Ethereum bước vào kỷ nguyên ẩn danh: Địa chỉ nhận thanh toán của bạn sẽ không còn tiết lộ thông tin cá nhân
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Ethereum bước vào kỷ nguyên ẩn danh: Địa chỉ nhận thanh toán của bạn sẽ không còn tiết lộ thông tin cá nhân
ERC-5564 và Tương lai của Riêng tư.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Vaidik Mandloi
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Bạn đã bao giờ mở Etherscan và tìm kiếm địa chỉ ví của mình — không phải để kiểm tra giao dịch, mà chỉ đơn giản là muốn xem nó trông như thế nào trong mắt người ngoài?
Số dư hiện tại của bạn, mọi token từng sở hữu, mọi NFT từng mua, các giao thức đã tương tác, những thử nghiệm DeFi giữa đêm khuya, từng đợt airdrop được nhận hoặc bị bỏ qua… tất cả đều nằm đó, hoàn toàn công khai.
Hãy tưởng tượng bạn gửi địa chỉ này cho một freelancer đang thanh toán cho bạn, một DAO đang cấp tài trợ, hoặc thậm chí chỉ là một người vừa quen tại hội nghị. Bạn không chỉ trao đi một địa chỉ nhận tiền — mà là toàn bộ đời sống tài chính trên chuỗi của mình.
Lý do rất đơn giản: Ethereum và hầu hết các blockchain công khai khác đều hoạt động như một cuốn sổ cái công khai — mỗi địa chỉ về bản chất là một tài khoản như vậy.
Đa số mọi người đều cảm nhận được sự khó chịu này. Họ do dự một giây trước khi dán địa chỉ ví; một số người thậm chí tạo hẳn một “ví mới” riêng để nhận tiền; số khác lại chuyển một chút tài sản trước khi chia sẻ, nhằm tránh tiết lộ quá nhiều thông tin qua số dư.
Giác quan bản năng này không chỉ tồn tại ở người dùng quen thuộc với tiền mã hóa. Một khảo sát toàn cầu năm 2023 của Consensys trên 15.000 người cho thấy: 83% người được hỏi coi trọng quyền riêng tư dữ liệu, nhưng chỉ 45% tin tưởng vào các dịch vụ internet hiện hành.
ERC‑5564 ra đời nhằm giải quyết vấn đề liên kết địa chỉ này. Nó đưa “địa chỉ ẩn” (stealth address) vào Ethereum một cách natively — một tiêu chuẩn cho phép bạn nhận tiền mà không cần tiết lộ ví chính mỗi lần.
ERC‑5564 thực sự mang lại điều gì?
Cốt lõi của vấn đề nằm ở chỗ một địa chỉ sẽ ghi lại vĩnh viễn mọi hành vi của bạn. Vậy tại sao ta nhất thiết phải tái sử dụng cùng một địa chỉ?
Hãy so sánh với thế giới thực: Khi ai đó chuyển tiền cho bạn qua ngân hàng, họ cần số tài khoản của bạn — và số tài khoản đó không thay đổi sau mỗi lần nhận tiền. Dần dần, tài khoản ngân hàng trở thành hồ sơ đầy đủ về thu nhập, chi tiêu và tiết kiệm của bạn. Điểm khác biệt then chốt: Chỉ bạn và ngân hàng có thể nhìn thấy hồ sơ này.
Trên Ethereum, cấu trúc địa chỉ ví cũng tương tự: Đó là một tài khoản vĩnh viễn trong trạng thái toàn cục của mạng. Người khác cần địa chỉ để gửi tiền cho bạn, và vì địa chỉ không thay đổi nên mọi giao dịch đều được ghi lại dưới cùng một địa chỉ công khai.
Các nhà nghiên cứu gọi đây là vấn đề “tài khoản ngân hàng bằng kính”. Vấn đề không nằm ở việc giao dịch có thể xem được, mà ở chỗ mọi hành vi tự động gắn với một địa chỉ gần như bất biến.
Trong giai đoạn đầu của tiền mã hóa, điều này chỉ phơi bày các giao dịch chuyển tiền cơ bản. Nhưng sau đó, blockchain đã phát triển thành thị trường cho vay, nền tảng NFT, hệ thống quản trị, lớp thanh toán và danh tính. Ngày nay, một địa chỉ có thể tiết lộ lượng thông tin phong phú hơn nhiều so với vài năm trước.
Một phép so sánh phổ biến trong nghiên cứu về quyền riêng tư: Hãy tưởng tượng bạn chơi trò “Chiến hạm” trên blockchain, và từng nước đi đều công khai. Luật chơi được thực thi đúng, hệ thống trung thực ghi lại mọi thứ. Nhưng khi cả hai bên đều thấy vị trí tàu đối phương, chiến lược sẽ biến mất.
Hệ thống vận hành hoàn toàn theo thiết kế, nhưng trải nghiệm đã thay đổi hoàn toàn — bởi tính minh bạch đã xóa bỏ quyền riêng tư.
Hợp tác tài chính cũng vậy. Không phải mọi khoản nhận tiền đều cần kèm theo toàn bộ lịch sử của một địa chỉ.
ERC‑5564 không cố gắng loại bỏ tính minh bạch của Ethereum, cũng không đưa vào các thiết kế phức tạp như mã hóa số dư hay các nhóm ẩn (privacy pool). Nó tập trung vào một vấn đề hẹp hơn, thực tế hơn: giảm mức độ liên kết tự động ở lớp nhận tiền.
Lý luận cốt lõi cực kỳ đơn giản: Bạn không gửi trực tiếp địa chỉ ví của mình cho đối phương, mà gửi một “địa chỉ siêu ẩn” (meta-stealth address). Địa chỉ siêu ẩn này không phải là đích nhận tiền — nó chứa thông tin mật mã học về khóa công khai, giúp sinh ra một địa chỉ nhận tiền tạm thời và duy nhất dành riêng cho giao dịch đó.
Nói cách khác, khi đối phương gửi tiền cho bạn, khoản tiền đó không được chuyển đến ví chính công khai của bạn, mà đến một địa chỉ hoàn toàn mới được sinh ra chỉ dành riêng cho giao dịch này. Trên chuỗi, điều này trông giống như việc chuyển tiền tới một tài khoản chưa từng được sử dụng.
Với mạng lưới, mọi thứ vẫn diễn ra bình thường. Sự thay đổi nằm ở chỗ mỗi khoản nhận tiền đều được gửi tới một địa chỉ khác nhau — chứ không liên tục ghi chép vào một tài khoản vĩnh viễn.
Liệu Ethereum thực sự cần điều này?
Câu trả lời nằm ngay trong hành vi người dùng.
Xét ví dụ Tornado Cash: Một giao thức trộn tiền, cho phép người dùng gửi tiền vào một hồ chung rồi rút sang một địa chỉ mới, từ đó cắt đứt mối liên hệ giữa địa chỉ gửi và nhận. Dù bị trừng phạt và giám sát nghiêm ngặt, Tornado Cash vẫn xử lý hơn 2,5 tỷ USD dòng tiền vào năm 2025. Điều này chứng tỏ người dùng sẵn sàng chấp nhận rủi ro pháp lý và uy tín để tách biệt giao dịch khỏi ví chính.
Xét tiếp Railgun: Sử dụng chứng minh không kiến thức (zero-knowledge proof) để thực hiện giao dịch riêng tư, không tiết lộ số dư hay chi tiết chuyển tiền. Năm 2025, giá trị tài sản được khóa (TVL) của Railgun ổn định ở mức 70 triệu USD, tổng khối lượng giao dịch vượt 2 tỷ USD.
Ở lĩnh vực nhận tiền ẩn, Umbra đã triển khai thanh toán ẩn ở tầng ứng dụng trên Ethereum: Người dùng đăng tải thông tin ẩn và nhận tiền vào địa chỉ dùng một lần. Đến năm 2026, Umbra đã tạo ra hơn 77.000 địa chỉ ẩn đang hoạt động.
Những con số này tuy chưa lớn so với toàn bộ thị trường, nhưng đủ để khẳng định: Người dùng khao khát mạnh mẽ cảm giác “cách ly”.
Đồng thời, các công cụ này đều có những điểm hạn chế:
- Trộn tiền yêu cầu gửi/rút qua hợp đồng độc lập, làm tăng ma sát, làm suy giảm khả năng tổ hợp (composability), và nằm trong vùng xám về mặt quy định
- Công cụ riêng tư dựa trên ZK vẫn là một lớp bổ sung — người dùng phải chủ động chọn sử dụng
- Umbra chứng minh được tính hữu ích của việc nhận tiền ẩn, nhưng chỉ là một ứng dụng độc lập, chứ không phải tiêu chuẩn ví
Trên Ethereum, việc đạt được quyền riêng tư luôn đòi hỏi thêm một bước thao tác.
ERC‑5564 chọn một hướng đi khác: Không xây dựng giao thức riêng tư mới, mà chuẩn hóa việc nhận tiền ẩn ngay ở tầng ví.
Vị trí của Ethereum trong lĩnh vực quyền riêng tư là gì?
Quyền riêng tư trong thế giới mã hóa không phải chuyện đen trắng, mà là một dải cân bằng.
Ở một đầu dải, là các giao thức như Monero, nơi quyền riêng tư được tích hợp trực tiếp vào lớp nền tảng. Số tiền giao dịch bị ẩn, địa chỉ người gửi và người nhận cũng bị làm mờ. Quyền riêng tư không phải tùy chọn — mà được áp đặt bắt buộc thông qua thiết kế. Người dùng không cần lựa chọn bật bảo vệ riêng tư, bởi tính bảo mật là trạng thái mặc định của mạng.
Bên cạnh đó còn có Zcash, giới thiệu giao dịch che giấu (shielded transaction) sử dụng chứng minh không kiến thức. Zcash cho phép người dùng lựa chọn giữa giao dịch minh bạch và giao dịch riêng tư, nhưng các giao dịch riêng tư chạy trong một “bể che giấu” chuyên biệt, chứ không vận hành trên toàn bộ hệ thống. Kiến trúc này hỗ trợ tính bảo mật, song vẫn là một mô hình độc lập — chứ không phải hành vi cơ bản của mạng.
Ethereum thì hoàn toàn khác biệt: Từ ngày đầu, nó ưu tiên tính minh bạch và khả năng tổ hợp.
Chính sự cởi mở này đã thúc đẩy sự bùng nổ nhanh chóng của DeFi, NFT và DAO. Đổi lại, nó dẫn đến sự liên kết cấu trúc, khiến hệ sinh thái riêng tư chỉ có thể được xây dựng bên ngoài các giao thức.
ERC‑5564 đánh dấu một bước chuyển trong tư duy: Thay vì tích hợp quyền riêng tư như một lớp phụ trợ, giờ đây nó được nhúng như một thành phần cơ bản vào thiết kế hiện có của Ethereum — đặc biệt ở lớp nhận tiền.
Nếu Monero coi quyền riêng tư là nền tảng, còn Zcash coi quyền riêng tư là một chế độ tùy chọn, thì ERC-5564 biến quyền riêng tư thành một cơ sở hạ tầng trong tiêu chuẩn ví — chứ không phải một lớp hay ứng dụng riêng biệt được tích hợp từ bên ngoài.
Câu chuyện ngành cũng đang tiến hóa: Cuộc tranh luận không còn là “một blockchain công khai nên hoàn toàn minh bạch hay hoàn toàn riêng tư”, mà là: Quyền riêng tư nên tồn tại ở đâu, cần ở mức độ nào, và làm sao để đồng tồn tại với khả năng xác minh và khả năng tổ hợp.
Quyền riêng tư thực sự mang lại điều gì cho người dùng và thị trường?
Quyền riêng tư không chỉ là việc che giấu giao dịch — nó thay đổi sâu sắc cơ chế khuyến khích và phân bổ quyền lực trong hệ thống tài chính. Theo nghĩa này, quyền riêng tư mở khóa ba yếu tố cốt lõi, mà chúng ta sẽ lần lượt khám phá.
Trên blockchain minh bạch, mọi thao tác đều có thể quan sát được. Nghe thì có vẻ không quan trọng, nhưng thực tế lại không phải vậy.
Khi mọi dữ liệu giao dịch đều công khai, những người hưởng lợi lớn nhất không phải người dùng thông thường, mà là những bên sở hữu công cụ phân tích dữ liệu tốt nhất — ví dụ như các quỹ phòng hộ, robot MEV, công ty phân tích và các mô hình AI. Hành vi của người dùng bình thường bị phơi bày, trong khi những bên tinh nhuệ này quan sát, xây dựng mô hình và khai thác giá trị từ đó.
Điều này tạo ra sự mất cân bằng cấu trúc.
Vấn đề không nằm ở tính minh bạch, mà ở chỗ tính minh bạch biến mọi hành vi kinh tế thành một tín hiệu công khai — từ đó dẫn đến sự xuất hiện của các chiến lược xoay quanh những tín hiệu ấy, và khai thác chúng để thu lợi.
Khi giao dịch khó bị lợi dụng hơn, cuộc cạnh tranh giữa các bên tham gia sẽ không còn là cuộc đua về công cụ giám sát tiên tiến nhất, mà là cuộc đua xoay quanh giá cả và rủi ro. Điều này thúc đẩy hành vi thị trường lành mạnh và công bằng hơn. Đây là bước đầu tiên của quyền riêng tư: Nó hạn chế việc chiếm đoạt giá trị chỉ vì hoạt động giao dịch có thể quan sát được.
Cơ chế mở khóa thứ hai còn quan trọng hơn. Quyền riêng tư có thể thúc đẩy việc hình thành vốn — điều mà một hệ thống minh bạch không thể làm được.
Người dùng cá nhân có thể chịu đựng được tính minh bạch tuyệt đối, nhưng người dùng tổ chức thì sẽ không bao giờ.
Nếu mọi vị thế (position) đều có thể theo dõi theo thời gian thực, các quỹ sẽ không thể triển khai vốn hiệu quả vào lĩnh vực DeFi. Nếu một quỹ nắm giữ một loại tài sản nào đó, thị trường có thể phản ứng bất lợi; nếu quỹ thực hiện phòng ngừa rủi ro (hedging), đối thủ cũng có thể theo dõi được. Việc bảo vệ chiến lược sẽ trở nên bất khả thi. Lý do tương tự cũng đúng với doanh nghiệp. Nếu mối quan hệ với nhà cung cấp có thể nhìn thấy bởi đối thủ, công ty sẽ không thể mã hóa hóa đơn trên sổ cái công khai; nếu cấu trúc lương được công khai, công ty sẽ không thể trả lương trên chuỗi. Hệ thống minh bạch thuận lợi cho thử nghiệm, nhưng lại gây bất lợi cho việc ra quyết định độc lập.
Điều này xác nhận câu nói: “Việc di chuyển token qua các chuỗi rất dễ, nhưng việc di chuyển khóa qua các chuỗi thì vô cùng khó.”
Trên blockchain công khai, do mọi thông tin đều được công khai nên việc chuyển tài sản giữa các mạng rất đơn giản. Trong hệ thống riêng tư, một khi rời khỏi phạm vi bảo mật, lịch sử giao dịch sẽ bị phơi bày — gây ra ma sát. Những người coi trọng quyền riêng tư có xu hướng ở lại trong môi trường mà hồ sơ giao dịch sẽ không bị tiết lộ khi họ rời đi.
Hiện tượng này tạo ra một dạng hiệu ứng mạng mới.
Cuộc cạnh tranh truyền thống giữa các blockchain thể hiện ở thông lượng, phí và công cụ dành cho nhà phát triển. Còn quyền riêng tư lại giới thiệu một chiều cạnh cạnh tranh mới: Cạnh tranh về cách ly thông tin. Tập hợp ẩn (anonymous set) càng lớn, giá trị ở lại trong đó càng cao. Tính thanh khoản cũng bắt đầu tập trung vào khu vực này, bởi tính bảo mật tăng lên khi quy mô mở rộng.
Loại mở khóa thứ ba có thể gọi là “tiết lộ có chọn lọc”.
Trong hệ thống hiện nay, lựa chọn về quyền riêng tư rất nhị phân: Hoặc tiết lộ toàn bộ, hoặc ẩn hoàn toàn. Nhưng mật mã học mang lại lựa chọn thứ ba: Bạn có thể chứng minh một điều gì đó mà không tiết lộ dữ liệu nền tảng.
Các giao thức có thể chứng minh khả năng thanh toán mà không tiết lộ toàn bộ vị thế nắm giữ. Các sàn giao dịch có thể chứng minh dự trữ mà không công khai số dư tài khoản. Người dùng có thể chứng minh tuân thủ một số quy tắc nhất định mà không tiết lộ toàn bộ lịch sử giao dịch.
Điều này làm giảm sự xuất hiện của các “bể mật ong dữ liệu” (data honeypots) hệ thống. Đồng thời, nó cũng làm giảm sự đánh đổi giữa quyền riêng tư và tuân thủ quy định, từ đó mở ra những lĩnh vực ứng dụng tài chính hoàn toàn mới.
Ví dụ, thị trường cho vay riêng tư có thể thực thi các quy tắc về tài sản đảm bảo và logic thanh lý, đồng thời ẩn danh người đi vay cá nhân — các nền tảng như Aleo và Secret Network đang thử nghiệm thiết kế DeFi bảo mật này.
Các “sàn giao dịch tối” (dark pool) trên chuỗi có thể khớp lệnh mà không tiết lộ quy mô hay hướng lệnh trước khi thực thi — đây chính là cơ sở hạ tầng giao dịch mã hóa mà Renegade đang xây dựng, nhằm ngăn chặn hiện tượng “front-running” chỉ vì ý định giao dịch bị lộ.
Các stablecoin tuân thủ quy định có thể cung cấp quyền truy cập cho cơ quan quản lý trong khuôn khổ thủ tục pháp lý thích hợp, đồng thời ngăn công chúng hiểu hành vi người dùng thông qua đồ thị giao dịch. Các dự án stablecoin riêng tư như Paxos và Aleo, cũng như mô hình tiết lộ có chọn lọc thông qua “khóa xem” (viewing key) do Zcash khởi xướng, đều đang khám phá khái niệm này.
Các nền tảng tài trợ thương mại có thể mã hóa hóa đơn và chứng minh hóa đơn chưa được sử dụng để tài trợ trùng lặp — mà không tiết lộ mối quan hệ với nhà cung cấp. Các mạng doanh nghiệp như Canton Network đang hợp tác với các tổ chức tài chính lớn để thí điểm cơ sở hạ tầng bảo mật này, giúp doanh nghiệp chia sẻ hiệu quả của sổ cái mà không tiết lộ dữ liệu thương mại nhạy cảm.
Tất cả những điều này sẽ dẫn đến ảnh hưởng hành vi dài hạn.
Các hệ thống minh bạch gắn vĩnh viễn danh tính và hành vi tài chính với nhau. Theo thời gian, điều này làm giảm mong muốn thử nghiệm điều mới mẻ, bởi hành vi không thể tách rời khỏi danh tính lâu dài. Còn quyền riêng tư phục hồi sự tách biệt giữa việc tham gia và việc phơi bày vĩnh viễn. Nó cho phép người dùng hành động mà không cần ghi lại mọi quyết định vào một hồ sơ công khai bất biến.
Kết luận
Mục đích ban đầu của tính minh bạch là khả năng xác minh. Còn quyền riêng tư mã hóa natively, trong khi vẫn giữ nguyên khả năng xác minh, lại hỗ trợ vốn tổ chức và tiết lộ có chọn lọc. ERC‑5564 không nhằm biến Ethereum thành một blockchain riêng tư, mà để Ethereum sở hữu khả năng nhận tiền riêng tư — có thể lập trình, nhẹ nhàng và được tích hợp natively.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
