Nansen giải mã cục diện CEX: Khủng hoảng niềm tin và con đường phá thế bế tắc
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Nansen giải mã cục diện CEX: Khủng hoảng niềm tin và con đường phá thế bế tắc
Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, các sàn giao dịch thành công sẽ ưu tiên hàng đầu yếu tố bảo mật, tính minh bạch, niềm tin của người dùng và xây dựng hệ sinh thái.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Osgur Murphy O Kane, Frank Fu, Yohji Van Weert
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Điểm chính
-
Sự sụp đổ của FTX và việc mất mát tiền gửi của khách hàng đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin của người dùng tiền mã hóa vào các sàn giao dịch tập trung (CEX). Người dùng hiện đang yêu cầu các sàn giao dịch minh bạch hơn và có thêm các biện pháp bảo vệ.
-
Nhiều sàn giao dịch bắt đầu cung cấp bằng chứng dự trữ tài sản. Các sàn như Binance và Bitget tăng quỹ bảo vệ. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu không có bảng kê nợ chi tiết, những điều này không đảm bảo khả năng thanh toán của sàn.
-
Binance duy trì vị thế dẫn đầu trên thị trường, nhưng không phải là bên duy nhất hưởng lợi từ sự ra đi của FTX. Sau FTX, khối lượng giao dịch phái sinh của Bitget tăng đáng kể, trong khi Binance và OKX tiếp tục giữ vững vị trí dẫn đầu trong lĩnh vực phái sinh.
-
Sau sự sụp đổ của FTX, các đồng tiền nền tảng MX, BGB và OKB đều thể hiện hiệu suất mạnh mẽ.
-
Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt, các sàn giao dịch thành công sẽ ưu tiên an toàn, minh bạch, niềm tin của người dùng và xây dựng hệ sinh thái. Đồng thời, đáp ứng nhu cầu người dùng, cung cấp bộ chức năng mạnh mẽ và trải nghiệm người dùng xuất sắc cũng rất quan trọng.
Tổng quan cảnh quan CEX gần đây
FTX là đại diện tiêu biểu cho CeFi, nhận được sự công nhận từ nhiều nhân vật nổi tiếng và thậm chí tài trợ cho các sân vận động thể thao. Tuy nhiên đằng sau hậu trường, sàn giao dịch này liên tục trộn lẫn tiền gửi của khách hàng với nhà tạo lập thị trường Alameda, khiến 4 tỷ USD tiền gửi khách hàng bị thất thoát và cuối cùng phải nộp đơn phá sản. Sự kiện FTX gây chấn động toàn ngành, niềm tin vào các sàn giao dịch tập trung lao dốc. Báo cáo này nhằm nghiên cứu cảnh quan CEX sau FTX và các xu hướng tổng thể mà chúng tôi quan sát được.
Tập trung lại vào uy tín
Sự cố FTX làm tổn hại nghiêm trọng đến niềm tin của người dùng vào CEX. Kể từ đó, người dùng yêu cầu các sàn nâng cao tính minh bạch, tập trung vào bằng chứng dự trữ và quỹ bảo vệ.
Bằng chứng dự trữ (Proof of Reserves)
Nhiều sàn giao dịch bắt đầu cung cấp bằng chứng dự trữ (PoR) để đối phó với cuộc khủng hoảng niềm tin. Bằng chứng dự trữ là hành động CEX công bố công khai tài sản dự trữ của mình. Việc này thường được thực hiện thông qua kiểm toán độc lập nhằm cung cấp bằng chứng minh bạch và có thể xác minh rằng sàn có đủ tài sản để chi trả cho tiền gửi của khách hàng.
Mặc dù đây là bước đi đúng hướng, PoR không đảm bảo khả năng thanh toán của sàn nếu không có bảng kê nợ tương ứng. Bằng chứng nghĩa vụ (Proof of Liabilities) sẽ là cách thức thuyết phục hơn, nhưng nó nằm ngoài chuỗi (off-chain) và cần kiểm toán độc lập. Hơn nữa, kiểm toán bản thân cũng từng được chứng minh là có vấn đề – FTX cũng từng được kiểm toán trước khi sụp đổ.
Dưới đây là ví dụ về bằng chứng dự trữ của Binance trên Nansen:
Nguồn: Nansen
Để xem thêm dữ liệu của Nansen về bằng chứng dự trữ của các sàn giao dịch, hãy nhấp vào đây.
Quỹ bảo vệ
Mục đích của quỹ bảo vệ là bù đắp khi tài sản khách hàng bị mất. Bằng cách thiết lập quỹ bảo vệ, các sàn giao dịch muốn truyền đạt tới khách hàng rằng họ sẽ có sẵn ngân sách để hoàn trả tiền gửi nếu xảy ra tấn công hacker (miễn là quy mô quỹ lớn hơn thiệt hại do hacker gây ra). Giải pháp này có thể được coi là hình thức thế chấp quá mức cho tiền gửi của khách hàng.
Ngoài quỹ bảo vệ, việc áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro tốt nhất, chẳng hạn như phân tán lưu trữ tiền trên nhiều địa chỉ, cũng rất quan trọng để giảm thiểu hiệu quả các loại tấn công khác nhau. Sau sự sụp đổ của FTX, Binance đã tăng giá trị quỹ của mình từ 735 triệu USD lên 1 tỷ USD. Tương tự, Bitget tăng quỹ bảo vệ từ 200 triệu USD lên 300 triệu USD.
Bảng dưới đây liệt kê các quỹ bảo vệ lớn nhất trong ngành. Đáng chú ý, tại thời điểm viết bài, Binance và Bitget là hai sàn giao dịch tập trung duy nhất công khai địa chỉ ví của quỹ bảo vệ:
Bằng chứng dự trữ nên trở thành tiêu chuẩn tối thiểu của ngành, tuy nhiên như đã nêu ở trên, đây vẫn chỉ là các chỉ báo tích cực chứ chưa đảm bảo khả năng thanh toán của sàn.
Sự thay đổi trong cảnh quan CEX
Khối lượng giao dịch tổng thể
Binance duy trì khối lượng giao dịch tương đối ổn định, với mức trung bình hàng tháng là 470 tỷ USD trong 6 tháng trước sự kiện FTX và 428,4 tỷ USD trong 5 tháng sau đó. Điều này cho thấy khối lượng giao dịch của Binance giảm khoảng 10%, duy trì mức độ ổn định tương đối. Cần lưu ý rằng khối lượng giao dịch có thể là một chỉ số quan trọng để đánh giá hiệu suất của sàn, nhưng con số này cũng có thể bị thao túng thông qua các giao dịch tự mua bán (wash trading).
Dưới đây là khối lượng giao dịch hàng tháng của 10 sàn giao dịch được chọn trong vài tháng sau sự kiện FTX. Lưu ý rằng đây không đại diện cho toàn ngành mà chỉ là các sàn phổ biến và có tên tuổi nhất.
Nguồn: Nansen
Nguồn: Nansen
Khối lượng giao dịch giao ngay
Nguồn: Nansen
Dữ liệu cho thấy khối lượng giao dịch giao ngay giảm nhẹ trong 6 tháng sau khi FTX sụp đổ. Mức tăng vọt vào cuối tháng 3 có thể được giải thích bởi cơn sốt airdrop Arbitrum. Hầu hết các sàn giao dịch đều chịu tác động, ngoại trừ Bybit và Kraken, vốn đã thực hiện các biện pháp để tăng khối lượng giao dịch.
Đồng thời, trong giai đoạn này, khối lượng giao dịch DEX duy trì tương đối ổn định. Điều này có thể do niềm tin giảm sút vào CEX sau sự cố FTX và sự bất định ngày càng tăng về mặt quy định.
Dữ liệu cập nhật đến ngày 31 tháng 5 năm 2023
Khối lượng giao dịch phái sinh
Lưu ý rằng đây không đại diện cho toàn ngành mà chỉ là một số sàn giao dịch phổ biến.
Nguồn:Nansen
Khối lượng giao dịch phái sinh mã hóa giảm nhẹ. Khối lượng tăng mạnh sau sự sụp đổ của FTX vào đầu tháng 11, sau đó suy giảm chung. Tuy nhiên, kể từ giữa tháng 1 năm nay, khối lượng đã phục hồi và duy trì ở mức trước khi sụp đổ.
Dữ liệu cập nhật đến ngày 31 tháng 5 năm 2023
FTX ban đầu nổi tiếng với hoạt động phái sinh dẫn đầu. Khối lượng giao dịch phái sinh tại các CEX hàng đầu giảm, ngoại trừ Bitget, vốn đã tăng khối lượng phái sinh trong 6 tháng sau FTX.
Các sàn giao dịch thể hiện tương đối tốt trong giai đoạn sau sự sụp đổ của FTX bao gồm:
-
Bitget
-
Bybit
-
Binance
Nhìn chung, Bitget thể hiện xuất sắc trong việc thu hút thêm khối lượng giao dịch. Bybit và Binance giảm nhẹ nhưng về cơ bản vẫn giữ được phần lớn khối lượng (và mở rộng thị phần), trong khi các sàn khác giảm mạnh hơn. Điều này cũng có thể do xu hướng chung là hoạt động giao dịch giảm trong thị trường gấu tiền mã hóa.
Số lượng token được niêm yết
Các sàn giao dịch khác nhau áp dụng các chiến lược niêm yết khác nhau. Ví dụ, Binance chỉ niêm yết những dự án đã thể hiện mức độ quan tâm và khối lượng giao dịch đáng kể ở nơi khác. Ngược lại, Gate.io áp dụng cách tiếp cận dễ dãi hơn và niêm yết hàng loạt token của các dự án chưa lên sàn thông qua phát hành lần đầu trên sàn (IEO).
Kể từ khi FTX sụp đổ, một số sàn giao dịch trở nên nhạy bén hơn với nhu cầu người dùng và xu hướng thị trường. Chúng tôi lấy ví dụ BRC-20, đã tăng trưởng lên vốn hóa 1 tỷ USD trong vòng 3 tháng sau khi ra mắt.
Bốn sàn giao dịch đầu tiên niêm yết BRC-20 là Gate, Bitmart, Digfinex và Bitget.
-
Gate.io: Niêm yết ORDI ngày 8 tháng 5
-
Bitmart: Niêm yết ORDI ngày 8 tháng 5
-
Digfinex: Niêm yết ORDI ngày 9 tháng 5
-
Bitget: Niêm yết ORDI ngày 10 tháng 5
Việc niêm yết nhanh các token mới là yếu tố then chốt để đáp ứng nhu cầu thay đổi liên tục của người dùng; nhiều nhà giao dịch có thể hưởng lợi từ các token mới. Tuy nhiên, sàn giao dịch phải cân nhắc giữa việc bảo vệ người dùng khỏi lừa đảo và số lượng token được niêm yết. Điều này rất quan trọng để duy trì danh tiếng, đây cũng là lý do vì sao các sàn lớn như Coinbase, Binance và Kraken áp dụng chiến lược niêm yết thận trọng hơn. Tuy nhiên, việc niêm yết chậm có thể gây bất lợi, ví dụ như bỏ lỡ khối lượng giao dịch từ các token hot hay làn sóng memecoin gần đây.
Tuân thủ pháp luật
Các quy định sắp tới đối với DeFi và tiền mã hóa có thể đặt ra những thách thức lớn cho các sàn giao dịch. Chủ tịch SEC Gary Gensler cho rằng hầu như mọi token đều là chứng khoán, điều này có thể khiến nhiều sàn không thể hoạt động tại Mỹ. Nếu Mỹ áp dụng lập trường chính thức này, có thể gây ra vấn đề nghiêm trọng toàn cầu cho CEX.
Các sàn giao dịch cũng có yêu cầu khác nhau về KYC và chống rửa tiền. Những yêu cầu này rất quan trọng đối với tính hợp pháp của sàn và đảm bảo hoạt động tại các khu vực pháp lý khác nhau. Ngoài ra, các CEX bị phát hiện góp phần vào hoạt động tội phạm do thiếu biện pháp bảo vệ sẽ bị tổn hại danh tiếng. Một ví dụ là zachXBT, người tuyên bố đã sử dụng email liên quan đến nhóm hacker Triều Tiên Lazarus để đăng ký tài khoản "Kim Jong-Un" trên Gate.io.
Nguồn:Twitter
Token nền tảng
Một số sàn giao dịch phát hành token nền tảng riêng để khuyến khích người dùng trên nền tảng của họ. Biểu đồ dưới đây cho thấy 10 token nền tảng hàng đầu theo vốn hóa và hiệu suất của chúng sau sự sụp đổ của FTX. Các token nổi bật là MX, BGB và OKB, cả ba đều thể hiện mạnh mẽ trong thị trường gấu và duy trì gần mức cao kỷ lục.
Nguồn:Nansen
MX
MX mang lại tiện ích và lợi nhuận bổ sung cho người dùng sàn giao dịch. Ngoài ra, MEXC dành 40% lợi nhuận mỗi quý để mua lại và đốt MX nhằm giữ nguồn cung lưu hành ở mức 100 triệu token.
BGB
Tiện ích của BGB bao gồm giảm phí, tiếp cận sản phẩm độc quyền... nhằm cải thiện trải nghiệm người dùng trên Bitget. Dự kiến Bitget sẽ sớm triển khai chương trình mua lại và đốt BGB. Đọc thêm thông tin tại đây.
OKB
OKB cũng là chìa khóa truy cập vào nhiều sản phẩm và lợi ích trên nền tảng. Nó được mua lại và đốt mỗi quý dựa trên "thị trường theo mùa và hiệu suất kinh doanh". Trong báo cáo trước, họ đã mua lại và đốt lượng OKB trị giá 177 triệu USD trong 3 tháng.
Tác động của việc mua lại và đốt đến giá token là chủ đề gây tranh cãi, một số cho rằng nó không tạo ra giá trị nào. Tuy nhiên, với dòng tiền ổn định, sức mua từ việc mua lại có thể hỗ trợ hiệu suất token mạnh mẽ hơn.
BNB
BNB hiện là token CEX có vốn hóa lớn nhất. Đây là token gas của BNB Chain và cũng mở khóa nhiều chức năng và đặc quyền trên Binance. BNB có cơ chế đốt nhằm duy trì nguồn cung khoảng 100 triệu token, lượng đốt phụ thuộc vào giá BNB và số khối được tạo trên BNB Chain trong quý đó.
Dữ liệu cập nhật đến ngày 31 tháng 5 năm 2023
Bảng trên cho thấy hiệu suất thị trường của các token nền tảng CEX từ tháng 12 năm ngoái đến ngày 31 tháng 5 năm nay. MX, WOO và BGB đều thể hiện xuất sắc, trong khi HT giảm mạnh nhất.
Hồ sơ hoạt động
Hồ sơ hoạt động của sàn giao dịch rất quan trọng đối với tính hợp pháp của nó. Trên thực tế, hầu hết các CEX đều từng trải qua các vụ tấn công hacker, một số thậm chí không thể phục hồi. Kể từ năm 2012, các vụ hack đã gây ra thiệt hại hơn 2,85 tỷ USD. Kể từ khi FTX sụp đổ, không có sàn hàng đầu nào bị tấn công trực tiếp. Tuy nhiên, các sự cố hacker vẫn thường xuyên xảy ra, bao gồm:
-
GDAC bị hack vào tháng 4 năm 2023, thiệt hại 13 triệu USD.
-
Bittrue bị hack vào tháng 4 năm 2023, thiệt hại 23 triệu USD.
CEX vẫn dễ bị tấn công hacker, điều này khiến quản lý rủi ro mạnh mẽ và quỹ bảo vệ trở nên quan trọng hơn bao giờ hết để đảm bảo khách hàng không chịu tổn thất trong các tình huống bất ngờ.
Xu hướng mới nhất của CEX
CEX cũng ngày càng đầu tư nhiều hơn vào phát triển sản phẩm Web3. Ví dụ, Coinbase không chỉ cung cấp dịch vụ ví được quản lý mà còn lên kế hoạch ra mắt L2 (Base) chạy trên OP Stack. Binance rõ ràng đã ra mắt BNB Chain và đang tích cực đầu tư vào hệ sinh thái rộng lớn hơn. Tương tự, Bitget đã ra mắt MegaSwap, một bộ tổng hợp DeFi giúp người dùng thuận tiện trao đổi token, tương tự như DEX thông thường. Ngoài ra, xét đến thành công lớn của thị trường NFT trong đợt bùng nổ trước, các sàn lớn như Binance và Coinbase đã ra mắt nền tảng NFT riêng nhằm chiếm lĩnh một phần khối lượng giao dịch NFT và các khoản phí liên quan.
Giao dịch sao chép (Copy Trading)
Một tính năng phổ biến khác của CEX là giao dịch sao chép. Nó cho phép người dùng sao chép chiến lược của các nhà giao dịch hàng đầu trên nền tảng.
Một điểm khác biệt quan trọng so với giao dịch sao chép trên chuỗi là các nhà giao dịch phải được sàn ủy quyền rõ ràng để người khác sao chép giao dịch của họ. Ngược lại, sao chép giao dịch trên chuỗi là không cần được phép, ai cũng có thể sao chép chiến lược từ bất kỳ địa chỉ nào.
Một số sàn giao dịch cung cấp tính năng giao dịch sao chép:
-
Bitget
-
Bybit
-
OKX
-
Gate.io
Các sàn giao dịch nêu trên cung cấp dịch vụ giao dịch sao chép cho cả giao dịch giao ngay và phái sinh.
Theo dữ liệu chính thức, Bitget có hơn 100.000 nhà giao dịch được sao chép và 490.000 nhà giao dịch sao chép. Nhà giao dịch được sao chép có thể kiếm được hoa hồng lên tới 8% nhờ chia sẻ chiến lược, và cần đáp ứng các yêu cầu cụ thể cùng quy trình đăng ký.
Bybit cho biết đã có 150.000 nhà giao dịch sử dụng tính năng sao chép, cho phép họ sao chép chiến lược từ hơn 7.000 nhà giao dịch. Nhà giao dịch được sao chép có thể được sắp xếp theo tỷ lệ thắng 7 ngày, 3 tuần hoặc PnL 7 ngày, và có quyền nhận 10% lợi nhuận do người sao chép tạo ra. Người dùng có thể tùy chỉnh các tham số như quy mô vốn, đòn bẩy, dừng lỗ và các yếu tố liên quan khác.
OKX hiện có 58 token cho phép sao chép, với 1.489 nhà giao dịch để lựa chọn. Phí giống như phí giao dịch thông thường, và nhà giao dịch được sao chép nhận 10% lợi nhuận. Người dùng có thể sao chép tối đa năm nhà giao dịch khác nhau. Tính năng này cung cấp bảo vệ chênh lệch giá, cho phép đặt mức đầu tư tối đa. Nhà giao dịch được sao chép có thể thực hiện tối đa 50 giao dịch mỗi ngày và chỉ có thể đóng lệnh bằng lệnh thị trường.
Hiện tại Gate.io có 828 nhà giao dịch được sao chép, thu 5% lợi nhuận do người sao chép tạo ra.
Các yếu tố cần xem xét khi sao chép giao dịch bao gồm hồ sơ hoạt động, chỉ số hiệu suất, chiến lược giao dịch, điều chỉnh rủi ro và mức độ tham gia cộng đồng (số lượng người theo dõi). Việc đa dạng hóa lựa chọn các nhà giao dịch để sao chép nhằm giảm rủi ro danh mục đầu tư tổng thể cũng được coi là một phương pháp hay.
Hoạt động hệ sinh thái của sàn giao dịch
Ngày càng nhiều người dùng mong đợi CEX tham gia và đóng góp vào hệ sinh thái mã hóa rộng lớn hơn.
Coinbase
Vào tháng 2 năm 2023, Coinbase thông báo ra mắt mạng thử nghiệm BASE, một Optimistic Rollup được xây dựng trên Ethereum sử dụng OP Stack. Nó phù hợp với tầm nhìn Superchain, nơi sẽ có nhiều Rollup được xây dựng trên OP Stack kết nối với nhau. Coinbase đã hợp tác với đội ngũ phát triển cốt lõi của Optimism và cam kết sẽ phi tập trung hóa bộ sắp xếp (sequencer) trong tương lai. Điều này dường như cho thấy tiến triển của Coinbase trên chuỗi và trong hệ sinh thái rộng lớn hơn.
Binance
Sau sự sụp đổ của FTX, Binance triển khai quỹ "Phục hồi" trị giá 1 tỷ USD để hỗ trợ các dự án gặp khó khăn do biến động thị trường nhưng có tiềm năng tốt. Tính đến tháng 3, đã có 18 tổ chức tham gia quỹ, với quy mô tài chính đạt 1,1 tỷ USD. Điều này cho thấy cam kết và trách nhiệm của sàn đối với ngành rộng lớn hơn.
Bitget
Vào tháng 4 năm nay, Bitget công bố quỹ đầu tư mạo hiểm trị giá 100 triệu USD tập trung vào khu vực châu Á. Sàn đã bắt đầu mở rộng sang hệ sinh thái mã hóa và mua lại Bitkeep vào tháng 3 năm 2023. Sàn cũng hợp tác với fetch.ai và CORE DAO để cùng phát triển hệ sinh thái của mình.
Ai sẽ là người chiến thắng?
Lịch sử cho thấy con người không muốn "bỏ tất cả trứng vào một giỏ". Các sàn giao dịch khác nhau phục vụ các mục đích khác nhau, và tùy theo diễn biến quy định toàn cầu, có thể tồn tại một số sàn lớn, phân tán về mặt địa lý và pháp lý. Các sàn tích cực đóng góp cho hệ sinh thái xứng đáng nhận được sự ủng hộ và tin tưởng nhiều hơn từ người dùng. Quan trọng nhất, ngoài việc sở hữu bộ chức năng mạnh mẽ và trải nghiệm người dùng vượt trội, các sàn cần chứng minh bản thân an toàn, minh bạch và "đáng tin cậy". Ngoài ra, các sàn cũng cần đảm bảo hoạt động kinh doanh tuân thủ các quy định sắp tới, vì các cơ quan quản lý toàn cầu đang tìm cách triển khai khung pháp lý tài sản số. Điều này có thể ảnh hưởng lớn đến mô hình hoạt động của nhiều sàn giao dịch.
Kết luận
Sự sụp đổ của FTX là một thảm họa đối với toàn ngành, đặc biệt là với CEX. Nó đặt ra thách thức lớn hơn về tính minh bạch và bảo vệ người gửi tiền. Kể từ sự kiện FTX, bằng chứng dự trữ về cơ bản đã trở thành tiêu chuẩn ngành. Tuy nhiên, một số sàn còn đang thực hiện các bước đi xa hơn, ví dụ như quỹ bảo vệ — Binance và Bitget đã tăng quy mô quỹ bảo vệ sau khi FTX sụp đổ.
Binance luôn dẫn đầu, nhưng không độc chiếm thị phần mà FTX để lại. So với giao dịch giao ngay DEX, chúng tôi quan sát thấy giao dịch giao ngay CEX giảm tương đối. Hầu hết các nền tảng giao dịch phái sinh đều chứng kiến khối lượng giảm, ngoại trừ Bitget — sàn này ghi nhận khối lượng tăng nhẹ trong vài tháng sau FTX.
Mặc dù các sàn đang nỗ lực trở nên minh bạch hơn, họ vẫn phải tuân thủ các tiêu chuẩn cao hơn. Bằng chứng dự trữ và quỹ bảo vệ là những cải tiến, nhưng không đảm bảo an toàn tuyệt đối. Các sàn giao dịch thành công cần luôn cung cấp các chức năng tốt nhất cho người dùng, đồng thời xây dựng niềm tin thông qua minh bạch, quỹ bảo vệ và tham gia vào hệ sinh thái.
Báo cáo này được TechFlow biên soạn hợp tác cùng Nansen.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Nansen
