Bài viết mới của Vitalik: Không chỉ là thị trường dự đoán, Polymarket có thể tái định hình tài chính thông tin
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bài viết mới của Vitalik: Không chỉ là thị trường dự đoán, Polymarket có thể tái định hình tài chính thông tin
Dự đoán kết quả bầu cử chỉ là ứng dụng đầu tiên. Khái niệm rộng hơn là bạn có thể sử dụng tài chính như một cách thức phối hợp các cơ chế khuyến khích, nhằm cung cấp thông tin có giá trị cho khán giả.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vitalik Buterin
Biên dịch: 0xjs, Jinse Finance
Một trong những ứng dụng Ethereum khiến tôi hào hứng nhất là thị trường dự đoán. Năm 2014, tôi đã viết một bài về futarchy, một mô hình quản trị dựa trên dự đoán do Robin Hanson đề xuất. Ngay từ năm 2015, tôi đã là người dùng và người ủng hộ tích cực của Augur (xem này, tên tôi có trong bài Wikipedia). Tôi đã kiếm được 58.000 đô la Mỹ từ cá cược bầu cử năm 2020. Năm nay, tôi luôn là người ủng hộ và theo dõi sát sao Polymarket.
Với nhiều người, thị trường dự đoán chỉ đơn thuần là đặt cược vào bầu cử, và đặt cược vào bầu cử chính là cờ bạc—nếu điều đó mang lại niềm vui cho mọi người thì cũng tốt, nhưng xét về bản chất, nó không thú vị hơn việc mua một token ngẫu nhiên trên pump.fun. Với góc nhìn này, sự quan tâm của tôi đối với thị trường dự đoán dường như khó hiểu. Vì vậy, trong bài viết này, tôi muốn giải thích lý do vì sao khái niệm này khiến tôi cảm thấy phấn khích. Tóm lại, tôi tin rằng (i) ngay cả các thị trường dự đoán hiện tại cũng đã là công cụ rất hữu ích cho thế giới, nhưng ngoài ra (ii) thị trường dự đoán chỉ là một ví dụ thuộc về một nhóm lớn hơn và mạnh mẽ hơn, có tiềm năng tạo ra các phiên bản tốt hơn của mạng xã hội, khoa học, tin tức, quản trị và nhiều lĩnh vực khác. Tôi sẽ gọi nhóm này là «tài chính thông tin (info finance)».
Hai mặt của Polymarket: trang web cá cược cho người tham gia, trang web tin tức cho tất cả những người còn lại
Trong tuần vừa qua, Polymarket đã trở thành nguồn thông tin rất hiệu quả về cuộc bầu cử tổng thống Mỹ. Polymarket không chỉ dự đoán khả năng Trump thắng là 60/40 (trong khi các nguồn khác đưa ra tỷ lệ 50/50, điều này bản thân nó cũng không quá ấn tượng), mà còn thể hiện những ưu điểm khác: khi kết quả được công bố, mặc dù nhiều chuyên gia và nguồn tin tức vẫn cố gắng giữ chân khán giả bằng hy vọng về chiến thắng của Harris, Polymarket đã trực tiếp tiết lộ sự thật: khả năng Trump thắng vượt quá 95%, đồng thời xác suất giành quyền kiểm soát toàn bộ chính quyền vượt quá 90%.
Cả hai ảnh chụp màn hình đều được thực hiện lúc 3:40 sáng theo giờ miền Đông Hoa Kỳ ngày 6 tháng 11
Nhưng đối với tôi, đây thậm chí chưa phải là ví dụ hay nhất minh chứng cho sự hấp dẫn của Polymarket. Vậy hãy xem một ví dụ khác: cuộc bầu cử Venezuela hồi tháng Bảy. Ngày hôm sau cuộc bầu cử kết thúc, tôi nhớ mình tình cờ thấy ai đó đang biểu tình phản đối kết quả cuộc bầu cử bị thao túng nặng nề tại Venezuela. Lúc đầu, tôi không để ý nhiều. Tôi biết Maduro đã là một trong những nhân vật "gần như độc tài", nên tôi nghĩ, ông ta dĩ nhiên sẽ làm giả mọi cuộc bầu cử để giữ quyền lực, dĩ nhiên sẽ có người biểu tình, và dĩ nhiên cuộc biểu tình sẽ thất bại—đáng tiếc, nhiều cuộc biểu tình khác trước đó cũng đã thất bại. Nhưng sau đó, khi tôi lướt Polymarket, tôi thấy điều này:
Con người sẵn sàng bỏ ra hơn một trăm nghìn đô la để cá cược rằng khả năng Maduro bị lật đổ trong cuộc bầu cử này là 23%. Giờ thì tôi bắt đầu chú ý.
Tất nhiên, chúng ta biết kết quả đáng buồn của tình huống này. Cuối cùng, Maduro thực sự tiếp tục nắm quyền. Tuy nhiên, thị trường đã giúp tôi nhận ra rằng lần này, nỗ lực lật đổ Maduro là nghiêm túc. Các cuộc biểu tình quy mô lớn, phe đối lập triển khai một chiến lược bất ngờ hiệu quả, chứng minh rõ ràng mức độ gian lận của cuộc bầu cử. Nếu tôi không nhận được tín hiệu ban đầu từ Polymarket “lần này, có điều gì đó đáng để theo dõi”, tôi thậm chí sẽ không bắt đầu quan tâm.
Bạn không bao giờ nên hoàn toàn tin tưởng vào biểu đồ cá cược Polymarket: nếu mọi người đều tin biểu đồ cá cược, thì bất kỳ ai có tiền đều có thể thao túng biểu đồ đó, và không ai dám cá cược chống lại họ. Mặt khác, hoàn toàn tin tưởng vào tin tức cũng là một ý tưởng tồi. Tin tức có động cơ câu khách, thổi phồng hậu quả của mọi thứ để lấy lượt nhấp. Đôi khi điều này hợp lý, đôi khi thì không. Nếu bạn đọc một bài viết giật gân, nhưng sau đó kiểm tra thị trường và thấy xác suất liên quan hoàn toàn không thay đổi, thì việc nghi ngờ là có cơ sở. Hoặc nếu bạn thấy xác suất bất ngờ cao hoặc thấp trên thị trường, hoặc sự thay đổi đột ngột bất ngờ, đó là tín hiệu để bạn đọc kỹ tin tức và tìm hiểu nguyên nhân. Kết luận: so với việc chỉ đọc một trong hai, việc đọc cả tin tức lẫn biểu đồ cá cược sẽ giúp bạn thu thập được nhiều thông tin hơn.
Hãy tóm tắt điều đang xảy ra ở đây. Nếu bạn là người chơi cờ bạc, bạn có thể đặt cược trên Polymarket, với bạn, đó là một trang web cá cược. Nếu bạn không phải người chơi cờ bạc, bạn có thể đọc biểu đồ cá cược, với bạn, đó là một trang web tin tức. Bạn không bao giờ nên hoàn toàn tin tưởng vào biểu đồ cá cược, nhưng cá nhân tôi đã đưa việc đọc biểu đồ cá cược vào quy trình thu thập thông tin của mình (cùng với truyền thông truyền thống và mạng xã hội), và nó giúp tôi thu thập thông tin hiệu quả hơn.
Ý nghĩa rộng lớn hơn của tài chính thông tin
Giờ đây, chúng ta đến phần quan trọng: dự đoán kết quả bầu cử chỉ là ứng dụng đầu tiên. Khái niệm rộng hơn là bạn có thể sử dụng tài chính như một cách thức phối hợp các động lực, nhằm cung cấp thông tin có giá trị cho người xem. Bây giờ, một phản ứng tự nhiên là: chẳng phải tất cả tài chính về cơ bản đều liên quan đến thông tin sao? Các bên tham gia khác nhau đưa ra quyết định mua bán khác nhau vì họ có những quan điểm khác nhau về tương lai (ngoại trừ nhu cầu cá nhân như khẩu vị rủi ro và mong muốn phòng ngừa rủi ro), và bạn có thể suy luận rất nhiều kiến thức về thế giới thông qua việc đọc giá thị trường.
Đối với tôi, tài chính thông tin đúng là như vậy, nhưng cần được xây dựng một cách có cấu trúc. Tương tự như khái niệm đúng cấu trúc trong kỹ thuật phần mềm, tài chính thông tin là một lĩnh vực yêu cầu bạn (i) bắt đầu từ sự thật mà bạn muốn biết, rồi (ii) cố ý thiết kế một thị trường để lấy thông tin đó từ những người tham gia thị trường một cách tối ưu nhất.
Tài chính thông tin là một thị trường ba bên: người đặt cược đưa ra dự đoán, người đọc đọc dự đoán. Thị trường xuất ra dự đoán về tương lai như một hàng hóa công cộng (vì đó là mục đích thiết kế của nó).
Thị trường dự đoán là một ví dụ: bạn muốn biết một sự kiện cụ thể nào đó sẽ xảy ra trong tương lai, vì vậy bạn thiết lập một thị trường để mọi người đặt cược vào sự kiện đó. Một ví dụ khác là thị trường ra quyết định: bạn muốn biết giữa quyết định A và quyết định B, quyết định nào sẽ mang lại kết quả tốt hơn theo một chỉ số M nào đó. Để thực hiện điều này, bạn thiết lập một thị trường có điều kiện: bạn yêu cầu mọi người đặt cược (i) quyết định nào sẽ được chọn, (ii) nếu chọn quyết định A thì nhận giá trị của M, ngược lại là không, (iii) nếu chọn quyết định B thì nhận giá trị của M, ngược lại là không. Với ba biến này, bạn có thể xác định liệu thị trường có cho rằng quyết định A hay B sẽ tốt hơn cho giá trị của M.
Tôi dự đoán công nghệ sẽ thúc đẩy sự phát triển của tài chính thông tin trong thập kỷ tới là AI (dù là mô hình lớn hay công nghệ tương lai)
Lý do là nhiều ứng dụng thú vị nhất của tài chính thông tin liên quan đến các vấn đề «vi mô»: hàng triệu thị trường nhỏ, mỗi quyết định riêng lẻ có tác động tương đối nhỏ. Thực tế, các thị trường có khối lượng giao dịch thấp thường không hoạt động hiệu quả: đối với những người tham gia dày dạn kinh nghiệm, việc dành thời gian phân tích chi tiết chỉ để kiếm vài trăm đô la là vô nghĩa. Nhiều người thậm chí cho rằng, nếu không được trợ cấp, những thị trường như vậy về cơ bản không thể vận hành, vì ngoại trừ những vấn đề lớn nhất và gây tiếng vang nhất, sẽ không có đủ người giao dịch non tay để những người dày dạn kinh nghiệm kiếm lợi từ họ. AI hoàn toàn thay đổi phương trình này, có nghĩa là ngay cả trên thị trường có khối lượng giao dịch 10 đô la, chúng ta cũng có thể thu được thông tin chất lượng khá cao. Ngay cả khi cần trợ cấp, số tiền trợ cấp cho mỗi vấn đề cũng trở nên rất phải chăng.
Tài chính thông tin cần sự chưng cất (distilled) của con người
Phán quyết
Giả sử bạn có một cơ chế phán quyết nhân sự đáng tin cậy, và toàn bộ cộng đồng tin tưởng vào tính hợp pháp của cơ chế này, nhưng việc đưa ra phán quyết đòi hỏi thời gian dài và chi phí cao. Tuy nhiên, bạn muốn truy cập ít nhất một bản sao gần đúng của cơ chế «đắt đỏ» này một cách nhanh chóng và chi phí thấp. Dưới đây là một ý tưởng do Robin Hanson đề xuất: mỗi khi bạn cần ra quyết định, bạn sẽ thiết lập một thị trường dự đoán để dự đoán nếu kích hoạt cơ chế đắt đỏ đó, cơ chế đó sẽ đưa ra kết quả gì cho quyết định. Bạn để thị trường dự đoán vận hành và đầu tư một khoản tiền nhỏ để trợ cấp nhà tạo lập thị trường.
99,99% thời gian, bạn thực sự sẽ không kích hoạt cơ chế đắt đỏ: có thể bạn sẽ «hoàn trả giao dịch» và hoàn lại tiền cho mọi người, hoặc bạn chỉ trả cho mọi người số không, hoặc bạn xem giá trung bình gần 0 hay 1 hơn và coi đó là sự thật. 0,01% thời gian—có thể là ngẫu nhiên, có thể là các thị trường có khối lượng giao dịch cao nhất, có thể là sự kết hợp của cả hai—bạn thực sự chạy cơ chế đắt đỏ và bồi thường cho người tham gia dựa trên đó.
Điều này cung cấp cho bạn một «bản chưng cất» đáng tin cậy, trung lập, nhanh chóng và rẻ tiền, là phiên bản của cơ chế ban đầu cực kỳ đáng tin cậy nhưng chi phí rất cao (sử dụng từ «chưng cất» theo cách tương tự như «distilled» trong LLM). Theo thời gian, cơ chế chưng cất này đại diện một cách khái quát hành vi của cơ chế ban đầu—bởi vì chỉ những người tham gia giúp đạt được kết quả đó mới kiếm được tiền, còn những người khác sẽ thua lỗ.
Mô hình có thể kết hợp thị trường dự đoán + ghi chú cộng đồng.
Điều này không chỉ áp dụng cho mạng xã hội mà còn cho DAO. Một vấn đề lớn của DAO là số lượng quyết định quá nhiều, đa số mọi người không muốn tham gia, dẫn đến việc hoặc là ủy quyền rộng rãi, tiềm ẩn rủi ro tập trung và sai lệch đại diện phổ biến trong nền dân chủ đại diện, hoặc dễ bị tấn công. Nếu trong một DAO, việc bỏ phiếu thực tế diễn ra rất ít, hầu hết mọi việc được quyết định bởi thị trường dự đoán, với sự kết hợp giữa con người và AI để dự đoán kết quả bỏ phiếu, thì DAO đó có thể vận hành tốt.
Như chúng ta đã thấy trong ví dụ về thị trường ra quyết định, tài chính thông tin chứa đựng nhiều hướng đi tiềm năng để giải quyết các vấn đề quan trọng trong quản trị phi tập trung, chìa khóa nằm ở sự cân bằng giữa thị trường và phi thị trường: thị trường là «động cơ», còn một cơ chế tin cậy phi tài chính khác là «vô lăng».
Các trường hợp sử dụng khác của tài chính thông tin
Token cá nhân—nhiều dự án như Bitclout (giờ là deso), friend.tech, nơi tạo token cho mỗi người và khiến việc đầu cơ trở nên dễ dàng—thuộc loại mà tôi gọi là «tài chính thông tin nguyên thủy». Họ cố ý tạo ra giá thị trường cho một biến cụ thể (tức là kỳ vọng về uy tín tương lai của một người), nhưng thông tin chính xác mà giá tiết lộ quá mơ hồ, và chịu ảnh hưởng bởi tính phản thân và bong bóng. Có khả năng tạo ra các phiên bản cải tiến của các giao thức này và giải quyết các vấn đề quan trọng như phát hiện nhân tài, bằng cách thận trọng hơn trong việc thiết kế kinh tế học của token (đặc biệt là nguồn gốc giá trị cuối cùng của nó). Ý tưởng về tương lai danh tiếng của Robin Hanson là một trạng thái cuối cùng khả thi ở đây.
Quảng cáo—cuối cùng, «tín hiệu đáng tin cậy nhưng đắt tiền» là liệu bạn có mua sản phẩm hay không. Tài chính thông tin dựa trên tín hiệu này có thể giúp mọi người xác định nên mua gì.
Đánh giá ngang hàng trong khoa học—giới khoa học luôn tồn tại «khủng hoảng tái hiện», khi một số kết quả nổi tiếng trong một số trường hợp đã trở thành tri thức dân gian, nhưng cuối cùng không thể tái hiện trong nghiên cứu mới. Chúng ta có thể thử sử dụng thị trường dự đoán để xác định kết quả nào cần được kiểm tra lại. Trước khi kiểm tra lại, thị trường như vậy còn giúp người đọc nhanh chóng ước tính mức độ tin tưởng vào bất kỳ kết quả cụ thể nào. Các thí nghiệm về ý tưởng này đã được thực hiện và cho đến nay dường như thành công.
Tài trợ hàng hóa công—một trong những vấn đề chính của cơ chế tài trợ hàng hóa công mà Ethereum sử dụng là bản chất «cuộc thi nổi tiếng». Mỗi người đóng góp cần tự tổ chức chiến dịch quảng bá trên mạng xã hội để được công nhận, và những người không có khả năng làm điều đó hoặc có vai trò «hậu cảnh» thiên về bản chất sẽ khó nhận được nhiều vốn. Một giải pháp hấp dẫn là cố gắng theo dõi toàn bộ sơ đồ phụ thuộc: đối với mỗi kết quả tích cực, dự án nào đã đóng góp bao nhiêu, rồi đối với mỗi dự án, dự án nào đã đóng góp bao nhiêu, v.v. Thách thức chính của thiết kế này là tìm ra trọng số biên để chống lại sự thao túng. Rốt cuộc, việc thao túng này luôn xảy ra. Cơ chế phán quyết nhân loại được chưng cất có thể hữu ích.
Kết luận
Những ý tưởng này đã được lý thuyết hóa trong thời gian dài: các tác phẩm sớm nhất về thị trường dự đoán và thậm chí thị trường ra quyết định đã có từ vài thập kỷ trước, còn các lập luận tương tự trong lý thuyết tài chính thì còn cổ xưa hơn. Tuy nhiên, tôi cho rằng thập kỷ hiện tại mang lại một cơ hội độc đáo, chủ yếu vì những lý do sau:
Tài chính thông tin giải quyết các vấn đề thiếu tin tưởng thực tế mà con người đang gặp phải. Một mối lo ngại chung của thời đại này là thiếu kiến thức (tệ hơn nữa là thiếu sự đồng thuận), không biết nên tin ai trong môi trường chính trị, khoa học và kinh doanh. Các ứng dụng tài chính thông tin có thể giúp trở thành một phần của giải pháp.
Hiện tại chúng ta đã có blockchain có thể mở rộng làm nền tảng. Cho đến gần đây, phí vẫn quá cao để thực sự hiện thực hóa những ý tưởng này. Giờ đây, chúng đã không còn quá cao nữa.
AI với tư cách là người tham gia. Khi tài chính thông tin phải dựa vào con người tham gia vào từng vấn đề, nó tương đối khó hoạt động hiệu quả. AI cải thiện đáng kể tình hình này, cho phép thị trường hoạt động hiệu quả ngay cả ở các vấn đề quy mô nhỏ. Nhiều thị trường có thể có sự kết hợp giữa AI và người tham gia con người, đặc biệt khi số lượng vấn đề cụ thể tăng đột ngột từ nhỏ lên lớn.
Để tận dụng tối đa cơ hội này, chúng ta nên vượt ra ngoài việc chỉ dự đoán bầu cử, khám phá xem tài chính thông tin còn có thể mang lại điều gì khác cho chúng ta.
Xin cảm ơn đặc biệt Robin Hanson và Alex Tabarrok đã cung cấp phản hồi và bình luận
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@VitalikButerin
