Xem lại cuộc chiến về kích thước khối: Nội chiến Bitcoin đã vang vọng như thế nào cho đến ngày nay
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Xem lại cuộc chiến về kích thước khối: Nội chiến Bitcoin đã vang vọng như thế nào cho đến ngày nay
Bitcoin được thiết kế cho tất cả mọi người, bao gồm cả kẻ thù của bạn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Daniel Kuhn
Biên dịch: TechFlow
TechFlow chú thích: Bài viết này giới thiệu về một bước đột phá của nhà phát triển ẩn danh Punk3700 khi công bố hợp đồng thông minh đầu tiên trên Bitcoin, điều này có thể thay đổi hướng phát triển của Bitcoin. Thành tựu công nghệ này đã gây tranh cãi trong cộng đồng Bitcoin; một số người ủng hộ cho rằng những nỗ lực như vậy chỉ là làm xao nhãng, nhưng ngày càng có nhiều người mong muốn xây dựng thêm chức năng trên nền tảng Bitcoin. Bài viết chỉ ra rằng cuộc tranh luận nội bộ trong hệ sinh thái Bitcoin có nguy cơ leo thang thành một cuộc nội chiến, giống như cuộc chiến quy mô khối từ năm 2015 đến 2017.
Vào cuối tuần này, một nhà phát triển ẩn danh có tên Punk3700 đã đi vào lịch sử tiền mã hóa khi công bố thứ mà anh gọi là hợp đồng thông minh đầu tiên được viết bằng Bitcoin. Thành tựu kỹ thuật này – được tạo ra bằng ngôn ngữ lập trình tùy chỉnh Solidity – gần đây trở nên phổ biến hơn trên BTC vốn nổi tiếng với tốc độ phát triển chậm như rùa. Solidity là tiêu chuẩn mã hóa trong lĩnh vực tiền mã hóa, được Vitalik Buterin phát minh để vận hành các ứng dụng phi tập trung (dApp) trên Ethereum.
Dự án của Punk cũng là một ví dụ điển hình cho sự thay đổi đang khiến nhiều người ủng hộ lâu đời nhất của Bitcoin cảm thấy bất an: phe "Bitcoiner" luôn cho rằng mọi nỗ lực của các loại tiền mã hóa khác đều tối đa chỉ là làm xao nhãng. Trong khi Bitcoin về cơ bản thực hiện rất tốt một việc duy nhất – phát hành và xác thực một loại tiền tệ mà không cần sự hỗ trợ của chính phủ – thì Ethereum lại tồn tại như một máy tính ảo, có khả năng thực hiện mọi thứ (kể cả các trò lừa đảo Ponzi làm tổn hại danh tiếng của tiền mã hóa). Do đó, những người ủng hộ Bitcoin thường muốn tránh xa Ethereum càng nhiều càng tốt.
Tuy nhiên, khoảng một năm sau đợt nâng cấp Taproot mới nhất của Bitcoin (cho phép các loại giao dịch mới), các nhà phát triển nhận ra rằng họ có thể xây dựng các chương trình và hệ thống tương tự Ethereum trên Bitcoin. Điều này bắt đầu với các tài sản không thể thay thế (NFT), được những người ủng hộ Bitcoin đổi tên thành “Inscriptions” (các bản ghi), và gần đây đã phát triển mạnh mẽ. Tuần trước, Punk3700 đã triển khai một phiên bản Uniswap trên mạng Bitcoin.
Punk3700 tự nhận mình là “người ủng hộ Bitcoin thế hệ mới”, cùng với nhóm của anh lên kế hoạch cho một loạt dự án nhằm định nghĩa lại mục đích sử dụng của Bitcoin. Các dự án này bao gồm metaverse, phòng thí nghiệm trí tuệ nhân tạo và “Máy ảo Ethereum” (EVM) dành cho Bitcoin – hay còn gọi là Máy tính phi tin cậy (Trustless Computer) – sẽ cung cấp năng lượng cho các “dự án con” trong thành phố kỹ thuật số của anh.
“Chúng tôi theo đuổi một cách tiếp cận khác biệt. Chúng tôi muốn tái sử dụng các công nghệ đã được kiểm chứng thực tế (như EVM), các ngôn ngữ lập trình đã trưởng thành qua cộng đồng nhà phát triển hàng thập kỷ (như Solidity), và các dApp đã được kiểm chứng (như Uniswap và MakerDAO),” Punk3700 nói.
Dù thiết kế của Punk có thể lớn lao và rộng rãi hơn những người khác, anh không đơn độc – sau thành công bất ngờ của ordinals, ngày càng nhiều người dùng Bitcoin muốn thổi sức sống mới vào dự án mã nguồn mở này. Rõ ràng là có nhu cầu về các ứng dụng phi tiền tệ của Bitcoin, và ngày càng nhiều người dùng muốn xây dựng trên Bitcoin. Đồng thời, nhu cầu bất ngờ đối với không gian khối Bitcoin (khối lượng dữ liệu mà khối đào mới có thể chứa, mà người dùng trả phí giao dịch để sử dụng) đã khiến nhiều người bất ngờ.
Mặc dù sự gia tăng người dùng Bitcoin mang lại lợi ích cho mạng lưới thông qua ngân sách bảo mật cao hơn (bằng cách tăng số tiền mà thợ đào BTC kiếm được từ xử lý giao dịch), nhiều người vẫn đặt câu hỏi về cách thức sử dụng mạng lưới. Một số người cho rằng các đồng meme và NFT là trò lừa bịp trắng trợn, trong khi những người khác cho rằng tắc nghẽn mạng đang làm tổn hại đến cách sử dụng Bitcoin quan trọng nhất – chuyển tiền kiều hối. Tuần trước, phí giao dịch tăng vọt lên trên 10 USD, cao hơn ba bậc độ so với mức dưới 0,01 USD phải trả vào đầu tháng. Nếu bạn mong muốn người dân ở các nước đang phát triển coi Bitcoin như một hệ thống thanh toán, thì điều này thật tệ.
Khi các tranh cãi nội bộ trong Bitcoin ngày càng leo thang, một số người dự đoán cuộc tranh luận này có thể biến thành một cuộc nội chiến. Trước đây từng xảy ra, từ năm 2015 đến 2017, nội bộ đầy rẫy lời lẽ thù địch và chia rẽ. Ban đầu chỉ là cuộc tranh luận về cách mở rộng mạng lưới để xử lý khối lượng giao dịch tăng, sau đó lại phát triển thành một cuộc tranh luận triết học về mục đích cuối cùng của Bitcoin, cùng với bi kịch chính trị về cách quản lý dự án mã nguồn mở này.
Hai phe lúc đó được gọi là phe khối lớn và phe khối nhỏ, họ chia rẽ nhau vì một quyết định kỹ thuật tương đối nhỏ: mỗi khối BTC nên xử lý bao nhiêu megabyte dữ liệu.
Phe khối lớn muốn tăng kích thước khối để chứa nhiều giao dịch hơn, giảm phí và làm cho thanh toán hàng ngày khả thi hơn. Phe khối nhỏ thận trọng hơn, không muốn thay đổi vĩnh viễn mã nguồn Bitcoin. Khối lớn sẽ giúp nhiều người hơn sử dụng Bitcoin, tăng thông lượng, nhưng đòi hỏi một bản cập nhật giao thức gọi là hard fork (phân nhánh mã không thể đảo ngược và không tương thích ngược).
Tệ hơn nữa, người ta lo ngại rằng khối lớn hơn cũng có thể làm tập trung quyền kiểm soát Bitcoin, và cuối cùng ai đó phải trả tiền cho hiệu suất tăng thêm (nếu không phải người dùng). Dù Bitcoin không có CEO, mạng lưới có thể được xem như do một ban quản trị phân tán điều hành, bao gồm người dùng (trả phí giao dịch và tạo nhu cầu), thợ đào (tiêu thụ năng lượng thực để xây dựng chuỗi khối Bitcoin) và các nhà vận hành nút (xác minh sổ cái giao dịch để đảm bảo mọi người cùng đồng thuận). Vì khối lớn hơn đòi hỏi dữ liệu dày đặc hơn, số lượng người dùng có thể trở thành thợ đào hoặc trình xác thực sẽ giảm, do số người đủ khả năng sở hữu phần cứng cao cấp cần thiết để xử lý khối lớn sẽ ít đi.
Cuộc đấu nội bộ này đã biến thành một cuộc thánh chiến về cách giải thích đại chúng đối với Bitcoin. Các nhà phát triển đề xuất các phiên bản Bitcoin khác nhau bị đe dọa giết người, các diễn đàn Bitcoin trở thành nơi tuyên truyền và bài trừ, và từng có lần một cuộc tấn công từ chối dịch vụ (DoS) kéo dài nhằm vào một nhánh Bitcoin đã làm sập một nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP) lớn. Cuối cùng, phe khối nhỏ giành chiến thắng, và chiến thắng này thường được miêu tả là chiến thắng của sự phi tập trung.
“Tôi nghĩ phe khối nhỏ đã chiến thắng theo cách dân chủ. Chắc chắn đã có nhiều chiêu trò ảnh hưởng dư luận trên r/Bitcoin, nhưng cuối cùng, tiếng nói ủng hộ phi tập trung hơn là TPS (giao dịch mỗi giây) là có thật,” Eric Wall, Giám đốc Đầu tư của quỹ phòng hộ Arcane Assets, nói.
Wall ủng hộ các ứng dụng phi tiền tệ của Bitcoin. Mặc dù Wall từng nói rằng trong thời kỳ nội chiến ông là một Bitcoiner chính thống, nhiệt tình ủng hộ việc mở rộng mạng lưới thông qua “lớp thứ hai” thay vì tăng kích thước khối, nhưng sau đó ông phần nào thất vọng với kết quả.
Ông nói: “Con đường được chọn thận trọng hơn nhiều. Những người muốn thử các ý tưởng mạo hiểm hơn đã bị đẩy ra ngoài. Bitcoin trở nên cứng nhắc, và trong năm năm, Taproot là nâng cấp duy nhất đạt đến tầng giao thức.”
Trong nhiều năm, Wall luôn kêu gọi thổi tinh thần đổi mới vào Bitcoin và thúc giục những người ủng hộ cân nhắc thử nghiệm các công nghệ được phát triển trên các mạng như Ethereum. Tuy nhiên, những Bitcoiner sẵn sàng thách thức giáo điều như ông về cơ bản đã bị trục xuất khỏi “giáo hội Bitcoin”, dù ông có thể không coi mình là nạn nhân của cuộc chiến.
Cuộc tranh luận ngày nay về phí giao dịch và phát triển Bitcoin có một điểm khác biệt then chốt so với cuộc chiến khối lớn: nhiều vấn đề về giới hạn kỹ thuật của Bitcoin hiện đã được giải quyết. Năm 2017, người dùng Bitcoin có thể chọn giữa Bitcoin hoặc Bitcoin Cash, thứ cung cấp khối lớn hơn, và người sáng lập Roger Ver khẳng định nó thực hiện đúng sứ mệnh gốc là tiền mặt kỹ thuật số ngang hàng. Một nhánh tách ra sau đó từ Bitcoin Cash, có tên Bitcoin SV, do một người tự xưng là Satoshi – Craig S. Wright – sáng lập, cũng cung cấp khối lớn hơn. Tuy nhiên, các bên tham gia thị trường đã rõ ràng xác định chuỗi khối chuẩn mới là Bitcoin thật sự. Đây là một lá phiếu tín nhiệm dành cho kế hoạch của phe khối nhỏ: mở rộng Bitcoin thông qua lớp thứ hai và các chuỗi bên như Liquid và Lightning.
Dù hiện nay việc phải trả phí cao khi giao dịch trên chuỗi gây lo ngại nhất định và có thể thúc đẩy người ta xây dựng Bitcoin theo cách khác, hiện chưa có ai nổi bật đề xuất cải tổ hoàn toàn blockchain. Tuy nhiên, tỷ lệ áp dụng của Lightning – lựa chọn mở rộng tập trung vào thanh toán dựa trên Bitcoin – rất thấp (một phần vì những người ủng hộ Bitcoin tích cực cảnh báo các hệ thống này mang tính thử nghiệm). Liquid, do công ty hạ tầng Bitcoin hàng đầu Blockstream xây dựng, còn tệ hơn.
Tương tự như vấn đề phí cao trong quá trình sử dụng liên tục, nếu Bitcoin không thể tạo ra “nền kinh tế phí” cần thiết để trả cho thợ đào, hoặc nếu phần lớn hoạt động tạo phí di chuyển sang lớp thứ hai, thì kiến trúc Bitcoin hiện tại có thể gặp rủi ro về lâu dài.
“Nhìn lại, rõ ràng là phe khối nhỏ cần phải thắng, và nguyên tắc của họ phù hợp hơn với quan điểm của tôi về việc mở rộng phạm vi ảnh hưởng của tiền tệ lành mạnh, đồng thời giữ vững sự phi tập trung,” Peter McCormack, người dẫn podcast Bitcoin, chủ sở hữu câu lạc bộ bóng đá và quán bar tại Anh, nói trong một email. Ngày nay, những người ủng hộ Bitcoin nói chung tin rằng thị trường tự do sẽ giải quyết một số vấn đề mơ hồ về an ninh dài hạn và giới hạn mở rộng hiện tại của Bitcoin. Bởi không gian khối, giống như bản thân Bitcoin, là một tài sản khan hiếm với nhóm người dùng trung thành cao, người ta dự đoán nó sẽ ngày càng trở nên giá trị.
Nic Carter, người đồng sáng lập công ty đầu tư Castle Island Ventures, cho rằng việc một số người ủng hộ Bitcoin ngày nay từ chối sử dụng mạng lưới cho các loại tài sản mới như NFT Ordinal và BRC-20 là sai lầm. Xét đến nền tảng tự do mã hóa của phong trào Bitcoin, vốn bắt nguồn từ triết gia kinh tế Murray Rothbard và văn hóa mật mã (cypherpunk) những năm 90, việc yêu cầu kiểm duyệt các trường hợp sử dụng phi kinh tế là điều vô lý.
Tuy nhiên, văn hóa Bitcoin kể từ khi ra đời luôn đầy rẫy sự đạo đức giả tự nguyện hoặc không được nhận ra. Carter cũng từng bị nhóm “cực đoan BTC đương đại” từ chối, dù chỉ là một nhóm nhỏ trong cộng đồng người dùng mạng, nhưng có tiếng nói lớn. Nhóm này thường không được định nghĩa bởi niềm tin kinh tế cực đoan, mà bởi việc tạo nên một lối sống nhất định trên mạng xã hội, bao gồm sự nghi ngờ sâu sắc với mọi quyền lực (trừ các chính trị gia ủng hộ Bitcoin) và ám ảnh truyền bá Bitcoin như một sứ mệnh cứu rỗi. CEO MicroStrategy đã giành được thiện cảm của nhóm này sau khi biến công ty công nghệ thời Internet của ông thành một công ty Bitcoin niêm yết công khai.
Theo góc nhìn của những người ủng hộ Bitcoin, việc thỉnh thoảng thanh lọc các tư tưởng dị giáo vi phạm nguyên tắc Bitcoin và tấn công các nhà phê bình là một sự đồng thuận hình thành trong nội chiến 2015–2017. Nhà sử học tiền mã hóa, Tiến sĩ Paul Dylan-Ennis, nói: “Cực đoan được rèn luyện trong lò lửa của cuộc chiến khối lớn, đưa vào một chủ nghĩa giáo điều, biến thành thời kỳ tăm tối mà chúng ta vừa mới thoát ra.” Lúc đó, cuộc tranh luận mở rộng thường được mô tả như một trận chiến giữa phe “dân túy” ủng hộ khối lớn và tiềm năng thương mại của Bitcoin với phe “đẳng cấp” cố gắng bảo vệ vị thế của họ khỏi các loại tiền mã hóa mới nổi. Hiểu biết hiện đại về lịch sử cuộc chiến khối lớn đã từ bỏ ngôn ngữ đó, thay vào đó hướng tới mục tiêu bảo vệ “dân chủ” của việc vận hành nút.
Lịch sử do người thắng viết, và hiện nay người ta cho rằng phe khối lớn về cơ bản là một nhóm lợi ích tài chính trong Bitcoin, ví dụ như các thợ đào Trung Quốc và các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán tiền mã hóa lớn. Trong khi đó, phe khối nhỏ thường được miêu tả là nhóm yếu thế – gồm những người ủng hộ Bitcoin muốn giữ mạng lưới gần với mã nguồn gốc hơn, thận trọng với các bản nâng cấp không tương thích ngược. Cách nói này có phần đúng.
Hơn nữa, thỏa thuận New York nổi tiếng tồn tại trong trí tưởng tượng công chúng (đúng hay sai), là một cuộc họp kín diễn ra tại hội nghị Consensus của CoinDesk, nơi hàng chục công ty âm mưu dưới sự chỉ đạo của Digital Currency Group (DCG), công ty mẹ của CoinDesk, nhằm thúc đẩy một bản cập nhật giao thức. Chủ đề thảo luận hôm đó là SegWit2x, một kế hoạch lai giữa khối lớn và khối nhỏ, sẽ tăng gấp đôi kích thước khối Bitcoin lên 2MB và kích hoạt nâng cấp Segregated Witness (SegWit) do các nhà phát triển cốt lõi Bitcoin đề xuất, cải thiện thông lượng mạng bằng cách tách dữ liệu ký giao dịch khỏi giao dịch.
SegWit2x cuối cùng đã thất bại. Bản thân SegWit được triển khai vào ngày 1 tháng 8 năm 2017 thông qua “phân nhánh mềm do người dùng kích hoạt” (UASF), ngày được gọi là Ngày Độc lập Bitcoin, biểu tượng cho sự đoàn kết của cộng đồng Bitcoin và sức mạnh kiểm soát đối với các thợ đào giàu có. Điều này đánh dấu sự kết thúc “cuộc nội chiến đầu tiên” của Bitcoin, Colin Harper viết trong một bài hồi tưởng xuất sắc trên Bitcoin Magazine: UASF là kỳ tích kỹ thuật và kỹ nghệ xã hội, kết hợp ý tưởng từ nhiều nguồn, tránh được hard fork và cải thiện đáng kể mạng lưới. Eric Wall của Arcane cho biết sự kiện này đã “thấm sâu” vào văn hóa Bitcoin và trao ý nghĩa lớn lao cho hành động vận hành nút đầy đủ. “Nó đã thay đổi mãi mãi bầu không khí thảo luận về Bitcoin.”
Một trong những sức hút và di sản của SegWit là nhiều thợ đào và công ty tiền mã hóa đã do dự trong việc triển khai thay đổi này. Ví dụ, Coinbase không nâng cấp cho đến tháng 2 năm 2018, trong khi BitPay không nâng cấp cho đến tháng 7 năm 2020. Những câu chuyện như vậy được truyền miệng, được nhắc đi nhắc lại trên mạng xã hội, bởi chúng phản ánh một dạng tự nhận thức nhất định của người nắm giữ Bitcoin – những người theo chủ nghĩa punk quan tâm đến kinh tế và công nghệ.
Rất khó nói tinh thần đó đã biến mất hay chưa. Bitcoin như một công nghệ xã hội đã thay đổi qua nhiều năm, đặc biệt là trong thời kỳ bò điên COVID khi thu hút lượng lớn người dùng. Giờ đây, nó dường như đang đứng trước một bước chuyển đổi lớn hơn. Tuy nhiên, những vết sẹo để lại từ cuộc nội chiến trước là có thật, và lần thay đổi này khó có thể chỉ là về mặt kỹ thuật. Mọi công nghệ đều “phụ thuộc vào con đường đã chọn”, và những người ủng hộ Bitcoin đã sớm chọn con đường của họ. Dù điều kỳ lạ tiếp theo được mở khóa là gì, chúng ta cũng cần học cách đối phó với một blockchain được thiết kế để bị giới hạn.
Tôi để lại cho bạn một điểm lịch sử cuối cùng để suy ngẫm: SegWit đã được viết từ trước khi triển khai, và đã được đưa vào mã nguồn Bitcoin trước khi có sự đồng thuận hoàn toàn giữa người dùng và thợ đào, có thể nói chỉ có một vài nhà phát triển cốt lõi Bitcoin ủng hộ. Cuộc tranh luận mang lại một lợi ích nhất định – nỗ lực chung nhằm giảm quyền lực tập trung của thợ đào. Nhưng SegWit là một thay đổi khiến nó trở thành phiên bản cốt lõi; nếu các thợ đào không phản kháng, có lẽ nó đã không được chú ý. Liệu có một phiên bản câu chuyện khác, trong đó những người thuần túy Bitcoin đã sai, và các thợ đào muốn bỏ phiếu để thay đổi cách quản trị Bitcoin theo hướng tốt hơn?
Bitcoin được thiết kế cho tất cả mọi người, kể cả kẻ thù của bạn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
CoinDesk
