IMF đã không giết chết Bitcoin
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
IMF đã không giết chết Bitcoin
Các quốc gia đang gánh chịu khoản vay lớn từ IMF đều gặp phải sự phản đối mạnh mẽ trong việc áp dụng Bitcoin.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Daniel Batten
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Gần đây, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đang từng bước thiết lập một mạng lưới nhằm kiềm chế sự phát triển của Bitcoin thông qua hàng loạt biện pháp:
-
Thành công trong việc buộc El Salvador từ bỏ Bitcoin làm tiền tệ hợp pháp và hủy bỏ một số chính sách Bitcoin khác
-
Thông qua các tổ chức ngân hàng khu vực, gây áp lực thành công buộc Cộng hòa Trung Phi bãi bỏ đạo luật Bitcoin vào năm 2023
-
Khiến Tổng thống Argentina Javier Milei không thể biến cam kết về Bitcoin trong chiến dịch tranh cử thành hành động thực tế
-
Biểu thị "lo ngại nghiêm trọng" đối với kế hoạch Bitcoin của Pakistan
-
Trong các cuộc đàm phán cho vay, tiền mã hóa luôn bị coi là "rủi ro"
Dưới đây là bảng tổng hợp:
Như chúng ta thấy, quốc gia duy nhất có thể chống lại áp lực của IMF là El Salvador (trước năm 2025) và Bhutan - những nước không nhận khoản vay nào từ IMF. Mọi quốc gia chấp nhận khoản vay từ IMF và cố gắng áp dụng Bitcoin ở cấp độ quốc gia đều đã bị IMF ngăn chặn thành công hoặc phần lớn thất bại.
Tại sao IMF lại thành công đến vậy trong việc ngăn cản các quốc gia trên toàn thế giới áp dụng Bitcoin (ngoại trừ Bhutan)? Và tại sao họ lại tích cực như vậy?
Trong báo cáo chi tiết này, chúng tôi sẽ phân tích sâu ba quốc gia mà IMF đã thành công trong việc phản đối việc áp dụng Bitcoin, đồng thời chỉ ra khả năng điều tương tự xảy ra tại Pakistan. Phần cuối cùng của báo cáo, chúng tôi sẽ thảo luận về năm mối lo ngại của IMF đối với Bitcoin, cũng như dù các quốc gia dân tộc từ trên xuống dưới từ bỏ hoặc từ bỏ một phần Bitcoin, nhưng Bitcoin vẫn phát triển mạnh mẽ ở cấp độ cơ sở.
1. Cộng hòa Trung Phi: Khi tiền tệ thuộc địa gặp hy vọng kỹ thuật số
Cộng hòa Trung Phi (CAR) sử dụng đồng Franc CFA (Franc tài chính chung châu Phi). CFA không chỉ là một loại tiền tệ, mà còn là một sợi dây xích địa chính trị do Pháp bảo trợ và được Ngân hàng Trung ương các bang Trung Phi (BEAC) quản lý. Trong số 14 quốc gia thành viên, 6 quốc gia Trung Phi (bao gồm CAR) vẫn phải gửi 50% dự trữ ngoại hối của mình vào Paris.
Sự kiểm soát này đối với dự trữ ngoại hối dẫn đến sự phụ thuộc kinh tế, đồng thời tạo ra thị trường xuất khẩu ưu đãi cho hàng hóa Pháp. Ví dụ, vào năm 1994, dưới sức ép từ phương Tây (đặc biệt là IMF), giá trị CFA giảm 50%, khiến chi phí nhập khẩu tăng vọt, trong khi các nhà xuất khẩu (chủ yếu là các nhà xuất khẩu EU) có thể mua tài nguyên từ các nước CFA với một nửa giá. Tại địa phương, hậu quả là tàn khốc, dẫn đến tình trạng đóng băng lương, sa thải và bất ổn xã hội quy mô lớn ở các nước CFA.
Khi Cộng hòa Trung Phi tuyên bố áp dụng Bitcoin làm tiền tệ hợp pháp vào năm 2022, BEAC và cơ quan giám sát của nó là Ủy ban Tư vấn Thương mại Trung Phi đã ngay lập tức tuyên bố đạo luật này là vô hiệu, với lý do vi phạm hiệp ước thành lập Cộng đồng Kinh tế và Tiền tệ Trung Phi. Đây không phải là quan liêu, mà là lời cảnh báo từ những người canh gác tiền tệ của hệ thống "pháp lang châu Phi".
Tại sao điều này quan trọng? Cho đến nay, nền kinh tế Cộng hòa Trung Phi vẫn phụ thuộc nặng nề vào sự cứu trợ từ IMF, với khoản nợ ngoại hối 1,7 tỷ USD (chiếm 61% GDP). Điều đó có nghĩa là thách thức BEAC sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị cô lập về tài chính.
Hành động âm thầm của IMF
IMF hành động rất nhanh chóng. Ngày 4 tháng 5 năm 2022, trong vòng hai tuần, IMF công khai lên án "thử nghiệm nguy hiểm" của Cộng hòa Trung Phi, cho rằng nó mâu thuẫn về mặt pháp lý với lệnh cấm tiền mã hóa của Cộng đồng Kinh tế và Tiền tệ Trung Phi. IMF tuyên bố hành động này đã tạo ra "những thách thức lớn về pháp lý, minh bạch và chính sách kinh tế", giống với những lo ngại trước đây đối với việc El Salvador áp dụng Bitcoin: rủi ro đối với ổn định tài chính, bảo vệ người tiêu dùng và gánh nặng tài khóa (lưu ý rằng những rủi ro này chưa thực sự xuất hiện ở El Salvador).
Nhưng vũ khí thực sự của họ là đòn bẩy. Với tư cách là chủ nợ lớn nhất của Cộng hòa Trung Phi, IMF đã gắn gói tín dụng trung hạn mới trị giá 191 triệu USD với yêu cầu tuân thủ chính sách.
Khám phá dòng thời gian
Bảng dưới đây theo dõi các hành động hậu trường của IMF:
Mấu chốt để phá hủy tham vọng Bitcoin của Cộng hòa Trung Phi là đảm bảo Dự án Sango (một chương trình blockchain do chính phủ Cộng hòa Trung Phi khởi xướng, nhằm bán "quyền cư trú điện tử" và quốc tịch bằng Bitcoin trị giá 60.000 USD) không tiếp tục diễn ra.
Dự án Sango: Tình cờ hay âm mưu?
Tháng 7 năm 2022, Cộng hòa Trung Phi khởi động Dự án Sango, với mục tiêu huy động 2,5 tỷ USD, tương đương GDP cả năm của đất nước.
Dự án Sango đã thất bại. Đến tháng 1 năm 2023, chỉ huy động được 2 triệu USD (0,2% mục tiêu). IMF báo cáo nguyên nhân thất bại là "rào cản kỹ thuật do tỷ lệ phổ cập Internet chỉ đạt 10%", nhưng phân tích của chúng tôi đưa ra kết luận hoàn toàn khác. Hai yếu tố đã phá hủy Dự án Sango:
-
Chảy vốn đầu tư
-
Một phán quyết của Tòa án Tối cao Cộng hòa Trung Phi ngăn chặn Dự án Sango
Tuy nhiên, nếu xem xét kỹ hơn, cả hai yếu tố này đều ám chỉ sự tham gia của IMF.
Chảy vốn đầu tư
Vai trò của IMF trong quá trình này là gián tiếp, nhưng thuyết phục.
-
Ngày 4 tháng 5 năm 2022, IMF bày tỏ lo ngại về việc Cộng hòa Trung Phi áp dụng Bitcoin, cho rằng điều này tạo ra các thách thức lớn về pháp lý, minh bạch và chính sách kinh tế. Tuyên bố này được đưa ra trước khi Dự án Sango khởi động, nhấn mạnh rủi ro đối với ổn định tài chính và hội nhập kinh tế khu vực, có thể đã làm nhụt chí các nhà đầu tư.
-
Tháng 7 năm 2022, trong chuyến thăm kiểm tra chương trình giám sát nhân viên, IMF chỉ ra "suy thoái kinh tế do giá thực phẩm và nhiên liệu tăng", điều này có thể làm gia tăng tâm lý thận trọng của nhà đầu tư.
-
Báo cáo cũng đề cập rằng IMF và Ủy ban Tư vấn Thương mại Trung Phi đã cảnh báo về những rủi ro nội tại của sáng kiến tiền mã hóa Cộng hòa Trung Phi, làm gia tăng thêm sự nghi ngờ.
Thời điểm các tuyên bố của IMF trùng khớp với việc quan sát thấy các nhà đầu tư rút lui, cho thấy vai trò của IMF với tư cách là một tổ chức tài chính uy tín, lập trường thận trọng của họ có thể đã ảnh hưởng đến nhận thức thị trường.
Phán quyết của Tòa án Tối cao
Trên bề mặt, phán quyết của Tòa án Tối cao dường như là một sự kiện độc lập, nhưng khi tìm hiểu sâu hơn thì tính độc lập của hệ thống tư pháp Cộng hòa Trung Phi đáng ngờ — nước này xếp hạng 149/180 về Chỉ số Nhận thức Tham nhũng (rất thấp).
Như đã nói ở trên, một tuần sau khi Cộng hòa Trung Phi tuyên bố chiến lược Bitcoin, ngày 4 tháng 5 năm 2022, IMF đã bày tỏ "lo ngại", bao gồm rủi ro đối với ổn định tài chính, minh bạch, nỗ lực chống rửa tiền, và thách thức trong quản lý chính sách kinh tế vĩ mô do biến động giá.
117 ngày sau, vào ngày 29 tháng 8 năm 2022, Tòa án Tối cao CAR tuyên bố Dự án Sango là bất hợp pháp. Các tổ chức minh bạch quốc tế (như Gan Integrity) cho biết Tòa án Tối cao, một phần của hệ thống tư pháp Cộng hòa Trung Phi, là một trong những cơ quan tham nhũng nhất nước, với các vấn đề về kém hiệu quả, can thiệp chính trị và khả năng bị hối lộ hoặc chịu áp lực chính trị.
Sự sụp đổ của Dự án Sango trở thành "Bằng chứng A" của IMF: "chứng minh Bitcoin không thể vận hành trong các nền kinh tế dễ tổn thương". Nhưng thực tế là, những "lo ngại" liên tục được IMF bày tỏ đã phá hoại môi trường dự án từ trước, khiến kết luận này trở nên khả thi.
Cách xa 5.200 dặm, tại quốc gia nhỏ bé Bhutan, chúng ta thấy một hình ảnh hoàn toàn khác: Bitcoin thành công triển khai nơi không có "sự tham gia" của IMF.
Kết luận không cần nói: Sức mạnh bền bỉ của Bitcoin vượt biên giới
Sự đảo ngược ở Cộng hòa Trung Phi không liên quan đến khả thi của Bitcoin, mà liên quan đến quyền lực. IMF đã sử dụng liên minh ngân hàng khu vực để cắt nguồn vốn của Cộng hòa Trung Phi, và dùng khoản vay 191 triệu USD làm đòn bẩy để loại bỏ mối đe dọa đối với chủ quyền tài chính. Khi Dự án Sango gặp khó khăn, cái bẫy bất ngờ siết chặt.
Tuy nhiên, thất bại này cũng tiết lộ sức mạnh lâu dài của Bitcoin. Hãy chú ý đến những gì IMF không thể phá hủy:
-
Việc chuyển tiền bằng Bitcoin ở Nigeria vẫn luồn lách qua các kênh đô la, tiết kiệm hàng triệu USD phí
-
Thương mại Bitcoin ở Kenya phát triển mạnh mà không cần sự chấp thuận của IMF
-
El Salvador dù bị nhắc tới Bitcoin 221 lần trong các điều kiện khoản vay, vẫn tiếp tục mua thêm Bitcoin
Mô hình rõ ràng: Ở đâu việc áp dụng Bitcoin từ cơ sở bén rễ, Bitcoin ở đó tồn tại. Nhưng đối với các quốc gia tuyên bố kế hoạch Bitcoin từ trên xuống dưới và mang khoản vay IMF lớn, tất cả đều gặp phải sức cản áp đảo: El Salvador, Trung Phi, Argentina và hiện tại là Pakistan.
Khoản vay IMF chưa thanh toán trị giá 115,1 triệu USD khiến Cộng hòa Trung Phi phải chịu áp lực từ IMF. Ở các quốc gia như Bhutan không có khoản vay IMF, Bitcoin trôi qua kẽ hở giữa các ngón tay IMF. Mỗi giao dịch ngang hàng, mỗi giao dịch mạng Lightning, đều đang ăn mòn nền tảng của hệ thống cũ.
IMF thắng ở Cộng hòa Trung Phi lần này, nhưng cuộc đấu tranh vì chủ quyền tài chính toàn cầu mới chỉ bắt đầu.
2. Rào cản 45 tỷ USD cho việc áp dụng Bitcoin tại Argentina
Nếu nói kế hoạch Bitcoin của Cộng hòa Trung Phi bị đánh bại, thì Argentina thậm chí chưa kịp chạy. Những phát biểu trước bầu cử của Tổng thống Milei gợi ý về những thay đổi lớn, nhưng cuối cùng chẳng đi đến đâu. Đây chỉ là lời hứa suông trong chiến dịch tranh cử của chính trị gia, hay còn ẩn tình khác? Phần này sẽ vén màn sự thật đằng sau việc kế hoạch Bitcoin tại Argentina thất bại.
Hiểu tiến triển việc áp dụng Bitcoin giống như đánh giá tên lửa có đạt tốc độ thoát hay không: chúng ta phải đồng thời xem xét lực đẩy và lực cản.
Tôi là người lạc quan: Tôi tin rằng Bitcoin sẽ thắng vì nó rõ ràng là giải pháp tốt hơn cho hệ thống tiền tệ pháp định hiện tại đang vỡ vụn. Nhưng tôi cũng là người thực tế: Tôi nghĩ đa số mọi người đánh giá thấp sức mạnh của các lực lượng bảo thủ phản đối Bitcoin.
Khi tôi điều hành công ty công nghệ, chúng tôi cũng gặp tình huống tương tự. Công nghệ của chúng tôi tốt hơn hệ thống truyền thống 10 lần, nhanh hơn, hiệu quả chi phí hơn, nhưng họ sẽ không dễ dàng từ bỏ vị trí độc quyền hiện tại.
Điều gì đã xảy ra tại Argentina?
Khi nhà tự do Javier Milei đắc cử Tổng thống Argentina vào tháng 11 năm 2023, nhiều người ủng hộ Bitcoin đã reo hò. Nhà lãnh đạo này gọi các quan chức ngân hàng trung ương là "kẻ lừa đảo", thề sẽ xóa bỏ Ngân hàng Trung ương Argentina và ca ngợi Bitcoin là "phản ứng tự nhiên trước những kẻ lừa đảo ngân hàng trung ương". Trường hợp này trở thành phép thử để kiểm tra xem Bitcoin có thể đạt được sự công nhận mainstream thông qua việc áp dụng chính phủ hay không, thay vì tăng trưởng từ cơ sở.
Nhưng sau 18 tháng nhiệm kỳ, tầm nhìn Bitcoin của Milei vẫn chưa thành hiện thực. Tại sao? 45 tỷ USD từ IMF đang kiểm soát sự phát triển Bitcoin của đất nước.
Quyền phủ quyết của IMF tại Argentina
Rào cản đã tồn tại ngay từ khi Milei đắc cử. Ngày 3 tháng 3 năm 2022, chính phủ tiền nhiệm Argentina đã ký thỏa thuận cứu trợ 45 tỷ USD với IMF. Trong những tuần tiếp theo, chi tiết tiết lộ thỏa thuận này chứa một điều khoản bất thường: yêu cầu "ngăn chặn việc sử dụng tiền mã hóa". Đây không phải là lời khuyên, mà là một điều kiện khoản vay được ghi trong bản ghi nhớ ý định của IMF, trong đó đề cập đến lo ngại về "phi trung gian tài chính".
Tác động trực tiếp:
-
Ngân hàng Trung ương Argentina cấm các tổ chức tài chính thực hiện giao dịch tiền mã hóa
-
Dù Milei có những phát biểu thân thiện với Bitcoin, chính sách này vẫn được thực thi trong nhiệm kỳ của ông
Sự xoay chuyển của Milei
Sau khi Milei nhậm chức:
-
Giảm tỷ lệ lạm phát hàng tháng từ 25% xuống dưới 5% (tháng 5 năm 2024)
-
Hủy bỏ kiểm soát ngoại hối (tháng 4 năm 2025)
-
Đạt được thỏa thuận IMF mới trị giá 20 tỷ USD (tháng 4 năm 2025)
Nhưng các đề xuất then chốt trong tuyên ngôn của ông (áp dụng Bitcoin và xóa bỏ ngân hàng trung ương) lại rõ ràng vắng mặt. Lý do đơn giản: Argentina nợ IMF nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác, trao cho IMF đòn bẩy chưa từng có.
Tuy nhiên, trường hợp Argentina có điểm mỉa mai: mặc dù IMF ngăn cản việc áp dụng Bitcoin chính thức, người dân Argentina vẫn đang ôm lấy Bitcoin. Từ 2023-2024, tỷ lệ nắm giữ tiền mã hóa tại Nam Mỹ tăng 116,5%, Argentina có tỷ lệ nắm giữ cao nhất khu vực, đạt 18,9%, gần gấp 3 lần mức trung bình toàn cầu. Và tỷ lệ này tăng mạnh do người dân phòng ngừa lạm phát hàng năm cao 47,3% (tháng 4 năm 2025). Đây là một cuộc nổi dậy âm thầm mà IMF không thể kiểm soát.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?
Mọi ánh mắt đang đổ dồn vào cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 10 năm 2025. Nếu Milei nhận được sự ủng hộ, ông có thể thách thức "vạch đỏ" của IMF. Nhưng hiện tại, bài học rất rõ ràng: khi một quốc gia vay tiền từ IMF, chủ quyền tiền tệ của nó sẽ bị hạn chế.
Điểm then chốt
-
Khoản vay IMF năm 2022 rõ ràng gắn việc cứu trợ Argentina với chính sách chống tiền mã hóa
-
Milei ưu tiên ổn định kinh tế hơn vận động Bitcoin để nhận được sự hỗ trợ từ IMF
-
El Salvador, Cộng hòa Trung Phi và hiện tại là Pakistan có điểm tương đồng, tiết lộ chiến lược nhất quán của IMF
-
Người dân Argentina đang vượt qua giới hạn thông qua việc áp dụng Bitcoin từ cơ sở
3. El Salvador: Chiến thắng từng phần của IMF
Khi El Salvador tuyên bố Bitcoin là tiền tệ hợp pháp vào năm 2021, đây không chỉ là việc áp dụng một loại tiền mã hóa, mà còn là tuyên bố độc lập tài chính. Tổng thống Nayib Bukele coi đây là biểu tượng của việc phản kháng sự thống trị của đồng đô la và tạo lifeline cho những người không có tài khoản ngân hàng. Ba năm sau, cuộc phản kháng này gặp phải vật cản 1,4 tỷ USD: IMF.
Chi phí của sự cứu trợ
Để nhận khoản vay năm 2024, El Salvador đã đồng ý bãi bỏ những trụ cột then chốt của chính sách Bitcoin:
-
Chấp nhận tự nguyện: Doanh nghiệp không còn bị yêu cầu bắt buộc chấp nhận Bitcoin
-
Cấm khu vực công: Các cơ quan chính phủ bị cấm thực hiện giao dịch Bitcoin hoặc phát hành nợ, bao gồm cả việc cấm các công cụ token hóa gắn với Bitcoin
-
Đóng băng mua thêm Bitcoin: Tất cả hoạt động mua của chính phủ dừng lại (dự trữ hơn 6.000 BTC hiện đã đóng băng), và phải thực hiện kiểm toán đầy đủ về lượng nắm giữ trước tháng 3 năm 2025
-
Thanh lý quỹ tín thác: Fidebitcoin (quỹ chuyển đổi) sẽ được giải thể nếu kiểm toán minh bạch.
-
Loại bỏ dần ví Chivo: Khảo sát cho thấy đa số người dùng đổi BTC sang USD, chương trình khuyến khích 30 USD sẽ dần kết thúc.
-
Hoàn thuế: Đô la Mỹ trở thành lựa chọn duy nhất cho thuế, loại bỏ hiệu lực của Bitcoin như phương tiện thanh toán chủ quyền.
Sự rút lui chiến lược của Bukele
Sự thỏa hiệp của El Salvador mang ý nghĩa tài chính:
-
Khi đến hạn thanh toán trái phiếu, khoản vay ổn định nợ (chiếm 84% GDP)
-
Việc đô la hóa vẫn giữ nguyên (đô la Mỹ vẫn là tiền tệ chính)
Nhưng xét đến những phát biểu của Bukele năm 2021, sự lùi bước này thật sốc. Việc ví Chivo ít được sử dụng có thể thúc đẩy sự nhượng bộ của ông.
Còn lại gì của thí nghiệm?
IMF không giết chết Bitcoin tại El Salvador, mà chỉ giết chết việc áp dụng chính thức. Việc sử dụng từ cơ sở vẫn tiếp diễn:
-
Bitcoin Beach vẫn hoạt động, thực tế là ngày càng phát triển mạnh
-
Ngành du lịch thu hút ngày càng nhiều người yêu thích Bitcoin
Nhưng nếu không có sự hỗ trợ của nhà nước, ít nhất trong ngắn hạn, vai trò của Bitcoin có thể thu hẹp thành một công cụ chuyên biệt, chứ không phải một cuộc cách mạng tiền tệ.
Con đường phía trước
Tương lai Bitcoin tại El Salvador có hai kịch bản:
-
Phai nhạt dần: Khi các điều kiện IMF được áp dụng đầy đủ, Bitcoin trở thành điều tò mò của du khách
-
Phục hưng ngầm: Khu vực tư nhân duy trì sự sống sót khi chính phủ rút lui
Có một điều rõ ràng: Khi IMF viết séc, họ cũng đặt ra quy tắc.
Điểm then chốt
-
Khoản vay IMF buộc El Salvador đảo ngược 6 chính sách Bitcoin then chốt
-
Tạo tiền lệ cho các quốc gia khác tìm kiếm sự hỗ trợ từ IMF
-
Việc sử dụng Bitcoin từ cơ sở có thể bền vững hơn sự tham gia của chính phủ
El Salvador đã nhượng bộ rất nhiều về Bitcoin. Dù có thể nói điều này không gây hại lớn cho El Salvador, nhưng nó gửi tín hiệu mạnh mẽ đến các quốc gia Mỹ Latinh khác (như Ecuador và Guatemala), những nước từng quan sát El Salvador và cân nhắc sao chép chiến lược của họ (cho đến khi xác minh quy mô khoản vay IMF của chính họ). Vì vậy, nhìn chung, đây là chiến thắng từng phần của IMF, và cũng là chiến thắng từng phần của El Salvador.
4. Bhutan: Câu chuyện thành công thoát khỏi xiềng xích IMF
Thí nghiệm Bitcoin tại Bhutan đã diễn ra được hai năm, có nghĩa là giờ đây chúng ta đã có dữ liệu đáng tin cậy về tác động của nó đến nền kinh tế.
IMF cảnh báo rằng các quốc gia ôm lấy Bitcoin sẽ phá hoại sự ổn định kinh tế, làm giảm hiệu quả thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, và đe dọa các sáng kiến phi carbon và môi trường. Họ đặc biệt lo ngại về "thiếu minh bạch" trong việc áp dụng tiền mã hóa của Bhutan.
Dữ liệu nói gì?
-
Dự trữ Bitcoin trực tiếp đáp ứng nhu cầu tài chính cấp bách. "Tháng 6 năm 2023, Bhutan đã phân bổ 72 triệu USD từ lượng Bitcoin nắm giữ để tăng lương công chức 50%"
-
Bhutan có thể "sử dụng dự trữ Bitcoin tránh khủng hoảng, khi dự trữ ngoại hối giảm xuống còn 689 triệu USD"
-
Thủ tướng Tshering Tobgay trong một cuộc phỏng vấn cho biết, Bitcoin còn "hỗ trợ y tế miễn phí và các dự án môi trường"
-
Tobgay cũng cho biết, dự trữ Bitcoin của họ giúp "ổn định nền kinh tế 3,5 tỷ USD của đất nước"
-
Các nhà phân tích độc lập cho rằng, "mô hình này có thể thu hút đầu tư nước ngoài, đặc biệt đối với các quốc gia có tài nguyên tái tạo chưa khai thác"
Xét thấy phân tích của IMF không chỉ sai, mà gần như hoàn toàn ngược lại, điều này đặt ra câu hỏi: Liệu dự đoán của IMF có dựa trên dữ liệu không?
5. Năm lý do IMF có thể lo ngại về Bitcoin
"Hãy bảo tất cả bạn bè của bạn, những người tự do, Dân chủ, Cộng hòa, hãy để mọi người mua Bitcoin — rồi nó sẽ dân chủ hóa." John Perkins phát biểu tại hội nghị Bitcoin năm 2025
Nếu nỗi sợ lớn nhất của IMF không phải là lạm phát... mà là Bitcoin thì sao? Bitcoin có thể phá vỡ sự kiểm soát nợ của IMF/Ngân hàng Thế giới không?
Trong cuộc trò chuyện gần đây với John Perkins (tác giả cuốn "Hồi ký Kẻ Sát Nhân Kinh Tế"), một vài điều đã trở nên rõ ràng. Alex Gladstein trước đó từng vạch trần sắc bén rằng "điều chỉnh cấu trúc" của IMF không xóa nghèo, mà khiến các quốc gia chủ nợ giàu hơn. Perkins bổ sung điều này bằng tài liệu thực tế của riêng ông.
Perkins tiết lộ với tôi cách bán cầu Nam rơi vào vòng luẩn quẩn nợ nần: một thiết kế nhằm hướng dòng chảy của của cải về phương Tây. Nhưng điểm ngoặt nằm ở chỗ: Bitcoin đã phá vỡ kịch bản này ở năm khía cạnh then chốt.
1) Giảm chi phí chuyển tiền để nới lỏng xiềng xích nợ
Tác phẩm điêu khắc của Chris Collins miêu tả xiềng xích nợ
Chuyển tiền (tiền mà người lao động di cư gửi về nhà) thường chiếm phần quan trọng trong GDP của các nước đang phát triển. Các trung gian truyền thống như Western Union thu phí lên tới 5-10%, tương đương một loại thuế ẩn. Đối với các nước như El Salvador hay Nigeria, ngân hàng trung ương phải lưu trữ đô la để ổn định tiền tệ nội địa, trong khi những dự trữ đô la này thường do IMF cung cấp.
Bitcoin thay đổi cuộc chơi
Với mạng Lightning, phí giao dịch gần như bằng không và giao dịch trong vài giây. Năm 2021, Tổng thống El Salvador Bukele dự đoán lạc quan rằng Bitcoin có thể tiết kiệm 400 triệu USD chi phí chuyển tiền. Nhưng thực tế, hầu như không có bằng chứng cho thấy việc sử dụng Bitcoin trong chuyển tiền đã đạt đến ngưỡng này. Tuy nhiên, tiềm năng là rõ ràng: nhiều chuyển tiền bằng Bitcoin hơn sẽ mang lại dự trữ đô la cao hơn, từ đó giảm nhu cầu vay từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).
Không ngạc nhiên khi IMF nhắc đến Bitcoin 221 lần trong các điều kiện khoản vay cho El Salvador năm 2025, họ muốn duy trì vị thế là tổ chức cho vay liên quan.
Bitcoin không chỉ rẻ hơn trong chuyển tiền, mà còn hoàn toàn né tránh hệ thống đô la. Tại Nigeria, đồng Naira yếu, các gia đình hiện đang nắm giữ Bitcoin như tài sản cứng hơn so với tiền tệ nội địa. Không cần ngân hàng trung ương tiêu tốn dự trữ đô la, không cần cứu trợ IMF.
Số liệu nói lên tất cả:
-
Pakistan mất 1,8 tỷ USD mỗi năm do phí chuyển tiền, Bitcoin có thể tiết kiệm phần lớn
-
El Salvador chỉ dùng 1,1% chuyển tiền bằng Bitcoin, mỗi năm đã tiết kiệm hơn 4 triệu USD
Hiện tại, phạm vi ứng dụng Bitcoin chưa bao phủ đầy đủ. Chỉ 12% người dân El Salvador sử dụng Bitcoin thường xuyên, trong khi trên 5% chuyển tiền tại Nigeria được thực hiện qua tiền mã hóa. Nhưng xu hướng rõ ràng: Mỗi giao dịch Bitcoin đều làm suy yếu vòng luẩn quẩn phụ thuộc nợ.
IMF nhìn thấy mối đe dọa. Câu hỏi là: Cuộc cách mạng âm thầm này sẽ lan rộng nhanh đến mức nào?
Tổng kim chuyển tiền về Nigeria năm 2024 gần 21 tỷ USD, chiếm hơn 4% GDP
2) Tránh né các lệnh trừng phạt và rào cản thương mại
Các quốc gia giàu dầu mỏ Iran, Venezuela và Nga lần lượt bị hạn chế tiếp cận đồng đô la do các lệnh trừng phạt của Mỹ vào các năm 1979, 2017 và 2022, dẫn đến xuất khẩu dầu mỏ giảm mạnh.
Dù chúng ta có đồng tình với tư tưởng của các quốc gia này hay không, Bitcoin đã phá vỡ vòng luẩn quẩn này. Iran đã sử dụng Bitcoin để "xuất khẩu dầu mỏ" tránh né trừng phạt, trong khi Venezuela dùng Bitcoin để thanh toán nhập khẩu, tránh né trừng phạt.
Iran còn tránh né trừng phạt bằng cách khai thác tiền tệ hóa xuất khẩu năng lượng, điều này tránh được tối hậu thư "cải cách đổi tiền" của IMF, đồng thời duy trì nền kinh tế vận hành. Khi Nga và Iran dẫn đầu trong các giao dịch dầu mỏ bằng Bitcoin, sự kiểm soát của đô la dầu mỏ suy yếu.
Một quốc gia khác sử dụng Bitcoin để tránh khó khăn kinh tế do trừng phạt là Afghanistan, nơi sử dụng Bitcoin cho viện trợ nhân đạo. Các tổ chức phi chính phủ như "Incentives Code" đã luồn lách đóng băng ngân hàng của Taliban, "Quỹ Công dân Kỹ thuật số" sử dụng Bitcoin để viện trợ sau khi Taliban tiếp quản, giúp một số gia đình không còn bị đói.
Tổ chức phi chính phủ "Incentives Code" tại Afghanistan sử dụng quyên góp Bitcoin mà Taliban không thể chặn để đào tạo phụ nữ viết phần mềm
Dù tỷ lệ Bitcoin trong thương mại bị trừng phạt còn nhỏ, dưới 2% trong xuất khẩu dầu của Iran và Venezuela, nhưng xu hướng đang tăng.
Trừng phạt là công cụ then chốt trong đòn bẩy địa chính trị, thường được IMF và Ngân hàng Thế giới ủng hộ vì họ nhất quán với các nền kinh tế lớn như Mỹ. Việc các quốc gia bị trừng phạt sử dụng Bitcoin làm giảm sự kiểm soát của IMF đối với dòng vốn, đồng thời đe dọa sự thống trị của đô la.
3) Sử dụng Bitcoin như lá chắn chống lạm phát quốc gia
Khi các quốc gia như Argentina đối mặt với lạm phát phi mã, họ vay đô la từ IMF để hỗ trợ dự trữ ngoại hối và ổn định tiền tệ nội địa, nhưng khi không thể trả nợ, cuối cùng phải đối mặt với chính sách thắt lưng buộc bụng hoặc bị buộc bán rẻ tài sản chiến lược. Bitcoin cung cấp một lối thoát, có thể hoạt động như một loại tiền tệ toàn cầu, không lạm phát, không chịu sự quản lý của chính phủ, và có khả năng tăng giá.
Thí nghiệm tại El Salvador cho thấy Bitcoin có thể giảm phụ thuộc vào đô la. Bằng cách nắm giữ Bitcoin, các quốc gia có thể phòng ngừa sự sụp đổ tiền tệ mà không cần khoản vay IMF. Nếu Argentina phân bổ 1% dự trữ của mình cho Bitcoin vào năm 2018, họ có thể bù đắp hơn 90% sự mất giá peso trong năm đó, tránh được sự cứu trợ của IMF. Sự trung lập của Bitcoin còn có nghĩa là không có thực thể đơn lẻ nào có thể áp đặt điều kiện, khác với khoản vay IMF yêu cầu tư nhân hóa hoặc các cải cách không受欢迎. Trong việc khuyến khích áp dụng Bitcoin, nó vừa không có đòn bẩy nợ, vừa không có lịch sử lâu đời của IMF để dựa vào. Tuy nhiên, do Hiệu ứng Lindy (xem hình bên dưới), Bitcoin hàng năm lại trở thành một phương án thay thế khả thi hơn.
Hiệu ứng Lindy: Một thứ tồn tại càng lâu thành công, thì khả năng tiếp tục thành công càng cao
4) Khai thác Bitcoin: Chuyển đổi năng lượng thành của cải không nợ
Nhiều nước đang phát triển giàu năng lượng nhưng mắc nợ nặng, chìm sâu trong các khoản vay từ IMF dành cho cơ sở hạ tầng như đập thủy điện hay nhà máy điện. Khi vỡ nợ xảy ra, các khoản vay này yêu cầu xuất khẩu năng lượng giá rẻ hoặc nhượng quyền tài nguyên. Khai thác Bitcoin phá vỡ mô hình này, chuyển đổi năng lượng dư thừa (như khí đốt bị đốt cháy hoặc điện thủy dư) thành của cải thanh khoản, không cần trung gian hay chi phí vận chuyển.
Paraguay khai thác bằng điện thủy mỗi năm kiếm được 50 triệu USD, bù đắp 5% thâm hụt thương mại. Ethiopia kiếm được 55 triệu USD trong 10 tháng. Bhutan là người dẫn đầu: sở hữu 1,1 tỷ USD Bitcoin (chiếm 36% GDP 3,02 tỷ USD), đến giữa năm 2025, việc khai thác bằng điện thủy của họ có thể tạo ra 1,25 tỷ USD của cải mỗi năm, trả nợ 403 triệu USD cho Ngân hàng Thế giới và 527 triệu USD cho Ngân hàng Phát triển Châu Á. Khác với khoản vay IMF, giá trị Bitcoin khai thác tăng lên, có thể làm tài sản đảm bảo cho việc vay không qua IMF. Mô hình này chuyển đổi năng lượng thành tiền tệ mà không từ bỏ tài sản khiến IMF lo sợ, vì nó làm suy yếu sự kiểm soát của họ đối với ngành năng lượng.
Thủ tướng Bhutan Tshering Tobgay gọi Bitcoin là "lựa chọn chiến lược để ngăn chặn chảy máu chất xám"
5) Các nền kinh tế Bitcoin cơ sở: Sức mạnh từ dưới lên
Bitcoin không chỉ phù hợp với quốc gia, mà còn với cộng đồng. Tại Bitcoin Beach của El Salvador hay Bitcoin Ekasi ở Nam Phi, người dân địa phương đã sử dụng Bitcoin cho các giao dịch hàng ngày, tiết kiệm và các dự án cộng đồng như trường học hay phòng khám. Các nền kinh tế tuần hoàn này thường do các hoạt động từ thiện khởi xướng, nhằm đạt tự chủ. Tại Argentina, lạm phát thường vượt quá 100%, đến năm 2021, 21% người dân sử dụng tiền mã hóa để bảo vệ tài sản. Nếu các mô hình này được nhân rộng, có thể giảm sự phụ thuộc vào các dự án tài trợ nợ của nhà nước, điều mà dĩ nhiên IMF không mong muốn nhất.
Người sáng lập Bitcoin Ekasi Hermann Vivier cho biết, cộng đồng của ông lấy cảm hứng từ Bitcoin Beach El Salvador, sao chép nền kinh tế tuần hoàn Bitcoin của họ tại Nam Phi
Kết luận
Bằng cách tăng cường sức mạnh địa phương, Bitcoin làm suy yếu "đòn bẩy khủng hoảng" của IMF. Các cộng đồng thịnh vượng không cần cứu trợ, do đó IMF không thể yêu cầu tư nhân hóa để trả nợ. Tại châu Phi, các dự án như Gridless Energy đã sử dụng vi mạng lưới tái tạo gắn với khai thác Bitcoin để giúp 28.000 người nông thôn châu Phi thoát khỏi nghèo năng lượng, giảm nhu cầu các dự án lớn được IMF hỗ trợ. Nếu hàng ngàn thị trấn áp dụng mô hình này, thiếu hụt đô la sẽ không còn quan trọng, thương mại có thể luồn lách hệ thống đô la.
Dù IMF đôi khi lan truyền thông tin sai lệch về tiêu thụ năng lượng và tác động môi trường của Bitcoin để cản trở việc áp dụng, nhưng công cụ mạnh hơn của họ là tận dụng ảnh hưởng tài chính đối với các quốc gia nợ để "khuyến khích" tuân thủ viễn cảnh tương lai không có Bitcoin của họ.
IMF từng phản đối việc El Salvador, Cộng hòa Trung Phi và Argentina áp dụng Bitcoin. Hiện tại, họ đang phản đối ý định của Pakistan về việc khai thác Bitcoin với tư cách quốc gia. Việc mở rộng các sức mạnh cơ sở này có thể buộc IMF phải thực hiện các biện pháp tấn công trực tiếp hơn.
Những đứa trẻ ở ngôi làng nghèo nhất Nam Phi học lướt sóng thông qua dự án Bitcoin Ekasi
Các nền kinh tế Bitcoin cơ sở trao quyền cho cộng đồng, giúp chúng phát triển mạnh mà không cần cứu trợ IMF. Chúng ta cần sức mạnh của nhân dân, tìm ra các con đường đổi mới mới để chống lại các đòn tấn công của IMF.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@BitcoinMagazine
