Rắc rối thị trường vốn Internet: Trật tự và hỗn loạn của tài trợ phi tập trung

Bài viết: Choze, KOL tiền mã hóa

Biên dịch: Felix, PANews

Một mô hình mới đang trỗi dậy: ồn ào, nhanh chóng và đầy tính đầu cơ. Nó được gọi là thị trường vốn Internet (ICM), nơi một số người cho rằng đây là bước phát triển thú vị nhất trong lĩnh vực tiền mã hóa, nhưng cũng có người coi đó là sự xao nhãng nguy hiểm nhất.

Năm 2025, một làn sóng nhà phát triển độc lập bắt đầu phát hành token giao dịch được trực tiếp trên X (đúng vậy, chính tại đây) cho các ứng dụng bản địa Internet, thông qua các công cụ như Launchcoin và Believe. Kết quả? Một thị trường không cần cấp phép đã ra đời, nơi ý tưởng trở thành token, cơn sốt truyền miệng biến thành vốn, và đầu cơ trở thành sức hút sản phẩm.

ICM đang thu hút sự chú ý, nhưng vấn đề lớn hơn không phải là liệu nó có thể nổi bật hay không, mà là liệu mô hình này có bền vững hay không.

ICM là gì?

ICM là một nền tảng phi tập trung, trong đó vốn chảy trực tiếp đến các nhà phát triển ứng dụng và người sáng tạo. Không có quỹ đầu tư mạo hiểm, không ngân hàng, cũng không có cửa hàng ứng dụng. Nó làm mờ ranh giới giữa gây quỹ cộng đồng, phát hành token và đầu cơ cổ phần.

Nhà phát triển đưa ra một ý tưởng. Cộng chúng tham gia thông qua token. Khối lượng giao dịch tăng lên, phí tích lũy lại, nhà phát triển kiếm lời. Nếu đủ nhiều người tin tưởng, token sẽ bùng nổ. Nếu không, nó sẽ chết dần. Đây chính là cơ chế cốt lõi đằng sau các nền tảng như Believe và Launchcoin.

Những người ủng hộ cho rằng ICM dân chủ hóa đổi mới. Những người chỉ trích lại cho rằng nó tài chính hóa các sản phẩm ảo. Có lẽ cả hai đều có lý.

Lập luận tích cực: Đầu cơ trước, xây dựng sau

Lập luận mạnh mẽ nhất ủng hộ ICM có thể được khái quát thành bốn khía cạnh:

• Tài trợ ý tưởng không cần cấp phép: Bất kỳ ai có kết nối Internet đều có thể hỗ trợ các nhà xây dựng. Không cần họp bàn với quỹ đầu tư, không có rào cản nào.

• Doanh thu đồng lợi ích: Người xây dựng nhận 50% phí giao dịch, từ đó có nguồn vốn trực tiếp để khởi động sản phẩm.

• Truyền bá lan tỏa không ma sát: Bằng cách gắn việc phát hành token với bài đăng trên X, tốc độ phân phối phù hợp với động lực của các loại tiền meme.

• Tháo gỡ rào cản văn hóa: ICM đi theo xu hướng "lập trình cảm hứng" (PANews chú thích: Vibe Coding, một dạng mô hình lập trình được hỗ trợ bởi AI). Các nhà phát triển độc lập, người sáng tạo độc lập và các nhà sáng lập ngách tận dụng vốn từ các nhà đầu tư nhỏ lẻ để khởi nghiệp từ con số không.

Vòng xoáy này đã đạt được đà phát triển khổng lồ:

• Giá trị vốn hóa thị trường của $DUPE tăng vọt lên 38 triệu USD trong vài ngày

• $BUDDY đạt doanh thu định kỳ hàng năm (ARR) 300.000 USD thông qua công cụ sáng tạo dựa trên AI

• $FITCOIN đạt 300.000 lượt tải xuống và hàng triệu lượt hiển thị

Câu khẩu hiệu này vô cùng hấp dẫn: Tài trợ ngay cho ý tưởng, tận dụng cơn sốt truyền miệng, sau đó dựa vào niềm tin cộng đồng để xây dựng sản phẩm.

Nguồn: @Prateek0x_

Lập luận tiêu cực: Tiếng ồn được token hóa

Nhưng dưới bề mặt tiềm ẩn những rủi ro cấu trúc sâu sắc:

• Thiếu sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường: Nhiều token ICM khi ra mắt không có bất kỳ chức năng hay bằng chứng nhu cầu nào, chỉ đơn thuần là những chiêu trò và trò đùa.

• Đầu cơ vượt trội thực chất: Các nhà đầu tư nhỏ lẻ mua token dựa trên chu kỳ sốt truyền miệng chứ không phải cơ bản kinh doanh.

• Chủ nghĩa ngắn hạn: Vì nhà xây dựng có thể kiếm phí giao dịch ngay lập tức nên động lực duy trì giá trị dài hạn là rất thấp.

• Thiếu đảm bảo pháp lý: Hầu hết các token ICM không phải cổ phần, không chịu sự quản lý, và không đảm bảo khả năng giải trình.

• Sự gắn kết người dùng thấp: Token có thể tăng nhanh nhưng cũng có thể giảm nhanh tương tự. Khó đảm bảo sự đồng nhất lợi ích giữa người dùng và nền tảng.

Theo cá nhân tôi, xu hướng này có nguy cơ làm tổn hại đến chính nhãn mác "ICM", làm suy yếu lời hứa ban đầu về IPO trên chuỗi và cổ phần kỹ thuật số có tính thanh khoản, biến nó thành một sân chơi tràn ngập các loại tiền meme kiểu "rút chân nhanh" (pump and dump).

Ngay cả trong số các nhà giao dịch tích cực, nhiều người thừa nhận thẳng thắn rằng mục đích của họ chỉ là kiếm lời nhanh chóng, điều này cho thấy ngay cả những người được gọi là "tín đồ" cũng đang chơi trò ngắn hạn.

Believe: Cơ sở hạ tầng hay công cụ thúc đẩy?

Trung tâm hệ sinh thái ICM là hệ sinh thái Believe, cho phép bất kỳ ai phát hành token trong vài giây. Quy trình rất đơn giản:

• Đăng tweet phát hành token ($TICKER + tên)

• Ngay lập tức tạo đường cong liên kết (Bonding Curve) và nhóm thanh khoản

• Thu về 50% tất cả phí giao dịch

• Khi token đạt ngưỡng vốn hóa thị trường (100.000 USD), sẽ nhận được thanh khoản sâu hơn

Nhà xây dựng không cần huy động vốn theo cách truyền thống nữa. Nhưng cũng chính tại đây đặt ra vấn đề.

Khi thu lợi trước cả khi sản phẩm xuất hiện, ranh giới giữa nhà xây dựng và nhà đầu cơ trở nên mờ nhạt.

Dù một số dự án như $DUPE và $GIGGLES thể hiện được sức hút nhất định, nhưng các dự án khác lại cảm giác giống như một trò meme. Cơ sở hạ tầng ấn tượng, nhưng công cụ không thể thay thế mục đích.

Hai câu chuyện về hai tầm nhìn

Về ICM, có sự chia rẽ căn bản trong quan điểm:

• Những người lý tưởng cho rằng: ICM là hình thái cuối cùng của Web3. IPO trên chuỗi, cổ phần phi tập trung và lớp tài chính minh bạch, luôn mở cho các công ty bản địa Internet.

• Những người thực tế cho rằng: Nó chỉ là thiên đường đầu cơ để token hóa sản phẩm khả thi tối thiểu (MVP), thiếu lộ trình, không có hào moat bảo vệ, và không có cơ chế giải trình.

Cả hai câu chuyện đều đang lưu truyền. Tùy theo phe nào có nhà xây dựng phát triển mạnh hơn, phe đó có thể thay thế phe còn lại.

Tiềm năng và bẫy rập

Không thể phủ nhận rằng ICM chạm tới một số yếu tố thực tế: khao khát hỗ trợ sớm cho các ý tưởng, niềm vui trong văn hóa gây quỹ, và bản năng đầu cơ vào những thứ có thể bùng nổ trong tương lai.

Nhưng chính sự tiện lợi này cũng mang theo rủi ro pha loãng. Nếu thiếu kỷ luật hoặc sự phối hợp dài hạn, ICM có nguy cơ trở thành một sân chơi "rút chân nhanh" khác. Trong trường hợp đó, các đồng tiền meme khoác lên mình lớp vỏ năng suất, thanh khoản che giấu sự thiếu vắng thực chất.

Dù một số người tham gia xem ICM là tương lai của việc gây quỹ khởi nghiệp, thì cũng có người xem nó thuần túy là công cụ sinh lời. Sự song trùng này khiến việc phân biệt tín hiệu và tiếng ồn trở nên khó khăn.

Hướng đi trong tương lai

Để ICM vượt qua chu kỳ sốt truyền miệng và trưởng thành, cần thực hiện những điều sau:

• Những nhà xây dựng kiên định: Các dự án cần giao sản phẩm và giữ chân người dùng, chứ không chỉ gây quỹ nhanh. Các đội ngũ đạt được sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường phải dẫn dắt.

• Các chỉ số đáng tin cậy: Màn hình và bảng điều khiển cần làm nổi bật việc áp dụng thực tế, chứ không chỉ khối lượng giao dịch hay độ biến động.

• Quản lý từng bước: Nếu các startup được token hóa muốn tạo ra giá trị bền vững, cuối cùng chúng có thể cần tích hợp các khung pháp lý kết hợp tính hữu ích và tuân thủ.

• Nguyên tắc kể chuyện: Không phải mọi ý tưởng có thể giao dịch đều là "ICM". Thuật ngữ này phải được giữ nguyên nội hàm để có giá trị lâu dài.

ICM không phải là kẻ thù, nhưng hiện tại cũng chưa phải là giải pháp. Chúng giống như một tấm vải trắng, kết quả cuối cùng phụ thuộc vào những gì được vẽ lên đó.

Dù là khái niệm mới, nhưng cơ chế vận hành của nó lại không hề xa lạ. Vấn đề then chốt là, liệu điều này có thể phát triển thành thứ gì đó mang ý nghĩa cấu trúc, hay sẽ dần tắt lịm như nhiều cơn sốt tiền mã hóa trước đây. Thời gian và xu hướng phát triển sẽ cho ra câu trả lời.