Phỏng vấn nhà nghiên cứu 1kx: Cách tiếp cận đúng đắn trong thiết kế token Web3

2024.07.21

Chia sẻ đến

Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow

Phỏng vấn nhà nghiên cứu 1kx: Cách tiếp cận đúng đắn trong thiết kế token Web3

“Thiết kế kinh tế thực sự nằm ở động lực phối hợp của sản phẩm.” — Robert Koschig

2024.07.21 - 04:02:43

代币

Chuyên sâu báo cáo Web3

“Thiết kế kinh tế thực sự nằm ở động lực phối hợp của sản phẩm.” — Robert Koschig

Tác giả: Sunny, TechFlow

Khách mời: Robert Koschig, Nhà nghiên cứu tại 1kx

Robert Koschig là nhà nghiên cứu kinh tế học token tại quỹ đầu tư tiền mã hóa 1k(x). Tại hội nghị ứng dụng phi tập trung (dApp) do Gnosis tổ chức ở Berlin năm nay, Koschig đã tổng kết quan điểm của mình về thiết kế token cho các mạng lưới phần cứng phi tập trung. Ví dụ, ông cho rằng kế hoạch phát hành token dựa trên chỉ số KPI của Filecoin khoa học hơn so với kế hoạch phát hành theo thời gian. Đồng thời, Koschig cũng chỉ ra rằng phần thưởng token hiện tại trong các mạng DePIN mang tính không thể dự đoán, điều này thách thức tính ổn định và khả năng dự báo của mô hình Bitcoin.

Ngoài lĩnh vực mạng lưới phần cứng phi tập trung, thiết kế token nói chung có ý nghĩa gì? Khi ngành công nghiệp đang chuyển dịch từ thời kỳ hỗn loạn kiểu "miền Tây hoang dã" sang giai đoạn ngày càng trưởng thành như việc ra mắt ETF Ethereum sắp tới, thiết kế token hợp lý và khoa học đã trở thành một phần không thể thiếu đối với hầu hết các giao thức phi tập trung. Hay nói cách khác, các nhà thiết kế token hiện tại sẽ chính là những giám đốc sản phẩm của thế hệ Internet tiếp theo.

Vậy liệu có công thức nào cho việc thiết kế token không? Liệu ngành công nghiệp có một mô hình thiết kế token cố định để các dự án tham khảo hay không? Koschig chỉ ra vài hướng suy nghĩ chính: phát hành token (supply), quản trị (governance), trợ cấp phía cầu (incentives), và đầu tư mạo hiểm (investment). Trong cuộc trò chuyện, ông cũng so sánh hai mô hình token điển hình trong ngành dưới góc nhìn “bất biến” và “vạn biến”: Bitcoin và Ethereum, đồng thời thảo luận cách các dự án có thể linh hoạt áp dụng từ đó.

Những điểm nổi bật:

Thiết kế token nên chú trọng cải tiến liên tục, thay vì bị giới hạn bởi khái niệm “Tokenomics”, vốn mang theo gánh nặng từ các thực tiễn trước đây.
Giao thức không nhất thiết phải có token, nhưng nếu sử dụng hiệu quả thì đây là một công cụ rất mạnh.
Không giống phiếu giảm giá hay phần thưởng truyền thống, token là thứ vĩnh viễn thuộc về bạn.
Điểm chung của thiết kế token nằm ở việc phối hợp, thu giữ giá trị và chuyển giao giá trị.
Kênh thanh toán tập trung mâu thuẫn với mục đích của cơ sở hạ tầng phi tập trung.
Có token riêng mang lại lợi ích bổ sung, ví dụ như kiểm soát việc phát hành — bạn đúc bao nhiêu và phân phối cho ai.
Nếu bạn muốn mở rộng sự tham gia của cộng đồng, token quản trị cho phép quá trình chuyển đổi này.
Về quản trị, token quyết định đề xuất và bỏ phiếu, nhưng có các thực thể khác chịu trách nhiệm thực thi quyết định. Sự tách biệt này giúp quản lý nền kinh tế, cơ chế đặt cược và quản trị hiệu quả hơn.
Tokenomics không thay đổi nhiều: các dự án thiết kế nó, khởi chạy, rồi vận hành với tỷ lệ lạm phát cố định.
Khi bạn nhìn vào cách tiếp cận của Ethereum, bạn thấy một trường hợp mà họ có thể suy nghĩ, điều chỉnh bằng code, và mở ra vô số khả năng về mặt kinh tế.

Thiết kế Tokenomic – Thiết kế sản phẩm mới trong Web3

TechFlow: Bạn có thể chia sẻ lý do vì sao chọn tập trung nghiên cứu về kinh tế học token không?

Robert:

Tokenomics vẫn còn trong giai đoạn nghiên cứu. Thông thường, các nhà phát triển rất giỏi về mặt kỹ thuật, nhưng khi nói đến thiết kế kinh tế, lĩnh vực này còn rất nhiều cơ hội.

Lĩnh vực này rất phù hợp với nền tảng của tôi. Bạn cần kiến thức về toán học, lý thuyết trò chơi và kinh tế học, đồng thời hiểu biết về khoa học dữ liệu như mô phỏng và phân tích dữ liệu. Kết hợp hai phần này tạo thành một lĩnh vực mới đầy tiềm năng, đúng với thế mạnh chính của tôi.

TechFlow: Bạn có thể giải thích tokenomics là gì không?

Robert:

Tất nhiên, nếu ai hỏi tôi: “Tokenomics là gì?”

Tôi sẽ mô tả đó là một nỗ lực sơ khai nhằm giải thích cách thức vận hành về mặt kinh tế trong thiết kế giao thức.

Bạn luôn gặp các câu hỏi về mặt kỹ thuật như: “Sản phẩm này là gì?”

Nhưng một khi người ta hiểu được mặt kỹ thuật, họ sẽ nhận ra sức mạnh của các cơ chế phối hợp kinh tế. Họ bắt đầu chú ý đến tiềm năng to lớn của token và điều chúng có thể giải phóng, ví dụ như khi bạn bất ngờ thực hiện một đợt airdrop.

Chúng ta đã thấy điều gì xảy ra khi một dự án ban đầu không phát hành token rồi sau đó mới đưa vào. “Tokenomics” là thuật ngữ đầu tiên dùng để mô tả quá trình này.

Tuy nhiên, thuật ngữ “Tokenomics” thường gắn liền với những biểu đồ tròn và lịch phân bổ.

Thiết kế kinh tế thực sự liên quan đến động lực phối hợp trong sản phẩm của bạn. Nó không chỉ là những gì bạn làm trước khi phát hành token hoặc đưa vào whitepaper; mà là một nỗ lực liên tục, giống như phát triển công nghệ. Bạn bắt đầu với một sản phẩm khả dụng tối thiểu, dần xây dựng và cải tiến kỹ thuật — lập trình viên thử nghiệm trên testnet và mainnet. Thiết kế kinh tế cũng nên trải qua quá trình lặp lại tương tự.

Thiết kế token nên hướng đến cải tiến liên tục, thay vì bị giới hạn bởi khái niệm “Tokenomics”, vốn mang theo gánh nặng từ các thực tiễn trước đây.

Chúng ta nên suy nghĩ nhiều hơn về thiết kế kinh tế và cách nó phát triển theo thời gian.

Mọi dự án Web3 đều cần Tokenomics riêng không?

TechFlow: Mọi dự án Web3 đều cần Tokenomics riêng không?

Robert:

Tôi nghĩ không nhất thiết. Nếu bạn không cần dựa vào động lực khuyến khích, thì đó là điều tốt nhất!

Dù vậy, ngay cả với những dự án không phụ thuộc vào động lực, việc thử nghiệm vẫn có thể mang lại lợi ích. Kinh tế truyền thống sử dụng các phương pháp như hoàn tiền hay phiếu giảm giá Starbucks, nhưng token nhờ tính bất biến đã mở ra những khả năng mới. Ví dụ, nếu tôi trao token của mình cho bạn vì bạn hoàn thành một nhiệm vụ cụ thể, tôi không thể lấy lại nó. Không giống phiếu giảm giá hay phần thưởng truyền thống, token một khi sở hữu là thuộc về bạn mãi mãi.

Tính bất biến này khiến token trở thành công cụ mạnh mẽ trong giao thức. Chúng có thể tạo động lực quan trọng mà không lo rủi ro bị thu hồi, khác với các dặm bay hay phiếu giảm giá có thể đi kèm điều kiện.

Giao thức không bắt buộc phải có token, nhưng nếu sử dụng đúng cách, token thực sự là công cụ rất mạnh.

TechFlow: Vì sao một số giao thức cần thiết kế token, trong khi số khác thì không?

Robert:

Điều này hoàn toàn phụ thuộc vào mục tiêu mà bạn – với tư cách là một giao thức – muốn đạt được.

Bạn là một ứng dụng dành cho người dùng hay một ứng dụng DeFi?

Thông thường, các kịch bản sử dụng phổ biến của token liên quan đến phối hợp, thu giữ giá trị và chuyển giao giá trị. Trong các lĩnh vực này, token có thể là công cụ rất hiệu quả. Nhưng điểm then chốt luôn nằm ở Tokenomics và thiết kế token – cách thực hiện phụ thuộc vào bạn.

Bạn có thể có mục tiêu phát hành token riêng cho giao thức. Nhưng nếu làm sai, kết quả có thể hoàn toàn lệch khỏi mong đợi. Quyết định này cần chắc chắn, đảm bảo rằng việc thêm token vào giao thức thực sự tăng cường sản phẩm của bạn. Một khi đã ra quyết định, cần dành đủ sự chú ý vì dù token có thể mang lại lợi ích về kinh tế và động lực, nhưng nếu xử lý sai cũng có thể gây hại.

TechFlow: Bạn có thể nêu rõ lý do và lợi thế khi sử dụng token kỹ thuật số thay vì tiền pháp định trong cơ sở hạ tầng phi tập trung không?

Robert:

Tất nhiên. Có nhiều lý do cần đến token kỹ thuật số, thậm chí có thể thử nghiệm với các loại phần cứng khác nhau. Lập luận điển hình cho token là để tạo động lực cho chuỗi cung ứng.

Cần có người mua token và cung cấp dịch vụ lưu trữ. Về mặt kỹ thuật, bạn hoàn toàn có thể để người dùng trả bằng USDC hoặc tiền pháp định khác và vận hành bên ngoài thế giới mã hóa, ngay cả khi chạy trên cơ sở hạ tầng mã hóa phi tập trung, cũng có thể dùng phương thức thanh toán tập trung.

Tuy nhiên, điều này thường là phi logic, vì thanh toán tập trung mâu thuẫn với mục đích ban đầu của cơ sở hạ tầng phi tập trung.

Đó là lý do tại sao tốt nhất nên kiên trì với phương thức thanh toán phi tập trung, ví dụ như dùng stablecoin. Điều này không nhất thiết có nghĩa là bạn phải dùng token riêng; thị trường còn nhiều token thanh toán tuyệt vời khác. Tuy nhiên, có token riêng mang lại lợi ích bổ sung như kiểm soát lượng phát hành – bạn đúc bao nhiêu và phân phối cho ai.

Điều tuyệt vời của thiết kế token là nó mang lại rất nhiều tự do. Bạn có thể đưa ra mọi quyết định, thậm chí thay đổi theo thời gian. Đây là công cụ mạnh mẽ để phát triển cộng đồng và mức độ tham gia. Một cơ chế đơn giản là token quản trị. Ban đầu, có thể là nhóm đội ngũ điều hành mọi thứ, nhưng khi phát triển, bạn sẽ muốn cộng đồng rộng rãi hơn tham gia. Token quản trị cho phép quá trình chuyển đổi này. Tất nhiên, bạn có thể xây dựng các chức năng cao cấp hơn trên nền tảng này.

Thiết kế Tokenomics theo mô-đun

TechFlow: Các dự án có thể áp dụng cách tiếp cận theo mô-đun khi thiết kế Tokenomics không?

Robert:

Có, lý tưởng nhất là bạn có thể thực hiện theo mô-đun. Đó là mục tiêu lý tưởng. Bạn có thể xác định: “Ổn, phần thưởng đầu cung là một mô-đun, quản trị là một mô-đun, phần thưởng đầu cầu là một mô-đun, phần đầu cơ đầu tư cũng là một mô-đun.”

Cuối cùng, bạn chỉ có một token, và bạn cần tìm ra cách tất cả các yếu tố này liên kết với nhau. Đó là lý do tại sao quản trị trong DeFi trở nên rất thú vị. Ví dụ, ở giai đoạn đầu, có thể cần các quyết định quản trị để chi trả chi phí thực tế. Các nhà đầu tư muốn biết rằng nếu họ đầu tư vào giao thức của bạn, về mặt lý trí, họ sẽ nhận được lợi nhuận tốt hơn.

Điều này có nghĩa là bạn cần phân bổ một phần đáng kể tài nguyên mạng cho họ. Tuy nhiên, khi kết hợp với quản trị, phần thưởng trở thành yếu tố phụ thuộc. Ví dụ, nếu bạn phân bổ một lượng nhất định cho bên cung và để phần còn lại do quản trị quyết định, các nhà vận hành không bán token của họ sẽ tích lũy thêm quyền biểu quyết theo thời gian. Điều này có thể dẫn đến vấn đề nội bộ vì họ có thể tự quyết định phần thưởng cho chính mình, và lý thuyết trò chơi dự đoán điều này có thể gây ra đấu tranh quyền lực.

Bạn cũng cần xem xét khía cạnh quản trị, vì việc quản lý các nhóm lợi ích khác nhau là rất quan trọng. Chỉ dựa vào quản trị theo token có thể là chưa đủ. Đó là lý do tại sao nhiều giao thức nổi tiếng như MakerDAO thành lập các ủy ban quản trị độc lập. Token dùng để xác định đề xuất và bỏ phiếu, nhưng có các thực thể khác chịu trách nhiệm thực thi quyết định. Sự tách biệt này giúp quản lý nền kinh tế, cơ chế đặt cược và quản trị hiệu quả hơn.

So sánh Tokenomics của Bitcoin và Ethereum: Biến đổi và Bất biến

TechFlow: Bạn có quan sát thấy sự tiến hóa trong Tokenomics không? Các dự án khác nhau đã điều chỉnh mô hình Tokenomics của họ như thế nào, và đã thực hiện những thay đổi gì?

Robert:

Phần thưởng token luôn có ý nghĩa, đúng không?

Các dự án đầu tiên như Bitcoin đã chứng minh sức mạnh của chúng như một hiệu ứng mạng và động lực kinh tế. Kế hoạch phát hành cố định của Bitcoin đã truyền cảm hứng cho nhiều nền tảng áp dụng chiến lược tương tự. Họ thường nhấn mạnh tầm quan trọng của kế hoạch phát hành cố định.

Tuy nhiên, một số người nhận ra phương pháp này có thể quá giới hạn. Do đó, họ thêm một lớp logic động hơn, mặc dù vẫn cố định. Xét theo góc nhìn này, Tokenomics không thay đổi nhiều: dự án thiết kế nó, khởi chạy, rồi vận hành với tỷ lệ lạm phát cố định.

Nhưng đã có điều chỉnh. Ví dụ, The Graph đã cải tiến thiết kế theo thời gian. Ban đầu, họ thiết lập chức năng tuyển chọn cho việc lập chỉ mục dữ liệu thông qua đường cong liên kết. Theo thời gian, họ phát hiện ra các vấn đề kém hiệu quả và điều chỉnh mô hình.

Điều này cho thấy, dù thiết kế ban đầu có thể cố định, nhưng việc học hỏi và điều chỉnh là cần thiết. Các nền kinh tế token phức tạp như DeFi đòi hỏi quá trình lặp lại, học hỏi và sửa đổi.

Điều quan trọng là cho phép thử nghiệm và học hỏi, thay vì cứng nhắc bám vào thiết kế ban đầu. Mặc dù cách tiếp cận này có vẻ linh hoạt hơn so với câu chuyện mã hóa truyền thống, nhưng nó tránh được bẫy rơi vào các mô hình kém hiệu quả. Ngành công nghiệp phát triển nhanh chóng, công nghệ mới liên tục xuất hiện. Việc tận dụng mô phỏng, khoa học dữ liệu và điều chỉnh liên tục giúp thiết kế token đúng đắn hơn.

TechFlow: Những thành phần cơ bản nào trong thiết kế Tokenomics giữ nguyên theo thời gian?

Robert:

Tôi nghĩ điều không đổi là các nguyên tắc kinh tế cơ bản kể từ khi lĩnh vực kinh tế học phát triển đã luôn nhất quán. Token của bạn và việc phát hành nó để khuyến khích đóng góp, tương tự cách Bitcoin ban đầu khuyến khích thợ đào. Cách này hiệu quả hơn nhiều so với việc tự xây dựng từ đầu. Lượng phát hành Bitcoin ban đầu cao hơn nhiều so với hiện nay.

Khái niệm cơ bản vẫn là, nếu bạn có một hệ thống cung ứng vận hành tốt, giao thức hoạt động như mong đợi và mang lại trải nghiệm người dùng tốt, doanh thu sẽ tự nhiên xuất hiện. Sau đó, doanh thu này có thể duy trì hệ thống. Nguyên tắc này là nền tảng, luôn liên quan.

Bạn có thể bù đắp một số khoản thưởng bằng cách phát thêm phần thưởng bổ sung hoặc điều chỉnh dòng doanh thu, đảm bảo rằng ngay cả khi phần thưởng không giảm, tổng phần thưởng vẫn bền vững.

TechFlow: Các tiền mã hóa khác ngoài Bitcoin dường như phức tạp hơn ở một số khía cạnh. Bạn có nghĩ Tokenomics hay các giao thức Web3 có thể trở nên dễ ghép nối như hợp đồng thông minh không, khi xét đến mức độ phức tạp? Có cách nào đơn giản hóa các lý thuyết này không?

Robert:

Thật vậy, điều này rất khó, nhưng cũng là vẻ đẹp của Bitcoin. Nó sử dụng một cơ chế đơn giản. Mặt khác, khi bạn nhìn vào cách tiếp cận của Ethereum, bạn sẽ thấy một tình huống mà họ có thể suy nghĩ, điều chỉnh bằng code, và mở ra vô số khả năng về mặt kinh tế.

Nếu mắc lỗi, các cuộc thảo luận ngoại tuyến sẽ phát huy tác dụng. Mọi người hiểu các động lực mới, các ủy ban khác nhau xuất hiện, dẫn đến các đề xuất tách biệt hoặc hợp tác. Đây là một quá trình đầy thách thức, nhưng nó cho phép thích nghi và tối ưu hóa.

Độ phức tạp là một thách thức lớn, ngay cả những bộ óc thông minh nhất trong ngành cũng đang giải quyết các vấn đề này mà không thể nhìn thấy mọi động lực. Dự đoán hành vi là cực kỳ khó.

Tóm lại, đúng vậy, nó rất phức tạp và có lẽ sẽ không bao giờ đơn giản hơn. Những mô hình đơn giản và hiệu quả nhất đã tồn tại và có thể được sao chép. Ngày nay, các dự án mới có xu hướng phức tạp hơn, có thể điều chỉnh thay vì tĩnh và cứng nhắc. Đây thường là cách tiến hóa của công nghệ.

Hãy nghĩ về xe đạp: chúng đã tồn tại lâu đời, từng là phương tiện nhanh nhất. Khái niệm cơ bản không đổi, nhưng chúng không còn là lựa chọn tốt nhất cho mọi nhu cầu hiện đại. Người ta liên tục thêm chức năng mới, tạo ra vấn đề mới và giải quyết chúng. Sự tiến hóa này khiến Tokenomics trở nên phức tạp hơn nhưng cũng đáng tin cậy hơn.

Mục tiêu là đạt đến giai đoạn mà mọi người có thể hiểu được điều đang xảy ra. Nếu mất đi sự hiểu biết, lòng tin cũng sẽ mất theo. Cân bằng giữa nhu cầu bất biến và thích nghi là chìa khóa, đảm bảo rằng đa số chủ sở hữu có thể bỏ phiếu để thực hiện những thay đổi cần thiết, đồng thời duy trì sự ổn định.

Những bẫy phổ biến cần tránh trong thiết kế Tokenomics

TechFlow: Bạn quan sát thấy những bẫy phổ biến nào trong thiết kế Tokenomics có thể làm hại một dự án? Thiết kế Tokenomics giúp hay cản trở sự tăng trưởng của dự án?

Robert:

Người ta dễ rơi vào bẫy coi token như kẹo. Khi bạn huy động nguồn token, giống như đang nhận phần thưởng. Mọi người sẽ nghiện điều đó, mà không nhận ra rằng càng làm nhiều, dự án càng chỉ tập trung vào token. Đây là lý do tại sao hiện nay chúng ta gặp phải các vấn đề như chỉ số gây hiểu lầm, giá trị khóa tổng (TVL) cao nhưng vốn hóa thị trường thấp.

Chúng ta đã lãng quên mục đích cốt lõi của token. Token không chỉ là phần thưởng; chúng là công cụ mạnh mẽ để phối hợp, phát triển và tăng tốc dự án của bạn. Tuy nhiên, token không nên che khuất sản phẩm cốt lõi. Nói到底, bạn vẫn cần xây dựng một sản phẩm vững chắc. Token cuối cùng sẽ trở thành một phần sản phẩm của bạn, nhưng không nên là trọng tâm duy nhất.

Ban đầu, bạn có thể nghĩ mình có ngân sách và tiêu chuẩn nhất định, nhưng cuối cùng bạn nhận ra rằng nếu không có doanh thu thực sự, không có sử dụng hay thương mại hóa, bạn đã tiêu hết mọi động lực vào sự hấp dẫn ngắn hạn và quảng cáo. Điều này thường dẫn đến sụp đổ nhanh chóng khi môi trường thị trường thay đổi.

Đó là lý do tại sao tôi dành rất nhiều thời gian cho các mô phỏng đơn giản, phân tích cơ chế cơ bản về cung và áp lực bán, bỏ qua mọi câu chuyện. Tôi sẽ đặt câu hỏi như: “Bạn nghĩ những người tham gia này sẽ giữ hay bán token?” Khi token mở khóa, điều đó ảnh hưởng đến thị trường như thế nào? Hiểu các động lực này là rất quan trọng để tránh bẫy động lực ngắn hạn và xây dựng một dự án bền vững.

Nghiên cứu điển hình: Thiết kế Tokenomics của Safe

TechFlow: Tôi muốn nói về thiết kế Tokenomics của Safe. Bạn có nhận xét gì về thiết kế và sự phát triển của Safe không? (Ghi chú: Safe là công ty được 1KX đầu tư)

Robert:

Safe ra mắt token cách đây hai năm, ban đầu là một token quản trị thuần túy, không thể chuyển nhượng. Tôi rất trân trọng đặc tính cộng đồng của nó. Lúc đó, tôi chưa gia nhập 1KX nên không theo dõi sát sao. Vì quản trị vận hành trơn tru, tôi cũng không có nhiều việc phải làm.

Họ đã xây dựng cấu trúc quản trị tốt, có thành viên khác trong nhóm hỗ trợ. Họ lập kế hoạch truyền thông rõ ràng, chi tiết các bước cần thiết để token có thể chuyển nhượng. Một bước quan trọng liên quan đến tính hữu ích của token, họ đã nhận được sự công nhận từ chính phủ. Hiện tại, token này đã có thể giao dịch.

Điều này thể hiện một thiết kế token quản trị tốt. Ban đầu, nó không thể chuyển nhượng và phát huy vai trò rất tốt. Họ phân phối token cho đúng đối tượng mục tiêu và duy trì trạng thái đó. Tuy nhiên, cộng đồng cuối cùng đã quyết định cho phép chuyển nhượng.

Sẽ rất thú vị để xem điều này diễn ra thế nào. Safe rất năng động, có tầm nhìn rõ ràng về thu giữ giá trị và các hợp tác tiềm năng. Gần đây họ đã nói về kế hoạch thương mại hóa thành công và xây dựng mô hình kinh tế xung quanh điều đó. Safe là một sản phẩm tuyệt vời, đó là lý do chúng tôi đầu tư vào họ.

Hiện tại họ cũng có một kế hoạch điểm thưởng, tôi cho rằng đây là xu hướng và sẽ có nhiều chương trình tương tự trong tương lai. Ví dụ, tôi nghe nói lĩnh vực DeFi cũng có sáng kiến tương tự. Những chương trình này đang chuyển dịch từ các hoạt động khai thác thuần túy sang tập trung nhiều hơn vào sự tham gia thực sự vào sản phẩm. Người dùng đưa ra phản hồi vì họ thực sự yêu thích sản phẩm, chứ không chỉ để kiếm phần thưởng.