
Bitcoin: Thí nghiệm tư duy về điểm neo giá trị tiền tệ thế hệ tiếp theo
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow

Bitcoin: Thí nghiệm tư duy về điểm neo giá trị tiền tệ thế hệ tiếp theo
Khi chúng ta không ngừng đuổi theo điểm nóng tiếp theo trong những câu chuyện mới và làn sóng công nghệ mới, có lẽ điều đáng chú ý nhất chính là những đổi mới dường như «đơn giản» nhưng lại mang tính đột phá bản chất mạnh mẽ nhất.
Tác giả: Liễu Diệp Kinh Hồng
Lời tác giả
Với tư cách là một người làm việc trong ngành Web3 nhiều năm, tôi đã chứng kiến và tham gia vào vô số khái niệm mới, câu chuyện mới và trò chơi mới ra đời và thay đổi liên tục. Từ DeFi, NFT, DAO đến các chuỗi công khai, chuỗi phụ, giải pháp L2, dường như ngành này luôn theo đuổi những sáng tạo mới nhất, ngầu nhất và giàu trí tưởng tượng nhất.
Nhưng trong dòng chảy đổi mới không ngừng này, khi quay lại đọc bản whitepaper của Bitcoin, suy ngẫm về mục đích thiết kế và bản chất kinh tế của nó, tôi lại có thêm nhiều cảm nhận mới. Bitcoin rõ ràng là điểm khởi đầu cho toàn bộ ngành và cũng là phát minh mang tính cách mạng nền tảng nhất. Sự đơn giản, tiết chế và cơ chế tin cậy dựa trên thuật toán của nó đến nay vẫn chưa bị bất kỳ ai vượt qua.
Sau tất cả những câu chuyện mới đó, suy ngẫm lại bản thân Bitcoin, xem xét lại vị thế độc đáo và khả năng tương lai của nó trong lịch sử tiến hóa tiền tệ, có lẽ còn ý nghĩa hơn là mù quáng chạy theo những xu hướng mới. Tôi hy vọng bài viết này có thể cùng bạn thoát khỏi ồn ào, nhìn lại bản chất và khơi gợi những suy nghĩ mới.
Mở đầu
Tiền tệ là một trong những phát minh sâu sắc và được đồng thuận cao nhất trong quá trình tiến hóa nền văn minh nhân loại. Từ trao đổi hàng hóa đến tiền kim loại, từ tiêu chuẩn vàng đến tiền tín dụng chủ quyền, sự tiến hóa của tiền tệ luôn đi kèm với những thay đổi trong cơ chế tin cậy, hiệu quả giao dịch và cấu trúc quyền lực. Ngày nay, hệ thống tiền tệ toàn cầu đang đối mặt với những thách thức chưa từng có: phát hành tiền quá mức, khủng hoảng niềm tin, nợ chủ quyền xấu đi và những chấn động địa chính trị do ảnh hưởng của sự bá quyền đô la Mỹ.
Sự ra đời và ảnh hưởng ngày càng mở rộng của Bitcoin buộc chúng ta phải suy nghĩ lại: bản chất thực sự của tiền tệ là gì? "Mốc giá trị" trong tương lai sẽ tồn tại dưới hình thái nào?
"Tính cách mạng của Bitcoin không chỉ nằm ở công nghệ và thuật toán, mà còn nằm ở chỗ nó là hệ thống tiền tệ đầu tiên trong lịch sử loài người được thúc đẩy từ người dùng, theo mô hình 'từ dưới lên', đang thách thức khuôn mẫu nghìn năm nay do nhà nước kiểm soát việc phát hành tiền tệ."
Bài viết này sẽ điểm lại quá trình tiến hóa lịch sử của vật neo giá trị tiền tệ, phê phán những khó khăn trong hệ thống dự trữ vàng hiện tại, phân tích những đổi mới và hạn chế về mặt kinh tế học của Bitcoin, thảo luận về Bitcoin như một thí nghiệm tư duy về mốc giá trị tương lai, và nhìn về các con đường đa dạng có thể xảy ra cho hệ thống tiền tệ toàn cầu.
I. Quá trình tiến hóa lịch sử của vật neo giá trị tiền tệ
1. Trao đổi trực tiếp và sự ra đời của tiền hàng hóa
Các hoạt động kinh tế sơ khai nhất của con người chủ yếu dựa vào mô hình "trao đổi hàng lấy hàng", trong đó hai bên giao dịch phải vừa lúc sở hữu thứ mà bên kia cần – "sự trùng hợp đôi nhu cầu" này đã giới hạn nghiêm trọng sự phát triển sản xuất và lưu thông [1]. Để giải quyết vấn đề này, những hàng hóa có giá trị được chấp nhận rộng rãi (như vỏ sò, muối, gia súc...) dần trở thành "tiền hàng hóa", đặt nền móng cho tiền kim loại quý sau này.
2. Tiêu chuẩn vàng và hệ thống thanh toán toàn cầu
Khi bước vào xã hội văn minh, vàng và bạc nhờ tính khan hiếm, dễ chia nhỏ và khó làm giả, trở thành vật ngang giá phổ biến nhất. Các đế chế cổ đại như Ai Cập, Ba Tư, Hy Lạp, La Mã đều dùng tiền kim loại như biểu tượng cho quyền lực nhà nước và sự giàu có xã hội.
Đến thế kỷ 19, chế độ bản vị vàng được thiết lập trên phạm vi toàn cầu, tiền tệ các nước được neo vào vàng, giúp tiêu chuẩn hóa thương mại và thanh toán quốc tế. Anh chính thức áp dụng bản vị vàng từ năm 1816, các nền kinh tế lớn khác lần lượt đi theo. Ưu điểm lớn nhất của hệ thống này là vật neo giá trị rõ ràng, chi phí tin cậy xuyên biên giới thấp, nhưng cũng gây ra hạn chế nguồn cung tiền do bị giới hạn bởi trữ lượng vàng, khó hỗ trợ sự mở rộng của nền kinh tế công nghiệp và toàn cầu hóa (ví dụ như "khủng hoảng thiếu vàng" và suy thoái do giảm phát) [2].
3. Tiền tín dụng và sự trỗi dậy của tín dụng chủ quyền
Nửa đầu thế kỷ 20, hai cuộc chiến tranh thế giới đã phá vỡ hoàn toàn hệ thống bản vị vàng. Năm 1944, hệ thống Bretton Woods được thiết lập, đô la Mỹ gắn với vàng, các đồng tiền chính khác lại gắn với đô la Mỹ, hình thành nên "bản vị đô la". Năm 1971, chính phủ Nixon đơn phương tuyên bố tách đô la Mỹ khỏi vàng, tiền tệ chủ quyền toàn cầu chính thức bước vào thời đại tiền tín dụng, các quốc gia phát hành tiền dựa trên tín nhiệm của mình, điều tiết nền kinh tế thông qua mở rộng nợ và chính sách tiền tệ.
Tiền tín dụng mang lại sự linh hoạt rất lớn và không gian tăng trưởng kinh tế, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ khủng hoảng niềm tin, siêu lạm phát và phát hành tiền quá mức. Các nước thế giới thứ ba liên tục rơi vào khủng hoảng tiền tệ nội địa (như Zimbabwe, Argentina, Venezuela...), thậm chí các nền kinh tế mới nổi như Hy Lạp, Ai Cập cũng vật lộn trong khủng hoảng nợ và biến động ngoại hối [2].
II. Những khó khăn thực tế của hệ thống dự trữ vàng
1. Sự tập trung và thiếu minh bạch của dự trữ vàng
Dù bản vị vàng đã trở thành dĩ vãng, vàng vẫn là tài sản dự trữ quan trọng trong bảng cân đối kế toán của các ngân hàng trung ương. Hiện nay, khoảng một phần ba dự trữ vàng chính thức toàn cầu được lưu giữ tại kho vàng của Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York, Mỹ. Việc này bắt nguồn từ lòng tin vào an ninh kinh tế và quân sự của Mỹ sau Thế chiến II, nhưng cũng dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng về tập trung và thiếu minh bạch.
Ví dụ, Đức từng tuyên bố vận chuyển một phần dự trữ vàng từ Mỹ về quê nhà, một trong những lý do chính là nghi ngờ sổ sách kho vàng của Mỹ và không thể kiểm kê thực tế trong thời gian dài. Công chúng khó xác minh liệu sổ sách và lượng vàng thực tế có khớp nhau hay không. Hơn nữa, sự tràn lan của các sản phẩm phái sinh "vàng giấy" khiến mối liên hệ giữa "vàng trên sổ sách" và "vàng thực tế" càng trở nên mờ nhạt.
2. Vàng không còn thuộc tính M0
Trong xã hội hiện đại, vàng đã mất hoàn toàn đặc tính là tiền tệ lưu thông hàng ngày (M0). Cá nhân và doanh nghiệp không thể dùng vàng để thanh toán giao dịch thường nhật, thậm chí việc sở hữu và chuyển giao vàng vật chất cũng rất khó khăn. Vai trò chính của vàng giờ đây chủ yếu là công cụ thanh toán giữa các quốc gia, dự trữ tài sản quy mô lớn và phòng ngừa rủi ro trong thị trường tài chính.
Việc thanh toán vàng giữa các quốc gia thường liên quan đến quy trình thanh toán phức tạp, thời gian chậm và chi phí an ninh cao. Ngoài ra, mức độ minh bạch trong giao dịch vàng giữa các ngân hàng trung ương cực kỳ thấp, việc kiểm kê sổ sách phụ thuộc vào sự bảo lãnh tin cậy từ các tổ chức tập trung. Điều này khiến vai trò của vàng như một "mốc giá trị" toàn cầu ngày càng thiên về biểu tượng hơn là giá trị lưu thông thực tế.
III. Đổi mới kinh tế học và hạn chế thực tế của Bitcoin
1. "Neo thuật toán" và thuộc tính tiền tệ của Bitcoin
Kể từ khi ra đời năm 2009, đặc tính tổng cung cố định, phi tập trung và minh bạch có thể kiểm chứng của Bitcoin đã khơi lại suy nghĩ toàn cầu về "vàng kỹ thuật số". Quy tắc cung cấp Bitcoin được mã hóa vào thuật toán, giới hạn 21 triệu đơn vị, không ai có thể thay đổi. Tính khan hiếm "neo thuật toán" này tương tự như tính khan hiếm vật lý của vàng, nhưng trong thời đại Internet toàn cầu thì triệt để và minh bạch hơn.
Mọi giao dịch Bitcoin đều được ghi lại trên blockchain, bất kỳ ai trên thế giới đều có thể kiểm tra công khai sổ cái, không cần phụ thuộc vào tổ chức tập trung nào. Đặc tính này về lý thuyết giảm mạnh rủi ro "không khớp giữa sổ sách và thực tế", đồng thời nâng cao đáng kể hiệu quả và tính minh bạch trong thanh toán và đối soát [3].
2. Con đường lan tỏa "từ dưới lên" của Bitcoin
-
Bitcoin khác biệt căn bản với tiền tệ truyền thống: tiền tệ truyền thống do quyền lực nhà nước ép buộc phát hành và phổ biến theo kiểu "từ trên xuống", trong khi Bitcoin lại do người dùng tự phát áp dụng và lan tỏa dần sang doanh nghiệp, tổ chức tài chính, thậm chí cả các quốc gia chủ quyền.
-
Người dùng đi trước, tổ chức theo sau: Bitcoin ban đầu được một nhóm những người yêu thích mật mã học và các cá nhân tự do chủ nghĩa tự phát sử dụng. Khi hiệu ứng mạng tăng lên, giá tăng và ứng dụng mở rộng, ngày càng nhiều cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức tài chính bắt đầu nắm giữ tài sản Bitcoin.
-
Nhà nước bị động thích nghi: Một số quốc gia công nhận Bitcoin là tiền pháp định, một số quốc gia phê duyệt các sản phẩm tài chính liên quan đến Bitcoin, cho phép tổ chức và công chúng tham gia thị trường Bitcoin qua các kênh hợp pháp. Cơ sở người dùng và mức độ chấp nhận thị trường của Bitcoin đã thúc đẩy các quốc gia chủ quyền bị động chấp nhận hình thái tiền tệ mới này.
-
Mở rộng không biên giới toàn cầu: Hiệu ứng mạng của Bitcoin vượt qua ranh giới chủ quyền, dù là các nước phát triển hay thị trường mới nổi, đều có lượng lớn người dùng tự phát sử dụng Bitcoin trong đời sống hàng ngày, dự trữ tài sản và chuyển tiền xuyên biên giới.
Sự thay đổi lịch sử này cho thấy, việc Bitcoin có trở thành tiền tệ toàn cầu hay không, không còn hoàn toàn phụ thuộc vào "sự chấp thuận" của nhà nước hay tổ chức, mà phụ thuộc vào việc có đủ người dùng và sự đồng thuận thị trường hay không.
Thông điệp đối với tương lai cấu trúc tiền tệ:
-
Khả năng tách rời quyền lực và tiền tệ: Tiền tệ không nhất thiết phải gắn liền với quyền lực nhà nước, mà có thể thuộc về Internet, thuật toán và sự đồng thuận toàn cầu của người dùng.
-
Sự ủng hộ của nhà nước trở thành "thêm hoa thêm lá": Việc Bitcoin trở thành tiền tệ toàn cầu không còn hoàn toàn phụ thuộc vào sự hỗ trợ lập pháp của các tổ chức nhà nước; miễn là có đủ người dùng và sự công nhận xã hội thì vẫn có thể.
-
Thách thức chủ quyền mới: Trong tương lai, các quốc gia chủ quyền có thể buộc phải thích nghi, thậm chí bị động chấp nhận cú sốc từ "tiền tệ tự quản của người dùng".
Phê phán và suy ngẫm:
Hạn chế và rủi ro của tự quản người dùng: Trong điều kiện không có sự bảo lãnh chủ quyền, làm sao quản lý các rủi ro như biến động mạnh, khó khăn trong quản trị, sự kiện "thiên nga đen"?
"Từ dưới lên" có thể ứng phó với khủng hoảng toàn cầu không? Khi gặp khủng hoảng tài chính hệ thống hoặc tấn công công nghệ quy mô lớn, liệu một hệ thống tiền tệ thiếu điều phối trung ương có trở nên mong manh hơn?
Phân phối lại quyền lực: Bitcoin thật sự "phi tập trung" chưa? Hay sẽ xuất hiện những trung tâm寡头 mới?
3. Hạn chế thực tế và phê bình
Dù Bitcoin mang tính cách mạng về mặt lý thuyết và công nghệ, trong ứng dụng thực tế vẫn tồn tại nhiều hạn chế:
-
Biến động giá lớn: Giá Bitcoin rất dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý thị trường, tin tức chính sách và cú sốc thanh khoản, biên độ dao động ngắn hạn vượt xa tiền tệ chủ quyền.
-
Hiệu suất giao dịch thấp, tiêu thụ năng lượng cao: Blockchain Bitcoin xử lý số lượng giao dịch mỗi giây có hạn, thời gian xác nhận lâu, cơ chế bằng chứng công việc tiêu tốn lượng lớn năng lượng.
-
Chống đối chủ quyền và rủi ro quản lý: Một số quốc gia có thái độ tiêu cực hoặc đàn áp Bitcoin, dẫn đến phân mảnh thị trường toàn cầu.
-
Phân bổ tài sản không đều và rào cản kỹ thuật: Người dùng sớm và một số ít đại gia kiểm soát lượng lớn Bitcoin, sự tập trung tài sản cao. Ngoài ra, người dùng phổ thông tham gia cần có trình độ kỹ thuật nhất định, dễ bị lừa đảo và mất khóa riêng tư.
IV. So sánh Bitcoin và vàng: Thí nghiệm tư duy về mốc giá trị tương lai
1. Bước nhảy vọt lịch sử về hiệu quả giao dịch và độ minh bạch
Trong thời đại vàng là mốc giá trị, giao dịch vàng quy mô lớn giữa các quốc gia thường phải dùng máy bay, tàu thủy, xe bọc thép để vận chuyển vật chất, không chỉ mất hàng ngày thậm chí hàng tuần, mà còn phải chịu chi phí vận chuyển và bảo hiểm cao. Ví dụ, Ngân hàng Trung ương Đức từng tuyên bố vận chuyển dự trữ vàng từ nước ngoài về quê nhà, cả kế hoạch mất nhiều năm mới hoàn thành.
Quan trọng hơn, hệ thống dự trữ vàng toàn cầu tồn tại vấn đề nghiêm trọng về sổ sách thiếu minh bạch và khó kiểm kê. Sở hữu, nơi lưu giữ, trạng thái tồn tại thực tế của dự trữ vàng thường chỉ dựa vào tuyên bố một chiều từ các tổ chức tập trung. Trong hệ thống này, chi phí tin cậy giữa các quốc gia rất cao, tính ổn định của hệ thống tài chính quốc tế bị hạn chế.
Bitcoin xử lý những vấn đề này theo cách hoàn toàn khác. Quyền sở hữu và chuyển giao Bitcoin được ghi lại suốt quá trình trên chuỗi, bất kỳ ai trên thế giới đều có thể kiểm tra công khai và theo thời gian thực. Dù là cá nhân, doanh nghiệp hay quốc gia, chỉ cần sở hữu khóa riêng là có thể điều phối vốn mọi lúc, không cần chuyển vật chất, không cần trung gian thứ ba, nhận tiền toàn cầu chỉ trong vài chục phút. Độ minh bạch và khả năng kiểm chứng chưa từng có này khiến Bitcoin có lợi thế về hiệu quả và cơ sở tin cậy vượt xa vàng trong thanh toán quy mô lớn và neo giá trị.
2. Giả thuyết phân tầng vai trò của "mốc giá trị"
Dù Bitcoin vượt trội hơn vàng về độ minh bạch và hiệu suất chuyển tiền, nó vẫn gặp nhiều hạn chế trong thanh toán hàng ngày và lưu thông nhỏ lẻ – tốc độ giao dịch, phí giao dịch, biến động giá... khiến nó khó trở thành "tiền mặt" hay M0 trong thực tế.
Tuy nhiên, tham khảo lý thuyết phân tầng tiền tệ như M0/M1/M2, ta có thể hình dung cấu trúc hệ thống tiền tệ tương lai như sau:
-
Bitcoin và các "vật neo" tương tự đóng vai trò lưu trữ giá trị và công cụ thanh toán quy mô lớn ở tầng M1+, giống như vị trí của vàng trong tài sản ngân hàng trung ương, nhưng minh bạch và dễ thanh toán hơn.
-
Các stablecoin dựa trên Bitcoin, mạng lớp hai (như Lightning Network), tiền tệ kỹ thuật số chủ quyền (CBDC)... đảm nhiệm chức năng thanh toán hàng ngày, thanh toán vi mô và thanh toán bán lẻ. Các "tiền con" này được neo vào Bitcoin hoặc được phát hành dựa trên sự bảo đảm của Bitcoin, đạt được sự thống nhất giữa hiệu quả lưu thông và ổn định giá trị.
-
Bitcoin trở thành "vật ngang giá chung" và "đơn vị đo lường" của nguồn lực xã hội, được thị trường toàn cầu công nhận rộng rãi, nhưng không dùng trực tiếp cho tiêu dùng hàng ngày, mà giống như vàng, đóng vai trò "chì chống lật" cho hệ thống kinh tế.
Cấu trúc phân tầng này vừa tận dụng được tính khan hiếm và minh bạch của Bitcoin như "mốc giá trị" toàn cầu, vừa sử dụng đổi mới công nghệ để đáp ứng nhu cầu tiện lợi và chi phí thấp trong thanh toán hàng ngày.
V. Khả năng tiến hóa và suy nghĩ phản biện về hệ thống tiền tệ tương lai
1. Cấu trúc tiền tệ đa tầng, đa vai trò
Hệ thống tiền tệ tương lai rất có thể không còn là cục diện một loại tiền tệ chủ quyền thống trị, mà là sự tồn tại song song ba tầng: "mốc giá trị - phương tiện thanh toán - tiền tệ địa phương", vừa hợp tác vừa cạnh tranh:
-
Mốc giá trị: Bitcoin (hoặc tài sản kỹ thuật số tương tự) đóng vai trò tài sản dự trữ toàn cầu phi tập trung, đảm nhiệm các vai trò "tiền tệ cấp cao" như thanh toán xuyên biên giới, dự trữ ngân hàng trung ương, phòng ngừa rủi ro giá trị.
-
Phương tiện thanh toán: Stablecoin, tiền tệ kỹ thuật số chủ quyền, mạng Lightning... neo vào Bitcoin hoặc tiền tệ chủ quyền, thực hiện lưu thông, thanh toán và định giá hàng ngày.
-
Tiền tệ địa phương: Tiền tệ nội địa các nước tiếp tục đảm nhiệm chức năng điều tiết và quản lý nền kinh tế địa phương, đạt được mục tiêu thuế, phúc lợi xã hội và chính sách kinh tế.
Trong cấu trúc đa tầng này, ba chức năng tiền tệ (phương tiện trao đổi, thước đo giá trị, lưu trữ giá trị) sẽ được phân công rõ ràng hơn giữa các loại tiền và các cấp độ khác nhau, từ đó nâng cao khả năng phân tán rủi ro và đổi mới sáng tạo của nền kinh tế toàn cầu.
2. Cơ chế tin cậy mới và các rủi ro tiềm tàng
Nhưng hệ thống mới này không phải không có rủi ro. Thuật toán và sự đồng thuận mạng có thực sự thay thế được tín nhiệm của chủ quyền quốc gia và tổ chức trung ương? Đặc tính phi tập trung của Bitcoin có bị xói mòn bởi thiểu số kiểm soát năng lực tính toán, lỗ hổng quản trị giao thức hay tiến bộ công nghệ? Sự khác biệt trong quản lý, xung đột chính sách, sự kiện "thiên nga đen" trên toàn cầu đều có thể trở thành yếu tố bất ổn cho hệ thống tiền tệ tương lai.
Hơn nữa, các quốc gia chủ quyền vì lợi ích bản thân có thể kiềm chế sự mở rộng của Bitcoin thông qua các biện pháp như kiểm soát chặt, đánh thuế, phong tỏa công nghệ. Bitcoin có thể thực sự đạt được sự đồng thuận quy mô toàn cầu và duy trì lâu dài vị thế "vàng kỹ thuật số" trên con đường "từ dưới lên" hay không, vẫn cần thời gian kiểm chứng.
Kết luận và các câu hỏi mở
Nhìn lại hành trình tiến hóa tiền tệ, từ trao đổi hàng hóa đến bản vị vàng rồi đến tiền tín dụng, mỗi lần thay đổi "vật neo" đều đi kèm với những biến đổi sâu sắc trong cơ chế tin cậy và cách thức tổ chức xã hội. Sự xuất hiện của Bitcoin lần đầu tiên chuyển "mốc giá trị" từ tài nguyên vật lý và tín nhiệm chủ quyền sang thuật toán, mạng lưới và sự đồng thuận toàn cầu của người dùng. Mô hình lan tỏa "từ dưới lên", sổ cái minh bạch có thể kiểm chứng, hiệu ứng mạng toàn cầu của nó đã mở ra một thí nghiệm tư duy hoàn toàn mới cho hệ thống tiền tệ tương lai.
Tuy nhiên, con đường cách mạng của Bitcoin không hề bằng phẳng. Biến động giá, khó khăn quản trị, rủi ro quản lý, rào cản kỹ thuật... đều cần được giải quyết. Bitcoin cuối cùng có thể trở thành "mốc giá trị" hay "vật ngang giá chung" cho hệ thống tiền tệ toàn cầu hay không, không chỉ phụ thuộc vào đổi mới công nghệ và sự đồng thuận người dùng, mà còn phụ thuộc vào việc tái cấu trúc nền kinh tế, xã hội và chính trị toàn cầu.
Các câu hỏi mở:
-
Nếu không phải là Bitcoin, mốc giá trị tương lai sẽ là gì?
-
Cơ sở tin cậy tối hậu của tiền tệ sẽ tiến hóa ra sao?
-
Giữa quyền lực nhà nước, tự quản người dùng và quản trị thuật toán, hệ thống giá trị toàn cầu tương lai sẽ tìm đến cân bằng như thế nào?
Khi chúng ta không ngừng theo đuổi những xu hướng mới trong các câu chuyện mới và làn sóng công nghệ mới, có lẽ điều đáng chú ý nhất lại chính là những đổi mới tưởng chừng "đơn giản" nhưng lại thâm nhập sâu nhất vào bản chất. Bitcoin, như một thí nghiệm tiền tệ trong thời đại Internet, xứng đáng được chúng ta suy ngẫm sâu sắc và liên tục.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News














