Loạn thị trường tiền mã hóa: Bài học về giám sát từ vụ án CLS Global và hành vi làm giá trục lợi của các nhà tạo lập thị trường
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Loạn thị trường tiền mã hóa: Bài học về giám sát từ vụ án CLS Global và hành vi làm giá trục lợi của các nhà tạo lập thị trường
Vụ án CLS Global gióng lên hồi chuông cảnh báo cho ngành tiền mã hóa, việc học hỏi kinh nghiệm từ lĩnh vực tài chính truyền thống là điều cần thiết.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Aiying
Một công ty tiền mã hóa bị phạt 428.000 USD sau khi hành động trấn áp của FBI phơi bày kế hoạch giao dịch rửa tiền. CLS Global FZC LLC, một nhà tạo lập thị trường tiền mã hóa có trụ sở tại UAE, tuyên bố hỗ trợ thanh khoản cho các đồng tiền mới ra mắt. Từ ngày 23 tháng 8 đến ngày 18 tháng 9 năm 2024, CLS Global bị cáo buộc thao túng thị trường đối với tài sản mã hóa "NexFundAI", thông qua hình thức giao dịch rửa (wash trading) để tạo khối lượng giao dịch giả, dụ dỗ nhà đầu tư mua vào. SEC xác định "NexFundAI" là chứng khoán, hành vi này vi phạm các điều khoản chống gian lận và thao túng thị trường trong Đạo luật Chứng khoán năm 1933 và Đạo luật Giao dịch Chứng khoán năm 1934.
Theo cuộc điều tra của SEC, CLS Global đã sử dụng 30 ví để thực hiện 740 giao dịch rửa, tạo ra gần 600.000 USD khối lượng giao dịch giả, chiếm tới 98% tổng khối lượng giao dịch cùng kỳ. Các giao dịch này được điều khiển bởi thuật toán và robot nhằm tạo ảo giác về sự sôi động của thị trường, thu hút nhà đầu tư bán lẻ tham gia. Thậm chí còn mỉa mai hơn khi hoạt động thao túng này là dịch vụ “thị trường” được chính những người quảng bá dự án “NexFundAI” thuê, CLS Global kiếm lợi từ đó, trong khi cả đội ngũ phát triển dự án lẫn nhà đầu tư đều chịu tổn thất.
1. Hành động pháp lý và bản án
Ngày 9 tháng 10 năm 2024, SEC đã khởi kiện dân sự đối với CLS Global và nhân viên Andrey Zhorzhes (vụ án số 1:24-cv-12590-AK). Đồng thời, Văn phòng Công tố khu vực Massachusetts cũng khởi tố hình sự hai đối tượng này về tội thao túng thị trường và lừa đảo qua phương tiện điện tử. Chiến dịch này là một phần trong chiến dịch “giăng bẫy” của Cục Điều tra Liên bang (FBI), nhằm trừng trị tình trạng hỗn loạn trên thị trường tiền mã hóa.
Ngày 7 tháng 4 năm 2025, phán quyết cuối cùng trong vụ kiện dân sự được đưa ra, yêu cầu CLS Global:
-
Thanh toán tiền phạt: 425.000 USD tiền phạt dân sự, 3.000 USD lợi nhuận bất hợp pháp và 80,39 USD tiền lãi trước khi xét xử;
-
Hạn chế hành vi: Trong vòng 30 ngày phải đảm bảo khách hàng không phải cá nhân hoặc tổ chức Mỹ; trong vòng 45 ngày phải triển khai chính sách tuân thủ; ba năm tiếp theo phải nộp báo cáo tuân thủ hàng năm;
-
Trừ bù tiền phạt: Nếu đã nộp phạt trong vụ án hình sự thì có thể khấu trừ tương ứng vào mức phạt dân sự.
Hình phạt dân sự đối với Andrey Zhorzhes vẫn chưa được làm rõ, có thể đang được xử lý song song trong vụ án hình sự, điều này làm tăng thêm tính bất định cho vụ việc. Vụ việc CLS Global là một trong những hành động thực thi pháp luật mang tính biểu tượng gần đây của SEC nhắm vào hành vi thao túng thị trường tiền mã hóa.
2. Tình trạng hỗn loạn của nhà tạo lập thị trường: Từ mô hình quyền chọn cho vay đến giao dịch rửa
Giao dịch rửa của CLS Global chỉ là phần nổi của tảng băng chìm về hành vi cướp đoạt của các nhà tạo lập thị trường trong thị trường tiền mã hóa. Trước đó, bài viết của Aiying về "mô hình quyền chọn cho vay" đã phân tích hiện tượng tương tự, cả hai đều khai thác điểm yếu về sự thiếu minh bạch và kinh nghiệm non nớt của các đội ngũ phát triển dự án.
Các thao tác cướp đoạt trong mô hình quyền chọn cho vay
Trên thị trường tiền mã hóa, các nhà tạo lập thị trường cung cấp thanh khoản cho các dự án mới thông qua "mô hình quyền chọn cho vay". Nhóm phát triển dự án sẽ cho nhà tạo lập thị trường vay token, bên này sau đó mua bán trên sàn giao dịch nhằm ổn định giá cả. Hợp đồng thường chứa điều khoản quyền chọn, cho phép nhà tạo lập thị trường hoàn trả hoặc mua lại token ở mức giá xác định trong tương lai. Tuy nhiên, một số nhà tạo lập thị trường xấu đã lạm dụng mô hình này:
-
Bán khống để kiếm lời: Bán mạnh lượng lớn token đã vay để kéo giảm giá, kích hoạt tâm lý hoảng loạn bán tháo của nhà đầu tư nhỏ lẻ, sau đó mua lại với giá thấp để hoàn trả, hưởng chênh lệch;
-
Thao túng bằng quyền chọn: Lợi dụng điều khoản quyền chọn để hoàn trả token khi giá ở đáy, tối đa hóa lợi nhuận cho bản thân;
-
Thông tin bất cân xứng: Nhóm phát triển dự án thiếu hiểu biết về rủi ro trong hợp đồng, ký kết các thỏa thuận không minh bạch, trở thành "con mồi" của nhà tạo lập thị trường.
Những hành vi này gây tổn hại nghiêm trọng đến các dự án nhỏ: giá token sụt giảm mạnh, niềm tin cộng đồng tan vỡ, sàn giao dịch có thể hủy niêm yết do khối lượng giao dịch quá thấp, khiến việc huy động vốn và tồn tại của dự án rơi vào khủng hoảng.
Giao dịch rửa của CLS Global
Giao dịch rửa của CLS Global có điểm tương đồng với các hành vi cướp đoạt trong mô hình quyền chọn cho vay – cốt lõi đều nằm ở việc lợi dụng vai trò nhà tạo lập thị trường để tạo ảo ảnh thị trường:
-
Khối lượng giao dịch giả: Thông qua việc tự mua tự bán, CLS Global tạo cảm giác "NexFundAI" có giao dịch sôi động, thu hút nhà đầu tư nhỏ lẻ tham gia;
-
Phá vỡ niềm tin: Sau khi bong bóng ảo tung vỡ, nhà đầu tư chịu thiệt hại, uy tín dự án bị tổn hại;
-
Lợi dụng kẽ hở quản lý: Giao dịch rửa tận dụng điểm yếu về thiếu giám sát thời gian thực và độ minh bạch trên thị trường tiền mã hóa, giống như các hợp đồng không minh bạch trong mô hình quyền chọn cho vay.
Hơn nữa, các chiêu trò khác của nhà tạo lập thị trường như hợp đồng “dao vô hình”, “bắt cóc” thanh khoản, dịch vụ “gói trọn gói” giả mạo… cũng rất phổ biến trong ngành. Những hành vi này cùng nhau dẫn đến việc vốn hóa thị trường của các dự án nhỏ bay hơi, cộng đồng giải tán, làm suy yếu nghiêm trọng niềm tin trong ngành.
3. Kinh nghiệm từ tài chính truyền thống: “Sách giáo khoa” cho thị trường tiền mã hóa
Thị trường tài chính truyền thống trước đây cũng từng đối mặt với các vấn đề thao túng thị trường tương tự, nhưng nhờ cơ chế quản lý trưởng thành và tính minh bạch, mức độ gây hại của các hành vi cướp đoạt đã được giảm đáng kể. Vụ việc CLS Global là hồi chuông cảnh tỉnh cho ngành tiền mã hóa, việc học hỏi kinh nghiệm từ tài chính truyền thống là điều tất yếu.
Các biện pháp ứng phó trong tài chính truyền thống
-
Quản lý nghiêm ngặt: Quy tắc SHO của SEC Hoa Kỳ hạn chế bán khống trần, yêu cầu đảm bảo cổ phiếu có thể mượn trước khi bán; quy tắc “giá tăng” ngăn chặn việc ép giá ác ý. Khoản 10b-5 trong Đạo luật Giao dịch Chứng khoán nghiêm trị hành vi thao túng thị trường, tương tự như Quy định Lạm dụng Thị trường (MAR) của EU.
-
Minh bạch thông tin: Các thỏa thuận giữa công ty niêm yết và nhà tạo lập thị trường phải báo cáo với cơ quan quản lý, dữ liệu giao dịch công khai để kiểm tra, các giao dịch lớn phải báo cáo, giảm thiểu không gian cho các thao tác thiếu minh bạch.
-
Giám sát thời gian thực: Sở giao dịch sử dụng thuật toán để theo dõi biến động bất thường, kích hoạt điều tra; cơ chế ngắt mạch (circuit breaker) tạm ngừng giao dịch khi giá biến động mạnh để ngăn lan rộng tâm lý hoảng loạn.
-
Quy chuẩn ngành: Cơ quan Quản lý Ngành Tài chính Hoa Kỳ (FINRA) đặt ra các tiêu chuẩn đạo đức cho nhà tạo lập thị trường, các nhà tạo lập thị trường chỉ định (DMM) tại NYSE phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt.
-
Bảo vệ nhà đầu tư: Kiện tập thể và Công ty Bảo vệ Nhà đầu tư Chứng khoán (SIPC) cung cấp kênh khiếu nại và bồi thường cho nhà đầu tư.
Những biện pháp này tạo thành mạng lưới bảo vệ đa lớp, giúp kiểm soát hiệu quả hành vi của các nhà tạo lập thị trường trong thị trường truyền thống. Ví dụ, trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, hành vi bán khống ác ý cổ phiếu ngân hàng đã bị SEC nhanh chóng điều tra, nhiều tổ chức bị phạt và cải thiện quản lý.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Aiying Compliance
