Vitalik tuyên bố mạnh tay: Các Layer 2 không đạt tiêu chuẩn trước cuối năm sẽ không còn được coi là mạng lưới lớp hai
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vitalik tuyên bố mạnh tay: Các Layer 2 không đạt tiêu chuẩn trước cuối năm sẽ không còn được coi là mạng lưới lớp hai
Vitalik Buterin cho rằng, nếu đến cuối năm nay vẫn chưa đạt được giai đoạn 1 thì không nên được coi là lớp 2.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả gốc: CHRISTOPHER ROARK
Biên dịch: Alvis, Mars Financial
Theo L2Beat, sáu mạng lớp 2 Ethereum đã đạt đến Giai đoạn 1, trong khi phần lớn các mạng còn lại vẫn đang ở Giai đoạn 0.
Vào ngày 12 tháng 9, đồng sáng lập Ethereum Vitalik Buterin cho biết ông sẽ không còn coi một mạng nào là "lớp 2" nếu đến cuối năm nay nó chưa đạt được “Giai đoạn 1”.
Ông nói: “Thời đại của rollup dựa trên đa chữ ký sắp kết thúc”, và bổ sung rằng, “thời đại của niềm tin mã hóa đã đến”.
Vấn đề mạng có phải là lớp 2 hay không không chỉ đơn thuần là một vấn đề kỹ thuật trong cộng đồng Ethereum.
Nó xác định liệu mạng đó có phụ thuộc vào tính bảo mật của Ethereum hay không, do đó người dùng có thể tin tưởng để bảo vệ tài sản của họ, hay đây là một mạng hoàn toàn độc lập, có thể an toàn hoặc không an toàn.
Sự việc giao thức tài chính phi tập trung Velocore bị tấn công vào ngày 2 tháng 6 khiến mất 2,6 triệu USD đã đẩy vấn đề này lên hàng đầu.
Velocore hoạt động trên mạng Linea, một mạng tuyên bố là lớp 2 Ethereum. Tuy nhiên, đội ngũ phát triển đã nhanh chóng tạm dừng sản xuất khối để ngăn kẻ tấn công rút tiền về Ethereum.
Các nhà phê bình cho rằng, nếu độ an toàn của mạng phụ thuộc vào Ethereum thì việc tạm dừng sản xuất khối như vậy không nên xảy ra. Rốt cuộc, chính quyền không thể tạm dừng Ethereum.
Sau sự kiện này, nhiều nhà phê bình cho rằng hệ sinh thái Ethereum đang tiến bộ quá chậm về mặt phi tập trung hóa.
Một tháng trước khi vụ tấn công Velocore xảy ra, Buterin đã đưa ra nhận xét về chủ đề này. Ông cho rằng tất cả các lớp 2 Ethereum cần phải đạt được “Giai đoạn 1” trước cuối năm 2024. Nếu không đạt được, cộng đồng không nên tiếp tục gọi chúng là “lớp 2”.
Nhưng rốt cuộc Giai đoạn 1 là gì?
Các giai đoạn của quá trình phi tập trung hóa
Thuật ngữ “Lớp 2 Giai đoạn 1” bắt nguồn từ bài đăng của Buterin trên diễn đàn Ethereum Magicians vào ngày 2 tháng 11 năm 2022.
Trong bài viết, Buterin cho rằng các lớp 2 Ethereum vẫn đang ở giai đoạn phát triển sơ khai và không thể kỳ vọng ngay lập tức đạt được mức độ phi tập trung hoàn toàn.
Thay vào đó, nên dành cho các nhà phát triển một khoảng thời gian ân hạn để phát triển đầy đủ các thành phần mạng của họ. Ban đầu, những mạng này sẽ rất tập trung. Nhưng theo thời gian, chúng sẽ trở nên hoàn toàn mở cửa, đảm bảo các giao dịch không bị kiểm duyệt.
Các mạng Giai đoạn 0 tự xưng là lớp 2 hoặc “rollup”, nơi phiên bản nén của mọi giao dịch đều được đăng lên Ethereum.
Bên cạnh đó, nhóm phát triển cung cấp một “nút đầy đủ rollup”, miễn là có dữ liệu giao dịch đầy đủ từ cả hai lớp, nút này có thể tự kiểm tra trạng thái lớp 2. Miễn là nhóm phát triển không chủ động cố gắng ngăn người dùng rút tiền bằng cách đăng một root trạng thái giả mạo lên Ethereum, người dùng có thể tự thoát khỏi mạng mà không cần hỗ trợ từ nhóm.
Tại các rollup Giai đoạn 1, hợp đồng thông minh trên Ethereum chứa “sơ đồ bằng chứng gian lận hoặc bằng chứng tính đúng đắn”, có thể ngăn các nhà phát triển đăng root trạng thái không hợp lệ.
Nếu nhà phát triển cố gắng rút tiền không thuộc về họ hoặc ngăn người dùng rút tiền hợp pháp, các giao dịch đó sẽ thất bại trong điều kiện bình thường.
Tuy nhiên, các nhà phát triển có thể vô hiệu hóa bằng chứng gian lận thông qua phiếu bầu từ ít nhất sáu trong số tám thành viên của Hội đồng Bảo mật. Lỗ hổng này tồn tại để cho phép các nhà phát triển sửa lỗi trong hệ thống bằng chứng gian lận nếu họ phát hiện ra lỗi.
Hơn nữa, ít nhất ba trong số tám thành viên Hội đồng Bảo mật phải đến từ bên ngoài nhóm phát triển, do đó về lý thuyết nhóm phát triển không thể đơn phương vô hiệu hóa các bằng chứng này.
Các nâng cấp mạng cũng phải bị trì hoãn ít nhất bảy ngày trước khi áp dụng, trừ khi được Hội đồng Bảo mật phê duyệt.
Trong hai năm kể từ khi Buterin đăng bài viết, phần lớn các mạng tự xưng là lớp 2 vẫn đang ở Giai đoạn 0 hoặc thấp hơn, dẫn đến những lời chỉ trích rằng toàn bộ hệ sinh thái Ethereum đã không thực hiện được lời hứa của mình.
Tuy nhiên, sáu mạng đã đi ngược lại xu hướng, thành công tiến vào ít nhất Giai đoạn 1.
Các mạng đã đạt Giai đoạn 1
Danh sách L2 Giai đoạn 1, Nguồn: L2Beat
Theo nghiên cứu của nền tảng phân tích blockchain L2Beat, dưới đây là danh sách đầy đủ các mạng tuyên bố là lớp 2 (L2s) và đã đạt đến Giai đoạn 1. Danh sách này được sắp xếp theo tổng giá trị khóa (TVL), mạng có tài sản nắm giữ nhiều nhất đứng đầu.
Arbitrum One
Arbitrum One đã bước vào Giai đoạn 1. Mạng này do 14 trình xác thực vận hành, sử dụng bộ bằng chứng gian lận để xử lý các giao dịch gửi và rút tiền. Nếu trình xác thực cố gắng gửi giao dịch gian lận, các hợp đồng thông minh trên Ethereum sẽ từ chối giao dịch đó, trừ khi các bằng chứng này bị ghi đè rõ ràng.
Bằng chứng gian lận có thể bị Hội đồng An ninh Arbitrum gồm 12 thành viên vô hiệu hóa. Tuy nhiên, theo tài liệu của Arbitrum, không tổ chức nào được phép có hơn ba thành viên trong Hội đồng An ninh. Đội phát triển cũng không được miễn trừ quy định này.
Tổ chức tự trị phi tập trung Arbitrum (ArbitrumDAO) có thể nâng cấp mạng nhưng sẽ bị trì hoãn 12 ngày 8 giờ, trong khi Hội đồng có thể nâng cấp ngay lập tức mà không bị trì hoãn.
Nếu trình sắp xếp (sequencer) Arbitrum ngừng hoạt động, người dùng có thể trực tiếp rút tiền từ mạng Ethereum, nhưng giao dịch rút sẽ bị trì hoãn một ngày sau khi khởi tạo. Theo L2Beat, nếu người dùng không đồng ý với bản nâng cấp do ArbitrumDAO khởi xướng, họ có cửa sổ “rút lui” kéo dài hai ngày. Nếu họ rút trong khoảng thời gian hai ngày này, ArbitrumDAO sẽ không thể tự ngăn cản họ, ngay cả khi DAO bị thao túng hoặc bị kẻ tấn công chiếm quyền.
Tuy nhiên, nếu người dùng không đồng ý với bản nâng cấp do Hội đồng thực hiện thì sẽ không có cửa sổ rút lui vì nâng cấp của Hội đồng gần như tức thì.
Optimism
Ngày 10 tháng 6, Optimism bước vào Giai đoạn 1 nhờ việc triển khai hệ thống chống gian lận “Cannon”. Ngày 17 tháng 8, sau khi phát hiện lỗi trong hệ thống, nó quay trở lại Giai đoạn 0. Tuy nhiên, vào ngày 11 tháng 9, chức năng chống gian lận đã được kích hoạt lại và hiện tại mạng đã quay trở lại Giai đoạn 1.
Nếu trình xác thực Optimism cố gắng xử lý giao dịch gian lận, hệ thống chống gian lận trong hợp đồng thông minh Optimism trên Ethereum sẽ từ chối các giao dịch đó. Các phiếu bầu của Hội đồng có thể vô hiệu hóa các cơ chế này, nhưng không tổ chức nào có đủ ghế để làm điều này nếu không có sự hợp tác của các tổ chức khác.
Theo L2Beat, OptimismDAO không được phép triển khai nâng cấp mạng nếu không có sự đồng ý của Hội đồng. Việc nâng cấp được thực hiện ngay lập tức.
dYdX v3
dYdX v3 là một lớp 2 Ethereum Giai đoạn 1, hoàn toàn độc lập với dYdX v4 dựa trên Cosmos. Nó sử dụng bằng chứng tính đúng đắn dạng zero-knowledge (zero-knowledge validity proofs) để đảm bảo mọi giao dịch rút tiền hợp lệ đều được xử lý và không xử lý các giao dịch rút tiền không hợp lệ.
Các trình xác thực dYdX có thể chặn việc rút tiền bằng cách từ chối đưa giao dịch rút vào khối tối đa trong 14 ngày. Nếu điều này xảy ra, người dùng có thể khởi động “rút tiền cưỡng chế” trên Ethereum sau 14 ngày để lấy lại tiền.
Trong điều kiện bình thường, các nâng cấp bị trì hoãn 9 ngày; nếu bộ điều khiển ưu tiên phê duyệt nâng cấp khẩn cấp thì chỉ trì hoãn 2 ngày. L2Beat cảnh báo rằng nếu quản trị bị kẻ xấu kiểm soát, họ có thể kết hợp chặn rút tiền trong 14 ngày và khởi động nâng cấp hợp đồng trong vòng 9 ngày để ngăn người dùng rút tiền.
Dù vậy, L2Beat vẫn đánh giá dYdX ở Giai đoạn 1 vì thời gian trì hoãn nâng cấp bình thường là 9 ngày, vượt yêu cầu tối thiểu 7 ngày.
ZKsync Lite
ZKsync Lite sử dụng bằng chứng zero-knowledge để xác minh giao dịch, nhóm phát triển bình thường không thể xử lý giao dịch không hợp lệ hoặc ngăn xác nhận giao dịch hợp lệ.
Nếu nhóm phát triển khởi xướng nâng cấp, thì nâng cấp phải mất 21 ngày mới có hiệu lực. Nếu trình xác thực ZKsync từ chối đưa giao dịch rút tiền của người dùng vào khối, người dùng có thể khởi động rút tiền cưỡng chế trên Ethereum và lấy lại tiền trong vòng 14 ngày. Theo báo cáo của L2Beat, thời gian nâng cấp là 21 ngày, mang lại cho người dùng cửa sổ “rút lui” kéo dài 7 ngày.
ZKsync Lite không có chức năng hợp đồng thông minh; nó chuyên dùng cho thanh toán mã hóa.
Ngoài các mạng này, L2Beat còn liệt kê DeGate v1 và Fuel v1 là các mạng đã đạt Giai đoạn 1. Thực tế, các mạng này được xem là “Giai đoạn 2”, tức là phi tập trung hoàn toàn. Tổng TVL của chúng khoảng 51 triệu USD.
Người dùng đồng tình với tiêu chuẩn của Buterin nên tiếp tục gọi các mạng trên là “lớp 2” sau ngày 1 tháng 1, miễn là họ không phản đối một số phân tích của L2Beat.
Bốn Lớp 2 lớn chưa đạt tiêu chuẩn
Bốn mạng lớn hàng đầu hiện không được L2Beat xác định là Giai đoạn 1, hoặc là chưa đáp ứng một trong các tiêu chí cần thiết cho Giai đoạn 1, hoặc vẫn đang được đánh giá.
Tất cả các mạng này đều đã đạt Giai đoạn 0, do đó vẫn có khả năng tiến vào Giai đoạn 1 trước cuối năm nay.
Base
Mạng Base của Coinbase không chạy bằng chứng gian lận. Nó là một phần của siêu chuỗi Optimism, nơi Optimism đã triển khai bằng chứng gian lận. Do đó, việc Base triển khai bằng chứng gian lận là rất đơn giản và có thể đạt Giai đoạn 1 trước cuối năm. Tuy nhiên, đến nay họ vẫn chưa làm điều đó.
Vấn đề Giai đoạn 1 của mạng Base, Nguồn: L2Beat
Blast
L2Beat cho rằng Blast là một mạng “Giai đoạn 0”. Người dùng có thể tự vận hành nút Blast để kiểm tra tính hợp lệ của gửi và rút tiền. Tuy nhiên, phần mềm chỉ cảnh báo khi giao dịch rút tiền không hợp lệ. Người dùng không thể rút tiền trái với ý muốn của cơ quan quản trị Blast.
Blast có thể phát hành bằng chứng gian lận trước cuối năm nay, trong trường hợp đó, nó sẽ tiếp tục được gắn nhãn là “lớp 2” vào năm 2025. Tuy nhiên hiện tại nó chưa đáp ứng tất cả tiêu chí của rollup Giai đoạn 1.
ZKsync Era
Theo Matter Labs, nhà phát triển mạng, ZKsync Era sử dụng bằng chứng zero-knowledge để xác minh gửi và rút tiền. Hiện tại L2Beat đang đánh giá cách hệ thống này hoạt động. ZKsync Era có thể đã ở Giai đoạn 1, hoặc có thể sớm đạt tới Giai đoạn 1.
Ngày 12 tháng 9, đội ngũ công bố một hệ thống quản trị mới, chỉ định các “người bảo vệ” nhằm bảo vệ người dùng trong trường hợp bị tấn công quản trị. Trong thông báo, đội ngũ tuyên bố đang cố gắng hướng tới phi tập trung hoàn toàn ở Giai đoạn 2.
Dù vậy, hiện tại L2Beat vẫn phân loại ZKsync Era là Giai đoạn 0 vì chưa hoàn tất đánh giá các yếu tố Giai đoạn 1 của mạng.
Starknet
Starknet đã triển khai bằng chứng tính đúng đắn zero-knowledge trong hợp đồng thông minh của nó. Tuy nhiên, các bằng chứng này có thể bị các toán tử trong danh sách trắng ghi đè, và người dùng không thể rút tiền mà không có sự cho phép của trình xác thực lớp 2.
Vì Starknet đã triển khai bằng chứng tính đúng đắn, việc áp dụng các tiêu chí khác của mạng Giai đoạn 1 sẽ tương đối đơn giản. Do đó, Starknet có thể đạt Giai đoạn 1 trước ngày 31 tháng 12, nhưng hiện tại vẫn chưa đạt tiêu chuẩn.
Một số mạng nhỏ khác có TVL dưới 600 triệu USD vẫn được xác định là Giai đoạn 0.
Bao gồm Mode, Lisk, Polygon zkEVM, Taiko, Bob, Loopring, Zora, Kroma, Kinto, Paradex, Boba, ZKSpace, v.v.
Tất cả các mạng này đều đã đạt Giai đoạn 0, và một số mạng đã đáp ứng ít nhất một tiêu chí của Giai đoạn 1. Tuy nhiên, chưa có mạng nào đáp ứng tất cả các tiêu chí để đạt Giai đoạn 1.
Scroll và Linea vẫn ở dưới Giai đoạn 0
Theo dữ liệu từ L2Beat, có hai mạng có TVL trên 700 triệu USD, mặc dù tuyên bố đã đạt lớp 2 nhưng thậm chí còn chưa đạt đến Giai đoạn 0.
Đầu tiên là Scroll, với hơn 1,1 tỷ USD tiền mã hóa bị khóa trong các hợp đồng. L2Beat cho biết Scroll “không có phần mềm nút nào có sẵn để tái tạo trạng thái từ dữ liệu L1”, do đó người dùng không thể tự kiểm chứng giao dịch của họ.
Thứ hai là Linea, với hơn 780 triệu USD bị khóa trong hợp đồng. Giống như Scroll, Linea cũng chưa phát triển phần mềm nút công khai để người dùng kiểm tra tính hợp lệ giao dịch.
Các mạng này vừa phù hợp vừa không phù hợp với định nghĩa “lớp 2” mà Buterin ủng hộ cho năm 2025.
Người ủng hộ Ethereum có thể tiếp tục thúc giục các đội ngũ làm cho mạng của họ phi tập trung hơn; nếu họ không làm vậy, ngày càng nhiều người sẽ ngừng gọi họ là lớp 2. Nhưng một số mạng sẽ tiếp tục khẳng định họ đang nỗ lực, trong khi những mạng khác cho rằng điều đó không quan trọng. Chỉ thời gian mới cho chúng ta biết bên nào sẽ chiến thắng về lâu dài.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@Cointelegraph
