Sâu sắc | Blockchain giống doanh nghiệp hơn hay giống quốc gia hơn?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Sâu sắc | Blockchain giống doanh nghiệp hơn hay giống quốc gia hơn?
Có một bộ phận dù tồn tại lâu nhất nhưng luôn không phù hợp với cách phân loại này, đó chính là các giao thức và nền tảng blockchain.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Nick Hotz
Dịch: 0xbread, TechFlow
Mặc dù Bitcoin đã kỷ niệm sinh nhật lần thứ 13 của mình, nhưng so với nó, phần lớn các tài sản kỹ thuật số mà chúng ta biết ngày nay vẫn chỉ là những đứa trẻ chập chững bước đi. "Mùa hè DeFi" – sự kiện khơi nguồn cho đợt ứng dụng blockchain thực sự đầu tiên – mới chỉ diễn ra một năm rưỡi trước, và hầu hết các ứng dụng thành công mà chúng ta coi là có giá trị to lớn hiện nay đều chưa tồn tại quá ba năm.
Tại Arca, chúng tôi luôn khẳng định rằng các ngành công nghiệp non trẻ trong lĩnh vực ứng dụng blockchain (như DeFi, NFT, trò chơi và Web3, bao gồm cả các phân ngành đa dạng trong lưu trữ tệp, điện toán đám mây và viễn thông) có điểm tương đồng đáng kinh ngạc với các công ty khởi nghiệp truyền thống. Tuy nhiên, có một lĩnh vực dù tồn tại lâu nhất nhưng lại không phù hợp với cách phân loại này – đó chính là bản thân các giao thức và nền tảng blockchain.
Các blockchain lớp một (L1) (ví dụ như Ethereum, Avalanche, Terra), thậm chí cả các blockchain lớp hai (L2) (ví dụ như Polygon, Ronin, Arbitrum) đều từ chối việc được định nghĩa hoặc định giá một cách đơn giản. Do đó, mặc dù chúng ta chắc chắn rằng token của họ có giá trị nhất định, nhưng họ lại không cung cấp cho người dùng một nhu cầu dễ xác định.
Hãy lấy ví dụ về một số ứng dụng DeFi, chẳng hạn như Sushiswap – một nền tảng đơn giản giúp người dùng trao đổi token – họ chia sẻ lợi nhuận với những người nắm giữ token để xây dựng một mô hình định giá đủ đơn giản. Trong khi đó, các giao thức và nền tảng như Avalanche giống hơn với cửa hàng ứng dụng trên Internet hay hệ điều hành iOS của Apple, nơi mọi người có thể xây dựng ứng dụng dựa trên giao thức của họ. Dù vậy, do giao thức bao gồm cả token gốc vận hành hệ thống, nên việc định giá chúng không thể thực hiện dễ dàng.
Mặc dù tình hình cụ thể rất phức tạp, nhưng dường như khi suy nghĩ về giá trị và cấu trúc của blockchain, con người thường chia làm hai phe. Một phe gồm những người thực tế, theo truyền thống và thân thiện với tài chính, ủng hộ quan điểm blockchain như một doanh nghiệp (BaB), xem blockchain như các công ty có dòng tiền xác định được, sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường, cũng như mô hình kinh doanh rõ ràng.
Phe còn lại gồm những nhà mơ mộng thông minh, ủng hộ quan điểm blockchain như một quốc gia (BaN), xem blockchain như một quốc gia tự chủ với chính phủ, nền kinh tế, quân đội và hệ thống thuế riêng.
Hai khuôn khổ hoàn toàn khác biệt này dẫn đến hai cách nhìn nhận khác nhau về giá trị blockchain: Phe BaB tập trung vào giá trị hoàn trả cho người nắm giữ token ngày hôm nay, trong khi phe BaN lại chú trọng vào người dùng mới và tăng trưởng kinh tế hơn là việc đền bù cho người nắm giữ token. Sự phân chia này cũng dẫn đến những tranh luận giữa các phe, vì họ giỏi sử dụng những chỉ số hoàn toàn khác nhau để đánh giá blockchain yêu thích của mình.
Là một người đứng giữa hai phe đang tranh đấu này, tôi học được nhiều điều từ cả hai phía, và thực tế là cả hai phe đều có những điểm hợp lý khi mô tả phân khúc tài sản kỹ thuật số này.
Trường hợp blockchain như doanh nghiệp (BaB)
Nếu xét theo khuôn khổ tài chính truyền thống, sẽ không khó để thấy blockchain trông rất giống một doanh nghiệp. Câu nói của Ryan Sean Adams từ Bankless có lẽ là súc tích nhất khi ông tuyên bố: “Blockchain bán các khối.” Các khối có thể được bán theo mô hình B2C (cho người dùng) hoặc B2B (cho các blockchain khác), và cả hai cách đều tạo ra doanh thu.
Đối với một doanh nghiệp bán khối, tăng số lượng và giá của khối chính là đỉnh cao của thành công. Những người ủng hộ BaB tập trung vào phí được tạo ra (tức là doanh thu mà chuỗi kiếm được) như một dấu hiệu cho thấy sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường. Họ hướng tới mục tiêu hoàn trả tiền mặt cho người nắm giữ token thông qua việc giảm phát tiền tệ hoặc các dòng tiền tự do khác (như phần thưởng staking). Những chỉ số này không chỉ đảm bảo an ninh kinh tế cho mạng lưới mà còn báo hiệu một cơ hội đầu tư lớn.
Các nhà phân tích như Ryan Allis cố gắng định giá các blockchain lớp một (trong trường hợp này là Ethereum) dựa trên các chỉ số dòng tiền cơ bản, sẽ được đưa vào sau sự kiện hợp nhất (the merge) của Ethereum vào cuối năm nay. Ryan Allis phát hiện ra rằng giá giao dịch của Ethereum thấp hơn nhiều so với định giá cơ bản của nó (trên 10.000 USD mỗi token), dựa trên dòng tiền trong tương lai từ staking (giống cổ tức trên blockchain) và giảm phát cung tiền (giống mua lại cổ phiếu). Mô hình chiết khấu dòng tiền mà các nhà phân tích BaB chuyên sâu ưa chuộng bị phe BaN coi là điều xúc phạm.
Khách quan mà nói, từ những con số này có thể thấy một số blockchain kinh doanh tốt hơn những cái khác. Các L1 như Ethereum (hoặc thu hẹp phạm vi hơn, Binance Smart Chain) có thể kiếm bộn tiền nhờ mức phí khai thác tương đối cao và các khối đầy. Đây là dòng tiền thật sự trong lĩnh vực blockchain, và đối với BaB, các yếu tố cơ bản hiện tại chứng minh một khoản đầu tư vững chắc.
Terra cũng có thể được xếp vào nhóm này vì chính sách tiền tệ giảm phát trong lịch sử đã hoàn trả giá trị cho người nắm giữ token (ổn định tiền tệ cũng là một ngành kinh doanh tuyệt vời). Mặt khác, các chuỗi như Solana, Polygon, Cosmos, Avalanche chỉ tạo ra mức phí danh nghĩa và có tỷ lệ lạm phát cung token nghiêm trọng hơn – điều này khiến phe BaB mất hết sức mạnh siêu năng lực.
Nhà cung cấp chỉ số và nghiên cứu tài sản kỹ thuật số hàng đầu Token Terminal cũng áp dụng phương pháp tương tự để phân bổ các chỉ số cơ bản cho blockchain (bao gồm doanh thu, tỷ lệ giá trên doanh thu và tỷ lệ giá trên lợi nhuận), giống như cách họ làm với các doanh nghiệp ở tầng ứng dụng như Sushi và Axie Infinity. Tuy nhiên, do nhiều dự án blockchain có chính sách phí khác nhau và tỷ lệ phát hành token nặng nề, phương pháp này có thể gặp vấn đề khi cần so sánh. Ví dụ, Terra có thể hoàn trả giá trị cho người nắm giữ token gốc LUNA thông qua giảm phát, nhưng Token Terminal không thể gán bất kỳ “lợi nhuận” hay P/E nào vì họ không thể hủy token.
Một vấn đề quan trọng khác khi xem blockchain như doanh nghiệp là loại tiền tệ mà họ dùng để tạo ra phí. Không giống bất kỳ doanh nghiệp nào trong thế giới thực, blockchain hoàn toàn kiếm thu nhập và lợi nhuận bằng token gốc của chính mình, thay vì sử dụng tiền tệ bên ngoài như đô la Mỹ.
Theo quan điểm của những người chỉ trích BaB, việc nói rằng blockchain “kiếm tiền” giống như việc định nghĩa hành động Amazon mua lại cổ phiếu của chính mình là “kiếm được lợi nhuận”, mà không coi việc nhận tiền mặt mới là tiêu chuẩn sinh lời. Để thu hẹp khoảng cách quan điểm này, phe BaB xem token gốc của họ như một loại tài sản mới căn bản, kết hợp thuộc tính của tài sản vốn, tài sản tiêu dùng và tài sản lưu trữ giá trị. Khi token gốc L1 được đặt trong khung là một loại tài sản mới, người ta sẽ dễ dàng bỏ qua việc nó kiếm thu nhập như thế nào.
Về bản chất, những người ủng hộ BaB lấy tiền pháp định (đặc biệt là đô la Mỹ) làm khung đơn vị tài khoản toàn cầu. Vì người tiêu dùng quyết định mua vào không gian blockchain thay vì chi tiêu đô la của họ vào những thứ khác, nên các khoản phí phát sinh trong token gốc blockchain là có giá trị.
Tôi không phán xét quan điểm này và cho rằng nó có thể thực dụng hơn trong hai quan điểm. Tuy nhiên, vẫn còn một cách nhìn hoàn toàn khác, chủ trương xem blockchain như một quốc gia chứ không phải doanh nghiệp.
Trường hợp blockchain như quốc gia (BaN)
Đối với một người mới tham gia Web3 am hiểu tài chính, chủ nghĩa bộ tộc giữa các cộng đồng L1 là điều cực kỳ kỳ lạ. Những người theo Bitcoin và Ethereum dường như khinh thường nhau, và những người ủng hộ Ethereum thường xuyên căng thẳng với những người ủng hộ các L1 “mới nổi” khác.
Đối với những người quen thuộc với đầu tư, đây là hiện tượng không tồn tại trong bất kỳ loại tài sản nào khác. Không ai sẵn sàng chiến đấu (trên mạng xã hội) về việc Coca-Cola hay Pepsi tốt hơn, và người sở hữu cổ phiếu Goldman Sachs thay vì JPMorgan cũng không cảm thấy có bản sắc đặc biệt nào. Nhưng vì một lý do nào đó, hiện tượng này lại xảy ra giữa các cộng đồng tài sản kỹ thuật số.
Mặc dù khó nhận thấy hơn ở tài sản gốc (có thể do sự ổn định của tài sản gốc), nhưng lòng ái quốc xung quanh cộng đồng cụ thể lại phổ biến giữa “cư dân các nước”. Những cực đoan Ethereum và cực đoan Solana có thể chiến tranh trong thế giới blockchain, nhưng họ sẽ liên kết lại để chống lại tài chính truyền thống và thúc đẩy hiệu quả của blockchain.
Cơ chế này giống như hai quốc gia có thể tranh chấp biên giới liền kề, nhưng nếu gặp nhau ở New York thì sẽ đoàn kết chống lại các nền văn hóa khác. Khi mọi người tham gia sâu vào cộng đồng của họ, họ trở nên nhiệt huyết. Và khi xã hội, kinh tế và sức khỏe thể chất của họ bị đe dọa, họ sẵn sàng hy sinh tất cả để bảo vệ giá trị của mình.
Thực tế, bạn chỉ cần liếc nhìn một chút là thấy cấu trúc xã hội của blockchain cũng giống như cấu trúc quốc gia. Khi một quốc gia vừa hình thành, nó giống như một tấm bảng trắng với tiềm năng vô hạn, nhưng chưa có giá trị kinh tế thực sự nào ngoài “giá trị quyền chọn trong tương lai”.
Nhưng theo thời gian, khi một xã hội dần xây dựng đường xá, trường học và các doanh nghiệp khác, GDP và doanh thu thuế của quốc gia bắt đầu tăng lên. Blockchain cũng vậy, nó phát triển từ giá trị hình thành và đầu cơ ban đầu thành một thành phố phồn vinh với các ứng dụng và doanh thu giao dịch. Các nút xác thực chịu trách nhiệm “bầu cử” chính phủ (và quyết định) các quy tắc vận hành xã hội, thợ đào và thợ đúc tiền đóng vai trò quân đội, cung cấp an ninh để bảo vệ quốc gia khỏi những kẻ tấn công tiềm tàng.
Tuy nhiên, khi phe nổi loạn đạt đến quy mô nhất định, nội chiến tàn khốc cũng có thể bùng phát trong blockchain. Hàng hóa trên chuỗi (NFT) và dịch vụ hỗ trợ nền kinh tế đa dạng, tài chính phi tập trung sâu rộng và các tuyến thương mại (cầu nối) đóng vai trò kết nối tất cả. Phần lớn hoạt động diễn ra bằng token gốc của quốc gia, là phương tiện trao đổi giá trị chính. Token này cũng được dùng để thanh toán phí khai thác – “thuế”, hỗ trợ các sản phẩm công cộng phục vụ mọi người sử dụng chuỗi.
Đối với phe BaN, việc BaB dùng mức thuế mà cư dân quốc gia trả để đo giá trị token là điều ngớ ngẩn. Token gốc là một loại tiền tệ, và điều quan trọng nhất của tiền tệ là được sử dụng trong một nền kinh tế lớn và năng động. Vị thế tiền dự trữ cuối cùng sẽ xuất hiện, nhưng ở giai đoạn đầu phát triển blockchain, ai cũng có thể tham gia cuộc chơi. Điều quan trọng là tốc độ tăng trưởng, chứ không phải giá trị hiện tại; về lâu dài, điều thực sự thúc đẩy giá cả là dòng vốn chảy vào nền kinh tế bản địa, chứ không phải kinh tế học token có lợi cho người nắm giữ token.
Khi tăng trưởng là yếu tố quan trọng nhất, biểu đồ kiểu này trong quá trình phân tích sẽ hữu ích hơn nhiều so với việc tìm hiểu phí và khả năng sinh lời:
Chúng ta thấy rằng những người chiến thắng trong tám tháng qua (Polygon, Solana, Avalanche) nổi bật như những người tăng trưởng nhanh, trong khi Ethereum, Binance, Bitcoin tăng trưởng chậm và ổn định. Hiệu ứng mạng dường như yếu trong thế giới mới nổi của các quốc gia kỹ thuật số theo góc nhìn BaN, và những người dẫn đầu hiện tại không có gì để tự mãn. Ethereum (và ở mức độ nhỏ hơn là Binance Smart Chain) vẫn tiếp tục thu phí xử lý cao, điều này tạo cơ hội cho các chuỗi khác cạnh tranh bằng mức thuế thấp hơn, thu hút người dùng và vốn đến “quốc gia” của họ.
Natasha Che từ Tascha Lab kiên định ủng hộ phe này, lập luận rằng các blockchain L1 gần với chính phủ hơn là doanh nghiệp, với token là tiền tệ bản địa, tăng giá khi “GDP” kinh tế nội địa mở rộng. Bà cũng viết một báo cáo về chiều hướng giảm giá của Ethereum, cho rằng tốc độ tăng trưởng tương đối chậm và sự chuyển dịch sang lớp 2 (cắt đứt liên hệ trực tiếp với người dùng) sẽ khiến Ethereum trở thành kẻ tụt hậu (so với các blockchain L1 khác).
Haseeb Qureshi từ Dragonfly cũng có quan điểm tương tự, ví von blockchain như các thành phố, khi chúng ngày càng mở rộng thì trở nên quá đông đúc và đắt đỏ, buộc một loạt thành phố mới phải xuất hiện. Ví dụ, Ethereum đắt đỏ nhưng mang tính biểu tượng văn hóa như New York, nhưng những người mạo hiểm sẽ hướng về phía Tây, chọn định cư ở các thành phố mới như Los Angeles (Solana), Chicago (Avalanche) và San Francisco (Near). Ví dụ thành phố của Haseeb mạnh mẽ bảo vệ tương lai của nhiều blockchain (việc toàn thế giới chỉ có một thành phố là hoàn toàn không thể), và cho thấy các thành phố ở Mỹ có thể cùng tồn tại và hợp tác thay vì tiêu diệt lẫn nhau.
Chris Dixon từ a16z, mặc dù đôi khi giơ cành ô liu về phía phe BaB, nhưng cũng là người có thể miêu tả “phúc âm BaN” một cách thơ mộng. Chris Dixon so sánh Web3 với một thành phố hỗn loạn nhưng tràn đầy sức sống, trong khi Web2 giống Disneyland – sạch sẽ và đẹp đẽ, nhưng được quy hoạch quá mức và thiếu tự nhiên. Theo Chris Dixon, blockchain thúc đẩy nền kinh tế kỹ thuật số có thể tổ hợp; các nền kinh tế mới có thể xuất hiện, bất kỳ ai cũng có thể tạo ra hàng hóa và dịch vụ mới và giao dịch với người khác. Chúng chắc chắn không chỉ đơn thuần là các doanh nghiệp tạo lợi nhuận cho người nắm giữ token như Disneyland.
Mặc dù khung này có thể mô tả cấu trúc blockchain tốt hơn, nhưng phe BaB sẽ (đúng đắn) cho rằng tính thực dụng của nó bị giới hạn. Vì tiền tệ không thể được định giá căn bản, cách duy nhất để phe BaN đầu tư là theo xu hướng giá trị tài chính và công dân luân chuyển giữa các chuỗi. Mặc dù cư dân bản địa cộng đồng có thể tin tưởng mạnh mẽ vào cấu trúc kỹ thuật hoặc xã hội hỗ trợ một chuỗi cụ thể, nhưng các nhà đầu tư có thể khó cảm thấy hài lòng với token chỉ dựa trên những phán đoán định tính hơn này.
Để toàn thế giới tham gia vào các hệ thống này, chúng ta cần giúp mọi người hiểu blockchain theo cách có thể gây tiếng vang với họ. Với một số người, phép so sánh blockchain với doanh nghiệp truyền thống là hiển nhiên; với những người khác, khung cách mạng hơn về blockchain như một quốc gia có thể ý nghĩa hơn. Cả hai cách đều có ưu điểm trong việc giải thích thế giới mới nổi của Web3 và đánh giá tài sản lớn nhất của nó. Cách nào khiến bạn cảm thấy đồng điệu hơn? Câu trả lời của bạn có thể tiết lộ những điểm mù mà bạn có thể đã bỏ qua, và giúp bạn hiểu tại sao nhiều người lại nhiệt huyết với không gian này đến vậy.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
