Bitcoin cứu nước? Đặt cược tất tay trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bitcoin cứu nước? Đặt cược tất tay trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế toàn cầu
Các quốc gia đang gặp khó khăn đang đặt cược mọi thứ vào Bitcoin?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Thejaswini M A
Biên dịch: Block unicorn
Lời mở đầu
Bộ trưởng về blockchain và tiền mã hóa của Pakistan đã công bố tại hội nghị Bitcoin 2025 ở Las Vegas vào ngày 28 tháng 5 rằng họ đã thiết lập một khoản dự trữ chiến lược bằng bitcoin.
Quốc gia từng tuyên bố “tiền mã hóa sẽ không bao giờ hợp pháp” chỉ vài năm trước đây, nay bất ngờ quay ngoặt 180 độ và cam kết sẽ không bao giờ bán lượng bitcoin nắm giữ. Bộ trưởng Bilal Bin Saqib khẳng định: “Ví bitcoin của quốc gia này không nhằm mục đích đầu cơ hay thổi giá; chúng tôi sẽ giữ số bitcoin này mãi mãi.”
Không chỉ riêng Pakistan, Ukraine cũng mong muốn đưa tiền mã hóa vào dự trữ quốc gia.
Brazil hiện đang cân nhắc việc phân bổ tới 5% dự trữ ngoại hối của mình cho bitcoin.
Chúng ta đang chứng kiến sự trỗi dậy của nền kinh tế bitcoin chiến lược – các quốc gia đang chủ động áp dụng bitcoin như một công cụ kho bạc hiện đại.
Vậy đây là một sáng tạo tài chính do cơ hội thúc đẩy, hay do nhu cầu bức thiết?
Mô hình này đã trở nên không thể xem nhẹ kể từ khi chính quyền Trump tuyên bố ủng hộ dự trữ chiến lược bitcoin của Mỹ vào tháng 3 năm 2025.
Ukraine vẫn đang trong tình trạng chiến tranh, đã trình lên quốc hội vào ngày 11 tháng 6 đạo luật số 13356, cho phép ngân hàng trung ương nước này đưa tiền mã hóa vào dự trữ quốc gia.
Brazil tiếp bước với đề xuất "RESBit", có thể phân bổ tới 5% dự trữ ngoại hối cho bitcoin. Thậm chí thị trưởng thành phố Panama sau cuộc gặp với những người ủng hộ bitcoin ở El Salvador vào tháng 5 cũng úp mở một cách bí ẩn về “dự trữ bitcoin”.
Sau đó là El Salvador – hình mẫu tiêu biểu cho xu hướng này. Dù đã ký thỏa thuận vay 1,4 tỷ USD với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vào tháng 12 năm 2024, trong đó IMF rõ ràng không khuyến khích tích lũy thêm bitcoin, nhưng họ vẫn âm thầm tiếp tục mua bitcoin mỗi ngày. Kể từ khi thỏa thuận được ký kết, họ đã tăng thêm 240 BTC, chính phủ Tổng thống Bukele duy trì “tuân thủ kỹ thuật” thông qua một “giải thích linh hoạt” mà theo IMF gọi là vậy.
Họ đang tìm kiếm những phương án sáng tạo để tiếp tục mua bitcoin, đồng thời duy trì dòng vốn từ IMF.
Chiến lược liều lĩnh
Các quốc gia này đang theo đuổi một hành vi mà tôi gọi là “chiến lược liều lĩnh” — đặt cược chiến lược vào những công nghệ tài chính mới nổi đầy tiềm năng khi các chính sách kinh tế truyền thống rơi vào bế tắc.
Pakistan đã dành 2.000 MW điện cho khai thác bitcoin và các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo, biến lưới điện quốc gia thành một sòng bạc tiền mã hóa. Bộ trưởng tuyên bố: “Chúng tôi chào đón tất cả các thợ đào đến Pakistan,” như thể việc thu hút thợ đào nước ngoài sử dụng điện năng sẽ giải quyết được vấn đề kinh tế.
Lý lẽ nghe có vẻ thuyết phục: nguồn cung hạn chế của bitcoin giúp chống lại lạm phát, tính phi tập trung mang lại sự độc lập khỏi tài chính truyền thống, còn hiệu suất gần đây dường như giống một viên đạn thần kỳ về mặt kinh tế.
Khi Pakistan nói về “100 triệu người chưa có tài khoản ngân hàng” và cách tiền mã hóa giúp họ “phá vỡ tầng lớp kinh tế”, điều này thể hiện một phản ứng chính sách thực sự đối với vấn đề hòa nhập tài chính – thứ mà hệ thống ngân hàng truyền thống vẫn chưa giải quyết được.
Các quốc gia này đang đặt bitcoin làm trọng tâm trong chiến lược kinh tế của mình.
Chỉ số đổi mới kinh tế
Tại sao các nền kinh tế đang gặp khó khăn lại chuyển sang bitcoin? Câu trả lời nằm ở những thách thức tiền tệ cơ bản của họ. Các đồng tiền truyền thống ở các nước đang phát triển phải đối mặt với ba mối đe dọa sinh tồn mà về lý thuyết bitcoin có thể giải quyết:
Trong giai đoạn 2020–2024, lạm phát tại Mỹ tăng 20%, trong khi bitcoin tăng hơn 1.000%. Với các quốc gia có tỷ lệ lạm phát cao hơn, phép toán này cực kỳ hấp dẫn.
Nhìn vào các quốc gia đi đầu, bạn sẽ thấy một mô hình rõ rệt: đó là những nước đang đối mặt với những thách thức cấu trúc nghiêm trọng.
Thực tế tại Pakistan: Sau khi may mắn tránh được khủng hoảng, nền kinh tế Pakistan đang ở giai đoạn ổn định mong manh. Tăng trưởng GDP trong năm tài chính 2025 chỉ đạt 2,6–2,8%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu ban đầu là 3,6%. Đất nước đang đối diện với những vấn đề cấu trúc lớn, hơn 100 triệu công dân không có tài khoản ngân hàng, sự loại trừ tài chính phổ biến, và nền kinh tế từng suy giảm trước khi có sự phục hồi nhẹ gần đây. Thu nhập bình quân đầu người chỉ ở mức 1.824 USD.
Kinh tế chiến tranh của Ukraine: Dù đạt được sự ổn định nhờ viện trợ nước ngoài quy mô lớn, kinh tế Ukraine vẫn bị tàn phá nặng nề. GDP sụt giảm gần 30% vào năm 2022, dự báo tăng trưởng năm 2025 chỉ ở mức 2–3%. Xung đột kéo dài đã phá hủy 70% cơ sở hạ tầng năng lượng, làm hư hại 13% nhà ở, khiến hàng triệu lao động phải di tản và gây ra tình trạng thiếu hụt lực lượng lao động nghiêm trọng. 9 triệu người Ukraine sống trong nghèo khổ, nhu cầu tái thiết trong thập kỷ tới ước tính lên tới 524 tỷ USD. Các nghị sĩ đang nghiên cứu việc dự trữ bitcoin như một tài sản không bị ảnh hưởng bởi hệ thống tài chính truyền thống, nhằm “củng cố ổn định vĩ mô” trong một nền kinh tế hoàn toàn phụ thuộc vào hỗ trợ nước ngoài.
Cuộc đánh cược táo bạo của El Salvador: Nền kinh tế phần lớn phụ thuộc vào kiều hối, chiếm hơn 20% GDP, khiến nó dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm chỉ đạt 2–3%, dự báo tăng trưởng năm 2025 chậm lại còn 2,2–2,5%. Đất nước đối mặt với những thách thức dai dẳng gồm thâm hụt ngân sách, nợ công cao đỉnh điểm lên tới 88,9% GDP và năng suất thấp.
Phương sách cứu cánh bằng bitcoin tại Bhutan: Kinh tế Bhutan đang đối diện với tình trạng “chảy máu chất xám” nghiêm trọng, hơn 10% lao động kỹ thuật rời đi chỉ trong năm 2022, tỷ lệ thất nghiệp giới trẻ lên tới 19%, du lịch khó phục hồi sau đại dịch. Lời đáp của vương quốc nội địa này là gì? Tận dụng nguồn thủy điện dư thừa để khai thác bitcoin và dùng lợi nhuận từ đó nhân đôi lương công chức. Theo dữ liệu từ Arkham Intelligence, lượng bitcoin mà Bhutan nắm giữ trị giá hơn 600 triệu USD, chiếm 30% GDP cả nước. Về cơ bản, Bhutan đã chuyển từ thước đo phát triển dựa trên “Tổng hạnh phúc quốc gia” sang đặt tương lai kinh tế lên khai thác tiền mã hóa.
Chính sách phòng ngừa rủi ro của Brazil: Tình hình kinh tế Brazil phức tạp hơn, tăng trưởng đang chậm lại nhưng chưa rơi vào khủng hoảng. Sau mức tăng trưởng mạnh mẽ 3,4% vào năm 2024, dự báo tăng trưởng GDP năm 2025 sẽ giảm đáng kể xuống còn 2,1–2,3%, do thắt chặt chính sách tiền tệ và giảm kích thích tài khóa. Lãi suất chuẩn của ngân hàng trung ương vẫn ở mức cao 14,75% nhằm kiềm chế lạm phát – vẫn cao hơn mục tiêu 3%. Chi tiêu xã hội ngày càng tăng cùng các vấn đề cấu trúc khiến rủi ro tài khóa vẫn tồn tại. Việc Brazil cân nhắc phân bổ 5% dự trữ ngoại hối cho bitcoin thông qua đề xuất PL 4501/2023 thể hiện sự lo ngại về sự phụ thuộc vào tiền pháp định và mong muốn đa dạng hóa danh mục đầu tư.
Bạn gọi đó là tuyệt vọng? Tôi nhìn nhận vấn đề theo cách khác: Những quốc gia này đang nhận ra tiềm năng của bitcoin như một loại tài sản chiến lược và đưa nó vào như một thành phần đổi mới trong chính sách tiền tệ.
Khi bạn phải đối mặt với tình trạng lạm phát dài hạn, mất giá tiền tệ và khó tiếp cận các tài sản phòng ngừa rủi ro truyền thống, bitcoin bắt đầu không còn giống đầu cơ mà giống một công cụ phòng hộ thực dụng hơn.
Nghiên cứu học thuật ủng hộ quan điểm này. Như phân tích của James Butterfill cho thấy, sau lần giảm phát (halving) năm 2024, tỷ lệ lạm phát hàng năm của bitcoin đã giảm xuống chỉ còn 0,83%, và sẽ tiếp tục giảm sau mỗi lần halving. Trong khi đó, lạm phát trung bình hàng năm của tiền pháp định toàn cầu là 2–5%. Với những quốc gia chứng kiến sức mua giảm dần theo từng năm, sự chắc chắn về mặt toán học này cực kỳ hấp dẫn.
Còn phía doanh nghiệp thì sao? Chúng ta đã thấy 240 công ty niêm yết đưa bitcoin vào bảng cân đối kế toán, chỉ vài tuần trước con số này còn là 124. Đây là sự công nhận của các tổ chức về sự thay đổi trong cảnh quan tiền tệ.
Các nước đang phát triển đã hiểu rõ
Dù thông báo về dự trữ bitcoin của Pakistan và Ukraine có vẻ đột ngột, nhưng thực tế chúng tuân theo một chiến lược đã được kiểm chứng âm thầm suốt nhiều năm qua tại các nước đang phát triển. Gốc rễ của động cơ này nằm ở thực tế kinh tế mà các quốc gia này đối mặt hàng ngày.
Khi sức mua của đồng tiền nội địa liên tục sụt giảm, nguồn cung cố định của bitcoin không còn đơn thuần là một đặc điểm kỹ thuật, mà trở thành một dây cứu sinh. Những quốc gia trải qua lạm phát lâu dài đã chứng kiến rõ ràng: vì tiền pháp định không thể duy trì giá trị theo thời gian, người dân tự nhiên có xu hướng chọn bitcoin như một phương tiện lưu trữ giá trị – vì hệ thống tiền tệ truyền thống không mang lại sự ổn định họ cần.
Nhân dân Nigeria, Kenya, Việt Nam và các nước đang phát triển khác đã chấp nhận bitcoin. Khi chính phủ có thể in vô hạn tiền địa phương, một tài sản có giới hạn 21 triệu đơn vị bắt đầu trông giống như một chính sách tiền tệ lành mạnh.
Hệ thống ngân hàng truyền thống tại nhiều nước đang phát triển thường loại trừ một bộ phận lớn dân cư do yêu cầu giấy tờ, mức dư tối thiểu hoặc thiếu hạ tầng. Bitcoin không cần điểm tín dụng của bạn, cũng không yêu cầu duy trì số dư tối thiểu. Bạn chỉ cần kết nối mạng và một chiếc điện thoại.
Những người bị hệ thống tài chính truyền thống từ chối phát hiện ra họ có thể tham gia thương mại toàn cầu, nhận kiều hối và tiết kiệm thông qua các nền tảng tiền mã hóa. Bitcoin cung cấp dịch vụ tài chính cho những người không được phục vụ đầy đủ bởi ngân hàng truyền thống.
Nhiều nước đang phát triển áp dụng các biện pháp kiểm soát vốn nghiêm ngặt, hạn chế khả năng tiếp cận ngoại tệ hoặc chuyển tiền ra nước ngoài của công dân. Bitcoin vận hành bên ngoài những giới hạn này, mở ra con đường tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu mà hệ thống truyền thống không thể cung cấp.
Trường hợp kiều hối tại El Salvador: Giả sử El Salvador nhận khoảng 10 tỷ USD kiều hối mỗi năm, trong khi các dịch vụ truyền thống thu trung bình 10% phí, nghĩa là 1 tỷ USD mỗi năm chảy vào túi các trung gian như Western Union, MoneyGram thay vì đến tay các gia đình El Salvador.
Nếu dùng bitcoin và stablecoin để chuyển tiền, chi phí có thể giảm xuống còn 2–3%, tức cùng lượng kiều hối chỉ mất 200–300 triệu USD phí – tiết kiệm được 700–800 triệu USD mỗi năm, số tiền này có thể trực tiếp đổ vào nền kinh tế địa phương. Với một đất nước có GDP khoảng 32 tỷ USD, điều này tương đương việc giữ lại hơn 2% tổng sản lượng kinh tế thay vì mất đi do chi phí giao dịch.
Các giao dịch dựa trên bitcoin có thể giảm mạnh chi phí này, nghĩa là nhiều tiền hơn sẽ thực sự đến được các gia đình cần hỗ trợ.
Xu hướng hiện nay ở bảng cân đối kế toán doanh nghiệp thực chất là sự công nhận của các tổ chức về hiện tượng mà người dùng cá nhân ở các nước đang phát triển đã nhận ra từ nhiều năm trước: Khi các lựa chọn tài chính truyền thống bị hạn chế hoặc quá đắt đỏ, bitcoin là một cơ sở hạ tầng tài chính thực dụng – chứ không phải là “đầu cơ”.
Quan điểm của chúng tôi
Rủi ro là điều đáng chú ý.
Tất nhiên, chiến lược này không phải không có rủi ro, và chúng ta cần lưu tâm đến những vấn đề có thể phát sinh.
Như James Butterfill chỉ ra, tỷ suất sinh lời hàng năm 165% của bitcoin kể từ năm 2009 khiến nó rất hấp dẫn. Nhưng hiệu suất này diễn ra trong bối cảnh mở rộng tiền tệ chưa từng có và khẩu vị rủi ro cao. Nếu môi trường này thay đổi, điều gì sẽ xảy ra?
Nếu mối tương quan giữa bitcoin và thị trường truyền thống gia tăng trong một cuộc suy thoái kinh tế lớn – như đã từng xảy ra trong quá khứ – thì những khoản dự trữ này có thể không mang lại lợi ích đa dạng hóa mà các quốc gia kỳ vọng. Tài sản vốn nên là công cụ phòng hộ rủi ro hệ thống có thể ngược lại làm khuếch đại rủi ro.
Còn có yếu tố rủi ro tập trung. Nếu mọi nền kinh tế đang gặp khó khăn đều đi theo cùng một chiến lược, chúng ta có thể chứng kiến tình huống: những quốc gia cần sự ổn định nhất lại là những nước dễ bị tổn thương nhất trước biến động tiền mã hóa.
Tuy nhiên, những quốc gia tiên phong áp dụng dự trữ bitcoin đang tự định vị mình ở vị trí dẫn đầu trong quá trình chuyển đổi tiền tệ – điều có thể định hình thập kỷ tới. Nếu xu hướng này tiếp tục và bitcoin chứng minh được sự bền bỉ trong các bài kiểm tra dưới áp lực kinh tế, những người đi đầu như El Salvador, Pakistan và Ukraine sẽ xây dựng lợi thế chiến lược về sở hữu tài sản kỹ thuật số và hạ tầng blockchain.
Môi trường quản lý dường như ngày càng ủng hộ xu hướng này: Mỹ đang cam kết với dự trữ chiến lược bitcoin của mình, các nền kinh tế lớn khác cũng đang khám phá các khuôn khổ tương tự. Việc áp dụng rộng rãi từ các tổ chức không gây ra rủi ro hệ thống, mà ngược lại xác nhận vị thế của bitcoin như một tài sản dự trữ hợp pháp, đồng thời tạo ra hiệu ứng mạng lưới khiến những quyết định chiến lược sớm này trở nên có tầm nhìn xa.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
