Lần cuối cùng một Tổng thống Mỹ gây sức ép mạnh đến mức này lên Cục Dự trữ Liên bang là Nixon vào năm 1971, và hai năm sau đó Mỹ bước vào thời kỳ đình trệ tăng phát.
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Lần cuối cùng một Tổng thống Mỹ gây sức ép mạnh đến mức này lên Cục Dự trữ Liên bang là Nixon vào năm 1971, và hai năm sau đó Mỹ bước vào thời kỳ đình trệ tăng phát.
Powell ngày hôm nay tuyệt đối không muốn lặp lại số phận của Burns.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Diệp Trinh, Wall Street Journal
Trump đang dùng từng dòng tweet để đe dọa tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), và lần cuối cùng một tổng thống Mỹ gây sức ép trực tiếp đến FED là vào năm 1971, thời điểm tiền đề của thời kỳ "tắc nghẽn lạm phát" lớn tại Mỹ.
Năm 1971, nền kinh tế Mỹ đã đối mặt với tình trạng "tắc nghẽn lạm phát", tỷ lệ thất nghiệp đạt 6,1%, lạm phát vượt ngưỡng 5,8%, thâm hụt cán cân thanh toán quốc tế tiếp tục mở rộng. Để tranh cử nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Nixon đã gây sức ép chưa từng có lên Chủ tịch FED lúc bấy giờ là Burns.
Các tài liệu ghi chép từ Nhà Trắng cho thấy, năm 1971, tần suất tương tác giữa Nixon và Burns tăng mạnh, đặc biệt trong quý III và IV, mỗi quý hai người gặp nhau chính thức tới 17 lần, cao hơn nhiều so với mức trao đổi thông thường.
Sự can thiệp này thể hiện rõ trong hành động chính sách: cùng năm đó, lãi suất quỹ liên bang của Mỹ giảm mạnh từ 5% đầu năm xuống còn 3,5% cuối năm, tốc độ tăng cung tiền M1 đạt đỉnh hậu Thế chiến II ở mức 8,4%.
Trong năm hệ thống tiền tệ Bretton Woods sụp đổ và hệ thống tiền tệ toàn cầu biến động dữ dội, sự thỏa hiệp của Burns trước áp lực chính trị đã đặt nền móng cho "đại lạm phát" sau này, mãi đến năm 1979 khi Paul Volcker tăng lãi suất mạnh mẽ mới giải quyết được.
Burns cũng vì thế mang tiếng xấu trong lịch sử. Powell ngày nay tuyệt đối không muốn lặp lại số phận của Burns.
Sự thỏa hiệp của Burns: lợi ích chính trị đè bẹp ổn định giá cả
Năm 1970, Nixon trực tiếp đề cử Arthur Burns làm Chủ tịch FED. Burns là một nhà kinh tế học thuộc Đại học Columbia, từng là cố vấn kinh tế cho chiến dịch tranh cử của Nixon, hai người có quan hệ thân thiết. Nixon đặt nhiều kỳ vọng vào Burns – không phải với tư cách người kiểm soát chính sách tiền tệ, mà là một "đồng minh phối hợp" cho chiến lược chính trị.
Lúc đó, Nixon chịu áp lực lớn trong việc tái tranh cử vào năm 1972, trong khi nền kinh tế Mỹ vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau suy thoái năm 1969, tỷ lệ thất nghiệp cao. Ông khẩn thiết cần một đợt tăng trưởng kinh tế, dù chỉ là sự thịnh vượng giả tạo do "bơm tiền".
Vì vậy, ông liên tục gây sức ép lên Burns, mong FED hạ lãi suất, tăng cung tiền để kích thích tăng trưởng. Các bản ghi âm nội bộ Nhà Trắng lưu lại nhiều cuộc đối thoại giữa Nixon và Burns.
Ngày 10 tháng 10 năm 1971, tại Phòng Bầu dục, Nixon nói với Burns:
"Tôi không muốn bị loại nhanh như vậy (I don't want to go out of town fast)... Nếu chúng ta thua, đây sẽ là lần cuối Washington do phe bảo thủ lãnh đạo."
Ông ám chỉ rằng nếu thất bại trong việc tái đắc cử, Burns sẽ phải đối mặt với một tương lai do đảng Dân chủ chi phối, bầu không khí chính trị sẽ hoàn toàn thay đổi. Khi Burns cố trì hoãn thêm các chính sách nới lỏng bằng lý do "hệ thống ngân hàng đã khá dễ dãi", Nixon thẳng thừng bác bỏ:
"Vấn đề thanh khoản (liquidity problem)? Chỉ là lời lẽ vô nghĩa (just bullshit)."
Không lâu sau, trong một cuộc gọi điện, Burns báo cáo với Nixon: "Chúng tôi đã hạ lãi chiết khấu xuống 4,5%."
Nixon đáp lại:
"Tốt, tốt, quá tốt (Good, good, good)... Anh cứ dẫn dắt họ đi, anh luôn làm như vậy (You can lead 'em. You always have. Just kick 'em in the rump a little)."
Nixon không chỉ gây sức ép về chính sách mà còn thể hiện rõ ràng trong sắp xếp nhân sự. Ngày 24 tháng 12 năm 1971, ông nói với Chánh văn phòng Nhà Trắng George Shultz:
"Anh nghĩ ảnh hưởng của chúng ta với Arthur đã đủ chưa? Ý tôi là, tôi còn có thể gây áp lực lên ông ấy đến đâu nữa?"
"Nếu cần, tôi sẽ gọi ông ấy vào (If I have to talk to him again, I'll do it. Next time I'll just bring him in)."
Nixon còn nhấn mạnh Burns không có quyền quyết định nhân sự Hội đồng Thống đốc FED:
"Ông ấy phải hiểu rõ, giống như Thẩm phán Tòa án Tối cao Burger... Tôi sẽ không để ông ấy chọn người của mình (I'm not going to let him name his people)."
Những đoạn hội thoại này xuất phát từ băng ghi âm Nhà Trắng, minh chứng rõ ràng về việc tổng thống Mỹ gây sức ép hệ thống lên chủ tịch ngân hàng trung ương. Và Burns thực sự đã "làm theo", đồng thời dùng một lý luận để biện hộ cho hành động của mình.
Ông cho rằng chính sách thắt chặt tiền tệ và tỷ lệ thất nghiệp tăng theo sau là vô hiệu trong việc kiềm chế lạm phát lúc bấy giờ, bởi gốc rễ lạm phát nằm ở những yếu tố FED không kiểm soát được, như công đoàn, thiếu hụt lương thực và năng lượng, hay tổ chức OPEC kiểm soát giá dầu.
Từ năm 1971 đến 1972, FED hạ lãi suất, mở rộng cung tiền, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ngắn hạn, giúp Nixon đạt được mục tiêu tái đắc cử.
Nhưng cái giá cho sự "phồn vinh nhân tạo" này nhanh chóng lộ diện.
"Cú sốc Nixon": vòng ngoài FED
Mặc dù FED là cơ quan thực thi chính sách tiền tệ, nhưng vào tháng 8 năm 1971, khi Nixon tuyên bố "tạm ngừng việc quy đổi đô la sang vàng", ông đã phớt lờ sự phản đối của Burns.
Từ ngày 13 đến 15 tháng 8 năm 1971, Nixon triệu tập 15 quan chức chủ chốt họp kín tại trại David, gồm Burns, Bộ trưởng Tài chính Connally và Thứ trưởng phụ trách vấn đề tiền tệ quốc tế lúc đó là Volcker.
Trong cuộc họp, mặc dù ban đầu Burns phản đối việc đóng cửa cửa sổ quy đổi đô la sang vàng, nhưng dưới ý chí chính trị mạnh mẽ của Nixon, hội nghị đã trực tiếp bỏ qua quy trình ra quyết định của FED, đơn phương đưa ra ba quyết định:
Đóng cửa việc quy đổi đô la sang vàng, tạm ngừng quyền quy đổi vàng của các chính phủ nước ngoài;
Áp dụng đóng băng lương và giá trong 90 ngày nhằm kiềm chế lạm phát;
Đánh thuế bổ sung 10% lên tất cả hàng hóa nhập khẩu chịu thuế, nhằm bảo vệ sản phẩm Mỹ khỏi biến động tỷ giá.
Chuỗi biện pháp này, được gọi là "Cú sốc Nixon", phá vỡ nền tảng của hệ thống tiền tệ Bretton Woods được xây dựng năm 1944, khiến vàng tăng giá mạnh và hệ thống tỷ giá toàn cầu sụp đổ.
Ban đầu, việc kiểm soát giá cả trong ngắn hạn đã kiềm chế lạm phát, năm 1972 lạm phát Mỹ bị ghìm ở mức 3,3%. Nhưng đến năm 1973, Nixon dỡ bỏ kiểm soát giá, hậu quả của lượng đô la lưu hành quá mức và mất cân đối cung cầu nhanh chóng bộc lộ. Thêm vào đó là cuộc khủng hoảng dầu mỏ lần thứ nhất bùng phát cùng năm, giá cả bắt đầu tăng vọt.
Nền kinh tế Mỹ ngay lập tức rơi vào tình trạng "kép" hiếm thấy: năm 1973 lạm phát đạt 8,8%, năm 1974 lên tới 12,3%, tỷ lệ thất nghiệp cũng liên tục tăng, hình thành mô hình tắc nghẽn lạm phát điển hình.
Lúc này, Burns tìm cách siết lại chính sách tiền tệ, nhưng ông nhận ra mình đã đánh mất hoàn toàn uy tín.
Sự thỏa hiệp với chính trị và phụ thuộc vào các biện pháp phi tiền tệ đã đặt nền móng cho "đại lạm phát", mãi đến năm 1979 khi Paul Volcker nhậm chức và dùng chính sách tăng lãi suất cực đoan để "dập tắt" lạm phát, FED mới giành lại được danh tiếng độc lập.
Powell tuyệt đối không muốn trở thành Burns kế tiếp
Nhiệm kỳ của Burns để lại mức lạm phát trung bình hàng năm 7%, đồng thời làm suy yếu đáng kể uy tín FED.
Các tài liệu nội bộ FED và băng ghi âm Nixon cho thấy Burns đã đặt nhu cầu chính trị ngắn hạn lên trên ổn định giá cả dài hạn, nhiệm kỳ của ông trở thành bài học tiêu cực về tính độc lập của ngân hàng trung ương.
Một cây viết bình luận tài chính từng đùa:
"Burns không lừa đảo, cũng không giết người, thậm chí chẳng phải ấu dâm... Tội duy nhất ông ấy phạm phải là—hạ lãi suất trước khi lạm phát hoàn toàn được kiểm soát."
Ngược lại, người kế nhiệm Burns là Paul Volcker, dùng lãi suất 19% để "siết chết" lạm phát, dù gây ra suy thoái nghiêm trọng, nhưng lại trở thành hình mẫu anh hùng dẹp lạm phát trong mắt Phố Wall, giới sử kinh tế và công chúng.
Lịch sử chứng minh, người Mỹ có thể tha thứ cho một chủ tịch FED gây ra suy thoái, nhưng sẽ không bao giờ tha thứ cho một chủ tịch châm ngòi cho lạm phát.
Powell hiểu rõ điều này, và tuyệt đối không muốn trở thành người kế nhiệm Burns.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
