Vitalik hiếm hoi tự phê bình: Ethereum đã bỏ lỡ mặt trận thực sự quan trọng

Tác giả: Vitalik Buterin

Biên dịch: TechFlow

Giới thiệu của TechFlow: Đây là một trong những lần hiếm hoi Vitalik công khai tự phê bình. Ông thẳng thắn chỉ ra rằng Ethereum gần như vắng mặt trong nhiều vấn đề xã hội xảy ra trong vài năm qua, đồng thời đề xuất một khuôn khổ mới — “công nghệ nơi trú ẩn” (sanctuary tech).

Bài viết này đại diện cho cuộc thảo luận nội bộ quý giá nhất của cộng đồng Ethereum: Chúng ta thực sự đang xây dựng điều gì, và vì ai?

Toàn văn như sau:

Trong năm qua, rất nhiều người tôi tiếp xúc đều lo ngại về hai điều:

Một là xu hướng phát triển của thế giới: kiểm soát và giám sát của chính phủ, chiến tranh, quyền lực doanh nghiệp và giám sát, suy thoái công nghệ và rác công nghệ do doanh nghiệp tạo ra, mạng xã hội biến thành chiến trường thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và sự đan xen của nó với tất cả các vấn đề nêu trên…

Hai là một thực tế còn đau đớn hơn: dường như Ethereum chưa thực sự cải thiện đời sống con người trong bối cảnh những vấn đề này, ngay cả ở những khía cạnh mà chúng ta quan tâm nhất — như tự do, quyền riêng tư, an toàn trong đời sống số, và khả năng tự tổ chức cộng đồng.

Dễ dàng đồng cảm với vấn đề thứ nhất; tất cả chúng ta đều có thể cùng than thở rằng vẻ đẹp của thế giới đang phai nhạt, bóng tối đang lan rộng, và những kẻ quyền lực vô cảm trên đỉnh cao đang thúc đẩy điều đó. Nhưng thừa nhận vấn đề thì dễ, còn việc thực sự chỉ ra một lối thoát và đề xuất một giải pháp cụ thể để cải thiện hiện trạng lại vô cùng khó khăn.

Vấn đề thứ hai luôn đè nặng lên tâm trí tôi, cũng như trên tâm trí nhiều người Ethereum thông minh và lý tưởng nhất. Việc các đồng tiền meme mang tính chính trị được triển khai trên Solana, hay các ứng dụng cá cược kiểu “kẻ thắng thu hết, kẻ thua mất trắng” chạy trên một blockchain có thời gian tạo khối chỉ 250 mili-giây, cá nhân tôi chưa từng cảm thấy tức giận hay hoảng sợ. Nhưng điều thực sự khiến tôi bất an là: trong những năm gần đây, khi diễn ra các cuộc chiến tranh thông tin mạng quy mô nhỏ, khi quyền lực doanh nghiệp và chính phủ vượt biên giới quốc tế, cũng như trong nhiều vấn đề thực tiễn khác, vai trò của Ethereum lại cực kỳ hạn chế. Vậy đâu là những công nghệ thực sự mang lại giải phóng? Starlink là ví dụ nổi bật nhất; các mô hình ngôn ngữ lớn mã nguồn mở chạy cục bộ là ví dụ thứ hai; Signal là ví dụ thứ ba; còn Community Notes thì tiếp cận vấn đề này từ một góc độ khác.

Một phản ứng thường gặp là: “Đừng mơ mộng nữa, hãy tỉnh táo nhìn nhận thực tế — tài chính mới là sân chơi của chúng ta, cứ tập trung vào đó thôi.” Nhưng cuối cùng thì lập luận này vẫn quá trống rỗng. Tự do và an toàn tài chính đương nhiên rất quan trọng. Thế nhưng rõ ràng, dù một hệ thống tài chính hoàn toàn tự do, mở, chủ quyền và chống lạm phát có được xây dựng thành công, nó cũng chỉ giải quyết được một phần vấn đề; phần lớn nỗi lo sâu sắc nhất của chúng ta về thế giới vẫn sẽ không được giải quyết. Cá nhân tập trung vào tài chính thì không sao, nhưng chúng ta cần trở thành một phần của một tổng thể lớn hơn, và có tiếng nói đối với những vấn đề khác.

Đồng thời, Ethereum không thể sửa chữa toàn bộ thế giới. Ethereum là một “công cụ có hình dạng sai”: vượt quá một giới hạn nhất định, “sửa chữa thế giới” sẽ đồng nghĩa với việc thể hiện quyền lực, giống hơn với một thực thể chính trị tập trung chứ không phải một cộng đồng công nghệ phi tập trung.

Vậy chúng ta có thể làm gì? Tôi cho rằng cộng đồng Ethereum nên xác định vị thế của mình như một phần trong hệ sinh thái “công nghệ nơi trú ẩn”: những công nghệ mã nguồn mở và tự do, giúp con người sống, làm việc, giao tiếp với nhau, quản lý rủi ro, tích lũy của cải, và hợp tác xung quanh những mục tiêu chung — với mục tiêu tối ưu hóa là khả năng chống chịu trước các áp lực bên ngoài.

Mục tiêu không phải là tái thiết thế giới theo hình mẫu Ethereum, không phải biến mọi hoạt động tài chính thành phi trung gian, không phải chuyển toàn bộ quản trị sang DAO, cũng không phải gửi UBI dựa trên blockchain vào “ví phục hồi xã hội” của mọi người. Mục tiêu hoàn toàn ngược lại: phi toàn trị (de-totalization). Nghĩa là giảm mức độ “đặt cược” trong cuộc chiến thiên đường này bằng cách ngăn chặn kẻ chiến thắng giành toàn thắng (tức kiểm soát tuyệt đối người khác), đồng thời ngăn kẻ thất bại chịu toàn bại. Tạo nên những “đảo ổn định kỹ thuật số” giữa thời hỗn loạn. Đảm bảo sự phụ thuộc lẫn nhau không thể bị vũ khí hóa.

Vai trò của Ethereum là tạo ra những “không gian số”, nơi các thực thể khác nhau có thể hợp tác và tương tác với nhau. Các kênh liên lạc có thể thúc đẩy tương tác, nhưng bản thân kênh liên lạc không phải là “không gian”: nó không cho phép bạn tạo ra một đối tượng duy nhất có thể quy định và đại diện cho một cấu trúc xã hội nào đó, vốn thay đổi theo thời gian. Tiền tệ là một ví dụ quan trọng; ví đa chữ ký có thể thay đổi thành viên là ví dụ thứ hai — tính bền vững mà nó thể hiện vượt xa bất kỳ cá nhân hay khóa công khai nào; các thị trường và cấu trúc quản trị là ví dụ thứ ba. Còn rất nhiều ví dụ khác nữa.

Tôi cho rằng đã đến lúc chúng ta cần đầu tư mạnh mẽ hơn với một nhận thức rõ ràng hơn. Đừng cố gắng trở thành Apple hay Google, cũng đừng coi mật mã như một lĩnh vực công nghệ nhằm nâng cao hiệu suất hoặc tăng tính bắt mắt. Thay vào đó, hãy xây dựng phần thuộc về chúng ta trong hệ sinh thái công nghệ nơi trú ẩn — một “không gian số chung không thuộc sở hữu của ai”, vừa hỗ trợ tài chính mở, vừa hỗ trợ nhiều thứ khác nữa. Chủ động xây dựng hệ sinh thái toàn stack: vươn lên trên tới lớp ví và lớp ứng dụng (bao gồm cả AI với vai trò giao diện tương tác), và vươn xuống dưới tới hệ điều hành, phần cứng, thậm chí cả các lớp an ninh vật lý và sinh học.

Nói cho cùng, công nghệ không có người dùng thì hoàn toàn vô giá trị. Nhưng hãy tìm kiếm những người dùng thực sự cần công nghệ nơi trú ẩn — dù là cá nhân hay tổ chức. Tối ưu hóa các ứng dụng như thanh toán, DeFi, mạng xã hội phi tập trung và các ứng dụng khác một cách chính xác cho nhóm người dùng và mục tiêu này — đây chính là điều mà công nghệ tập trung không hề quan tâm. Chúng ta có rất nhiều đồng minh, trong đó có nhiều người nằm ngoài “cộng đồng tiền mã hóa”. Đã đến lúc hợp tác cởi mở và tiến lên phía trước.

Phần bổ sung trả lời

@MarkSmitb Đúng vậy, nhưng nó thực sự mang lại thêm tự do cho con người.

Câu trả lời không phải là phản đối Starlink, mà là ủng hộ ít nhất mười tổ chức với các quan điểm khác nhau cùng xây dựng các hệ thống thay thế tương tự Starlink. Trong điều kiện lý tưởng, ít nhất phải có một hệ thống mã nguồn mở sử dụng các giao thức mở…

@deuce897 Bạn bè ơi, tôi đăng bài trên X thông qua Firefly, và nó sẽ tự động đăng đồng thời lên tất cả các nền tảng mạng xã hội chính.

@hashdag Câu hỏi hay đấy.

Có hai yếu tố ảnh hưởng đến các sự kiện toàn cầu:

1. Ảnh hưởng đến cấu trúc thế giới theo cách không thiên vị bất kỳ tình huống cụ thể nào, nhưng đồng thời mang một định hướng rõ ràng nhằm dẫn tới kết quả lý tưởng (ví dụ như trao quyền cho những nhóm vốn…

@PingChenTW Làm thế nào để hiểu điều này?