optimistic Rollups và ZK-Rollups.
Nhân tiện, gần đây tôi biết đến Obscuro (một TEE Rollup) và Naive Rollup của Urbit.
Không gian thiết kế Rollup như một tấm bảng trắng, do đó có thể có nhiều loại Rollup! Nhưng ở đây, tôi đặc biệt nói đến các Rollup an toàn dựa trên bằng chứng gian lận (Optimistic Rollups) và bằng chứng hiệu lực (ZK-Rollups).
Phí giao dịch
Hãy bắt đầu với các Rollup dành riêng cho ứng dụng: rõ ràng là ZK-Rollups đang dẫn đầu trong lĩnh vực này. Các giải pháp như Loopring, zkSync được hoan nghênh trong lĩnh vực thanh toán, phí chuyển token ERC-20 dao động khoảng 0,10 USD. Tại thời điểm viết bài, phí cố định trên sàn giao dịch phi tập trung ZigZag (dựa trên công nghệ ZK-Rollup) là 0,28 USD, bao gồm phí gas và phí giao dịch. Đồng thời, nền tảng phái sinh phi tập trung dYdX không thu phí gas dành cho người dùng, nhưng chúng ta có thể tính phí giao dịch của nền tảng: vào những ngày giao dịch cao điểm, họ phải trả 0,08 USD phí gas cho Ethereum mỗi giao dịch; vào những ngày ít giao dịch hơn, con số này khoảng 0,10 USD.
Hiện tại, Optimistic Rollup hoàn toàn có khả năng đạt mức phí này —— thực tế, Hubble (mạng L2 dựa trên Optimistic Rollup) mà dự án Worldcoin dự định sử dụng hiện đang có phí chuyển token ERC-20 dưới mức 0,10 USD. Bây giờ chúng ta chuyển sang các Rollup hợp đồng thông minh —— tại sao phí trên Optimism và Arbitrum hiện tại lại cao đến vậy? Tại thời điểm viết bài, theo dữ liệu từ Lefees.info, phí đổi token trên Optimism là 0,85 USD, trong khi Arbitrum là 1,35 USD —— quá cao!
Câu trả lời rất đơn giản: các Optimistic Rollup này chưa được tối ưu hóa, và phần lớn các dApp triển khai sớm trên Optimistic Rollup đều là bản sao chép của các dự án gốc trên Ethereum, chứ không được thiết kế riêng cho Optimistic Rollup. Gần đây, Aave V3 —— được tối ưu hóa đặc biệt cho Optimistic Rollup —— đã thành công giảm phí khoảng 10 lần!
Nhưng sẽ còn nhiều tối ưu hóa nữa. Gộp chữ ký/nén sẽ tiết kiệm trực tiếp khoảng 1.000 Gas mỗi giao dịch. Nén cơ bản dữ liệu gọi (calldata) sẽ tiết kiệm trực tiếp 2,5 lần, và các phương án tiên tiến hơn nữa sẽ xuất hiện. Khi Optimistic Rollup và các dApp triển khai trên đó được tối ưu hóa, phí giao dịch của Optimistic Rollup sẽ dễ dàng đạt mức 0,01–0,10 USD.
Khoan đã, đây là trước khi giai đoạn The Surge của lộ trình phát triển Ethereum (tăng mạnh khả năng mở rộng Rollup thông qua phân mảnh - sharding) đến! Nếu đợt nâng cấp hard fork Shanghai của Ethereum vào cuối năm 2022 (lần nâng cấp đầu tiên sau hợp nhất) diễn ra suôn sẻ, bước đầu tiên có thể là giới thiệu “giao dịch chứa blob” (blob-carrying transactions —— một định dạng giao dịch mới do Vitalik đề xuất), giúp chi phí calldata (dữ liệu gọi) giảm gần bằng không, và thực tế là Optimistic Rollup sẽ còn rẻ hơn nữa!
Hiện tại, ZK-Rollup có chi phí cố định cao hơn. Ngày nay, ZK-Rollup rẻ hơn vì chi phí calldata vượt quá chi phí cố định; nhưng khi chi phí calldata trở nên không đáng kể, phí giao dịch sẽ hoàn toàn bị chi phối bởi chi phí cố định của ZK-Rollup. Mà chi phí vận hành của ZK-Rollup cao hơn nhiều.
Rõ ràng, hiện có nhiều hệ thống chứng minh khác nhau với chi phí khác nhau, nhưng ước tính thông thường là 0,01–0,02 USD. Đây sẽ là mức phí thấp nhất của ZK-Rollup. Tuy nhiên, Optimistic Rollup có thể tự do giảm xuống thấp hơn: do chi phí của một Optimistic Rollup trưởng thành chiếm 99% là chi phí calldata, chúng có thể truy cập ~5200 TPS blobspace với chi phí không đáng kể.
Nhân tiện, Optimistic Rollup cũng sẽ rẻ hơn các giải pháp Validium (giữ khả năng sẵn có dữ liệu ngoài chuỗi), vì mức phí thấp nhất này cũng áp dụng cho Validium! Tôi tin rằng chi phí giao dịch của zkPorter (một giải pháp Validium) nằm trong khoảng 0,01–0,03 USD, trong khi chi phí của Optimistic Rollup có thể thấp hơn nhiều mức này. Cá nhân tôi, vì lý do chất lượng giao dịch, tôi không khuyến nghị dùng giải pháp này, nhưng trong trường hợp này, Optimistic Rollup cuối cùng sẽ thu được "lợi nhuận" cao hơn, có thể tái phân phối cho các bên liên quan, hoặc dùng để tài trợ cho sản phẩm công cộng, phát triển, v.v.
Tất nhiên, cuối cùng, ~5200 TPS sẽ bão hòa, và nếu nhu cầu lớn hơn mức này, chi phí calldata sẽ lại tăng lên. Nhưng lúc đó, Danksharding sẽ ra mắt, trước tiên mở rộng không gian này lên 125.000 TPS, rồi trong vài năm tới mở rộng lên hàng triệu TPS. (Nhân tiện, khi thảo luận về Rollup, các con số “TPS” là vô nghĩa, nhưng hữu ích để minh họa.) Về lâu dài, chi phí calldata chắc chắn sẽ không còn là điểm nghẽn —— điểm nghẽn sẽ là chính các Rollup. Nhắc lại: điểm nghẽn sẽ là các Rollup, chứ không phải Ethereum.
Về lâu dài, khi ZK-Rollup trưởng thành, chúng ta sẽ có các máy chứng minh ASIC, và chi phí ZK-Rollup cũng sẽ trở nên không đáng kể. Lúc đó, lợi thế của ZK-Rollup —— rõ ràng nhất là rút tiền tức thì (không cần chờ đợi) —— sẽ thắng thế. Với một số trường hợp sử dụng có trạng thái tăng dần được nén cao (ví dụ như dYdX), chúng sẽ sớm rẻ hơn nhiều so với Optimistic Rollup.
Tính tất định (Finality)
Nói đến đây, một hiểu lầm phổ biến là Optimistic Rollup có thời gian khóa 7 ngày. Nhưng thực tế, Optimistic Rollup sẽ đạt được tính tất định giống như L1 nhanh hơn ZK-Rollup. Chúng ta đã thấy Optimistic Rollup gửi một lô giao dịch mỗi 5–10 phút, đó chính là độ trễ. Thời gian 7 ngày là để đảm bảo duy trì tính tất định này, và giả định rằng ít nhất một thực thể sẽ duy trì tính tất định đó. Khi Optimistic Rollup mở rộng, các lô giao dịch này sẽ được gửi thường xuyên hơn, và khi đạt khoảng 20 TPS, Optimistic Rollup có thể gửi mỗi khối, lúc đó tính tất định của Optimistic Rollup sẽ bằng với L1. Do chi phí cố định của ZK-Rollup cao hơn nhiều, việc gửi mỗi khối sẽ cần nhiều hoạt động hơn (>100 TPS) để khả thi. Tuy nhiên, nhờ EIP giao dịch blob do Vitalik đề xuất, ZK-Rollup có thể được thiết kế lại để gửi một phần bằng chứng vào blob, do đó điều này có thể không còn là vấn đề.
Vậy thời gian 7 ngày của Optimistic Rollup là gì? Vì thời gian thách thức là 7 ngày, nên một loại giao dịch thực sự có thời gian khóa 7 ngày —— đó là rút tiền từ Optimistic Rollup về L1. Đối với một số trường hợp, như NFT liên chuỗi, điều này có thể là thách thức. Tuy nhiên, chúng ta đã thấy nhiều cầu nối ra mắt trên Optimistic Rollup, và khi Optimistic Rollup trưởng thành, hoạt động & thanh khoản sẽ tăng, khiến thời gian thách thức 7 ngày không còn là vấn đề. Vấn đề lớn hơn là ZK-Rollup hỗ trợ nhiều trường hợp sử dụng mới và hoạt động liên Rollup mà Optimistic Rollup không thể thực hiện được.
Ví dụ, với Danksharding, ZK-Rollup có thể gọi đồng bộ tới L1; tôi thậm chí suy đoán rằng nếu chúng ta đạt được xác nhận trước L1 thông qua crLists, một mức độ khả năng kết hợp giữa các ZK-Rollup khác nhau sẽ khả thi! Optimistic Rollup bị loại trừ khỏi các kịch bản mới mẻ và sáng tạo này. Phụ lục: Mặc dù Optimistic Rollup có thể thực hiện giao dịch riêng tư, nhưng ZK-Rollup sẽ có thể thực hiện các giao dịch này với chi phí thấp hơn nhiều.
Thông lượng
Rollup dành riêng cho ứng dụng khá gọn nhẹ và có thể mở rộng quy mô lớn. Nếu tôi nhớ không nhầm, vào giữa năm 2020, StarkEx đã trình diễn 9000–18000 TPS. Tuy nhiên, đối với các Rollup hợp đồng thông minh, tình hình thách thức hơn. Chúng ta đã thấy StarkNet chỉ đạt thông lượng thấp hơn dYdX hay Immutable X, và đang ưu tiên tối đa việc tối ưu hóa thông lượng. Vì Optimism và Arbitrum đều dựa trên client EVM, nên chúng a) có cơ sở mã đã được kiểm chứng thực tế, b) client tương đối được tối ưu. Vài ngày trước, tôi hỏi Alexey Sharp về mức độ mở rộng của EVM trước khi cần tính song song, và anh ấy cho rằng Erigon có thể mở rộng đến 500M Gas/giây. Do đó, còn rất nhiều tiềm năng để tối ưu hóa các Optimistic Rollup dựa trên EVM, và có thể mở rộng thêm thông qua client đa luồng hoặc nhiều instance/Rollup đệ quy.
Đây là trọng tâm tranh luận của chúng ta: vì Optimistic Rollup có giả định “ít nhất một bên trung thực”, bạn không thể đẩy yêu cầu hệ thống lên quá cao. Cần làm rõ, vì đây là giả định “ít nhất một bên trung thực” chứ không phải giả định “đa số trung thực” như ở blockchain L1 monolithic, nên Optimistic Rollup an toàn hơn bất kỳ blockchain L1 monolithic nào. Nhưng bạn vẫn cần một giới hạn, và giới hạn này mặc định phải thấp hơn ZK-Rollup, vì ZK-Rollup có thể dễ dàng xác minh thông qua bằng chứng hiệu lực.
Nhưng Optimistic Rollup có một giải pháp —— client vô trạng thái (stateless client). Tôi đã thấy điều này trên lộ trình của Optimism, nhưng không nhớ chính xác ở đâu. Với client vô trạng thái, việc xác minh Optimistic Rollup rất dễ dàng, và việc xác minh giao dịch sẽ rất đơn giản với công cụ phù hợp. Hơn nữa, vì trạng thái Rollup có thể dễ dàng tái tạo trực tiếp từ L1, nên Rollup có thể áp dụng hết hạn trạng thái (state expiry) mạnh mẽ hơn L1. Khi vô trạng thái và hết hạn trạng thái với tần suất cao được triển khai, Rollup sẽ vượt qua được vấn đề nghiêm trọng về phình trạng thái! Ngoài ra, bạn còn có các giải pháp mới như Fuel V2, thực hiện song song thông qua hệ thống tương tự UTXO (đầu ra giao dịch chưa chi tiêu).
Dù vậy, thông qua bằng chứng hiệu lực đệ quy, ZK-Rollup vẫn là giải pháp thanh lịch hơn để đạt được thông lượng mạng tối đa. Rất có thể, khi StarkNet ngày càng trưởng thành, chúng ta sẽ thấy các ZK-Rollup chuyên biệt xây dựng thông lượng khổng lồ trên nền tảng này, và xét tổng thể, quy mô của StarkNet sẽ vượt xa bất kỳ Optimistic Rollup nào. Tuy nhiên, sự đánh đổi ở đây là khả năng kết hợp nguyên tử —— trừ khi các nhóm ZK-Rollup sớm nhận ra điều này!
Tổng kết
Cuối cùng, tất cả đều phụ thuộc vào thời gian biểu.
Đối với các chuỗi chuyên biệt, ZK-Rollup đã là giải pháp tối ưu trong hầu hết các trường hợp. Điều này rất rõ ràng với bất kỳ ai từng dùng dYdX, zkSync, Loopring hay Immutable X. Sẽ có một vài đánh đổi, nhưng tất cả sẽ được hoàn thiện trước cuối năm nay (ví dụ như dYdX V4).
Hợp đồng thông minh: các chuỗi L1 monolithic còn khoảng một năm để giữ được tính liên quan. Đối với các chuỗi L1 monolithic này, dấu hiệu xấu đã rõ ràng, và con đường duy nhất là phải khẩn trương chuyển sang sử dụng bằng chứng gian lận, bằng chứng hiệu lực và bằng chứng DA (khả năng sẵn có dữ liệu), nếu không sẽ bị đào thải.
Optimistic Rollup sẽ mở rộng nhanh hơn ZK-Rollup. Cơ sở mã của Optimistic Rollup đã khá trưởng thành, và một khi việc định thứ tự (sequencing) và khả năng nâng cấp đạt được phi tập trung, Optimistic Rollup sẽ sẵn sàng cho việc áp dụng quy mô lớn. Đến cuối năm 2022, Optimistic Rollup có thể đạt phí gas dưới một xu, hoàn toàn phi tập trung, về cơ bản có cùng mức độ an toàn và tính tất định như Ethereum L1, và có đủ thanh khoản để rút tiền nhanh. Và cùng với việc triển khai vô trạng thái (statelessness) và hết hạn trạng thái (state expiry) vào năm 2023, Optimistic Rollup sẽ tiếp tục cải thiện.
ZK-Rollup sẽ tiếp tục phát triển, trưởng thành, được kiểm nghiệm kỹ lưỡng, tối ưu hóa thời gian chứng minh, chuyển sang máy chứng minh GPU và cuối cùng là ASIC. Máy ảo và nút định thứ tự (sequencer) mới lạ của chúng cũng sẽ trưởng thành và mở rộng theo thời gian. Đến cuối năm 2023, tôi dự đoán ZK-Rollup sẽ bắt kịp và thay thế Optimistic Rollup. Nhưng Optimistic Rollup sẽ tiếp tục đóng vai trò cho đến năm 2024/25, khi đó, tôi dự đoán phần lớn các Optimistic Rollup sẽ trở thành ZK-Rollup, hoặc ít nhất là sử dụng bằng chứng hiệu lực thay thế hệ thống bằng chứng gian lận.
Tôi đã nói nhiều lần rằng phạm vi thời gian của tôi là 5–10 năm. Nhưng sự phát triển của Rollup và DAS (lấy mẫu khả năng sẵn có dữ liệu) nhanh đến mức, giờ đây tôi cho rằng kết cục đã ở ngay trước mắt và sẽ xảy ra trong vòng 5 năm tới.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
