Giải Nobel Kinh tế: Stablecoin có thể tên không đúng thực, rủi ro lớn hơn lợi ích rất nhiều
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Giải Nobel Kinh tế: Stablecoin có thể tên không đúng thực, rủi ro lớn hơn lợi ích rất nhiều
Về bề ngoài có vẻ an toàn, nhưng thực tế dưới áp lực rất dễ sụp đổ.
Chuyên sâu báo cáo Web3Nguồn: The Economist
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Nhờ sự thúc đẩy từ Đạo luật GENIUS, stablecoin đã bước vào dòng chảy chính của tài chính. Luật pháp Hoa Kỳ được thông qua vào tháng 7 năm nay đã xây dựng khung quy định cho stablecoin, trao cho chúng sự hậu thuẫn hợp pháp đồng thời mở đường để các tổ chức tài chính phát hành stablecoin riêng. Dự án tiền mã hóa World Liberty Financial, nhận được sự ủng hộ từ Tổng thống Mỹ Donald Trump và gia đình ông, đã phát hành stablecoin USD1. Trong khi đó, stablecoin phổ biến nhất hiện nay - USDT do Tether phát hành - đã tăng 46% về vốn hóa thị trường trong 12 tháng qua, đạt mức 174 tỷ USD.
Loại tiền mã hóa này được gắn với các tài sản thực tế như đô la Mỹ, tuyên bố ổn định hơn Bitcoin vốn có giá biến động mạnh, đồng thời được quảng bá là phương thức thanh toán "chi phí thấp, tốc độ cao". Tuy nhiên, rủi ro mà stablecoin mang lại sẽ lớn hơn lợi ích rất nhiều, và thị trường đã có sẵn các giải pháp thay thế tốt hơn.
Các nhà ủng hộ thế hệ tiền mã hóa đầu tiên (điển hình là Bitcoin) rất đa dạng: bao gồm cả những kỹ thuật viên đam mê công nghệ, những người theo chủ nghĩa tự do muốn "thoát khỏi sự kiểm soát của chính phủ", cũng không thiếu những kẻ rửa tiền hay những nhà đầu cơ mong muốn làm giàu nhanh chóng. Những công ty đi đầu trong ngành này chủ yếu phát triển nhờ lợi nhuận phát hành tiền (lợi nhuận từ việc phát hành token) và phí giao dịch (phí hoa hồng nền tảng).
Các nhà phê bình cho rằng, những loại tiền mã hóa này gần như không mang lại giá trị xã hội nào. Chúng tạo điều kiện trốn thuế, tước đoạt nguồn thu seigniorage của chính phủ, và phải duy trì hoạt động bằng cách khai thác năng lượng cao; quan trọng hơn, chúng làm suy yếu khả năng của ngân hàng trung ương trong việc ổn định nền kinh tế và ngăn chặn việc rút vốn ồ ạt (đặc biệt khi nền kinh tế bị tấn công đầu cơ). Hơn nữa, tính biến động dữ dội khiến chúng hoàn toàn không thể trở thành một loại tiền tệ thực sự.
Sự ra đời của stablecoin được coi là giải pháp cho vấn đề cuối cùng này. Bằng cách neo vào các tài sản an toàn như đô la Mỹ, chúng tuyên bố có thể "kết hợp hiệu quả của thanh toán số với sự ổn định về giá tài sản". Chúng còn tự xem mình là đối thủ cạnh tranh của các tổ chức truyền thống tốn kém — như ngân hàng và các nền tảng thanh toán Visa, PayPal, SWIFT — đặc biệt trong lĩnh vực chuyển tiền xuyên biên giới. Nhìn sơ qua, đây dường như là bước tiến của ngành. Nhưng lịch sử đã chứng minh: những đổi mới tài chính tưởng chừng an toàn thường lại là tác nhân gây ra khủng hoảng, giống như các sản phẩm phái sinh và chứng khoán dưới chuẩn trước khủng hoảng tài chính 2008.
Stablecoin tương tự như quỹ thị trường tiền tệ: bề ngoài trông có vẻ an toàn, nhưng dễ sụp đổ khi chịu áp lực. Khi đó, chính phủ có thể buộc phải can thiệp cứu trợ người nắm giữ stablecoin vì "bảo vệ tài sản doanh nghiệp nhỏ và hộ gia đình", "ngăn chặn rủi ro lan rộng" hoặc "duy trì danh tiếng thân thiện với tiền mã hóa trong khu vực quản lý". Và kỳ vọng vào sự bảo hộ công này lại tiếp tục dung túng hành vi mạo hiểm của các bên phát hành stablecoin.
Các nhà ủng hộ khẳng định stablecoin được đảm bảo đầy đủ bằng tài sản đô la Mỹ (tức là tiền mặt đô la, tiền gửi ngân hàng, trái phiếu kho bạc Mỹ, quỹ thị trường tiền tệ...), các công ty kế toán sẽ định kỳ kiểm toán quy mô dự trữ, còn cơ quan quản lý chịu trách nhiệm giải thích kết quả kiểm toán và thực thi các biện pháp giám sát cần thiết. Nhưng trên thực tế, việc đảm bảo đầy đủ chưa bao giờ chắc chắn tuyệt đối. Tether từng bị phạt vì "khẳng định sai về tình trạng dự trữ", và dự trữ của họ chưa từng được kiểm toán toàn diện bởi tổ chức độc lập; một nhà phát hành stablecoin khác là Circle từng có 8% dự trữ gặp rủi ro do sự sụp đổ của Ngân hàng Silicon Valley, may mắn thay, các chủ tài khoản không được bảo hiểm tại ngân hàng này sau đó đã được cứu trợ bằng nguồn vốn công.
Ngay cả khi dự trữ tồn tại thật sự, chỉ cần nghi ngờ nhỏ về việc dự trữ có đủ hay không cũng có thể gây ra làn sóng rút tiền ồ ạt hủy diệt. Sự sụp đổ của stablecoin thuật toán TerraUSD năm 2022 là minh chứng rõ ràng. Lo ngại hơn nữa, các quy định trong Đạo luật GENIUS về việc chuộc lại stablecoin — bao gồm các điều khoản cốt lõi như "cách phản hồi yêu cầu chuộc lại của người nắm giữ" hay "có thể tạm dừng thanh toán để ổn định thanh khoản trong khủng hoảng hay không" — vẫn còn mơ hồ.
Hơn nữa, các tài sản an toàn như tiền mặt, trái phiếu kho bạc có suất sinh lời cực thấp. Trong lịch sử, nhiều ngân hàng chịu sự giám sát thận trọng đã từng tìm kiếm lợi nhuận cao hơn bằng cách đầu tư vào các sản phẩm rủi ro cao nhưng được ngụy trang thành tài sản an toàn. Vậy thì tại sao lại giả định rằng các bên phát hành stablecoin, vốn chịu sự giám sát yếu hơn ngân hàng rất nhiều, sẽ kiềm chế hơn và không tìm cách theo đuổi lợi nhuận thông qua "đầu cơ lãi suất" hay "đầu tư vào tiền gửi chưa được bảo hiểm"?
Đạo luật GENIUS cấm các bên phát hành stablecoin trả lãi, quy định này thực chất nhằm trấn an các ngân hàng, vì ngân hàng lo ngại người gửi tiền sẽ chuyển tiền sang stablecoin. Nhưng lệnh cấm này không áp dụng với các nền tảng giao dịch stablecoin như Coinbase, PayPal. Sự khác biệt trong quản lý này tạo ra kẽ hở: các nền tảng có thể hợp tác với bên phát hành mà không cần tuân thủ các quy tắc giám sát dành cho bên phát hành.
Một số nền tảng đang tận dụng kẽ hở này để cung cấp lợi nhuận gián tiếp (ví dụ như Coinbase và PayPal đều thực hiện thông qua hoàn tiền giao dịch), và để duy trì lợi nhuận này, họ sẵn sàng liều lĩnh. Nhưng khác với ngân hàng, các nền tảng này không cần đáp ứng các yêu cầu như "tỷ lệ an toàn vốn", "tỷ lệ bao phủ thanh khoản", cũng không phải đóng phí bảo hiểm tiền gửi. Do đó, họ trở thành một phần của ngân hàng ngầm, hưởng lợi từ sự bảo hộ công vô hình mà không gánh chi phí quản lý tương ứng.
Các yếu tố chính trị làm gia tăng thêm rủi ro của stablecoin. Chính phủ hiện tại của Mỹ vừa có lợi ích kinh tế cá nhân, vừa có xu hướng ý thức hệ và cân nhắc địa chính trị trong việc thúc đẩy tiền mã hóa. Tiền mã hóa có thể thúc đẩy nhu cầu toàn cầu đối với đô la Mỹ, từ đó giúp tài trợ thâm hụt thương mại cho Mỹ. Hiện nay, các quan chức ủng hộ ngành tiền mã hóa đã được bổ nhiệm vào vị trí quản lý, và việc giám sát lỏng lẻo gần như đã được định đoạt.
Tình hình này khiến châu Âu và các khu vực khác lo lắng. Nếu một quốc gia cố gắng áp đặt quy định nghiêm ngặt đối với stablecoin neo theo đô la Mỹ, họ có thể bị chính quyền Trump dán nhãn là rào cản thương mại không công bằng, giống như cách Mỹ hiện nay phản ứng trước các quy định của châu Âu đối với các gã khổng lồ công nghệ.
Sự phổ biến của stablecoin đúng ra lại làm nổi bật nhu cầu thực sự của thị trường về một phương thức thanh toán tốt hơn: nhanh hơn, rẻ hơn, hoạt động 24/7, có thể lập trình được. Nhưng hệ thống thanh toán như vậy lẽ ra nên do khu vực công trực tiếp xây dựng và cung cấp. Hiện tại, Brazil và Trung Quốc đã sở hữu các hệ thống thanh toán số hiệu quả; khu vực đồng euro cũng đang thúc đẩy nghiên cứu và phát triển tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC). Hệ thống thanh toán vốn thuộc về hàng hóa công, không nên do tư bản đầu cơ tư nhân chi phối.
Tất nhiên, doanh nghiệp tư nhân thường là nguồn gốc của đổi mới, do đó hạ tầng thanh toán công cộng cần giữ tính mở, cung cấp các giao diện lập trình (API), cho phép các doanh nhân phát triển ứng dụng trên nền tảng này. Nếu làm được như vậy, hệ thống này sẽ kết hợp được niềm tin công cộng và sức sống đổi mới tư nhân.
Stablecoin có thể thu hút sự chú ý như làn sóng tài chính mới nhất, nhưng trong khi giúp một số ít người làm giàu, chúng cũng có thể gây ra rủi ro bất ổn cho hệ thống tài chính. Lựa chọn hợp lý hơn là coi hệ thống thanh toán như một tiện ích công cộng chung, chứ không phải sân chơi của các nhà đầu cơ.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
