Cuộc tranh luận về mục đích sử dụng duy nhất trong blockchain: Liệu Tempo có thực sự là blockchain?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Cuộc tranh luận về mục đích sử dụng duy nhất trong blockchain: Liệu Tempo có thực sự là blockchain?
Tempo, ra mắt bởi Stripe và Paradigm, cuối cùng có thể kiểm chứng mức giá mà mọi người sẵn sàng trả cho "phi tập trung".
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Byron Gilliam
Dịch: Saoirse, Foresight News
“Không ai cố tình vào cửa hàng mua một con dao quân đội Thụy Sĩ cả, đó thường là món quà Giáng sinh.” – Huang Renxun
Các doanh nghiệp vĩ đại khi khởi đầu giống như “con dao phẫu thuật” hơn là “con dao quân đội Thụy Sĩ”. Những công ty tập trung vào một lĩnh vực duy nhất dễ dàng đạt đến đỉnh cao trong lĩnh vực đó, đồng thời giúp người dùng ghi nhớ rõ giá trị cốt lõi của họ.
Lấy ví dụ các doanh nghiệp Internet năm 1999: Trang chủ Yahoo! bao gồm tìm kiếm, đấu giá, tin tức, email, nhắn tin tức thì... nhưng ở mỗi lĩnh vực đều chỉ làm tròn vai. Trong khi Google chỉ tập trung vào chức năng tìm kiếm, không những giúp người dùng hiểu ngay lập tức định vị của mình mà còn đưa Google trở thành thế lực áp đảo trong lĩnh vực tìm kiếm. Ngày nay, “Google” đã trở thành từ đồng nghĩa với “tìm kiếm”, trong khi Yahoo! chỉ còn lại vài chức năng nhỏ như quản lý giải bóng chày tưởng tượng — điều này chứng minh logic kinh doanh rằng “thành thạo một việc còn hơn làm dở nhiều việc”.
Vậy thì, logic này có áp dụng được cho blockchain hay không?
Thực trạng: Hai mô hình blockchain “phát triển song song”
Bitcoin là một blockchain tập trung vào một mục đích duy nhất: chuyển tiền Bitcoin. Chính sự đơn giản này có lẽ là nguyên nhân chính dẫn đến thành công lớn của nó.
Nhưng Ethereum và Solana thuộc loại blockchain đa dụng, và chúng cũng đã đạt được một số thành công nhất định.
Hơn nữa, hai mô hình này dường như không xâm phạm lẫn nhau: Bitcoin đến nay vẫn chưa đột phá được trong lĩnh vực DeFi, còn Ethereum cũng chưa thể trở thành tiền tệ phổ thông.
Xem ra, liệu hai mô hình này có thể tồn tại hòa bình?
Tuy nhiên, có lẽ còn quá sớm để kết luận, bởi blockchain đa dụng sắp đối mặt với một đối thủ mới chuyên biệt hóa theo từng lĩnh vực.
Yếu tố mới: Tempo
Tuần trước, gã khổng lồ thanh toán Stripe cùng quỹ đầu tư Paradigm tuyên bố sẽ phát triển một blockchain chuyên về stablecoin mang tên Tempo. Ngay khi lộ diện, chuỗi mới này đã được giới trong ngành coi là “ứng cử viên tiềm năng trong lĩnh vực thanh toán mã hóa”, với những lợi thế cốt lõi trực tiếp khắc phục điểm yếu của blockchain đa dụng:
-
Phí giao dịch dự đoán được: thanh toán bằng stablecoin, không cần nắm giữ token gốc
-
Tốc độ xác nhận nhanh: đạt được xác nhận cuối cùng “gần như tức thì”
-
Kết hợp riêng tư và tuân thủ: hỗ trợ tính năng bảo vệ riêng tư “theo lựa chọn” và khả năng tuân thủ
-
Kênh thanh toán riêng: thiết lập “kênh riêng biệt” để tránh tắc nghẽn với các hoạt động khác
-
Thông lượng cao: tối ưu hóa riêng cho thanh toán, hiệu suất xử lý vượt xa các chuỗi đa dụng
Matt Huang, người phụ trách phát triển Tempo, cho biết: “Tập trung vào một lĩnh vực duy nhất giúp chuỗi cập nhật nhanh hơn. Chúng tôi đang khẩn trương đáp ứng nhu cầu thị trường sắp tới, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các hệ sinh thái khác (ví dụ như Ethereum L1).”
Sự “thách thức gián tiếp” này với Ethereum khiến người ta nghi ngờ rằng tham vọng của Tempo có thể không dừng lại ở “thanh toán”.
Đáng chú ý hơn, Matt Huang nói thêm: “Tempo bắt đầu với các nút xác thực được cấp phép, nhưng từ ngày ra mắt đã có thuộc tính ‘không cần cấp phép’ và sẽ dần thúc đẩy phi tập trung hóa.”
Một blockchain “vừa phi tập trung, vừa giỏi thanh toán” nghe có vẻ rất phù hợp với hình mẫu “blockchain đa dụng lý tưởng”. Liệu Tempo có trở thành đối thủ toàn diện của Ethereum, Solana?
Tranh cãi: Nghịch lý mở rộng của blockchain chuyên dụng
Xét về mặt thương mại, không thiếu ví dụ thành công với mô hình “trước tinh một, sau mở rộng”: Microsoft bắt đầu từ ngôn ngữ lập trình BASIC, rồi mở rộng sang hệ điều hành, phần mềm văn phòng, điện toán đám mây; Amazon khởi nghiệp từ nhà sách trực tuyến, nay trở thành gã khổng lồ thương mại điện tử toàn diện; Apple bắt đầu từ máy tính cá nhân, nay đã xây dựng đế chế sinh thái “điện thoại + máy tính + thiết bị đeo”. Nếu Tempo đứng vững được trong lĩnh vực thanh toán, có lẽ nó cũng có thể đi theo con đường “mở rộng ngang”, trở thành một blockchain toàn diện hơn cả Ethereum.
Nhưng cũng có những ví dụ ngược lại: trước đây, máy tính bỏ túi chuyên dụng tính toán nhanh hơn máy tính đa dụng rất nhiều, nhưng giờ ai còn mua riêng một cái máy tính bỏ túi? Số người để dao quân đội Thụy Sĩ trong ngăn kéo nhiều hơn hẳn so với người để máy tính Texas Instruments. Điều này hàm ý rằng nếu công nghệ đa dụng liên tục được cải thiện, có thể các công nghệ chuyên dụng sẽ dần bị đào thải. Vậy thì, blockchain đa dụng trong tương lai liệu có khiến “chuỗi thanh toán chuyên dụng” mất giá trị?
Quan điểm trong ngành cũng chia rẽ rõ rệt:
Max Resnick đánh giá cao blockchain đa dụng: “Blockchain phi tập trung cuối cùng sẽ vượt trội hoàn toàn so với các hệ thống tập trung, kể cả các chuỗi chuyên dụng, về tốc độ, quy mô, độ tin cậy và thậm chí cả khả năng tuân thủ.”
Mert Mumtaz đặt nghi vấn về định hướng của Tempo: “Nó thậm chí chẳng phải là blockchain, chứ đừng nói đến blockchain đa dụng — làm gì có blockchain nào ‘chỉ làm thanh toán’?” Theo anh, “phi tập trung” là thuộc tính cốt lõi của blockchain, và một blockchain thực sự phi tập trung chắc chắn phải có khả năng “đa dụng”. Nếu Tempo tiến tới phi tập trung hóa, các dự án vô nghĩa như “rác token” sẽ tràn vào, gây tắc nghẽn và làm giảm hiệu suất thanh toán.
Mert Mumtaz nhấn mạnh thêm rằng, “chuỗi thanh toán chuyên dụng” chỉ có hai con đường khả thi: hoặc “không Turing đầy đủ” như Bitcoin (chỉ hỗ trợ chuyển tiền, không chạy được mã phức tạp), hoặc sử dụng “cấp phép” (do tổ chức tập trung kiểm soát nút). Nếu đúng vậy, Ethereum và Solana chẳng cần lo bị Tempo thay thế — vì Tempo hoặc là “bị hạn chế chức năng”, hoặc là “không đủ phi tập trung”.
Nhưng vấn đề then chốt nằm ở chỗ: nếu Tempo, dù không phi tập trung, vẫn cung cấp dịch vụ thanh toán nhanh hơn, rẻ hơn, và trở thành môi trường lưu thông chính của stablecoin, người dùng còn quan tâm nó “có phải là blockchain thực sự” hay không?
Kết luận: Một bài kiểm tra về “giá trị của sự phi tập trung”
Thay vì gọi đây là “cuộc đua giữa blockchain chuyên dụng và đa dụng”, chi bằng hãy coi đây là một bài kiểm tra về “giá trị của sự phi tập trung”: người dùng sẵn sàng trả bao nhiêu để có được “sự phi tập trung”? Liệu họ chấp nhận tốc độ chậm hơn, phí cao hơn để đổi lấy đặc tính phi tập trung của blockchain, hay họ thiên về dịch vụ hiệu quả, chi phí thấp dù nó không đủ phi tập trung?
Sự xuất hiện của Tempo có lẽ chính là “viên đá thử vàng” cho bài kiểm tra này.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Blockworks
