Phóng sự đặc biệt về Jeff Yan của Hyperliquid: Đội ngũ chỉ 11 người, không gọi vốn từ VC, lợi nhuận hàng năm 900 triệu USD — điều gì khiến ông ấy làm được như vậy?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phóng sự đặc biệt về Jeff Yan của Hyperliquid: Đội ngũ chỉ 11 người, không gọi vốn từ VC, lợi nhuận hàng năm 900 triệu USD — điều gì khiến ông ấy làm được như vậy?
Tại sao một người đoạt huy chương vàng kỳ thi Vật lý Olympic lại từ bỏ cuộc sống tự do tài chính để xây dựng lại toàn bộ hệ thống tài chính?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Dom Cooke
Biên dịch: TechFlow
Giới thiệu của TechFlow: Tạp chí Colossus đã thực hiện chuyến thăm sâu sắc tới văn phòng Singapore của Hyperliquid, hoàn thành bài phóng sự nhân vật chi tiết nhất về nhà sáng lập Jeff Yan cho đến nay. 11 người, không gọi vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm (VC), lợi nhuận hàng năm vượt 900 triệu USD — giao thức mới ba tuổi này đã chiếm 37% thị phần hợp đồng vĩnh viễn phi tập trung chỉ trong hai năm. Làm thế nào?
Từ việc Yan dùng TV làm màn hình để chạy chiến lược định lượng tại Puerto Rico, đến từ chối tấm séc VC trị giá 1 tỷ USD, phát hành token trị giá 16 tỷ USD miễn phí cho người dùng, rồi tới việc nhóm độc lập triển khai các hợp đồng vĩnh viễn dầu thô, vàng và chỉ số S&P 500 trên Hyperliquid — bài viết dài hơn 10.000 từ này làm rõ một câu hỏi then chốt: Vì sao một người từng đoạt huy chương vàng Olympic Vật lý lại từ bỏ cuộc sống tự do tài chính để xây dựng lại toàn bộ hệ thống tài chính?
Nội dung chính:
Vào một đêm thứ Sáu tháng Giêng năm nay, tại Saint-Léger-sous-Cholet ở tây nam nước Pháp, một người đàn ông 43 tuổi bị lôi ra khỏi nhà. Ông ta bị đưa bằng xe hơi tới Basse-Goulaine cách đó 30 dặm, bị đánh đập, trói chặt rồi vứt bên lề đường. Sau 12 giờ, tại Verneuil-sur-Seine – ngoại ô Paris – ba tên cướp cầm súng đạp tung cửa một căn hộ, đánh đập cặp vợ chồng ngay trước mặt con cái chúng, dùng dây buộc cả gia đình bốn người, lục soát toàn bộ ngôi nhà rồi rời đi bằng tàu hỏa.
Đây là vụ tấn công thứ 70 cùng loại trên toàn cầu trong vòng chưa đầy một năm.
Hai ngày sau, tôi lên chuyến bay tới Singapore.
Bảo vệ và thú nhồi bông trong văn phòng
Tôi đến đây để phỏng vấn một đội ngũ gồm 11 người, nhưng người đầu tiên tôi gặp khi bước vào văn phòng lại không thuộc đội ngũ đó. Đó là một người Mỹ vạm vỡ, đầu cạo ngắn, râu quai nón, ngồi sau chiếc bàn nhỏ ở góc khu nghỉ ngơi, trước mặt là một chiếc laptop Apple – thân hình của anh ta rõ ràng không phải để viết mã.
Anh ta là một vệ sĩ.
Một trong những đồng sáng lập Hyperliquid dẫn tôi từ khách sạn tới văn phòng; cô ấy lấy biệt danh là iliensinc – viết tắt của Aliens Incorporated. Dọc theo con phố rợp bóng cây mưa, cô ấy kể rằng ban đầu công ty không đặt trụ sở tại khu vực này ở Singapore. Văn phòng ban đầu nằm trong một không gian làm việc chung ở khu tài chính, nhưng đồng sáng lập duy nhất không dùng biệt danh trong nhóm – người mà cô ấy gọi là “anh ấy” – bắt đầu thu hút sự chú ý. Ban đầu chỉ là ánh nhìn tò mò của người qua đường cố gắng nhận ra gương mặt anh ấy. Sau đó, người lạ bắt đầu tiến lại gần trò chuyện. Rồi tới mức có người đi theo anh ấy vào thang máy chung cư. Vì vậy, công ty chuyển tới một địa điểm yên tĩnh hơn – một tòa nhà chẳng ai ngờ tới nơi họ sẽ đặt trụ sở.
Ngay cả người lao công dọn dẹp cũng không biết công ty làm gì. Trong nhận thức của bà ấy, bà đang dọn dẹp cho một công ty sản xuất đồ chơi thú nhồi bông. Trong văn phòng có 34 con thú nhồi bông – hiểu lầm này hoàn toàn hợp lý. Linh vật của công ty là một chú mèo tên Hypurr, trong đó 12 con ngồi trên tủ, nhưng cũng có cá mập, thằn lằn, gấu koala, chim cánh cụt và rồng – vài con nằm đè lên màn hình Dell như những tượng quỷ nhồi bông. Phần lớn thú nhồi bông do một kỹ sư mang tới – vợ anh ta không cho phép anh ta mang thêm về nhà nữa nên anh ta mang tới văn phòng. Đội ngũ không bác bỏ hiểu lầm của người lao công.
Vì Hyperliquid là một trong những doanh nghiệp có lợi nhuận bình quân đầu người cao nhất thế giới. Năm ngoái, 11 nhân viên đã tạo ra lợi nhuận vượt 900 triệu USD. Công ty mới chỉ ba tuổi, vốn hóa thị trường đạt 10 tỷ USD và chưa từng nhận một xu nào từ các quỹ đầu tư mạo hiểm. Nhân vật trung tâm đằng sau tất cả là Jeffrey Yan – năm nay 31 tuổi – trong một ngành nghề mà “thành công càng lớn thì càng dễ bị bắt cóc”, anh ấy phần nào bất đắc dĩ trở thành một trong những gương mặt dễ nhận diện nhất.
Người giao dịch với TV tại Puerto Rico
Trước khi có Hyperliquid, Yan sống tại Puerto Rico, gần như đơn độc vận hành một trong những hoạt động giao dịch ẩn danh lớn nhất lĩnh vực tiền mã hóa – Chameleon Trading – “Chameleon” (Tắc kè hoa) là biệt danh anh ấy dùng khi còn học cấp hai. Với khoản tiền tích góp được 10.000 USD, trong vòng hai năm rưỡi, anh ấy đạt tốc độ tăng trưởng hàng năm hàng nghìn phần trăm. Sau khi nói với tôi về tỷ suất sinh lời, anh ấy lập tức cố gắng khiến tôi đừng cảm thấy điều đó quá phi thường. Tôi ghi nhận sự khiêm tốn của anh ấy. Tôi cũng ghi nhận rằng Chameleon đã giúp anh ấy kiếm được rất nhiều tiền. Khi 27 tuổi, anh ấy đã đạt được sự tự do tài chính. Trong mắt những người lướt sóng, bartender và phục vụ tại San Juan, anh ấy chỉ là một thanh niên khác mặc quần đùi đi biển.
Giờ đây, anh ấy ngồi xếp bằng trên chiếc ghế bành màu xám trong văn phòng Singapore – nơi có vệ sĩ canh gác – chân trần, quần đùi đen kết hợp áo thun xanh đậm, giải thích với tôi vì sao toàn bộ hệ thống tài chính cần được xây dựng lại từ đầu. Điều tôi muốn biết là: Vì sao anh ấy lại đổi đời thứ hai để thay thế đời thứ nhất?
Không phải vì tiền, anh ấy nói. Yan không xuất thân từ gia đình giàu có, và lối sống của anh ấy cũng không cho thấy bất kỳ sự quan tâm nào tới lối sống của giới giàu có. Anh ấy mặc cùng một kiểu quần đùi và áo thun Lululemon mỗi ngày. Anh ấy có 15 chiếc quần đùi và 10 chiếc áo thun, mỗi loại ba màu. Trong văn phòng cũng không hề có dấu vết nào của sự giàu có. Nội thất là đồ còn sót lại từ chủ cũ. Những món duy nhất do đội ngũ bổ sung là hai bộ trò chơi bàn tại khu nghỉ ngơi, NFT treo trên tường và những chú mèo nhồi bông. Tôi tìm thấy bốn cuốn sách trên kệ sách, trong đó nhận ra một cuốn là Amp It Up của Frank Slootman – một cuốn sách quản trị với luận điểm cốt lõi rằng “phần lớn mọi người không đủ nỗ lực”. Tôi nhắc tới điều này với iliensinc. Cô ấy nhún vai. Cuốn sách đó không phải của họ, nhưng tư tưởng trong đó thì đúng là của họ. Trong bếp có ba chai Grey Goose và Macallan chưa mở nắp – cũng không phải của họ, mà là quà lưu lại từ một sự kiện cộng đồng cách đây hai năm – sự kiện đó không đạt mức tiêu thụ tối thiểu. Đội ngũ này uống trà.
Cũng không phải vì đam mê tiền mã hóa. Bitcoin đã giảm khoảng 30% so với mức đỉnh đầu tháng Mười, trong khi chính Bitcoin – thứ được kỳ vọng sẽ thay thế vàng – giảm 30%, còn vàng lại tăng 7% trong cùng thời kỳ. Phần lớn các token còn giảm mạnh hơn. Tôi hỏi Yan anh ấy nghĩ gì về tâm trạng bi quan lan rộng trong ngành, anh ấy không biện minh cho ngành. “Ngành này thực sự tồn tại rất nhiều hành vi đáng ngờ,” anh ấy nói, “mọi người bắt đầu nhận ra nhiều thứ không giống như quảng cáo – điều này có lẽ là một điều tốt.” Anh ấy không coi Hyperliquid là một công ty tiền mã hóa. “Hiện nay chẳng ai gọi chúng ta là công ty internet cả,” anh ấy nói với tôi, “chúng ta sử dụng công nghệ tiền mã hóa, nhưng điều đó không định nghĩa bản chất chúng ta.”
Trong số 11 thành viên đội ngũ, chỉ có hai người – bao gồm cả Yan – từng làm việc trong lĩnh vực tiền mã hóa trước đây. Một phần là do chủ đích. Theo Yan, giới tiền mã hóa sơ khai chủ yếu là những người muốn làm giàu nhanh chóng. Còn anh ấy đang xây dựng những thứ lâu dài – điều này phù hợp hơn với những người tư duy kỹ thuật chứ không phải những nhà giao dịch. Nhưng cũng là vấn đề nguồn cung. Hyperliquid tuyển người từ các lễ trao giải Olympic Toán và Khoa học Quốc tế. Yan giành huy chương vàng Vật lý khi 18 tuổi. Một kỹ sư khác đoạt huy chương bạc Tin học, còn một người từng được chọn vào đội tuyển quốc gia Hoa Kỳ. Yan muốn tuyển thêm người – sau chuyến thăm của tôi, anh ấy bổ sung thêm hai người – nhưng số lượng người ở trình độ này sẵn sàng làm việc trong lĩnh vực tiền mã hóa vốn đã rất ít, lại bị tiêu hao bởi các vụ lừa đảo và những lời hứa hẹn suông trong những năm qua, và gần đây còn bị AI “chiếm mất” một bộ phận.
Vậy Yan – một người đã kiếm đủ tiền để làm bất cứ điều gì – thực sự đang làm gì ở đây?
Trên trời còn có trời
Câu trả lời, ít nhất đối với bên ngoài, đang ngày càng rõ ràng.
Hyperliquid là một blockchain, trên đó xây dựng một sàn giao dịch riêng. Tại các sàn giao dịch truyền thống, công ty nắm giữ tiền của bạn và kiểm soát cơ sở hạ tầng. Trên Hyperliquid, bạn tự giữ tiền, còn nền tảng thì công khai. Tầm nhìn của Yan về nó – nói một cách hoàn toàn không mỉa mai – là trở thành nơi chứa đựng toàn bộ hệ thống tài chính. Đây là tham vọng hay điều điên rồ, tùy thuộc vào bạn nhìn vào những chú mèo nhồi bông hay dữ liệu nền tảng. Bởi vì trong vài tháng sau chuyến thăm của tôi, những thị trường vẫn áp dụng phương thức giao dịch đã hơn 100 năm bắt đầu lệch hướng – dù nhỏ nhưng có thể đo đếm được.
Hyperliquid bắt đầu với hợp đồng vĩnh viễn từ năm 2023. Hợp đồng vĩnh viễn là một sản phẩm phái sinh và cũng là thị trường đơn lẻ lớn nhất trong lĩnh vực tiền mã hóa. Về bản chất, hợp đồng vĩnh viễn là đặt cược vào giá của một tài sản mà bạn chưa từng sở hữu – khác với hợp đồng tương lai truyền thống ở chỗ nó không bao giờ đáo hạn. Quy mô thị trường này gấp 6–8 lần thị trường giao dịch tiền mặt, đạt khoảng 7.000 tỷ USD mỗi tháng. Cho tới gần đây, hầu hết khối lượng giao dịch đều diễn ra trên các sàn giao dịch tập trung. Lớn nhất là Binance. Không có nền tảng phi tập trung nào có thể đe dọa vị thế của nó. Hyperliquid là nền tảng đầu tiên làm được điều này, tăng trưởng lên mức khoảng 14% thị phần của Binance.
Sau đó, vào tháng Mười năm 2025, Hyperliquid làm điều mà các sàn giao dịch tập trung không thể làm: Bất kỳ ai cũng có thể niêm yết thị trường hợp đồng vĩnh viễn mới cho bất kỳ tài sản nào có nguồn giá trên nền tảng. Một nhóm độc lập tên Trade[XYZ] là nhóm triển khai năng động nhất. Họ bắt đầu từ thị trường bạc. Đến tháng Giêng, khối lượng giao dịch 24 giờ của họ đạt khoảng 2% so với CME (Sở Giao dịch Hàng hóa Chicago – sàn giao dịch phái sinh lớn nhất thế giới, thành lập năm 1898). Sau đó, Trade[XYZ] niêm yết hợp đồng vĩnh viễn dầu thô. Dầu mỏ vốn được giao dịch trên thị trường đóng cửa vào cuối tuần. Vào một thứ Bảy cuối tháng Hai, Mỹ và Israel bắt đầu oanh tạc Iran. CME đóng cửa. Hyperliquid thì không. Khối lượng giao dịch dầu thô hàng ngày tăng vọt từ 21 triệu USD lên 3,7 tỷ USD. Một tháng sau, Trade[XYZ] niêm yết hợp đồng vĩnh viễn S&P 500, được S&P Dow Jones Indices cấp giấy phép chính thức, giao dịch liên tục 24/7, bao gồm cả cuối tuần.
Sản phẩm có ảnh hưởng nhất trên Hyperliquid hiện nay được xây dựng bởi những người không thuộc nhóm của Yan và sẽ không bao giờ gia nhập nhóm anh ấy.
Người sáng lập Trade[XYZ] yêu cầu giấu tên. Năm 2013, anh ấy mua bitcoin đầu tiên với giá 66 USD, kể từ đó luôn là nhà đầu tư chứ không phải người xây dựng, và chưa từng có ý định khởi nghiệp. Anh ấy nói với tôi rằng nếu không có Yan, anh ấy đã rời khỏi ngành tiền mã hóa rồi. “Hyperliquid có cơ hội cứu ngành tiền mã hóa,” anh ấy nói.
Nhưng tất cả những điều trên vẫn chưa giải thích được vì sao Hyperliquid lại trở thành thứ mà Yan gọi là “ngành nghề trông như sắp thành công, cho đến khi đột nhiên sụp đổ” – cũng chưa giải thích được vì sao anh ấy lại từ bỏ cuộc sống tại Puerto Rico để kiểm chứng điều này. Những câu hỏi này theo tôi suốt buổi chiều đầu tiên tại văn phòng, khi iliensinc và tôi trò chuyện trong khu nghỉ ngơi, trên bàn đặt một chú mèo nhồi bông, trong không khí còn vương mùi gừng và mè xửng từ bữa trưa. Cô ấy kể rằng ba năm trước, khi Yan tuyên bố chấm dứt Chameleon, đội ngũ cũng đặt cùng câu hỏi với anh ấy. Câu trả lời của cô ấy không bắt đầu từ tiền mã hóa, mà từ việc Yan là người như thế nào. Cô ấy nói: “Anh nên hỏi anh ấy về mẹ mình.”
Người ngoài còn có người, trên trời còn có trời
Yan thích họp ngoài trời. Chúng tôi ngồi trên sân hiên có mái che, bốn chiếc ghế dài màu xám và một bàn cà phê. Dưới lầu có xe đi ngang qua. Cứ vài phút, một người làm vườn khởi động máy cắt cỏ. Âm thanh đèn tín hiệu vạch kẻ đường ngắt quãng.
Yan co chân dưới người, tôi hỏi về mẹ anh ấy, anh ấy suy nghĩ một lúc. Bà ấy có một câu cửa miệng, anh ấy nói – một thành ngữ Trung Hoa: “Người ngoài còn có người, trên trời còn có trời.” Bà ấy không phải kiểu người ép con, nhưng bà muốn con trai mình hiểu rằng dù bạn cảm thấy mình giỏi đến đâu, bạn cũng chỉ nhìn thấy một phần rất nhỏ của thế giới bên ngoài.
Bà ấy nuôi dạy anh ấy và em gái anh ấy một mình tại trung tâm của đoạn địa lý sinh lợi nhất trong lịch sử kinh doanh Mỹ – Redwood Shores, giữa San Francisco và Palo Alto. Tòa nhà trụ sở kính khổng lồ của Oracle bao quát toàn bộ khu dân cư. Hàng xóm là các kỹ sư và quản lý sản phẩm, con cái họ đã chuẩn bị cho cuộc đời mà Yan sau này xây dựng. Cha mẹ anh ấy đều là người nhập cư Trung Quốc, ly hôn khi anh ấy học lớp Ba. Cha anh ấy rời đi. Mẹ anh ấy là kế toán, phải tăng ca mỗi mùa khai báo thuế, và anh ấy cảm nhận được điều đó. “Tôi có thể thấy nhà người khác giàu hơn nhà mình,” anh ấy nói, “nhưng tôi chưa từng oán giận. Đi chơi ngoài cũng chẳng tốn bao nhiêu tiền.”
Trường học của anh ấy không có bầu không khí thi đấu học thuật. Dù có câu thành ngữ đó, mẹ anh ấy không thúc ép anh ấy. Trước khi anh ấy trở thành thiếu niên, chẳng ai thúc ép anh ấy điều gì. Anh ấy chơi ngoài trời, đi học, về nhà, rồi lại chơi tiếp. Theo tiêu chuẩn của mã bưu điện nơi anh ấy sinh sống, anh ấy là một hiện tượng hiếm có: một đứa trẻ được thả tự do.
Ảnh: Yan và chú chó Max tại Redwood Shores
Vào lớp Tám, một người bạn vừa chuyển từ trường tư thục về kéo anh ấy đi thi toán. Người bạn muốn có người đồng hành. Yan chưa từng thấy thứ như vậy. Toán học ở trường hoàn toàn khác biệt. Không có công thức nào cần học thuộc lòng, không có phép tính nào cần luyện tập. Bạn được đưa một bài toán – đôi khi chỉ là một câu – rồi tự tìm lối đi vào. Đáp án không phải một con số, mà là một chứng minh – một lập luận đầy đủ giải thích vì sao điều gì đó chắc chắn đúng. Cuối cùng họ xếp hạng bạn, như xếp hạng các vận động viên chạy nước rút. Với Yan, đây là sự kết hợp giữa phần tuyệt vời nhất của thể thao và phần tuyệt vời nhất của việc hiểu thế giới.
Mùa hè năm đó, anh ấy dậy lúc năm giờ sáng mỗi ngày, tải xuống từ mạng các đề thi năm trước, rồi tự làm một mình trong phòng. Không có gia sư, không thể tham gia các khóa học hè, cũng chẳng ai yêu cầu anh ấy làm điều này. “Hóa ra tôi cực kỳ hiếu thắng,” anh ấy nói, “có một cuộc thi mà tôi thậm chí chưa từng biết tới, những đứa trẻ khác đã thi cả đời, còn tôi thì bị tụt hậu.”
Một năm sau, khi học lớp Chín, anh ấy được chọn vào đội tuyển huấn luyện Olympic Toán học Hoa Kỳ – top 50 học sinh trung học toàn quốc. Anh ấy là một trong những người trẻ nhất trong phòng. Anh ấy không lọt vào đội tuyển quốc gia. Anh ấy nói anh ấy không quan tâm. Trong ba tuần, anh ấy ngồi cùng những thiếu niên có thể nhìn chằm chằm vào ba câu trong năm tiếng đồng hồ để tìm ra chân lý mà đa số người không thể thấy. “Toán học không có Federer,” Yan nói với tôi, “nhưng ở trình độ cao nhất, nó có thứ gì đó tương tự thứ Federer sở hữu. Công việc có một phong cách riêng, việc xây dựng chứng minh có một vẻ đẹp riêng – lần đầu tiên tôi tận mắt chứng kiến điều đó tại trại huấn luyện. Giống như được chơi bóng bầu dục cùng Tom Brady,” anh ấy nói, “nhưng phiên bản dành riêng cho dân mọt sách. Phần lớn mọi người không có cảm giác đó.”
Năm sau, anh ấy bị loại ngay ở vòng tuyển chọn trung gian của môn toán. Lúc ấy anh ấy 16 tuổi và phải chờ nguyên một năm nữa mới được thử lại. Tôi hỏi đó có phải lần đầu tiên anh ấy thất bại không. “Thua là trải nghiệm rất phổ biến,” anh ấy nói, “phần lớn mọi người đều là người thua. Thường chỉ có một người thắng.”
Vấn đề không phải là thua, mà là cảm giác trống rỗng. “Cảm giác như có một khoảng trống,” anh ấy nói, “tôi nên học điều gì đó.” Vì vậy, anh ấy tìm vài cuốn giáo trình vật lý dành cho học sinh lớp Mười Hai. Trường anh ấy chỉ dạy môn vật lý từ lớp Ba, nhưng anh ấy vừa học xong giải tích và lần đầu tiên hiểu được nó thực sự dùng để làm gì. Anh ấy khám phá ra các bài giảng của Feynman. “Tôi xem chúng như xem phim truyền hình.” Trong vòng một năm, cũng tự học, anh ấy trở thành một trong năm nhà vật lý trẻ hàng đầu toàn quốc.
Anh ấy được chọn vào đội tuyển Vật lý Olympic Hoa Kỳ, sang Estonia (lần đầu tiên tới châu Âu), đoạt huy chương bạc. Mùa hè năm sau tại Copenhagen, anh ấy đoạt huy chương vàng, xếp hạng 24 thế giới. Khi 18 tuổi, anh ấy trở lại vùng Vịnh, hiểu ra lời mẹ anh ấy nói về “trên trời” là đúng. Trên anh ấy, còn có đúng 23 người.
Harvard và Hudson River Trading
Harvard gần như chi trả toàn bộ học phí cho anh ấy. Vào học kỳ xuân năm nhất, Yan chọn môn Khoa học Máy tính 124 – Cấu trúc Dữ liệu và Thuật toán. Môn học này chủ yếu do sinh viên năm Hai và năm Ba đăng ký, nổi tiếng là môn “khó nuốt”. Sinh viên đánh giá môn học là “ác điều cần thiết”. Một bình luận cảnh báo: “Bạn sẽ không có đời sống xã hội. Bạn sẽ không có bạn gái.” Tổng cộng 150 sinh viên. Yan – sinh viên năm Nhất – đạt điểm cao nhất, và không phải đạt được một cách chật vật.
Tại Harvard, sau năm nhất, sinh viên được phân vào các tòa nhà ký túc xá dành riêng cho sinh viên năm Trên. Yan bốc thăm trúng Pforzheimer, nơi anh ấy trở thành bạn thân với Scott Wu. Wu nhỏ hơn anh ấy hai tuổi; Yan lần đầu gặp anh ấy tại một chương trình hè dành cho học sinh thi Olympic. Wu đại diện Hoa Kỳ ba lần liên tiếp tại Olympic Tin học Quốc tế, lần cuối cùng đạt điểm tuyệt đối, sau đó đồng sáng lập Cognition AI. Khi Wu – sinh viên năm Hai – cũng được phân vào Pforzheimer, anh ấy nhắn tin cho Yan: “Yo, I'm in Pfoho.” Yan trả lời: “Let's go!”
Wu thường thấy Yan ngồi trước cây đàn piano tam giác trong phòng sinh hoạt chung, tự học nhạc jazz, lặp đi lặp lại một đoạn nhạc cho đến khi hoàn hảo. Họ cùng chơi cờ vua, cờ vây và poker, dành rất nhiều thời gian thảo luận về ý nghĩa của việc “làm tốt nhất một việc nào đó”. Yan nói về Faker – kỳ thủ Liên Minh Huyền Thoại vĩ đại nhất mọi thời đại – cũng như các kỳ thủ cờ vây vĩ đại và các nhà giao dịch tần số cao giỏi nhất. “Anh ấy luôn suy ngẫm điều gì khiến một người đặc biệt,” Wu kể với tôi, “bản chất của lĩnh vực này là gì? Thực sự giỏi điều này nghĩa là gì?”
Wu nhớ rằng Yan có một khả năng tư duy phản biện phi thường. Phần lớn sinh viên Harvard, tiếp nhận cùng thông tin, trong cùng môi trường, thường đi đến kết luận gần giống nhau. Yan thì không bao giờ như vậy. Wu còn nói anh ấy rất hài hước. “Một tay hài hước lạnh lùng. Anh ấy nói những điều hoàn toàn ngoài dự đoán của bạn, nhưng lại nói bằng cách thức bình thản nhất.”
Mùa hè, Yan đều đi làm. Anh ấy thực tập tại Google X, phát triển công cụ cho dự án xe tự lái trước khi nó trở thành Waymo. Anh ấy thực tập tại Tower Research Capital – một công ty giao dịch. Năm cuối đại học, anh ấy làm bán thời gian tại Nuro (một công ty xe tự lái khác), chủ yếu vì anh ấy cảm thấy bốn năm đại học ít nhất phải kéo dài thêm một năm.
Mùa đông năm Ba, anh ấy và Wu là hai trong số mười thực tập sinh đầu tiên trong chương trình thực tập có một không hai của Hudson River Trading (HRT). HRT là một trong những công ty giao dịch định lượng thành công nhất toàn cầu. Cùng đợt thực tập còn có Alexandr Wang và Jesse Zhang, sau này lần lượt sáng lập Scale AI và Decagon. Chương trình thực tập là một cuộc thi kéo dài ba tuần. Ở mỗi vòng, Wu và Yan chiếm hai vị trí đầu.
Sau khi tốt nghiệp cử nhân Toán học và thạc sĩ Khoa học Máy tính, Yan gia nhập HRT toàn thời gian vào cuối năm 2017, được phân vào đội ngũ thuật toán cổ phiếu Mỹ. Mỗi tuần, anh ấy và quản lý họp một lần. Quản lý này từng hướng dẫn rất nhiều người mới. Thông thường các cuộc họp có nhịp điệu cố định: người mới vấp phải khó khăn trong mã, họ cùng nhau giải quyết, rồi người mới về tiếp tục vấp phải khó khăn khác. Yan không vấp phải khó khăn nào, quản lý anh ấy nhớ lại. Anh ấy bước vào với những ý tưởng sẵn có. Các cuộc họp rất hiệu quả, nhưng điều gì đó khiến quản lý anh ấy cảm thấy không ổn. Một thời gian sau ông ấy mới hiểu ra. Yan làm đúng mọi thứ, nhưng những điều đó dường như chẳng quan trọng với anh ấy. Tám tháng sau, khi Yan nói muốn rời đi, quản lý mới hiểu. Email ông ấy gửi về việc Yan nghỉ việc – theo tiêu chuẩn HRT – được viết bằng ngôn ngữ dịu dàng một cách bất thường.
Yan thích HRT. Anh ấy cảm thấy giao dịch là trò chơi thuần khiết nhất bạn có thể chơi trong đời thực. Bạn đúng hoặc sai, thị trường sẽ cho bạn biết. Những người thông minh nhất thế giới đang cạnh tranh với bạn, và trong cuộc đấu tàn khốc này, các bạn tạo ra một sản phẩm vô cùng giá trị cho thế giới: thị trường có tính thanh khoản cao và hiệu quả. Nhưng anh ấy đã dành tám tháng cải tiến một hệ thống đã rất tốt, trong một công ty vốn đã rất tốt ngay cả khi không có anh ấy – điều này khiến anh ấy không thể trả lời câu hỏi luôn xoay quanh đầu óc mình: Bạn đã đóng góp giá trị gì cho thế giới?
Giáng sinh tiền mã hóa
Tháng Mười Hai năm 2017, câu trả lời tự tìm đến anh ấy. Bitcoin tiến sát mức 20.000 USD. Coinbase là ứng dụng được tải về nhiều nhất toàn nước Mỹ. Hàng tỷ USD đổ vào các đợt ICO như “Jesus Coin”. Đó là “Giáng sinh tiền mã hóa”. Yan lần đầu tiên nghe về Bitcoin trong thời gian thực tập tại HRT, khi hai cựu đối tác đến thuyết trình cho các thực tập sinh. Lúc ấy, chẳng ai cảm thấy ấn tượng. Nhưng khi còn tại HRT, anh ấy phát hiện ra “sách vàng” của Ethereum – mô tả một chiếc máy tính mà toàn thế giới đều đồng thuận về kết quả tính toán, và không cá nhân nào có thể tắt nó. Hàng ngày anh ấy tiếp xúc với tài chính, nên thấy rõ tài chính chạy trên cái gì. Bài báo đó mô tả một cách thay thế niềm tin bằng mã. “Tôi cảm thấy mình có thể tạo ra một thứ có thể thay đổi hoàn toàn tài chính.”
Vào khoảng tháng Tư năm 2018, anh ấy rời HRT để xây dựng một thị trường dự báo – nơi người dùng có thể đặt cược vào thời tiết, bầu cử hoặc sự kiện thể thao. Bất kỳ điều gì có kết quả rõ ràng. Nó chạy trên blockchain, không có thực thể nào kiểm soát tiền. Lõi kiến trúc là một ý tưởng mà Yan cho rằng anh ấy và đồng sáng lập là người đầu tiên nghĩ ra: khớp lệnh ngoài chuỗi, thanh toán trên chuỗi – vì Ethereum quá chậm, không thể chạy một sàn giao dịch thực sự. Tiền được giữ trong hợp đồng thông minh, do mã kiểm soát, nhưng người dùng lại có trải nghiệm nhanh và mượt. Cam kết phi tập trung của tiền mã hóa, không chút ma sát nào. Anh ấy và bạn cùng phòng đại học Brian Wong (cũng rời HRT) xây dựng nó tại chương trình ươm tạo đầu tiên của Binance Labs tại San Francisco, đặt tên là Deaux.
Kalshi ra đời năm 2019, cùng hướng đi. Polymarket ra đời năm 2020. Ngày nay, Kalshi và Polymarket cộng lại có giá trị định giá vượt 40 tỷ USD.
Deaux chỉ đạt 100 người dùng.
Khi Yan kể đến đây, trời Singapore bỗng đổ mưa. Những hạt mưa to và nặng, loại mưa chỉ vài phút đã làm đầy rãnh thoát nước. Từ sân hiên, chúng tôi nghe tiếng mưa rơi xuống đường phía dưới, và tiếng xe lăn bánh qua vũng nước rít lên khiến tiếng xe trở nên rõ hơn.
“Thứ đó hoàn toàn không thể thành công,” anh ấy tiếp tục. Khi Deaux ra mắt, Bitcoin đã giảm hơn 80% so với mức đỉnh. Jesus Coin chết, và cũng không hồi sinh. Chẳng ai muốn đặt cược về thời tiết ngày mai. Quan trọng hơn, Yan và Wong gần như không cân nhắc đến vấn đề quy định. Kalshi sau này đã phải chiến đấu với cơ quan quản lý trong ba năm mới ra mắt sản phẩm.
Khi Deaux đóng cửa, Scott Wu là người duy nhất trên thế giới cảm thấy tiếc nuối. Ông ấy là một trong năm người dùng thường xuyên.
Yan hoàn lại phần lớn số tiền đầu tư 450.000 USD. Anh ấy vẫn còn trong thời gian cấm cạnh tranh của HRT, nên đi đến Hồ Tahoe, California, trượt tuyết cùng một người bạn cũng đang trong thời gian cấm cạnh tranh, cho đến khi tuyết tan. Sau đó anh ấy đi Trung Quốc, Nhật Bản và Peru, du lịch bụi. Anh ấy cố thuyết phục tôi rằng thực ra làm khách du lịch cũng có rất nhiều kỹ thuật. Nhưng anh ấy không có kỹ thuật nào cả.
Vào cuối năm 2019, thời gian cấm cạnh tranh kết thúc, Yan chuyển tới Puerto Rico – nơi có thể hợp pháp giảm thuế thu nhập từ lợi nhuận vốn gần bằng 0. Anh ấy chỉ có 10.000 USD trong tay, và một trực giác mạnh mẽ rằng điều gì đó lớn lao sắp xảy ra.
Bạn gái anh ấy đi cùng anh ấy tới Puerto Rico. Họ thuê chung một căn hộ một phòng ngủ với giá thuê dưới 2.000 USD/tháng bên bờ biển, nhưng “thuê chung” nghĩa là có một mức độ chung sống nhất định, trong khi Yan không dành thời gian nào cho điều đó. Anh ấy không có màn hình, nên chiếm dụng chiếc TV, dựng trại ngay tại phòng khách. Trong khoảng một năm đầu, cô ấy chỉ được chia sẻ khoảng 30 phút chú ý của anh ấy mỗi ngày. Thời gian còn lại đều thuộc về các thuật toán giao dịch cuộn trên màn hình TV.
Yan làm việc ít nhất 14 giờ mỗi ngày, dễ dàng đạt 100 giờ mỗi tuần. Anh ấy bắt đầu bằng các script Python, viết mã để kết nối với các sàn giao dịch tiền mã hóa, để chương trình giao dịch thay anh ấy suốt ngày đêm. Anh ấy giám sát chúng, điều chỉnh logic, theo dõi dữ liệu, và nếu không hài lòng thì làm lại từ đầu.
Anh ấy có thể làm điều này vì mức độ mở của tiền mã hóa vượt xa tài chính truyền thống. Trong giao dịch cổ phiếu Mỹ tại HRT, việc đặt một lệnh trên một sàn giao dịch đòi hỏi kết nối với 13 sàn giao dịch phân tán tại ba trung tâm dữ liệu ở New Jersey, tuân thủ một loạt quy định SEC gọi là Reg NMS, đồng thời phải sử dụng đường truyền vi ba tại Chicago để lấy dữ liệu hợp đồng tương lai CME, kèm theo chi phí cơ sở hạ tầng hàng chục triệu USD. Trong thị trường tiền mã hóa, tất cả mọi người – dù là nhân viên HRT hay một người dùng TV để làm việc – đều kết nối vào cùng một cơ sở hạ tầng HTTP vốn được thiết kế để làm web. Bạn chỉ cần một máy chủ trên AWS.
Gần hai năm, bạn gái anh ấy hoàn toàn không biết chuyện gì đang xảy ra phía sau chiếc TV. Cuộc sống của họ không thay đổi. Cùng mức thuê nhà, cùng loại thực phẩm. Cô ấy biết anh ấy rất đam mê và chăm chỉ, nghĩ rằng anh ấy làm khá tốt, nhưng không có bằng chứng vật chất nào. Rồi vào một tối thứ Sáu mùa hè năm 2021, cô ấy muốn kéo anh ấy đi ăn bữa tối đã đặt từ một tuần trước. Anh ấy từ chối đi.
“Em không hiểu đâu,” anh ấy nói với cô ấy, “nếu giờ tôi không sửa lỗi này, tôi sẽ lỗ 100.000 USD.”
Chameleon Trading và không nhận một đồng VC nào
Sau tối hôm đó, Yan quyết định biến nó thành một công ty thực sự. Anh ấy cần một người có thể làm mọi thứ ngoài việc viết mã. Tại ký túc xá Pforzheimer của Harvard, có một người dường như sắp xếp mọi việc trong cuộc sống một cách ngăn nắp – một kỹ năng hoàn toàn xa lạ với anh ấy. Nhưng lần cuối nghe tin, iliensinc đang ở châu Á, làm trợ lý tổng giám đốc tại một quỹ đầu tư mạo hiểm, bay đi bay lại giữa Tokyo, Seoul và Hồng Kông.
Khi anh ấy liên hệ với cô ấy, anh ấy phát hiện ra cô ấy đang ở San Francisco. COVID-19 khiến việc đi lại ngừng hẳn, công việc khiến cô ấy bay khắp châu Á giờ biến thành những cuộc gọi nửa đêm từ căn hộ. Yan giải thích anh ấy cần điều gì. Anh ấy không đưa ra mô tả công việc, chức danh, cũng gần như không nói cô ấy sẽ làm gì. Nhưng cô ấy đã làm công việc đánh giá các nhà sáng lập trong ba năm, nên dù Yan đang miêu tả điều gì, cô ấy cảm thấy anh ấy không phải kiểu người bạn nên bán khống.
Công ty chính thức có tên – Chameleon Trading. Iliensinc bắt đầu tham gia các cuộc họp Zoom với đội phát triển kinh doanh của các sàn giao dịch, phủ một lớp chuyên nghiệp lên hoạt động thực tế chỉ là một người đàn ông bên bờ biển San Juan. Dưới các nhà tạo lập thị trường khổng lồ (Jump Trading, Tower, HRT, Jane Street…) tồn tại một lớp các công ty giao dịch ẩn danh với quy mô không ai có thể xác minh đầy đủ. Chameleon là một trong những công ty lớn nhất trong số đó.
Đến năm 2022, Yan không còn ngồi yên được nữa. Anh ấy đã ở trong ngành tiền mã hóa bốn năm, thâm nhập vào mọi thị trường – tập trung và phi tập trung – và bắt đầu thực sự quan tâm đến ngành này nói chung, chứ không chỉ lãi lỗ cá nhân. Bitcoin đã trao cho thế giới một cách nắm giữ và chuyển tiền mà không cần trung gian. Ethereum đã trao cho thế giới một chiếc máy tính mà không ai có thể tắt. Giữa hai điều đó, chúng đã chuẩn bị gần như mọi thứ cần thiết để xây dựng lại hệ thống tài chính. Nhưng ngành này gần như chẳng làm được gì. Hai sàn giao dịch lớn nhất – Binance và Coinbase – đều là tập trung. Tiền mã hóa liên tục tái giới thiệu những thứ mà nó vốn nên loại bỏ.
Mùa hè năm đó, iliensinc tổ chức hoạt động ngoại khóa cho đội ngũ tại một khách sạn ở vùng quê Anh. Cô ấy đã phát triển Chameleon lên sáu người. Yan cấp cho cô ấy một ngân sách bằng Bitcoin. Đội ngũ bay tới London, tham quan Bảo tàng Anh, ở lại một vài ngày tại một dinh thự vùng quê. Người lãnh đạo của họ – lần đầu tiên rời khỏi màn hình – ít nhất là lần đầu tiên trong ký ức của tất cả mọi người – không hoàn toàn thoải mái.
Trở lại Puerto Rico, giao dịch tiếp tục. Nhưng Yan nói với đội ngũ rằng họ sẽ bắt đầu xây dựng thứ mới. Anh ấy không chắc đó là gì. Anh ấy có một vài ý tưởng, nhưng không ý tưởng nào thuyết phục được chính anh ấy. Anh ấy chỉ biết rằng tầm nhìn gốc của Satoshi Nakamoto về Bitcoin đang bị chính ngành do Satoshi tạo ra âm thầm chôn vùi – và điều này làm anh ấy bận tâm đến mức vượt quá mức độ lo lắng của một người đã kiếm được hàng triệu USD nhờ những thứ mà ngành này chưa xây dựng được.
Trong mắt đội ngũ, Yan đã hít quá nhiều không khí trong lành bên ngoài.
Tháng Mười Một năm 2022, FTX – sàn giao dịch tiền mã hóa lớn thứ ba toàn cầu, định giá 32 tỷ USD – sụp đổ trong chín ngày. Nó liên tục cho Alameda Research – một công ty giao dịch do bạn gái người sáng lập điều hành – vay tiền gửi của người dùng. Khi người dùng yêu cầu rút tiền, tiền đã không còn. Chưa đầy nửa năm trước, Terra – một hệ sinh thái tiền mã hóa trị giá 50 tỷ USD – về zero trong ba ngày. Nó cố xây dựng một loại tiền ổn định neo giá đô la chỉ dựa vào logic nội tại của hệ thống. Thuật toán vốn nên duy trì neo giá lại đẩy nhanh sự sụp đổ. Hai dự án lớn nhất trong lịch sử ngành tiền mã hóa lần lượt chết trong nửa vòng quay của Mặt Trời.
Yan đã xem đủ. Anh ấy nói với đội ngũ sáu người rằng giao dịch đã chấm dứt. Họ có thể bất đồng, nhưng Chameleon đã kết thúc. Nếu anh ấy sai, họ có thể quay lại làm giao dịch bất cứ lúc nào. Một vài người thực sự bất đồng, một vài người sau đó rời đi. Nhưng điều này không thay đổi quyết định của Yan. Không có nhà đầu tư nào cần thương lượng, không có hội đồng quản trị nào cần thuyết phục – đây là tiền của anh ấy, quyết định của anh ấy, và anh ấy đã có một sứ mệnh mới.
“Tôi quá tự tin cho rằng FTX sẽ là ngày tận thế của các sàn giao dịch tập trung,” Yan nói với tôi, “nhưng niềm tin này rất hữu ích – nó trao cho tôi sự quyết tâm tấn công thị trường khổng lồ này.”
Xây dựng một blockchain từ con số không
Thị trường anh ấy nói đến là hợp đồng vĩnh viễn. Nó ra đời từ một nhận thức của nhà kinh tế học Robert Shiller vào những năm 1990. Hợp đồng tương lai truyền thống có ngày đáo hạn. Khi đáo hạn, người giao dịch hoặc nhận tài sản cơ sở (dầu thô, lúa mì, thịt ba chỉ heo), hoặc đóng vị thế và mở vị thế mới, mỗi lần như vậy đều phải trả phí. Shiller đặt một câu hỏi hiển nhiên: Nếu hầu hết người giao dịch hợp đồng tương lai thịt ba chỉ heo đều không thực sự muốn thịt ba chỉ heo, tại sao lại bắt buộc hợp đồng phải đáo hạn?
Thị trường truyền thống đã có giải pháp khả thi, nên không có lý do để thay đổi. Năm 2016, một sàn giao dịch tiền mã hóa tên BitMEX nhìn ra lý do. Từ đó, hợp đồng vĩnh viễn trở thành phương thức giao dịch chủ đạo trong thị trường tiền mã hóa. Hợp đồng không bao giờ đáo hạn. Người giao dịch có thể sử dụng vị thế đòn bẩy cao, thường là 10–20 lần vốn. Phí giao dịch và phí thanh lý họ tạo ra khiến các sàn giao dịch tiền mã hóa tập trung trở thành một trong những công ty sinh lời nhất ngành.
Đến cuối năm 2022, chưa ai tạo ra được phiên bản phi tập trung nào đáng để sử dụng. Nguyên nhân nằm ở công nghệ nền tảng. Trong phần lớn thị trường hiện đại, giao dịch được thực hiện qua sổ lệnh. Người mua đưa ra mức giá sẵn sàng trả, người bán đưa ra mức giá sẵn sàng nhận, khi hai mức giá khớp nhau thì giao dịch được thực hiện. Số lượng người tham gia thị trường càng nhiều, chênh lệch giá mua – bán càng nhỏ. Từ Sở Giao dịch Chứng khoán New York đến Binance, đều vận hành theo cách này. Nhưng sổ lệnh không chỉ xử lý giao dịch. Nó còn phải theo kịp dòng cập nhật giá liên tục từ các nhà giao dịch – thường được điều chỉnh nhiều lần trước khi giao dịch thực sự xảy ra. Các blockchain hiện có không làm được điều này. Chúng quá chậm, quá đắt, quá cồng kềnh. Mỗi lần cập nhật đều tốn phí và phải chờ xác nhận. Chạy sổ lệnh trên đó giống như dùng kết nối dial-up để chạy Sở Giao dịch Chứng khoán New York.
Vào cuối năm 2022, Yan và đội ngũ xem xét từng blockchain mà các dự án khác đang sử dụng, không có blockchain nào gần đáp ứng nhu cầu của họ. Vì vậy, họ tự xây một blockchain. Ba tháng sau, Hyperliquid đã có một blockchain tự phát triển đủ sức hỗ trợ một sàn giao dịch. Yan sau đó dành hơn nửa năm trên Twitter, bảo vệ những gì Hyperliquid cung cấp, giải thích vì sao nó tốt hơn các giải pháp hiện có trong ngành.
Điểm khó khăn của một sàn giao dịch là: Khi không có người dùng, nó hoàn toàn vô dụng. Một người mua đến thị trường trống rỗng sẽ không tìm được người bán. Cách làm truyền thống là trả tiền cho các nhà tạo lập thị trường, để bất kỳ ai đến đều có đối tác giao dịch. Bạn trả tiền cho họ bằng tiền mặt, cổ phần hoặc chia phần token. Một vài nhà tạo lập thị trường đã tìm tới Hyperliquid. Một trong số họ nói thẳng với iliensinc rằng công ty họ là “người tạo vua”. “Nếu anh không trả tiền cho chúng tôi, anh sẽ không bao giờ thành công.”
Họ không trả. Họ không trả cho bất kỳ ai. Hyperliquid ra mắt vào cuối tháng Hai năm 2023, và trong tháng Ba – tháng Tư, nhóm người dùng chủ yếu là những người sưu tập NFT chưa từng giao dịch hợp đồng vĩnh viễn, đặt lệnh 10 USD, học đòn bẩy qua các cuộc thi giao dịch mô phỏng. Không có người dùng nghiêm túc nào.
Sau đó, vào tháng Năm, Yan đưa các chiến lược từng khiến Chameleon trở thành một trong những hoạt động giao dịch ẩn danh thành công nhất trong tiền mã hóa vào một kho bạc trên chuỗi, gọi là HLP (Nhà cung cấp tính thanh khoản Hyperliquid). Bạn có thể gửi 10 USD hoặc 10 triệu USD. Không có phí quản lý, không có chia phần lợi nhuận. Kho bạc chạy các chiến lược tự động, mỗi đô la lợi nhuận đều chảy về người gửi tiền. Tất cả sổ sách đều trên blockchain. Nếu bạn gửi 10 USD, bạn có thể theo dõi nó tăng trưởng theo thời gian thực. Nếu FTX được xây dựng như vậy, lỗ hổng của Alameda sẽ được cả thế giới thấy rõ.
HLP đạt được hai mục tiêu cùng lúc. Sàn giao dịch có tính thanh khoản. Người cung cấp thanh khoản nhận được thứ mà tài chính truyền thống chưa từng cung cấp. Một người dùng sớm của Hyperliquid mô tả: Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, một người bình thường có thể đầu tư vào một chiến lược giao dịch tần số cao với chi phí bằng không.
“Tôi sẵn sàng trả Jeff 2% phí quản lý cộng 50% chia phần lợi nhuận để tham gia vào thứ này,” họ nói với tôi, “nhưng kết quả là một kẻ vô danh không có mối quan hệ nào, ngồi ở bất kỳ đâu trên thế giới, đều có thể tiếp cận một trong những chiến lược tạo lập thị trường tốt nhất trong tiền mã hóa. Đến giờ người ta vẫn chưa hiểu hết điều này đặc biệt đến mức nào.”
Nhưng lúc đó chẳng mấy ai hiểu. Đến mùa thu, giá tiền mã hóa ngày nào cũng tăng, người gửi tiền thấy số dư HLP giảm trong khi Bitcoin tăng. Thuật toán đang làm đúng nhiệm vụ của nó, giao dịch bản thân là có lãi, nhưng vì mọi thứ đều trên chuỗi, nó không thể phòng ngừa rủi ro phơi nhiễm với thị trường chung. Nhà tạo lập thị trường truyền thống sẽ bù trừ rủi ro này trên thị trường khác. HLP không thể làm điều đó do thiết kế. Vì vậy, dù nó thắng từng giao dịch một, thực tế nó đang bán khống một thị trường liên tục tăng. Mọi người tức giận. Các dự án khác tấn công Hyperliquid trên Twitter và Discord, Yan cũng phản bác lại. Lúc đó còn quá sớm, anh ấy vẫn còn để chuyện này ảnh hưởng đến mình.
Nhưng HLP vốn không phải câu trả lời cuối cùng. Yan làm nó để dẫn dắt tính thanh khoản trước khi các nhà tạo lập thị trường độc lập xuất hiện, và anh ấy thấy rõ cơ hội này hiển nhiên đối với họ. Nhu cầu vượt xa cung, chênh lệch giá rộng nghĩa là bất kỳ ai sẵn sàng đưa giá đều có thể dễ dàng kiếm lời. Anh ấy viết tài liệu, đăng các bài viết dài trên Twitter giải thích cách tạo lập thị trường hoạt động, hướng dẫn từng bước để nhà tạo lập thị trường hoàn tất việc kết nối. Phần lớn mọi người do dự. Mỗi sàn giao dịch khác đều trả tiền cho họ. Yan từ chối, và HLP cũng không thể mở rộng để lấp đầy khoảng trống. “Alameda là trung tâm vận hành của FTX,” anh ấy nói, “chúng tôi không muốn HLP trở thành trung tâm vận hành của Hyperliquid.”
Dữ liệu tăng, phàn nàn cũng tăng. Về lý thuyết, nhà tạo lập thị trường có thể đến bất cứ lúc nào. Nhưng nếu họ không đến, người dùng rời đi trước, thì coi như xong.
Tuy nhiên, có một nhóm người bạn luôn có thể trông đợi họ xuất hiện – các quỹ đầu tư mạo hiểm.
Các nhà phân tích của họ tự dùng sàn giao dịch này, lặng lẽ, trong thời gian riêng, lần lượt tìm đến các đối tác để nói: “Thứ này thực sự tốt.” Các đối tác bắt đầu gọi điện. Yan và iliensinc chưa từng thực hiện bất kỳ hoạt động quảng bá nào, không có bản trình bày đầu tư (pitch deck). Giao thức đang tạo ra phí giao dịch, nhưng Yan kiên quyết từ đầu rằng đội ngũ không được lấy một xu nào. Các VC gọi điện hỏi có bản trình bày không, Yan và iliensinc chỉ trò chuyện, và cuối cùng họ sẽ hiểu rằng thực sự không có.
Đến tháng Giêng năm 2024, các quỹ bắt đầu đến thăm trực tiếp. Iliensinc hiểu quy trình này. Cô ấy từng làm nhà đầu tư. Cô ấy bắt đầu hướng dẫn Yan về các điều khoản anh ấy cần biết, các điều khoản quyền anh ấy cần lưu ý. Trong khoảng hai tuần, anh ấy phối hợp. “Cảm giác gần như là điều đương nhiên,” anh ấy nói với tôi, “VC gọi điện, vậy chắc là đến lúc gọi vốn rồi.”
Điều kiện duy nhất của anh ấy là chỉ xem xét thư bày tỏ ý định đầu tư với định giá 1 tỷ USD. Hyperliquid ra mắt chưa đầy một năm. Đội ngũ mỗi tháng đốt vài trăm ngàn USD, toàn bộ từ tiền cá nhân của Yan. Khi một nhà đầu tư đáp ứng điều kiện của anh ấy, Yan dành một cuối tuần để suy nghĩ.
Anh ấy hỏi các nhà sáng lập và chính các VC, rốt cuộc gọi vốn để làm gì. Nhưng họ không thể thuyết phục anh ấy rằng tiền của họ quý hơn chính đồng tiền đó. Ở một thời điểm nào đó, anh ấy cảm thấy từ chối là đúng. Một khi cảm giác đúng rồi, thì chẳng còn gì để nói nữa.
Sáng thứ Hai, anh ấy nói với iliensinc: “Chúng ta không nhận.”
“What the fuck?”
Cô ấy không thể tin được. Cô ấy là người quản lý tiền, nhìn nó cháy mỗi ngày. Giờ có một quỹ đề nghị khoảng 100 triệu USD, và anh ấy từ chối sau khi cô ấy đã chuẩn bị trong hai tuần. Những người khác trong đội cũng không chấp nhận được.
Anh ấy gọi điện cho quỹ đó, từ chối. Họ cũng không tin. Chắc là đang chấp nhận điều khoản của người khác chăng? Không. Hyperliquid không phải một công ty. Đó là một giao thức, và tính trung lập của nó từ ngày đầu tiên là trọng tâm. “Nếu Bitcoin nhận vòng gọi vốn từ VC,” anh ấy nói, “tôi thực sự nghĩ nó sẽ không còn là Bitcoin nữa. Toàn bộ giá trị cốt lõi của nó sẽ bị phá hủy.” Hơn nữa, anh ấy không cần số tiền đó. Đến ngày nay, nhiều khoản chi tiêu của đội ngũ vẫn do Yan tự chi trả.
Ngày 28 tháng Giêng năm 2024, anh ấy đăng bốn dòng trên Twitter:
Không có nhà đầu tư. Không có nhà tạo lập thị trường trả phí. Đội ngũ không thu phí giao dịch. Không có nội bộ.
Phát hành token: Sự chuyển dịch tài sản lớn nhất trong lịch sử tiền mã hóa
Hyperliquid chỉ họp một lần mỗi ngày – cuộc họp đứng buổi sáng. Tôi xem một lần vào ngày thứ Hai tại Singapore. Đội ngũ chen chúc trước màn hình của một kỹ sư. Trên màn hình có một con rồng nhồi bông. Họ đang kiểm tra một tính năng mới tên “ký quỹ kết hợp”, phần lớn cuộc trò chuyện tập trung vào những vấn đề có thể phát sinh. Cũng có một khoảng thời gian dài không phải trò chuyện. Yan khoanh tay, cúi đầu, chăm chú nhìn đôi chân trần của mình. Kỹ sư bên cạnh cũng vậy. Những khoảnh khắc im lặng này không gây ngại ngùng, cũng không ngắn ngủi, và trong phòng không ai cảm thấy điều đó là bất thường.
Một phần là do tính cách. Đội ngũ rất trẻ, từ 24 đến 31 tuổi, hầu hết đều là những người hướng nội cực kỳ thông minh. Nhưng khi tôi hỏi Yan anh ấy thường đọc sách không, anh ấy ám chỉ rằng điều này không chỉ đơn thuần là sự nhút nhát.
“Tôi đọc sách ít hơn rất nhiều so với lượng sách được cho là tối ưu theo tri thức thông thường,” anh ấy cười, đeo kính gọng đen. “Để đọc một cuốn sách đến mức thay đổi bạn mãi mãi, là rất tốn thời gian. Tỷ suất sinh lời về mặt thời gian không tốt lắm.”
Anh ấy cử động hàm – tôi sau này nhận ra thói quen này – như đang điều chỉnh áp suất tai trên máy bay. Một rủi ro đặc thù khi viết về những người trẻ làm công nghệ là họ sớm muộn cũng sẽ nói với bạn rằng họ không đọc sách. Tôi rất biết ơn khi Yan bổ sung rằng anh ấy đọc khoảng một cuốn sách mỗi hai tháng, và mong một ngày nào đó có thể ngồi xuống đọc hết những cuốn chưa đọc. Sau đó anh ấy tiếp tục giải thích vì sao việc đọc nhiều sách hơn phải chờ đã.
“Nếu bạn không phải người đầu tiên làm điều gì đó,” anh ấy nói, “thì khả năng cao điều đó không đáng để bạn dành thời gian làm. Tôi thực sự tin như vậy. Nếu bạn vận hành theo giả định này, thì đọc sách sẽ không mấy giúp ích. Nếu đã có tài liệu tham khảo hữu ích về việc bạn đang làm, thì khả năng cao điều đó đã được làm rồi. Nếu đã được làm rồi, thì tại sao bạn còn phải làm?”
Vào cuối năm 2023, Hyperliquid lại đối mặt với một vấn đề có kịch bản sẵn trong ngành tiền mã hóa. Yan như thường lệ không hứng thú với kịch bản đó. Token của một dự án tiền mã hóa trao cho người nắm giữ quyền lợi từ thành công của dự án. Việc quyết định ai được nhận token trước, và với điều kiện nào, thường được thực hiện thông qua các chương trình tích điểm. Dự án thông báo rằng việc sử dụng nền tảng sẽ tích điểm. Người dùng giả định điểm sẽ được chuyển đổi thành token sau này. Sau đó họ ào vào, hy vọng tích lũy càng nhiều điểm càng tốt trước khi chuyển đổi.
Vấn đề là phần lớn người dùng ào vào không phải người dùng thực. Họ là các đội chuyên nghiệp, giải mã công thức, chạy chiến lược tự động để thu thập phần thưởng tối đa, rồi rời đi. Người dùng thực – đối tượng mà chương trình tích điểm vốn nên phục vụ – chỉ còn lại phần thừa.
Phiên bản của Hyperliquid ra mắt vào ngày 1 tháng Mười Một năm 2023. Người dùng giao dịch trên nền tảng, tích điểm hàng tuần, nhưng công thức không được công bố. Không ai biết nó hoạt động như thế nào. Mỗi thứ Sáu, iliensinc công bố điểm tuần này, và một nghi lễ hình thành xung quanh điều này. Người dùng dõi theo ID của cô ấy xuất hiện dòng “đang nhập” trên Discord, sau đó tụ lại so sánh số điểm nhận được, chia sẻ ảnh chụp màn hình, xây dựng các lý thuyết về cách hệ thống vận hành. “Việc trao thưởng cho người dùng thực là then chốt,” Yan nói, “việc định nghĩa thế nào là người dùng thực rất khó, nhưng chương trình tích điểm của Hyperliquid có lẽ đã giảm tỷ lệ người ‘farm’ từ 99% xuống còn 20%.”
Cùng thời điểm đó, những nhà tạo lập thị trường mà Yan từ chối trả tiền trực tiếp bắt đầu xuất hiện. Một trong số họ – một trong những nhà tạo lập thị trường lớn nhất trên Binance – rất cảnh giác với các nền tảng mới sau FTX. Nhưng ông ấy có những người quen chung đánh giá Yan rất cao, và tại một hội nghị ở Singapore vào tháng Chín năm 2023, ông ấy lần đầu gặp Yan và iliensinc. “Jeff có tham vọng nhưng không kiêu ngạo,” nhà tạo lập thị trường này nói với tôi, “khi mô tả việc anh ấy đang làm, anh ấy rất thận trọng, và mọi điều kiện đều phù hợp.” Ông ấy vừa rời đi đã nhắn tin cho đội: “Chúng ta nên kết nối.” Hai tuần sau, họ đã ra mắt.
Điều mà nhà tạo lập thị trường này thấy sau khi kết nối xác nhận điều người dùng tự phát hiện. Thiết kế cơ sở hạ tầng tinh tế chỉ những nhà giao dịch mới nhận ra. Hyperliquid tích hợp một cơ chế tương tự “vạch giảm tốc”, khiến các công ty định lượng hung hãn nhất khó “bắn tỉa” các nhà tạo lập thị trường khác hơn. Tính năng này sau đó bị toàn ngành sao chép. Kết quả là nhà tạo lập thị trường có thể hiển thị tính thanh khoản sâu hơn, mà không cần đạt độ trễ tối ưu để tồn tại. Yan thực tế đã chọn hy sinh một phần khối lượng giao dịch – loại giao dịch đến từ việc các tổ chức “bắn tỉa” lẫn nhau – để đổi lấy giá tốt hơn cho người dùng bình thường. Sự đánh đổi này làm giảm doanh thu của chính Hyperliquid.
Cùng thời điểm hội nghị Token2049, Yan và iliensinc quyết định chuyển văn phòng. Triển vọng quy định đối với phái sinh tiền mã hóa tại Mỹ không rõ ràng, Yan nói với tôi rằng việc xây dựng tại Mỹ là một rủi ro không cần thiết. Một luật sư tôi phỏng vấn mô tả giai đoạn đó là “các cơ quan quản lý Mỹ đang dùng mọi cách để đuổi công nghệ này ra khỏi đất nước”. Iliensinc khảo sát Hong Kong, Thụy Sĩ và Singapore, cuối cùng chọn Singapore. Hiện đại, an toàn, không bị làm phiền.
Vào mùa xuân năm 2024, đội ngũ chuyển tới đây. Thành phố này phù hợp với Yan vì nó… nhàm chán. Anh ấy chỉ có hai chế độ: làm việc và tập luyện. Anh ấy bơi, chạy bộ – bất cứ điều gì khiến anh ấy kiệt sức mà không bị chấn thương. Nguyên tắc này bắt nguồn từ một vụ tai nạn xe điện tại Puerto Rico – để lại vết sẹo trên mặt anh ấy, khiến anh ấy một tuần không chạm vào bàn phím. Tập luyện là để làm trống đầu óc để tiếp tục viết mã. Nhượng bộ duy nhất cho giải trí của anh ấy là sáng Chủ Nhật. Phần còn lại của tuần đều thuộc về Hyperliquid. Anh ấy thậm chí tự cắt tóc, vì đi tiệm cắt tóc tốn thời gian.
Anh ấy không cảm thấy điều này là bất thường, hay nói cách khác, anh ấy cảm thấy thái độ của phần lớn mọi người đối với công việc là quá lơi lỏng một cách bất thường. “Tôi cảm thấy phần lớn mọi người quá mềm yếu,” anh ấy nói, “bộ não là một cơ quan. Nếu bạn cần làm việc nhiều giờ hơn, bạn có thể rèn luyện nó.”
Anh ấy đã học cách không áp đặt điều này lên đội ngũ. Họ ăn trưa cùng nhau mỗi ngày, theo phong cách bữa ăn gia đình, ngồi quanh một chiếc bàn gỗ đen. Thứ Năm ăn Chipotle. Singapore không có Chipotle, nên họ đưa công thức cho đầu bếp, và giờ đầu bếp nấu cho họ. Cuộc trò chuyện trong bữa trưa thường trượt sang chủ đề gần đây đội ngũ đang xem gì, nghe gì. Lúc này Yan thường im lặng, trông như đang nghĩ điều gì khác – và rất có thể anh ấy thực sự đang nghĩ vậy.
Đến mùa xuân năm 2024, khối lượng giao dịch hợp đồng vĩnh viễn hàng ngày của Hyperliquid đã vượt 1 tỷ USD, và cơ sở hạ tầng bắt đầu kêu răng rắc dưới áp lực người dùng. Một buổi chiều, hệ thống cảnh báo được kích hoạt, liên tục reo vang. Nền tảng không chịu nổi lượng người dùng đổ vào. Đây là lần đầu tiên Hyperliquid sập. Nhưng bên ngoài, mọi người chỉ quan tâm một điều: Khi nào token Hyperliquid ra mắt?
Tháng Năm, Yan đăng một lộ trình sáu tháng trên Twitter. Đầy những mục tiêu kỹ thuật. Không đề cập đến token.
Trong vài tháng trước đó, Hyperliquid đã mở rộng từ phái sinh sang giao dịch tiền mặt. Token đầu tiên ra mắt có tên Purr – đặt theo tên chú mèo. Giao dịch tiền mặt là bước cần thiết – để phát hành token Hyperliquid, đội ngũ cần một thị trường tiền mặt để giao dịch nó. Nhưng điều này mang đến những vấn đề mà sàn giao dịch phái sinh chưa từng đối mặt. Khi giao dịch hợp đồng vĩnh viễn, không ai cần nắm giữ tài sản cơ sở – bạn chỉ đặt cược vào giá. Khi giao dịch tiền mặt, ai đó phải giữ tài sản. Yan không muốn làm điều đó. Trọng tâm là người dùng tự kiểm soát tài sản.
Để giải quyết vấn đề này mà không trở thành bên giữ tài sản, anh ấy nhận ra mình phải ngừng coi Hyperliquid là một sàn giao dịch xây trên blockchain, và bắt đầu coi nó là một blockchain tích hợp sẵn sàn giao dịch. Chuỗi mà đội ngũ xây để chạy sàn giao dịch – đã xử lý hàng trăm ngàn lệnh mỗi giây – có thể trở thành lập trình được. Nó sẽ trở thành một hệ thống mở, bất kỳ ai cũng có thể viết mã, xây dựng ứng dụng tài chính trên đó, giống như hàng ngàn nhà phát triển đã làm trên Ethereum. Điểm khác biệt là Ethereum quá chậm để chạy một sàn giao dịch tử tế – chính là lý do Yan ngay từ đầu tự xây chuỗi.
Nếu anh ấy mở chuỗi này ra, tài sản có thể vào Hyperliquid thông qua cầu nối phi tập trung được bảo vệ bởi chính giao thức, không cần bất kỳ bên nào giữ tài sản. Và bất kỳ ai xây dựng trên lớp lập trình được đều có thể kết nối với sổ lệnh và toàn bộ tính thanh khoản của sàn giao dịch. Một nhà phát triển có thể xây dựng một nền tảng cho vay, một stablecoin hoặc một ứng dụng giao dịch di động, kết nối trực tiếp với cùng một thị trường mà các nhà tạo lập thị trường chuyên nghiệp mỗi ngày đưa giá hàng tỷ USD.
Yan không thích các phép so sánh. Anh ấy sẽ nói với bạn rằng Hyperliquid không có đối ứng trong tài chính truyền thống, và việc mọi người cố nhét những điều mới vào các phân loại cũ thay vì hiểu chúng theo bản chất là một sai lầm. Nhưng với những người không phải Yan như chúng ta, điều này giống như Amazon xây dịch vụ điện toán đám mây để vận hành nền tảng thương mại điện tử của mình, rồi phát hiện ra dịch vụ đám mây lại lớn hơn cả thương mại điện tử. Yan lần đầu tiên dùng cụm từ này trong bài đăng Twitter đó: Hyperliquid sẽ chứa đựng toàn bộ hệ thống tài chính.
Anh ấy luôn do dự về việc thực hiện thay đổi này. Anh ấy nói với tôi rằng tiềm thức anh ấy không muốn cam kết điều này. Việc nhúng máy ảo vào Hyperliquid là một dự án kỹ thuật khổng lồ, và đội ngũ không biết liệu họ có thể làm được hay không. Họ không biết có bao nhiêu việc phải bắt đầu từ con số không. Nhưng đến một thời điểm nào đó, anh ấy nói, câu trả lời trở nên rõ ràng. Nếu họ không làm, họ sẽ dành vài năm ghép các thành phần lại với nhau, một chút giống Binance, một chút giống Ethereum, nhưng không giống cái nào, rồi sẽ hối tiếc.
Cộng đồng bùng nổ. Họ mong đợi một đợt airdrop. Nhưng kết quả lại là một bài đăng về cơ sở hạ tầng. Một bình luận được 1.000 lượt thích trích dẫn một tình huống trong phim Breaking Bad: “We had a good thing.” “Tôi ghét điều này. Anh đã phản bội chúng tôi.” Người dùng không muốn blockchain. Họ muốn tiền. Thành viên đội ngũ Xulian – người từng tham gia một cuộc phỏng vấn người dùng 15 phút nhưng trò chuyện hơn một tiếng rưỡi rồi liền gia nhập – phải chịu đựng những cơn giận dữ này. “Jeff nghĩ về điều gì là tốt nhất về lâu dài,” anh ấy nói với tôi, “chúng tôi thực sự không quan tâm một việc trông như thế nào trong ngắn hạn.”
Những người ồn ào, theo lời iliensinc, cuối cùng cũng mệt. Đội ngũ dành sáu tháng tiếp theo để triển khai giao dịch tiền mặt, xây dựng lớp lập trình được, kiểm tra trên mạng thử nghiệm, chuẩn bị staking. Sau đó, vào thứ Sáu ngày 29 tháng Mười Một, HYPE ra đời.
Hyperliquid phát hành miễn phí 31% tổng cung cho khoảng 94.000 người dùng sớm. Không điều kiện, không khóa. Nếu bạn đã dùng nền tảng và tích điểm, buổi sáng hôm đó bạn thức dậy và thấy token trong ví – giàu hơn so với đêm hôm trước. Theo giá mở cửa, đợt airdrop này trị giá hơn 1 tỷ USD. Ở giá cao nhất lịch sử, nó đạt 16 tỷ USD. Đây là sự chuyển dịch tài sản lớn nhất trong lịch sử tiền mã hóa, và mỗi đô la đều được trao cho người dùng.
Phần của đội ngũ là 23,8%, nhỏ hơn phần cộng đồng, và được mở khóa trong vài năm. Vào ngày airdrop, họ không nhận được gì. Các VC cũng không nhận được gì. Nếu họ muốn token, họ phải mua trên thị trường mở, với cùng giá như tất cả mọi người, trên chính Hyperliquid – vì nó không được niêm yết ở nơi nào khác. Đó là một thứ khác mà bạn phải trả tiền mới có được.
Sáng hôm đó Yan không cần giải thích bất cứ điều gì trên Twitter. “Thức dậy thấy airdrop sáu chữ số,” một người dùng viết. Người khác trả lời: “Hôm nay HYPE thay đổi cuộc đời tôi. Đủ để tôi sống thoải mái vài năm, giúp đỡ gia đình, và đầu tư mạnh vào thị trường tăng trưởng.” Người khác nói: “Airdrop bảy chữ số, cảm ơn Jeff.”
“Tôi cảm thấy rất tốt,” Yan nói với tôi, “rất hiếm khi những người tham gia sớm thực sự chia sẻ được lợi nhuận tăng trưởng và có quyền sở hữu có ý nghĩa đối với mạng lưới.”
Tôi hỏi anh ấy cảm giác thế nào kể từ đó, khi mọi thứ đều được gắn một mức giá công khai.
“Rất tệ,” anh ấy nói.
Tấn công Jelly Jelly và sự bao vây của các sàn giao dịch lớn
Vào một tối thứ Tư cuối tháng Ba năm 2025, máy tính của iliensinc bắt đầu cảnh báo. Lúc ấy cô ấy đang gọi điện. Cô ấy cúp máy. Trên màn hình, HLP – kho bạc cộng đồng của Hyperliquid – số dư đang giảm.
Một nhà giao dịch vài ngày trước đã thử nghiệm hàng rào bảo vệ của Hyperliquid bằng các vị thế phối hợp quy mô nhỏ. Giờ thử nghiệm đã kết thúc. Anh ta mở ba vị thế trên Jelly Jelly – một token ít người biết đến, vốn hóa khoảng 15 triệu USD, khối lượng giao dịch hàng ngày 72.000 USD. Một vị thế bán khống lớn và hai vị thế mua. Vị thế bán khống được thiết kế để vỡ. Nhà giao dịch bán khống một token mà anh ta sắp đẩy giá lên, và khi vị thế này sụp đổ, người tiếp nhận là người khác. Như trao chốt an toàn của một quả lựu đạn cho người khác.
Người tiếp nhận là HLP. Trên Hyperliquid, khi sổ lệnh không thể hấp thụ việc thanh lý của nhà giao dịch, kho bạc cộng đồng sẽ đảm nhận vị thế và từ từ đóng vị thế. Bình thường đây là một thao tác thường lệ. Nhưng Jelly Jelly gần như không có sổ lệnh, và khi HLP bị mắc kẹt, không thể thoát ra, kẻ tấn công mua mạnh Jelly Jelly trên thị trường mở. Giá tăng hơn 500% trong chưa đầy một giờ. Mỗi điểm giá tăng, khoản lỗ của kho bạc lại tăng thêm.
Iliensinc nhìn chằm chằm vào màn hình khi khoản lỗ vượt 5 triệu USD, 8 triệu USD, 12 triệu USD. Hệ thống không có gì để dừng lại. Không ai thiết kế kịch bản này: Một người dùng một token vốn hóa 15 triệu USD như vũ khí.
Các trình xác thực ở châu Á và châu Âu lần lượt lên mạng. Blockchain của Hyperliquid được bảo vệ bởi khoảng hai chục trình xác thực – những người vận hành độc lập, xác thực mỗi giao dịch, nhận quyền biểu quyết thông qua việc đặt cược một lượng lớn HYPE làm tài sản đảm bảo. Nhiều người trong số họ đã dùng Hyperliquid trước khi token tồn tại. Họ có thể thấy điều đang xảy ra trên cùng một sổ cái công khai – bất kỳ ai trên thế giới đều có thể thấy – và họ cho rằng đây không phải một giao dịch. Trong vài phút, tất cả đều bỏ phiếu gỡ bỏ Jelly Jelly, thanh toán vị thế theo giá trước khi hành vi操縱 xảy ra. Mỗi người nắm giữ vị thế hợp pháp đều không bị thiệt hại. Người duy nhất thua lỗ là kẻ tấn công.
Sự việc này phơi bày câu hỏi mà các nhà phê bình Hyperliquid luôn chờ đợi để đặt ra. Nếu hai chục trình xác thực có thể lật đổ giá thị trường và thanh toán hợp đồng theo con số họ chọn, hệ thống này còn phi tập trung đến mức nào? Yan không né tránh. Việc tập hợp trình xác thực nhỏ là thiết kế có chủ đích. Một hệ thống phát hành nâng cấp mỗi vài tuần không thể điều phối một nghìn người tham gia cho mỗi lần nâng cấp. Tập hợp sẽ mở rộng theo thời gian, nhưng không với chi phí hy sinh tốc độ đã đưa Hyperliquid đến ngày hôm nay.
“Việc sửa chữa mất một tháng. Việc học hỏi từ cuộc tấn công thay vì có người báo trước cho bạn – điều này rất tệ,” Yan nói. Hyperliquid – chưa từng trả tiền cho nhà tạo lập thị trường, đội ngũ chưa từng thu phí – sẵn sàng trả tới một triệu USD cho một báo cáo lỗ hổng. “Nhưng những người này rõ ràng không muốn thông báo cho chúng ta về vấn đề. Họ muốn lợi dụng nó.”
Khi cuộc tấn công xảy ra, Binance và OKX – hai sàn giao dịch tập trung lớn nhất toàn cầu – niêm yết hợp đồng vĩnh viễn Jelly Jelly trên nền tảng của chính họ. Một người dùng trên Twitter @ CEO đồng sáng lập Binance – He Yi – thúc giục bà ấy niêm yết token này. “Nếu chị niêm yết Jelly Jelly,” họ viết, “Hyperliquid có thể sẽ sụp đổ.” He Yi trả lời bằng tiếng Trung: “Được, đã nhận.”
Đây chính là phần thưởng cho tham vọng. Bạn rời khỏi bãi biển Puerto Rico – nơi chẳng ai biết bạn. Bạn bắt đầu từ con số không bằng chiếc TV và tiền tiết kiệm của mình. Bạn từ chối tấm séc 100 triệu USD. Bạn gửi hàng tỷ USD cho người lạ. Bạn nhận được gì?
Chiến tranh.
Năm 2023 và 2024, Hyperliquid còn nhỏ đến mức có thể bị bỏ qua. Đợt airdrop thay đổi tất cả. Vốn hóa thị trường 4,2 tỷ USD, rồi 9 tỷ USD, rồi còn hơn nữa – nghĩa là mỗi công ty lớn trong ngành tiền mã hóa đều có thể thấy viễn cảnh Hyperliquid cướp mất miếng bánh của họ. Binance công bố sàn giao dịch phi tập trung của riêng mình. Coinbase và Robinhood bắt đầu cung cấp sản phẩm phái sinh. Các giao thức mới lần lượt ra mắt nhằm nhắm vào Hyperliquid. Sau đó, có người theo dõi Yan vào thang máy chung cư của anh ấy.
Điều này có thể chẳng là gì cả, nhưng các vụ bạo lực chống lại người nắm giữ tiền mã hóa vào năm 2025 gần như tăng gấp đôi. Tại Pháp, đồng sáng lập một công ty ví phần cứng bị cưa đứt một ngón tay, ảnh chụp được gửi cho đối tác kinh doanh của ông ấy như một khoản tiền chuộc. Một gia đình tại Canada bị tra tấn bằng nước. Việc chuyển tiền mã hóa là tức thời, không thể đảo ngược và không cần sự chấp thuận của ngân hàng. Một người cầm chiếc cờ lê và địa chỉ ví có thể làm sạch toàn bộ tài sản.
Yan chuyển tới nơi an toàn hơn, thuê vệ sĩ, và phần nào bị giam cầm tại hòn đảo thành phố an toàn nhất thế giới. Khi di chuyển, anh ấy luôn có hai vệ sĩ riêng đi kèm. Iliensinc bắt đầu kiểm tra đội ngũ: Nếu người lạ hỏi các bạn làm việc ở đâu, các bạn sẽ trả lời thế nào. Chính vì vậy, gần như tất cả những người nói chuyện với tôi cho bài viết này đều dùng biệt danh.
Thử nghiệm áp lực ngày 10 tháng Mười
Tôi hỏi Yan khoảnh khắc khó khăn nhất năm 2025 của anh ấy là gì, anh ấy không nhắc đến Jelly Jelly, không nhắc đến đối thủ cạnh tranh, cũng không nhắc đến vệ sĩ. Anh ấy nói về máy chủ API.
Suốt cả mùa hè, Bitcoin vượt 100.000 USD, khối lượng giao dịch hàng tháng của Hyperliquid vượt 400 tỷ USD, và các máy chủ kết nối nhà tạo lập thị trường với blockchain bắt đầu không chịu nổi. Quá nhiều nhà tạo lập thị trường kết nối, mỗi nhà đều gửi lượng lớn lệnh đặt, lệnh hủy và cập nhật, cơ sở hạ tầng trung chuyển tất cả điều này không theo kịp nhịp độ. Một lệnh lẽ ra phải khớp tức thì lại mất ba giây.
Chuỗi blockchain bản thân chưa từng sập. Tiền người dùng chưa từng gặp rủi ro. Nhưng ba giây – trong một thị trường nơi từng miligiây đều quyết định vận mệnh – là một lời cảnh báo. “Nếu xảy ra nghẽn ngay cả khi không có biến động cực đoan,” iliensinc nói, “thì khi sự kiện như vậy thực sự xảy ra sẽ là điều không thể chấp nhận được.” Yan gần như không ngủ trong vài tuần. Anh ấy đi ngủ lúc 1:30 sáng, rồi bị ping dậy lúc 3 giờ vì thứ gì đó lại hỏng. Đội ngũ viết lại máy chủ từ đầu.
Ngày 10 tháng Mười, sự kiện đó đã xảy ra. Trump đe dọa áp thuế 100% lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, trong vòng 24 giờ hơn 19 tỷ USD vị thế đòn bẩy tiền mã hóa bị thanh lý – lần thanh lý lớn nhất trong lịch sử ngành. Hơn 1,6 triệu nhà giao dịch bị cuốn vào một thác nước tự củng cố – bán buộc phải đẩy giá xuống, kích hoạt thêm thanh lý, tiếp tục đẩy giá xuống.
Hyperliquid không sập, không tạm dừng rút tiền. Máy chủ được xây lại đã trụ vững. Việc sửa chữa sau Jelly Jelly đã trụ vững. HLP đảm nhận và thanh lý hàng tỷ USD vị thế, kiếm được 40 triệu USD. Nhưng vì mỗi giao dịch trên blockchain Hyperliquid đều công khai, bất kỳ ai cũng có thể đếm số lần thanh lý của nó. Các sàn giao dịch khác không báo cáo dữ liệu thanh lý với độ chính xác như vậy. Binance chỉ công bố một giao dịch mỗi giây. Các nhà tổng hợp dữ liệu truyền thông lớn phụ thuộc vào dữ liệu do sàn giao dịch cung cấp, và dữ liệu đó là gây hiểu lầm. Báo chí đưa tin rằng Hyperliquid xử lý nhiều lần thanh lý hơn bất kỳ sàn giao dịch nào khác. Nó trông như nơi giao dịch nguy hiểm nhất, chỉ vì nó minh bạch nhất.
Ba ngày sau, khi phần còn lại của ngành tiền mã hóa vẫn đang đếm thương vong, đội ngũ của Yan công bố một nâng cấp sẽ định nghĩa giai đoạn tiếp theo của Hyperliquid: HIP-3. HIP-3 cho phép bất kỳ ai đã đặt cược 500.000 HYPE trên nền tảng triển khai thị trường hợp đồng vĩnh viễn mới, tự thiết lập tham số, chọn nguồn giá, và giữ lại một nửa phí giao dịch.
Đến cuối năm – năm vận hành đầy đủ thứ hai – Hyperliquid tạo ra khoảng 900 triệu USD lợi nhuận. Không một xu nào được đưa cho đội ngũ. 99% được tự động chuyển đổi thành HYPE và hủy, loại bỏ vĩnh viễn khỏi lưu thông, hoàn trả gần như toàn bộ doanh thu của nền tảng cho bất kỳ ai nắm giữ token.
Tôi hỏi iliensinc cô ấy nghĩ gì về năm 2025, cô ấy nói: “Cảm giác chúng tôi đã trưởng thành.”
Điểm kết thúc của tài chính
Vào buổi chiều cuối cùng tại văn phòng, tôi và Yan ngồi bên chiếc bàn gỗ đen cạnh nhà bếp – bên cạnh những chai rượu whisky chưa mở – nơi đội ngũ ăn trưa mỗi ngày. Tôi vẫn còn một vài câu hỏi.
Hyperliquid đã liên tục phân phối các thành phần của mình trong năm qua. Builder Codes – ra mắt trước HIP-3 – cho phép các nhà phát triển độc lập xây dựng ứng dụng giao dịch trên sổ lệnh nền tảng, và giữ lại một phần phí giao dịch do người dùng của họ tạo ra. Matt Huang – đồng sáng lập Paradigm – gọi nó là “một mô hình nhượng quyền trải nghiệm người dùng tuyệt vời”. Các nhóm này đã kiếm được hơn 70 triệu USD kể từ tháng Mười năm 2024.
HIP-3 đi xa hơn. Trong sáu tháng ra mắt, bảy nhóm độc lập đã triển khai hàng trăm thị trường, phần lớn là các tài sản không liên quan đến tiền mã hóa: dầu thô, vàng, chỉ số chứng khoán, ngoại hối. Nhóm triển khai lớn nhất – Trade[XYZ] – tăng trưởng 38% mỗi tuần kể từ tháng Mười năm 2025, khối lượng giao dịch tích lũy vượt 130 tỷ USD, phục vụ 192.000 nhà giao dịch. Thị trường do các bên triển khai độc lập tạo ra hiện chiếm một nửa tổng khối lượng giao dịch của Hyperliquid. Tháng Hai năm 2026, HIP-4 được công bố. Khi ra mắt, bất kỳ ai cũng có thể triển khai quyền chọn hoặc thị trường dự báo trên nền tảng. HIP-3 mở Hyperliquid cho mọi tài sản có nguồn giá. HIP-4 sẽ mở nó cho mọi sự kiện có kết quả.
Sản phẩm có ảnh hưởng nhất trên Hyperliquid hiện nay được xây dựng bởi những người không thuộc nhóm Yan và sẽ không bao giờ gia nhập nhóm anh ấy. Tôi hỏi anh ấy nghĩ gì về điều này. Đội ngũ nên làm gì, và điều gì nên để người khác làm.
“Đây là một vấn đề động, tôi không cho rằng có câu trả lời đúng,” anh ấy nói, “góc nhìn quan trọng nhất là triết lý. Bạn đang xây dựng một siêu ứng dụng tài chính, như Robinhood, hay đang xây dựng một hệ thống tài chính?” Anh ấy thừa nhận không biết cái nào sẽ thắng. “Nhưng tôi cho rằng một hệ thống tài chính có thể tiếp cận bởi tất cả mọi người là kết quả tốt hơn cho thế
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@joincolossus
