DEX có thể thay thế CEX không?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
DEX có thể thay thế CEX không?
DEX đã chuyển từ "giải pháp thay thế mang tính thử nghiệm" thành "đối thủ đáng tin cậy", và có tiềm năng chiếm đa số thị phần trong vòng 2-3 năm tới.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: A1 Research
Dịch: Saoirse, Foresight News
Tài chính phi tập trung (DeFi) đã trải qua những biến đổi cấu trúc sâu sắc qua từng chu kỳ thị trường. Dù các sàn giao dịch tập trung (CEX) luôn dẫn đầu về khối lượng giao dịch, nhưng các sàn giao dịch phi tập trung (DEX) đã và đang giành lại thị phần từ CEX trong mỗi chu kỳ – và lần này, khoảng cách cạnh tranh giữa hai bên đã thu hẹp đến mức chưa từng có.
Sự khác biệt thị phần liên tục này có nguyên nhân cốt lõi rõ ràng: bản chất phi tập trung gây ra những giới hạn cơ sở hạ tầng căn bản. Trong hầu hết thập kỷ qua, blockchain với tư cách là cơ sở hạ tầng tài chính mới không thể so sánh với CEX về tốc độ, thanh khoản và trải nghiệm người dùng.
Tuy nhiên, trong mỗi chu kỳ, DEX đều nỗ lực thu hẹp khoảng cách này một cách rõ rệt. Đến năm 2025, chúng ta có lý do để đặt câu hỏi: liệu các sàn giao dịch phi tập trung (DEX) cuối cùng có thay thế hoàn toàn các sàn giao dịch tập trung (CEX)?
Khó khăn định kỳ: Vì sao DEX vẫn chưa vượt mặt?
Nghiên cứu nhiều chu kỳ thị trường cho thấy cơ sở hạ tầng DEX đang dần trưởng thành, và mỗi chu kỳ đều góp phần định hình cục diện hiện tại.
2017-2018: Giai đoạn thử nghiệm
Các DEX đầu tiên (như EtherDelta) hoạt động trực tiếp trên Ethereum Layer1, thời gian xác nhận kéo dài vài phút, giao diện thô sơ và thanh khoản cực kỳ thiếu hụt. Ngược lại, quy mô Binance mở rộng như một ứng dụng Web2 – nhanh chóng, thanh khoản dồi dào và thân thiện người dùng, nhanh chóng thu hút cả nhà đầu tư cá nhân lẫn tổ chức.
-
Thị phần DEX: khoảng 0%
-
Thị phần CEX: khoảng 100%
Giai đoạn đầu này chứng minh một kết luận then chốt: việc đạt được tính phi tập trung là khả thi, nhưng hiệu suất và tính dễ sử dụng vẫn là rào cản lớn cần đột phá.
2020: Giai đoạn bùng nổ mùa hè DeFi
Mô hình tạo lập thị trường tự động (AMM) của Uniswap mang tính cách mạng. Không cần sổ lệnh, bất kỳ ai cũng có thể "không cần cấp phép" để cung cấp thanh khoản – đây là bước đổi mới kiến trúc thực sự đầu tiên trong thiết kế DEX. Tuy nhiên lúc đó, AMM chủ yếu phục vụ các "token đuôi dài" (các token ngách ít giao dịch), không thể xử lý các token chính thống vốn có thanh khoản sâu.
Khi mạng Ethereum ngày càng tắc nghẽn, phí Gas tăng vọt từ dưới 20 gwei lên hơn 400 gwei, chi phí giao dịch mỗi lần tăng mạnh; đồng thời giao diện bị trễ nghiêm trọng, các trader chuyên nghiệp vẫn kiên định chọn Bybit, Binance và các CEX khác.
-
Thị phần DEX: 0,33%
-
Thị phần CEX: 99,67%
Để giải quyết vấn đề thanh khoản, Uniswap V3 ra mắt "bể thanh khoản tập trung" vào năm 2021 – giải pháp phức tạp này cho phép các nhà cung cấp thanh khoản (LP) phân bổ thanh khoản trong khoảng giá tùy chỉnh. Dù vấn đề "thiệt hại vô thường" (IL) vẫn chưa được giải quyết (khiến nhiều người ngại cung cấp thanh khoản cho token nhỏ), đây vẫn là bước tiến lớn: DEX chuyển từ "giao thức thử nghiệm" thành "sàn giao dịch khả thi cho một số phân khúc thị trường và trader nhất định".
2022: Giai đoạn khủng hoảng niềm tin sau sự kiện FTX
Tháng 11 năm 2022, sàn FTX phá sản, cả ngành chấn động: hàng chục tỷ USD tiền người dùng bốc hơi trong một đêm, niềm tin vào các tổ chức lưu ký tập trung sụp đổ hoàn toàn. Sau đó vài tuần, "Không phải private key của bạn, thì không phải tiền của bạn" trở thành chủ đề nóng trên Twitter (nay là X), các trader đổ xô sang "tự lưu ký".
Theo đó, khối lượng giao dịch trên các DEX như Uniswap, dYdX tăng vọt: Uniswap đạt trên 5 tỷ USD, dYdX tăng 400%, lượng lớn người dùng rời CEX sang DEX. Nhưng dù xu hướng tích cực, vấn đề cốt lõi vẫn chưa giải quyết – trải nghiệm ví kém, thanh khoản phân mảnh đa chuỗi, thiếu kênh nạp/rút fiat. Khi cơn hoảng loạn ngắn ngủi lắng xuống, hành vi người dùng dần trở lại bình thường, nhiều người quay lại CEX.
-
Thị phần DEX: khoảng 5%
-
Thị phần CEX: khoảng 95%
Trước tình hình đó, hệ sinh thái DeFi tiếp tục đổi mới: ra mắt định tuyến Uniswap đa chuỗi, đồng thời tối ưu trải nghiệm qua các ví như Rabby Wallet, Phantom.
Tuy vậy, DEX vẫn không thể đạt độ trễ thấp như CEX. Mỗi chu kỳ cải tiến chỉ mang tính gia tăng, còn khoảng cách hiệu suất vẫn rõ rệt: blockchain chưa đủ sức hỗ trợ giao dịch chuyên nghiệp, và kiến trúc "sổ lệnh" siêu thấp trễ vốn mâu thuẫn căn bản với giới hạn thiết kế AMM.
2025: Điểm chuyển mình
Môi trường thị trường năm 2025 đã thay đổi về chất – lần đầu tiên cơ sở hạ tầng đủ trưởng thành để DEX và CEX có thể "cạnh tranh thực sự". Blockchain hiệu suất cao, sổ lệnh tập trung trên chuỗi (CLOB), tích hợp trực tiếp chức năng fiat, cùng độ trễ gần bằng CEX đã được tích hợp đầy đủ vào các giao thức on-chain. Các DEX hợp đồng vĩnh viễn như Hyperliquid, Paradex, Lighter đang cung cấp trải nghiệm giao dịch on-chain "gần bằng mức chức năng CEX".
Tập trung thanh khoản, thời gian xác nhận block nhanh hơn, hệ thống ký quỹ thống nhất giúp trader thực hiện trực tiếp trên chuỗi mọi chiến lược từ giao ngay đến phái sinh, không còn gặp các trở ngại rườm rà trước đây.
-
Thị phần DEX: khoảng 19% (đỉnh điểm Q2/2025 đạt 23%)
-
Thị phần CEX: khoảng 81%
Dù chưa đạt "tương đương chức năng", DEX giờ đây không còn là "phương án thay thế", mà đã trở thành "đối thủ trực tiếp" của CEX.
Hình 1. Xu hướng thay đổi thị phần DEX và CEX
Tổng quan dữ liệu 2025: CEX vẫn chiếm ưu thế, DEX đuổi theo nhanh hơn
Dữ liệu rõ ràng cho thấy: dù CEX vẫn thống trị thanh khoản toàn cầu, DEX đang thu hẹp khoảng cách từng chu kỳ, từng quý. Từ giao ngay đến phái sinh, mọi phân khúc đều cho thấy dấu hiệu "chuyển dịch giao dịch lên chuỗi".
-
Thị trường giao ngay: thị phần DEX tăng từ 10,5% quý IV/2024 lên 19% cuối quý III/2025.
-
Thị trường tương lai: cuối quý III/2025, DEX chiếm khoảng 13%, tăng mạnh so với 4,9% quý IV/2024.
Hình 2. Thị phần DEX – Giao ngay và Hợp đồng vĩnh viễn
-
Khối lượng giao dịch giao ngay: quý III/2025, khối lượng giao dịch giao ngay DEX đạt 1,43 nghìn tỷ USD, mức cao nhất mọi thời đại – tăng 43,6% so với 1 nghìn tỷ USD quý II/2025, vượt đỉnh trước đó là 1,2 nghìn tỷ USD quý I/2025.
Hình 3. Biểu đồ khối lượng giao dịch quý DEX giao ngay
-
Khối lượng hợp đồng vĩnh viễn: năm 2025, khối lượng hợp đồng vĩnh viễn DEX mở rộng mạnh, tính đến quý III đạt 2,1 nghìn tỷ USD tích lũy trên chuỗi – tăng 107% so với quý II/2025, vượt cả khối lượng giao dịch giao ngay DEX.
Hình 4. Biểu đồ khối lượng giao dịch quý Perp DEX
-
Hiệu suất CEX: quý III/2025, khối lượng giao dịch giao ngay CEX ước tính trên 5,4 nghìn tỷ USD, vẫn giữ vị trí dẫn đầu, tăng 25% so với quý II/2025.
Hình 5. Khối lượng giao dịch hàng tháng CEX giao ngay
-
Xu hướng rõ ràng và gia tốc liên tục: khối lượng giao dịch giao ngay DEX tăng 43,6% theo quý, 33% theo năm; khối lượng hợp đồng vĩnh viễn tăng hơn 5 lần trong 12 tháng qua, tỷ lệ chiếm trong tổng quy mô giao dịch phái sinh tăng từ 3,45% lên 16,7%. Nếu xu hướng hiện tại tiếp diễn, 2025 sẽ là "điểm ngoặt" định vị thị trường DEX.
Mô hình áp dụng
Dù tỷ lệ áp dụng DeFi tăng ổn định, nhưng tốc độ tăng trưởng không đồng đều giữa các khu vực và nhóm người dùng khác nhau. Các thị trường khác nhau, đặc điểm người dùng và hành vi tổ chức đang định hình lộ trình phát triển toàn cầu của DeFi. Các mô hình dưới đây tiết lộ các điểm nóng tăng trưởng DeFi, sự khác biệt trong tham gia giữa trader chuyên nghiệp và nhà đầu tư cá nhân, cùng ý nghĩa của các xu hướng này đối với giai đoạn tăng trưởng tiếp theo.
-
Phân bố toàn cầu không đều: khu vực châu Á - Thái Bình Dương là vùng tăng trưởng nhanh nhất, hoạt động on-chain tăng 69% theo năm, tiếp theo là Mỹ Latinh và châu Phi cận Sahara; Bắc Mỹ và châu Âu vẫn dẫn đầu về khối lượng giao dịch tuyệt đối, nhưng tốc độ tăng thấp hơn (khoảng 42%-49%). Đà tăng mạnh ở châu Á và châu Phi đặc biệt thể hiện qua các giao dịch nhỏ trên các chuỗi phí thấp – phản ánh đặc điểm "tăng trưởng tự nhiên do nhà đầu tư cá nhân thúc đẩy".
-
Đặc điểm tham gia tổ chức: việc áp dụng DeFi của tổ chức có mô hình riêng biệt. Các công ty giao dịch lớn ngày càng sử dụng "định tuyến đa nền tảng" – tích hợp thanh khoản CEX và DEX để tối ưu hiệu quả thực hiện giao dịch và phòng ngừa rủi ro. Mô hình "lai ghép" này cho thấy trader chuyên nghiệp không còn coi DEX là "phương án thay thế rủi ro cao", mà là "sàn giao dịch bổ trợ".
-
Thiên hướng phát hành token: phần lớn dự án mới chọn "phát hành trước trên DEX" – tận dụng DEX để khám phá giá ban đầu, sau đó mới niêm yết trên CEX. Lý do là vì phát hành token trên DEX "không cần cấp phép và không mất phí"; tuy nhiên các dự án có vốn mạnh thường chọn niêm yết CEX để phân phối token rộng rãi hơn.
-
Tổng giá trị khóa (TVL) trong DeFi: quý III/2025, TVL của các giao thức DeFi đạt 157 tỷ USD, mức cao nhất mọi thời đại – trong đó hơn 50% TVL liên quan đến các giao thức DEX và bể thanh khoản. Ethereum chiếm khoảng 63%, dẫn đầu TVL DeFi.
-
Quy mô trader hoạt động: CEX vẫn vượt trội về số lượng người dùng, với hơn 300 triệu người đăng ký toàn cầu (riêng Binance đã có 290 triệu); so sánh, DEX có khoảng 10-15 triệu người dùng hoạt động hàng tháng – số lượng ít hơn, nhưng người dùng mang tính "nguyên bản DeFi" cao hơn và kinh nghiệm giao dịch phong phú hơn.
Tóm lại, DEX tiếp tục thu hẹp khoảng cách cạnh tranh với CEX, nhưng điều thực sự đưa DEX gần mức hiệu suất CEX là sự tiến hóa kiến trúc giao dịch cốt lõi. Bước đột phá tiếp theo sẽ do mô hình "sổ lệnh tập trung trên chuỗi (CLOB)" thúc đẩy – mô hình này kết hợp lợi thế phi tập trung với hiệu quả của CEX và tài chính truyền thống (TradFi).
Phá vỡ rào cản AMM: Thời đại DEX CLOB hiệu suất cao
AMM đã thúc đẩy làn sóng DeFi đầu tiên, đạt được "giao dịch không cần cấp phép", nhưng tồn tại điểm yếu rõ rệt về hiệu quả, phát hiện giá và sử dụng vốn. Thế hệ mới "DEX sổ lệnh tập trung trên chuỗi (CLOB)" đánh dấu bước nhảy vọt cấu trúc trong kiến trúc DEX.
Lấy Hyperliquid làm ví dụ, nền tảng này cho thấy khả năng "kết hợp hiệu suất cấp CEX với minh bạch on-chain": bằng cách đưa lại cơ chế sổ lệnh vào hệ thống phi tập trung, giải quyết các điểm đau phụ thuộc cốt lõi của trader vào CEX – độ trễ, độ chính xác thực hiện, hiệu quả vốn, đặc biệt trong giao dịch lệnh giới hạn và phái sinh.
-
Độ trễ: thời gian xác nhận trung bình [chỉ 0,07 giây] (thông qua cơ chế đồng thuận HyperBFT) – tương đương CEX hàng đầu, nhanh hơn xa AMM DEX (2-30 giây).
-
Độ sâu thanh khoản: các CLOB on-chain như Hyperliquid đặt ra tiêu chuẩn mới cho thanh khoản phi tập trung – nền tảng xử lý tới 200.000 đơn hàng/giây, giá trị hợp đồng mở [6,5 tỷ USD], sổ lệnh sâu có thể hấp thụ giao dịch lớn với ảnh hưởng giá cực nhỏ. Với các cặp chính như Bitcoin (BTC), Ethereum (ETH), trượt giá (chênh lệch giữa giá giao dịch và giá kỳ vọng) dưới 0,1%, sánh ngang CEX. Điều này trái ngược rõ rệt với AMM: dù AMM đã tối ưu kiến trúc qua các cơ chế ve(3,3), vấn đề trượt giá và thiệt hại vô thường vẫn chưa giải quyết. Tuy nhiên, các "cặp giao dịch ngách" ít hoạt động trên Hyperliquid vẫn gặp spread rộng, cho thấy sự khác biệt về độ sâu thanh khoản giữa các thị trường.
-
Phí giao dịch: thiết kế CLOB của Hyperliquid giảm đáng kể chi phí – phí trung bình taker hợp đồng tương lai khoảng 0,035%-0,045%, giao ngay khoảng 0,07%, maker còn được hoàn phí nhỏ. Mức phí này tương đương CEX hàng đầu, và thấp hơn nhiều so với phí swap điển hình của AMM (0,3%-0,5%). Khác với AMM, trader không phải chịu thiệt hại vô thường hay chi phí định tuyến kém hiệu quả, do đó CLOB hiệu quả vốn cao hơn cho trader hoạt động và tổ chức.
Hình 6. So sánh chức năng: CEX vs DEX AMM vs DEX Sổ lệnh
DEX dựa trên CLOB đại diện cho "hướng hội tụ" giữa CEX và DEX – vừa có hiệu suất cao và thanh khoản sâu như CEX, vừa giữ lợi thế tự lưu ký, minh bạch và thực hiện on-chain của DEX.
Hình 7. Điểm giao nhau giữa lĩnh vực CEX và DEX
Tại sao trader chuyển sang DEX?
Trader có thể chọn nền tảng phi tập trung thay vì nền tảng lưu ký vì "đồng cảm ý thức hệ", nhưng động lực thật sự thúc đẩy di cư là "cải tiến thực tế" của DEX về bảo mật, hiệu quả chi phí hoặc tiện ích vận hành. CEX từng thống trị thị trường nhờ trải nghiệm người dùng mượt mà và thanh khoản sâu hơn.
Ngày nay, DEX đã dần đuổi kịp – đến năm 2025, DEX không chỉ đạt "tương đương chức năng gần CEX", mà còn xây dựng lợi thế cạnh tranh ở một số lĩnh vực. DEX hiện tại thể hiện ba lợi thế cấu trúc: tính phi tập trung với trải nghiệm người dùng cấp CEX, phí cực thấp (thậm chí bằng không), bảo mật, và quyền truy cập "thị trường công bằng".
1. Phi tập trung + Trải nghiệm người dùng cấp CEX
DEX bẩm sinh có hai lợi thế:
-
Minh bạch: thanh toán on-chain cho phép truy vết giao dịch, kiểm tra thanh khoản, thường cung cấp "bằng chứng dự trữ", người dùng có thể tự kiểm toán hoạt động giao thức;
-
Tự lưu ký: trader luôn kiểm soát tài sản, loại bỏ hoàn toàn rủi ro CEX bị hack – chỉ tính đến giữa năm 2025, tổng số tiền bị đánh cắp khỏi CEX do hack đã vượt quá [2,17 tỷ USD].
Nhưng trước đây, "cơ sở hạ tầng thực hiện" của DEX luôn là điểm yếu: giao diện thô sơ, thanh khoản phân tán nặng nề (dẫn đến chi phí trượt giá cao), xác nhận chậm và phí cao. Trader chấp nhận rủi ro CEX chỉ vì CEX cung cấp tốc độ và tiện ích. Cùng với sự xuất hiện của dYdX, điểm yếu cơ sở hạ tầng bắt đầu được cải thiện; và sự ra đời của Hyperliquid đã đưa trải nghiệm DEX lên "bậc hàm mũ".
Năm 2025, sự nổi lên của các CLOB DEX như Lighter, Paradex, Bullet – những DEX này đạt tốc độ và hiệu quả ngang CEX (trong một số tình huống thậm chí tốt hơn), đồng thời giữ lợi thế cốt lõi của phi tập trung.
Nâng cấp trải nghiệm DEX hiện đại gồm:
-
Cải tiến UX/Giao diện: bảng điều khiển giao dịch của Hyperliquid, Paradex, Lighter sánh ngang Binance về thiết kế và tốc độ phản hồi;
-
Chuyển đổi thanh khoản: AMM dần được thay thế bởi CLOB on-chain, đạt sổ lệnh sâu, spread hẹp và trượt giá thấp;
-
Quy trình nhập môn liền mạch: tích hợp ví, giao dịch một cú nhấp, kênh nạp fiat và hướng dẫn từng bước giúp quy trình mở tài khoản DEX đôi khi còn nhanh hơn quy trình KYC của CEX.
Ví dụ, Hyperliquid đạt khối lượng giao dịch 655,5 tỷ USD trong quý II/2025 – DEX có thể đạt khối lượng khổng lồ như vậy là vì: nó cung cấp trải nghiệm và tiện ích cấp CEX mà không hy sinh quyền kiểm soát tài sản và minh bạch.
2. Mô hình phí bằng không
Sự khác biệt lớn nhất giữa DEX và CEX nằm ở cấu trúc phí giao dịch. CEX lâu nay phụ thuộc vào "phí taker/maker, hoàn phí, thu nhập tiếp thị liên kết" để sinh lời, trong khi DEX đang tái cấu trúc khung kinh tế này.
Lấy hợp đồng vĩnh viễn làm ví dụ: Binance thu 0,020% phí maker và 0,040% phí taker; trong khi các DEX mới nổi như Paradex, Lighter hoàn toàn loại bỏ phí giao dịch. Họ áp dụng mô hình Robinhood (môi giới chứng khoán Mỹ miễn phí) – không thu phí giao dịch trực tiếp từ người dùng, mà kiếm thu nhập bằng cách "bán quyền truy cập dòng lệnh và ưu tiên thực hiện cho các market maker".
Ví dụ, Paradex sáng tạo ra các mô hình cấu trúc như "cải thiện giá bán lẻ (RPI)" và "trả tiền cho dòng lệnh (PFOF)": vừa nâng cao chất lượng thực hiện giao dịch cho người dùng, vừa đảm bảo nguồn thu bền vững cho giao thức. Mô hình này sao chép logic đổi mới của Robinhood trong giao dịch cổ phiếu bán lẻ, nhưng hoàn toàn dựa trên môi trường on-chain và minh bạch hơn.
Tác động của DEX phí bằng không rất sâu rộng:
-
Đảo lộn kinh tế liên kết CEX: phí bằng không thay đổi mô hình thu phí truyền thống của CEX – dù trader không phải trả phí taker/maker, giao thức vẫn có thể kiếm thu nhập qua PFOF, RPI, tính năng cao cấp... giảm phụ thuộc vào hoa hồng liên kết, tái cấu trúc cơ chế thưởng trong hệ sinh thái giao dịch;
-
Giảm rào cản tham gia thị trường: trader chuyên nghiệp/VIP CEX có thể nhận ưu đãi hoàn phí nhờ "khối lượng giao dịch lớn", nhưng đa số người dùng phải trả mức chuẩn và rất nhạy cảm với "giảm phí" hoặc "phí bằng không" – DEX phí bằng không đáp ứng đúng nhu cầu này;
-
Tái cấu trúc cơ chế thưởng: DEX cung cấp chương trình giới thiệu on-chain, thưởng quản trị, airdrop token, thưởng thanh khoản... tuy không ổn định bằng chia sẻ liên kết CEX nhưng sát hơn với hoạt động thực tế của người dùng.
Dù phí giao dịch tưởng chừng nhỏ, nhưng trong giao dịch quy mô lớn sẽ tạo tác động đáng kể: với người dùng hoạt động, ngay cả sự khác biệt nhỏ về phí cũng tích lũy thành chi phí khổng lồ theo thời gian (đặc biệt trong thị trường hợp đồng vĩnh viễn). Sự trỗi dậy của DEX phí bằng không hoặc cực thấp có thể buộc CEX xem xét lại mô hình định giá – giống logic tác động của Robinhood lên phí môi giới chứng khoán. Về lâu dài, "nén phí" sẽ chuyển trọng tâm cạnh tranh từ "định giá" sang "độ sâu thanh khoản, chất lượng thực hiện và dịch vụ tài chính tổng hợp".
Đáng chú ý, các CEX hàng đầu đang chiến lược đầu tư vào cơ sở hạ tầng phi tập trung, điều này có thể ảnh hưởng đến vị thế thống trị thị trường của họ: ví dụ, đồng sáng lập Binance CZ tư vấn cho DEX Aster trên chuỗi BNB, đồng thời công khai cho biết Binance đang tăng đầu tư vào "kinh doanh không lưu ký" và "kinh doanh on-chain".
Các CEX lớn khác như Bybit cũng đã hành động: hoặc tích hợp chức năng giao dịch on-chain, hoặc trực tiếp đầu tư vào cơ sở hạ tầng DEX mới nổi. Với các tổ chức này, đây vừa là "phòng ngừa rủi ro", vừa thể hiện nhận thức của họ – giai đoạn tăng trưởng tiếp theo của ngành giao dịch có thể xoay quanh "on-chain hóa, khả năng tương tác, đồng bộ cộng đồng".
3. Bảo mật, khả năng truy cập và công bằng thị trường
DEX có đặc tính cốt lõi "không cần tin tưởng" và "chống rủi ro": người dùng luôn kiểm soát tài sản, tiền không bị giữ lại, quy tắc giao thức không thể thay đổi; hồ sơ kiểm toán lưu vĩnh viễn trên chuỗi, ngay cả khi đội ngũ nền tảng biến mất, thị trường vẫn hoạt động bình thường, người dùng không lo "thay đổi quy tắc tùy tiện" hay "đối xử phân biệt".
Đồng thời, DEX cung cấp "truy cập toàn cầu không cần cấp phép": trader có thể thao tác 24/7, không cần hoàn thành KYC, không cần xin phép niêm yết, không bị giới hạn khu vực địa lý; bất kỳ token nào cũng có thể lên sàn tức thì, không mất phí, không qua kiểm duyệt tập trung; hơn nữa, DEX có thể tích hợp liền mạch với các giao thức DeFi khác, ứng dụng hợp đồng thông minh, tạo thành "hệ sinh thái có tính kết hợp cao".
Cơ chế thị trường DEX còn minh bạch: mã nguồn mở, thanh khoản có thể kiểm chứng, sổ lệnh on-chain, giảm đáng kể khả năng "thao túng thị trường chọn lọc"; kiến trúc này giảm "sai sót vận hành trong giai đoạn biến động thị trường", giúp trader tin chắc rằng – vào thời điểm cần ổn định thị trường nhất, DEX vẫn vận hành đáng tin cậy.
Ngày 9-10 tháng 10 năm 2025 (theo múi giờ tác giả), thị trường tiền mã hóa hứng chịu "sự kiện thanh lý quy mô lớn nhất lịch sử": do Tổng thống Trump tuyên bố "đánh thuế 100% lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc", hơn 19 tỷ USD vị thế đòn bẩy bị thanh lý, ảnh hưởng 1,6 triệu trader. Trong thời gian này, các CEX như Binance gặp sự cố hệ thống, trong khi các giao thức phi tập trung như Aave bảo vệ 4,5 tỷ USD tài sản qua "oracle chống rủi ro", Hyperliquid duy trì vận hành minh bạch và ổn định suốt thời gian.
Sự kiện này làm nổi bật sự tương phản rõ rệt về "niềm tin và ổn định": uy tín CEX bị tổn hại, trong khi nền tảng on-chain duy trì tính liên tục vận hành. Nó chứng minh "lợi thế vận hành của cơ chế thanh toán minh bạch trong cú sốc thị trường", đồng thời thúc đẩy nhanh xu hướng "di cư giao dịch sang DEX".
Những đặc tính này càng khẳng định "lợi thế cấu trúc" của DEX, đồng thời bổ sung cho "lợi thế hiệu suất và chi phí" từ CLOB hiện đại và cải tiến AMM, cùng thúc đẩy năng lực cạnh tranh DEX.
Triển vọng phía trước
CEX vẫn thiết yếu trong các lĩnh vực "kênh nạp/rút fiat, sản phẩm tuân thủ, dịch vụ bảo hiểm, lối vào tin cậy cho người dùng/cơ chế mới"; trong khi DEX nổi bật ở các "tình huống giá trị cốt lõi phi tập trung" như minh bạch on-chain, tự lưu ký người dùng, phát hành sản phẩm tài chính đổi mới, chức năng bảo vệ riêng tư.
Ngày nay, ngày càng nhiều trader (đặc biệt là trader chuyên nghiệp và tổ chức) bắt đầu "hoạt động xuyên hệ sinh thái": sử dụng thanh khoản CEX để "chuyển đổi fiat và tiền mã hóa" (nạp/rút), đồng thời dựa vào DEX để thực hiện giao dịch, triển khai chiến lược DeFi, tự lưu ký tài sản. Mô hình "hai nền tảng" này đang nhanh chóng chuyển từ "ngoại lệ" thành "bình thường". Nhưng nếu tiến bộ công nghệ và tỷ lệ áp dụng DEX duy trì tốc độ hiện tại, DEX có tiềm năng đạt "vị trí dẫn đầu thị trường".
Các chất xúc tác đáng chú ý
Tiến bộ công nghệ đã nâng cao đáng kể sức mạnh DEX; nếu tiếp tục đột phá trong "độ sâu thanh khoản, hiệu quả vốn, tích hợp fiat liền mạch, rõ ràng khung quy định", sẽ thúc đẩy nhanh hơn sự phổ biến DEX, thu hẹp khoảng cách với CEX. Dưới đây là các chất xúc tác then chốt:
-
Mở rộng CLOB on-chain: các mạng hiện tại như Hyperliquid, hoặc "chuỗi ứng dụng" tương lai, đã có thể cung cấp "thanh khoản sâu + độ trễ dưới giây"; nếu chúng đạt được thanh khoản sâu tương tự cho "các cặp giao dịch ngách ít hoạt động", khoảng cách thực hiện còn lại sẽ thu hẹp mạnh, thu hút thêm nhiều trader nội ngày chuyên nghiệp chuyển sang DEX.
-
Tính kết hợp và danh mục sản phẩm mới: hợp đồng vĩnh viễn đã trở thành "lĩnh vực lợi thế khác biệt" của DEX; hiện tại, "giao dịch quyền chọn on-chain" vẫn hầu như không khả thi – nếu lĩnh vực này đột phá, có thể thu hút lượng lớn TVL (tổng giá trị khóa) từ nhà đầu tư cá nhân và tổ chức đổ vào DEX.
-
Rõ ràng và hội tụ quy định: khi các CEX như Binance đối mặt hạn chế ở nhiều khu vực pháp lý, cơ quan quản lý bắt đầu khám phá khung "công nhận nền tảng không lưu ký là nơi giao dịch hợp pháp". Singapore, Nhật Bản đã khởi động thử nghiệm hoặc nghiên cứu "sandbox DeFi tuân thủ", dự kiến các nước khác sẽ theo sau. Sự rõ ràng quy định này sẽ "thúc đẩy DEX mainstream hóa" – người dùng và tổ chức có thể tham gia "không lo bất định pháp lý", từ đó tăng niềm tin vào hệ sinh thái DeFi.
-
Dark pool on-chain và bảo vệ riêng tư: dark pool on-chain cung cấp "nơi giao dịch bí mật" cho DEX, hỗ trợ giao dịch lớn được thực hiện "mà không tiết lộ sổ lệnh công khai". Tính riêng tư này ngăn chặn "giao dịch chen trước" và "săn thanh lý", thu hút các tổ chức tham gia "theo đuổi hiệu quả giao dịch và tránh thao tác ác ý". Bằng cách nâng cao tính bảo mật, giảm rủi ro thao túng, dark pool sẽ thúc đẩy nhanh việc tổ chức áp dụng DEX.
-
Thương hiệu và đổi mới fiat: các startup "tài chính công nghệ phi tập trung" mới nổi như PayPal, Stripe có thể kết hợp "hỗ trợ ngân hàng cấp" và "kênh fiat liền mạch" – điều này sẽ làm suy yếu hơn nữa lợi thế của CEX trong lĩnh vực "nạp/rút fiat".
Kết luận: Sự trỗi dậy tất yếu của DEX
Xét theo dữ liệu, xu hướng mở rộng thị phần DEX rõ ràng: quý IV/2024, DEX chiếm 10,5% giao dịch giao ngay, 4,9% hợp đồng vĩnh viễn; đến quý III/2025, hai tỷ lệ này tăng vọt lên 19% và 13,3% – tùy theo phân khúc, tốc độ tăng trưởng trung bình theo quý khoảng 25%-40%. Theo quỹ đạo tăng trưởng hiện tại, có thể dự báo:
-
Đến giữa năm 2027, thị phần khối lượng giao dịch giao ngay DEX có thể vượt 50%;
-
Đầu năm 2027, thị phần khối lượng giao dịch hợp đồng vĩnh viễn DEX có thể vượt 50%.
Ngay cả trong kịch bản "tăng trưởng thận trọng", DEX cũng sẽ vượt ngưỡng 50% thị phần trong vòng hai năm, hoàn tất chuyển đổi từ "phương án thay thế ngách" thành "nền tảng dẫn đầu".
Các chính phủ ngày càng tham gia xây dựng khung DeFi: Singapore, Nhật Bản đã khởi động thử nghiệm sandbox DeFi, các cơ quan như SEC, MiCA cũng dự kiến ra khung tương tự. Điều này sẽ thúc đẩy "hợp pháp hóa nền tảng không lưu ký", cho phép nhiều cá nhân và tổ chức tham gia DEX "không lo ngại pháp lý".
Các sự kiện "thiên nga đen" như ngày 9-10 tháng 10 đã chứng minh: về "xử lý thanh lý minh bạch", lợi thế cấu trúc của DEX vượt xa CEX – khi CEX rơi vào sự cố hệ thống, các DEX như Hyperliquid vẫn duy trì vận hành bình thường toàn diện. Điều này cho thấy DEX không chỉ vượt trội về "ý thức hệ", mà còn đáng tin cậy hơn về "vận hành thực tế".
Nhìn về tương lai, dark pool on-chain, lớp thanh khoản có tính kết hợp cao hơn sắp ra mắt, sẽ thu hút thêm trader chuyên nghiệp và tổ chức; DEX dựa trên CLOB đã gần đạt hiệu suất thực hiện cấp CEX, nếu tích hợp thêm chức năng bảo vệ riêng tư, sẽ tạo nên "đề xuất giá trị mà CEX khó sánh bằng".
Hành trình cạnh tranh rõ ràng cho thấy: năm 2025 là "điểm ngoặt" phát triển DEX – nó đã chuyển từ "phương án thay thế thử nghiệm" thành "đối thủ đáng tin cậy", và có tiềm năng chiếm đa số thị phần trong 2-3 năm tới.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@a1research__
