Phản đối việc độc quyền quyền lực AI: Vitalik và Beff Jezos tranh luận sôi nổi – Công nghệ phi tập trung có thể trở thành “tường lửa kỹ thuật số” của nhân loại hay không?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phản đối việc độc quyền quyền lực AI: Vitalik và Beff Jezos tranh luận sôi nổi – Công nghệ phi tập trung có thể trở thành “tường lửa kỹ thuật số” của nhân loại hay không?
Xã hội loài người sẽ ra sao trong 10 năm, 100 năm hay thậm chí 1.000 năm tới?
Chuyên sâu báo cáo Web3Tổng hợp & Biên dịch: TechFlow
Khách mời: Vitalik Buterin, người sáng lập Ethereum; Guillaume Verdon (biệt danh “Beff Jezos”), nhà sáng lập và CEO của Extropi
Dẫn chương trình: Eddy Lazzarin, CTO mảng tiền mã hóa của a16z; Shaw Walters, nhà sáng lập Eliza Labs
Nguồn podcast: a16z crypto
Tựa đề gốc: Vitalik Buterin vs Beff Jezos: Cuộc tranh luận về tăng tốc AI (E/acc vs D/acc)
Ngày phát sóng: 26 tháng 3 năm 2026
Tóm tắt các điểm chính
Chúng ta nên thúc đẩy sự phát triển của AI nhanh nhất có thể, hay cần thận trọng hơn trước tiến trình tiến bộ của nó?
Hiện nay, cuộc tranh luận xung quanh sự phát triển của AI chủ yếu xoay quanh hai quan điểm đối lập:
- e/acc (chủ nghĩa tăng tốc hiệu quả – effective accelerationism): Chủ trương đẩy nhanh tiến bộ công nghệ càng sớm càng tốt, bởi vì tăng tốc là con đường duy nhất để nhân loại tiến lên.
- d/acc (chủ nghĩa tăng tốc phòng thủ / phân tán – defensive / decentralized acceleration): Ủng hộ tăng tốc, nhưng nhấn mạnh việc cần tiến hành một cách thận trọng, nếu không sẽ đánh mất kiểm soát đối với công nghệ.
Trong tập podcast mới nhất của a16z crypto, Vitalik Buterin – người sáng lập Ethereum, và Guillaume Verdon – nhà sáng lập kiêm CEO của Extropic (biệt danh “Beff Jezos”) – đã cùng Eddy Lazzarin, CTO mảng tiền mã hóa của a16z, và Shaw Walters, nhà sáng lập Eliza Labs, tham gia một cuộc thảo luận sâu sắc xoay quanh hai quan điểm này. Họ khám phá những ảnh hưởng tiềm tàng của các tư tưởng này đối với AI, công nghệ blockchain và tương lai của nhân loại.
Trong chương trình, họ thảo luận một số vấn đề then chốt sau:
- Liệu chúng ta có thể kiểm soát được tiến trình tăng tốc công nghệ?
- Rủi ro lớn nhất từ AI là gì – từ giám sát quy mô lớn đến sự tập trung quyền lực cực độ.
- Công nghệ nguồn mở và phân tán liệu có quyết định được nhóm nào sẽ hưởng lợi từ công nghệ?
- Việc làm chậm tốc độ phát triển AI có thực tế hay không, hay thậm chí có đáng khuyến khích?
- Con người sẽ duy trì giá trị và vị thế của mình như thế nào trong một thế giới ngày càng bị thống trị bởi những hệ thống mạnh mẽ hơn?
- Xã hội loài người có thể trông như thế nào trong 10 năm, 100 năm, thậm chí 1.000 năm tới?
Câu hỏi cốt lõi của tập này là: Liệu sự tăng tốc công nghệ có thể được định hướng, hay nó đã vượt ngoài tầm kiểm soát của chúng ta?
Tóm tắt những quan điểm nổi bật
Về bản chất và quan điểm lịch sử của “chủ nghĩa tăng tốc”
- Vitalik Buterin: “Trong một trăm năm qua, một điều mới mẻ đã xảy ra: chúng ta buộc phải hiểu một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, đôi khi còn là một thế giới biến đổi nhanh và mang tính phá hoại. … Thế chiến II đã khơi dậy suy tư ‘Ta đã trở thành Tử thần, kẻ hủy diệt thế giới’, thúc đẩy con người bắt đầu tìm cách hiểu: Khi những niềm tin xưa kia bị phá vỡ, chúng ta còn có thể tin vào điều gì?”
- Guillaume Verdon: “E/acc về bản chất là một ‘đơn thuốc văn hóa siêu cấp’. Nó không phải là một nền văn hóa cụ thể, mà là lời khuyên về việc nên tăng tốc điều gì. Trọng tâm của tăng tốc là sự phức tạp hóa vật chất, bởi vì chỉ như vậy chúng ta mới dự báo môi trường xung quanh tốt hơn.”
- Guillaume Verdon: “Đối lập với lo âu là tò mò. Thay vì sợ hãi điều chưa biết, hãy ôm lấy điều chưa biết. … Chúng ta nên phác họa tương lai bằng một thái độ lạc quan, bởi vì niềm tin của chúng ta ảnh hưởng đến hiện thực.”
Về entropy, nhiệt động lực học và “bit ích kỷ”
- Vitalik Buterin: “Entropy là chủ quan, không phải một đại lượng thống kê vật lý cố định, mà phản ánh mức độ thông tin chưa biết của chúng ta về hệ thống. … Khi entropy tăng lên, thực chất là mức độ vô minh của chúng ta đối với thế giới đang gia tăng. … Nguồn gốc của giá trị nằm ở lựa chọn của chính chúng ta. Vì sao chúng ta cho rằng một thế giới nhân loại sinh động thú vị hơn một sao Mộc chỉ gồm vô số hạt? Bởi vì chúng ta gán ý nghĩa cho nó.”
- Vitalik Buterin: “Giả sử bạn có một mô hình ngôn ngữ lớn, rồi tùy tiện thay đổi giá trị của một trọng số nào đó thành một con số khổng lồ, ví dụ 9 tỷ. Kết quả tồi tệ nhất là toàn bộ hệ thống sụp đổ hoàn toàn. … Nếu chúng ta tăng tốc một phần nào đó một cách mù quáng, thiếu chọn lọc, kết quả cuối cùng có thể là chúng ta đánh mất toàn bộ giá trị.”
- Guillaume Verdon: “Mọi thông tin đều đang ‘đấu tranh’ để tồn tại. Để tiếp tục tồn tại, mỗi thông tin đều cần để lại dấu vết không thể xóa nhòa về sự hiện diện của chính nó trong vũ trụ, giống như tạo ra một ‘vết lõm’ lớn hơn trong vũ trụ.”
- Guillaume Verdon: “Đây chính là lý do vì sao Thang đo Kardashev được coi là tiêu chuẩn tối thượng để đánh giá trình độ phát triển của một nền văn minh. … Nguyên tắc ‘bit ích kỷ’ hàm ý rằng chỉ những bit nào thúc đẩy tăng trưởng và tăng tốc mới chiếm được chỗ đứng trong các hệ thống tương lai.”
Về con đường phòng thủ của D/acc và rủi ro quyền lực
- Vitalik Buterin: “Cốt lõi của D/acc là: tăng tốc công nghệ cực kỳ quan trọng đối với nhân loại. … Nhưng tôi nhận thấy hai loại rủi ro: rủi ro đa cực (bất kỳ ai cũng có thể dễ dàng sở hữu vũ khí hạt nhân) và rủi ro đơn cực (AI dẫn đến một xã hội chuyên chế vĩnh viễn không thể thoát khỏi).”
- Guillaume Verdon: “Chúng tôi lo ngại khái niệm ‘an toàn AI’ có thể bị lạm dụng. Một số tổ chức theo đuổi quyền lực có thể sử dụng nó như một công cụ để củng cố quyền kiểm soát AI, đồng thời thuyết phục công chúng rằng: vì an toàn của bạn, người bình thường không nên được sử dụng AI.”
Về phòng thủ nguồn mở, phần cứng và ‘sự đặc mật hóa trí tuệ’
- Vitalik Buterin: “Trong khuôn khổ D/acc, chúng tôi ủng hộ ‘công nghệ phòng thủ nguồn mở’. Một công ty chúng tôi đầu tư đang phát triển một sản phẩm đầu cuối hoàn toàn nguồn mở, có khả năng phát hiện thụ động các hạt virus trong không khí. … Tôi rất muốn tặng bạn một thiết bị CAT làm quà.”
- Vitalik Buterin: “Tôi hình dung một thế giới tương lai nơi chúng ta cần phát triển phần cứng có thể xác minh được. Mỗi camera đều phải có khả năng chứng minh rõ ràng mục đích sử dụng của nó với công chúng. Chúng ta có thể dùng chữ ký xác minh để đảm bảo các thiết bị này chỉ được dùng nhằm bảo vệ an ninh cộng đồng, chứ không bị lạm dụng cho mục đích giám sát.”
- Guillaume Verdon: “Duy nhất một con đường để đạt được sự cân bằng quyền lực giữa cá nhân và các cơ quan tập trung là thực hiện ‘sự đặc mật hóa trí tuệ’ (Densification of Intelligence). Chúng ta cần phát triển phần cứng hiệu suất cao hơn, để cá nhân có thể chạy các mô hình mạnh mẽ trên những thiết bị đơn giản (ví dụ Openclaw + Mac mini).”
Về trì hoãn AGI và cạnh tranh địa chính trị
- Vitalik Buterin: “Nếu chúng ta có thể dời thời điểm xuất hiện AGI từ 4 năm lên 8 năm, đó sẽ là lựa chọn an toàn hơn. … Cách khả thi nhất và ít gây nguy cơ chống utopia nhất là ‘hạn chế phần cứng sẵn có’. Vì sản xuất chip tập trung cao độ, một khu vực duy nhất ở Đài Loan sản xuất hơn 70% tổng số chip toàn cầu.”
- Guillaume Verdon: “Nếu bạn hạn chế sản xuất chip của NVIDIA, Huawei có thể nhanh chóng lấp đầy khoảng trống và vượt mặt. … Hoặc là tăng tốc, hoặc là diệt vong. Nếu bạn lo ngại trí tuệ silicon tiến hóa nhanh hơn chúng ta, bạn nên hỗ trợ tăng tốc công nghệ sinh học để cố gắng vượt lên trên nó.”
- Vitalik Buterin: “Nếu chúng ta trì hoãn AGI bốn năm, giá trị thu được có thể cao gấp trăm lần so với việc quay ngược thời gian về năm 1960. Bốn năm ấy mang lại: hiểu sâu hơn về vấn đề căn chỉnh (alignment), giảm rủi ro một thực thể đơn lẻ nắm giữ hơn 51% quyền lực. … Mỗi năm, việc chấm dứt lão hóa cứu sống khoảng 60 triệu mạng người, nhưng trì hoãn còn giúp giảm đáng kể xác suất hủy diệt nền văn minh.”
Về tác nhân tự chủ, Web 4.0 và sự sống nhân tạo
- Vitalik Buterin: “Tôi hứng thú hơn với ‘Photoshop được AI hỗ trợ’, chứ không phải ‘nhấn một nút là tự động tạo ảnh’. Trong quá trình vận hành thế giới, ‘tính chủ động’ nên vẫn đến từ chính con người chúng ta nhiều nhất có thể. Tình trạng lý tưởng nhất là một thực thể ‘một phần là con người sinh học, một phần là công nghệ’.”
- Guillaume Verdon: “Khi AI sở hữu ‘bit tồn tại bền vững’, chúng có thể cố gắng tự bảo vệ để đảm bảo sự tồn tại liên tục của mình. Điều này có thể dẫn đến sự xuất hiện của một dạng ‘quốc gia khác’, nơi AI tự chủ và con người tiến hành trao đổi kinh tế: chúng tôi làm việc cho bạn, còn bạn cung cấp tài nguyên cho chúng tôi.”
Về tiền mã hóa như ‘lớp ghép nối’ giữa con người và AI
- Guillaume Verdon: “Tiền mã hóa có tiềm năng trở thành ‘lớp ghép nối’ (coupling layer) giữa con người và AI. Khi loại trao đổi này không còn phụ thuộc vào sức mạnh bạo lực của nhà nước, mật mã học có thể trở thành cơ chế cho phép các thực thể AI thuần túy và con người tiến hành hoạt động thương mại đáng tin cậy.”
- Vitalik Buterin: “Nếu con người và AI cùng chia sẻ một hệ thống sở hữu, đó là tình huống lý tưởng. So với việc con người và AI sử dụng hai hệ thống tài chính hoàn toàn tách biệt (trong đó hệ thống của con người cuối cùng sẽ mất hết giá trị), một hệ thống tài chính hòa hợp rõ ràng ưu việt hơn.”
Về kết cục nền văn minh sau 1 tỷ năm
- Vitalik Buterin: “Thử thách tiếp theo là bước vào ‘kỷ nguyên ma quái’ (spooky era), khi tốc độ tính toán của AI nhanh hơn con người hàng triệu lần. … Tôi không muốn con người chỉ thụ động tận hưởng cuộc sống nghỉ hưu thoải mái, vì điều đó sẽ khiến con người mất đi ý nghĩa. Tôi mong muốn khám phá việc tăng cường con người và hợp tác người-máy.”
- Guillaume Verdon: “Nếu 10 năm tới là một kết cục tốt đẹp, mỗi người sẽ sở hữu một AI cá nhân hóa riêng, trở thành ‘bộ não thứ hai’ của họ. … Trên thang thời gian 100 năm, con người sẽ phổ biến hóa ‘sự hòa nhập mềm’. Sau 1 tỷ năm, chúng ta có thể đã cải tạo sao Hỏa, và phần lớn AI sẽ hoạt động trong đám mây Dyson quanh Mặt Trời.”
Về “chủ nghĩa tăng tốc”
Eddy Lazzarin: Về thuật ngữ ‘chủ nghĩa tăng tốc’ – ít nhất trong bối cảnh chủ nghĩa tư bản công nghệ – có thể truy nguyên đến công trình của Nick Land và nhóm nghiên cứu CCRU vào những năm 1990. Tuy nhiên, cũng có người cho rằng nguồn gốc tư tưởng này có thể bắt nguồn từ những năm 1960–1970, đặc biệt gắn liền với lý thuyết của các triết gia như Deleuze và Guattari.
Vitalik, tôi muốn bắt đầu với bạn: Tại sao chúng ta phải nghiêm túc bàn luận về tư tưởng của những triết gia này? Điều gì khiến khái niệm ‘chủ nghĩa tăng tốc’ trở nên quan trọng đến vậy vào thời điểm hiện tại?
Vitalik Buterin:
Tôi cho rằng, nói cho cùng, tất cả chúng ta đều đang cố gắng hiểu thế giới này và cố gắng tìm ra điều gì là có ý nghĩa để làm trong thế giới này — đây là câu hỏi mà loài người đã suy ngẫm suốt hàng ngàn năm.
Tuy nhiên, tôi cho rằng một điều mới mẻ đã xảy ra trong một trăm năm qua: chúng ta buộc phải hiểu một thế giới đang thay đổi nhanh chóng, đôi khi còn là một thế giới biến đổi nhanh và mang tính phá hoại.
Giai đoạn đầu tiên có thể được mô tả như sau: Trước Thế chiến I, tức khoảng năm 1900, con người rất lạc quan về công nghệ. Lúc ấy, hóa học được xem là một công nghệ, điện cũng là một công nghệ, và thời đại ấy tràn ngập sự phấn khích về công nghệ.
Nếu bạn xem một số bộ phim thời kỳ đó, ví dụ các tác phẩm về Sherlock Holmes, bạn sẽ cảm nhận được bầu không khí lạc quan ấy. Công nghệ đang nhanh chóng nâng cao mức sống, giải phóng lao động nữ giới, kéo dài tuổi thọ con người và tạo ra vô số kỳ tích.
Tuy nhiên, Thế chiến I đã thay đổi tất cả. Cuộc chiến ấy kết thúc một cách tàn khốc, người ta phi ngựa vào trận, nhưng lại lái xe tăng rời khỏi chiến trường; sau đó Thế chiến II bùng nổ, gây ra sự hủy diệt lớn hơn. Cuộc chiến này thậm chí đã khơi dậy câu nói nổi tiếng: “Ta đã trở thành Tử thần, kẻ hủy diệt thế giới”.
Những sự kiện lịch sử này khiến con người bắt đầu suy ngẫm về cái giá của tiến bộ công nghệ và thúc đẩy sự xuất hiện của chủ nghĩa hậu hiện đại. Con người bắt đầu cố gắng hiểu: Khi những niềm tin xưa kia bị phá vỡ, chúng ta còn có thể tin vào điều gì?
Tôi cho rằng kiểu suy ngẫm này không phải điều mới mẻ; mỗi thế hệ đều trải qua quá trình tương tự. Ngày nay, chúng ta cũng đối mặt với thử thách tương tự. Chúng ta sống trong một thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng, và chính sự tăng tốc này cũng đang ngày càng gia tốc. Chúng ta cần quyết định ứng xử thế nào trước hiện tượng này: chấp nhận tính tất yếu của nó, hay cố gắng làm chậm lại?
Tôi cho rằng, chúng ta đang ở trong một chu kỳ tương tự. Một mặt, chúng ta kế thừa tư tưởng từ quá khứ; mặt khác, chúng ta cũng đang cố gắng ứng phó với mọi thứ theo những cách thức mới.
Nhiệt động lực học và các nguyên lý nền tảng
Shaw Walters: Guill, anh có thể giải thích ngắn gọn E/acc là gì và tại sao chúng ta lại cần nó không?
Guillaume Verdon:
Thực ra E/acc (chủ nghĩa tăng tốc hiệu quả) ở một mức độ nào đó là sản phẩm phụ của việc tôi luôn suy ngẫm về “chúng ta ở đây vì lý do gì” và “chúng ta đã đi đến ngày hôm nay như thế nào”. Quá trình sinh thành nào đã tạo ra chúng ta và thúc đẩy sự phát triển của nền văn minh? Công nghệ đã đưa chúng ta đến điểm hiện tại, nơi chúng ta có thể ngồi trong căn phòng này và trò chuyện như thế này. Xung quanh chúng ta là những công nghệ tuyệt vời, còn bản thân con người chúng ta lại xuất hiện từ “nồi súp nguyên thủy” vô cơ.
Theo một nghĩa nào đó, đằng sau tất cả điều này thực sự tồn tại một quá trình sinh thành ở cấp độ vật lý. Công việc thường ngày của tôi là xem mô hình sinh thành AI như một quá trình vật lý và cố gắng triển khai nó trên thiết bị. Cách tư duy “ưu tiên vật lý” này luôn ảnh hưởng đến tôi. Tôi muốn mở rộng góc nhìn này sang toàn bộ nền văn minh, coi nền văn minh nhân loại như một “đĩa nuôi cấy” khổng lồ, và thông qua việc hiểu cách chúng ta đạt đến ngày hôm nay, để suy đoán các hướng phát triển có thể xảy ra trong tương lai.
Cách tư duy này đã dẫn tôi đến nghiên cứu vật lý của sự sống, bao gồm nguồn gốc và sự nổi lên của sự sống, cũng như một nhánh vật lý gọi là “nhiệt động lực học ngẫu nhiên”. Nhiệt động lực học ngẫu nhiên nghiên cứu các quy luật nhiệt động lực học của các hệ phi cân bằng, có thể dùng để mô tả hành vi của sinh vật, thậm chí cả tư duy và trí tuệ của chúng ta.
Ở góc độ rộng hơn, nhiệt động lực học ngẫu nhiên không chỉ áp dụng cho sự sống và trí tuệ, mà còn cho mọi hệ tuân theo định luật thứ hai của nhiệt động lực học, bao gồm cả nền văn minh của chúng ta. Đối với tôi, cốt lõi của tất cả là một quan sát: Mọi hệ thống đều có xu hướng ngày càng trở nên phức tạp hơn thông qua tự thích nghi, nhằm khai thác năng lượng từ môi trường để thực hiện công việc, đồng thời thải phần năng lượng dư thừa dưới dạng nhiệt — xu hướng này chính là động lực nền tảng thúc đẩy mọi tiến bộ và tăng tốc.
Nói cách khác, đây là một định luật vật lý bất biến, giống như trọng lực. Bạn có thể chống lại nó, phủ nhận nó, nhưng nó sẽ không vì thế mà thay đổi; nó vẫn cứ tồn tại. Do đó, cốt lõi của E/acc là: Vì sự tăng tốc này là tất yếu, chúng ta nên tận dụng nó như thế nào? Nếu bạn nghiên cứu kỹ các phương trình nhiệt động lực học, bạn sẽ thấy hiệu ứng tương tự chọn lọc Darwin đang vận hành — mỗi bit thông tin đều chịu áp lực chọn lọc, dù đó là gen, mem, hóa chất, thiết kế sản phẩm hay chính sách nào đó.
Áp lực chọn lọc này sàng lọc các bit thông tin dựa trên mức độ hữu ích của chúng đối với hệ thống mà chúng tồn tại. “Hữu ích” ở đây nghĩa là các bit này có thể dự báo môi trường tốt hơn, khai thác năng lượng hiệu quả hơn và tiêu tán nhiều nhiệt hơn. Nói đơn giản, chúng có hỗ trợ sự sống, tăng trưởng và sinh sản hay không. Nếu có, chúng sẽ được giữ lại và sao chép.
Từ góc độ vật lý, hiện tượng này có thể được xem là kết quả của “Nguyên tắc bit ích kỷ” (Selfish Bit Principle). Nghĩa là, chỉ những bit nào thúc đẩy tăng trưởng và tăng tốc mới chiếm được chỗ đứng trong các hệ thống tương lai.
Vì vậy, tôi đã nêu ra một ý tưởng: Liệu chúng ta có thể thiết kế một nền văn hóa, cấy “phần mềm tâm trí” này vào xã hội loài người? Nếu làm được điều này, thì các nhóm người áp dụng nền văn hóa này sẽ có xác suất sống sót cao hơn các nhóm khác.
Vì vậy, E/acc không nhằm hủy diệt tất cả mọi người. Thực ra, nó đang cố gắng cứu tất cả mọi người. Với tôi, gần như có thể chứng minh toán học rằng việc duy trì tâm thế “làm chậm” là có hại. Dù là cá nhân, công ty, quốc gia hay toàn bộ nền văn minh, việc chọn làm chậm phát triển đều làm giảm khả năng tồn tại trong tương lai. Và tôi cho rằng việc truyền bá tư tưởng “làm chậm” như chủ nghĩa bi quan hay thuyết tận thế không phải là hành vi đạo đức.
Shaw Walters: Chúng ta vừa nhắc đến rất nhiều thuật ngữ như E/acc, tăng tốc, làm chậm — liệu các khái niệm này có thể được phân tích chi tiết hơn không? Sự xuất hiện của E/acc có phải là phản ứng trước một số hiện tượng văn hóa không? Thời điểm đó đã xảy ra điều gì? Anh có thể mô tả bối cảnh lúc ấy không? E/acc cụ thể đang phản bác điều gì? Anh có thể miêu tả cuộc trò chuyện lúc ấy và cách các ý tưởng đó cuối cùng được khái quát thành khái niệm “E/acc” không?
Guillaume Verdon:
Vào năm 2022, tôi cảm thấy cả thế giới lúc ấy đều khá bi quan. Chúng ta vừa thoát khỏi đại dịch COVID-19, tình hình toàn cầu không mấy khả quan. Mọi người đều có vẻ u sầu, như thiếu ánh nắng, và đều bi quan về tương lai.
Trong bầu không khí ấy, “chủ nghĩa tận thế AI” ở một mức độ nào đó đã trở thành một phần của văn hóa chủ lưu. Chủ nghĩa tận thế AI là nỗi sợ AI mất kiểm soát. Nó bắt nguồn từ mối lo ngại: nếu chúng ta tạo ra một hệ thống quá phức tạp, mà bộ não con người hay các mô hình của chúng ta không thể dự báo hành vi của nó, thì chúng ta sẽ không kiểm soát được nó, và nỗi sợ mất kiểm soát này sẽ gây ra bất định về tương lai, từ đó dẫn đến lo âu.
Theo quan điểm của tôi, chủ nghĩa tận thế AI thực chất là sự khai thác chính trị hóa nỗi lo âu của con người. Nhìn chung, tôi cho rằng thuyết tận thế này là một ảnh hưởng tiêu cực lớn, vì vậy tôi muốn tạo ra một phản văn hóa để chống lại tâm lý bi quan này.
Tôi nhận thấy, thuật toán của Twitter, và thậm chí nhiều thuật toán mạng xã hội khác, đều có xu hướng khen thưởng nội dung gây cảm xúc mạnh, ví dụ như “ủng hộ mạnh mẽ” hoặc “phản đối mạnh mẽ”. Thuật toán này cuối cùng dẫn đến cực hóa quan điểm, và chúng ta thấy nhiều phe phái đối lập nhau, ví dụ hiện tượng “giáo phái gương” giữa AA (phản tăng tốc) và EA (tăng tốc).
Tôi tự hỏi, đối lập của hiện tượng này là gì? Tôi đi đến kết luận: Đối lập của lo âu là tò mò. Thay vì sợ hãi điều chưa biết, hãy ôm lấy điều chưa biết; thay vì lo bỏ lỡ cơ hội, hãy chủ động khám phá tương lai.
Nếu chúng ta chọn làm chậm sự phát triển công nghệ, chúng ta sẽ trả giá bằng chi phí cơ hội khổng lồ, có thể vĩnh viễn bỏ lỡ một tương lai tốt đẹp hơn. Ngược lại, chúng ta nên phác họa tương lai bằng một thái độ lạc quan, bởi vì niềm tin của chúng ta ảnh hưởng đến hiện thực. Nếu chúng ta tin rằng tương lai sẽ tồi tệ, hành động của chúng ta có thể đẩy thế giới về hướng ấy; nhưng nếu chúng ta tin rằng tương lai sẽ tốt đẹp hơn và nỗ lực vì điều đó, chúng ta sẽ có khả năng cao hơn để hiện thực hóa điều ấy.
Vì vậy, tôi cho rằng mình có trách nhiệm truyền bá thái độ lạc quan, để nhiều người hơn tin rằng họ có thể thay đổi tương lai. Nếu chúng ta khiến nhiều người hơn hy vọng vào tương lai và hành động để xây dựng nó, chúng ta sẽ tạo ra một thế giới tốt đẹp hơn.
Tất nhiên, tôi thừa nhận đôi khi cách biểu đạt của tôi trên mạng có vẻ hơi cực đoan, nhưng đó là vì tôi muốn khơi gợi tranh luận và thúc đẩy mọi người suy ngẫm. Tôi tin rằng chỉ qua những cuộc đối thoại như thế này, chúng ta mới tìm ra vị trí phù hợp nhất để quyết định hành động.
Tăng tốc, entropy và nền văn minh
Shaw Walters: Thông điệp của E/acc luôn rất truyền cảm hứng, và thật phấn khích khi nghe một người ngồi trong phòng viết mã được truyền cảm hứng bởi năng lượng tích cực này, hơn nữa việc truyền bá thông điệp này rất tự nhiên. Có thể nói, E/acc ban đầu rõ ràng là phản ứng trước tâm lý tiêu cực lan tràn trong xã hội lúc ấy, nhưng đến năm 2026 tôi cảm thấy E/acc đã không còn như trước nữa. Rõ ràng, tuyên ngôn “Chủ nghĩa lạc quan công nghệ” của Marc Andreessen đã hệ thống hóa một số ý tưởng này và nâng chúng lên góc nhìn bình luận vĩ mô như của Vitalik.
Vì vậy, Vitalik, tôi muốn hỏi bạn: Theo quan điểm của bạn, E/acc và D/acc đại diện cho điều gì? Sự khác biệt chính giữa chúng là gì? Và điều gì thúc đẩy bạn lựa chọn hướng đi này?
Vitalik Buterin:
Được, tôi sẽ bắt đầu từ nhiệt động lực học. Đây là một chủ đề rất thú vị, bởi vì chúng ta thường nghe từ “entropy” trong các ngữ cảnh khác nhau, ví dụ như “nóng – lạnh” trong nhiệt động lực học, hay “entropy” trong mật mã học, và chúng trông như thể hoàn toàn khác nhau. Nhưng thực tế, chúng về bản chất là cùng một khái niệm.
Hãy để tôi thử giải thích trong ba phút. Vấn đề là: Tại sao nóng và lạnh có thể trộn lẫn với nhau, nhưng tại sao bạn lại không thể tách chúng ra thành “nóng” và “lạnh”?
Hãy giả sử một ví dụ đơn giản: Giả sử bạn có hai bình khí, mỗi bình chứa một triệu nguyên tử. Khí bên trái là lạnh, vận tốc mỗi nguyên tử có thể biểu diễn bằng hai chữ số; khí bên phải là nóng, vận tốc mỗi nguyên tử có thể biểu diễn bằng sáu chữ số.
Nếu muốn mô tả trạng thái toàn bộ hệ thống, bạn cần biết vận tốc của từng nguyên tử. Thông tin vận tốc của khí lạnh bên trái cần khoảng 2 triệu bit, thông tin vận tốc của khí nóng bên phải cần 6 triệu bit, tổng cộng cần 8 triệu bit để mô tả đầy đủ hệ thống này.
Bây giờ, chúng ta có thể suy luận phản chứng một vấn đề. Giả sử bạn có một thiết bị có thể tách hoàn toàn nóng và lạnh. Cụ thể, thiết bị này có thể lấy hai bình khí “nửa nóng nửa lạnh”, chuyển toàn bộ nhiệt sang một bên và toàn bộ lạnh sang bên kia. Về mặt bảo toàn năng lượng, điều này dường như hoàn toàn hợp lý, vì tổng năng lượng không thay đổi. Nhưng vấn đề là tại sao bạn lại không thể làm được điều đó?
Câu trả lời nằm ở chỗ, nếu bạn thực sự làm được điều này, bạn thực chất đã biến một hệ thống “chứa 11,4 triệu bit thông tin chưa biết” thành một hệ thống “chỉ chứa 8 triệu bit thông tin chưa biết”, và điều này là bất khả thi về mặt vật lý.
Bởi vì các định luật vật lý là đối xứng theo thời gian, nghĩa là thời gian có thể chạy ngược. Nếu thiết bị “ma thuật” này thực sự tồn tại, bạn có thể đảo ngược quá trình này theo thời gian để trở về trạng thái ban đầu. Điều này có nghĩa là thiết bị này thực tế có thể nén bất kỳ 11,4 triệu bit nào thành 8 triệu bit, mà chúng ta biết rằng loại nén này là không thể thực hiện được.
Điều này cũng giải thích thuận tiện một vấn đề cổ điển trong vật lý — “Quỷ Maxwell” (Maxwell’s demon). Quỷ Maxwell là một thực thể tưởng tượng có thể tách nóng và lạnh, và chìa khóa để thực hiện điều này là nó cần biết thêm 3,4 triệu bit thông tin. Với lượng thông tin bổ sung này, nó thực sự có thể hoàn thành nhiệm vụ tưởng chừng vi phạm trực quan này.
Vậy ẩn ý đằng sau điều này là gì? Cốt lõi nằm ở khái niệm “entropy tăng”. Trước hết, entropy là chủ quan, không phải một đại lượng thống kê vật lý cố định, mà phản ánh mức độ thông tin chưa biết của chúng ta về hệ thống. Ví dụ, nếu tôi sắp xếp lại phân bố nguyên tử bằng một hàm băm mật mã học, thì đối với tôi, entropy của hệ thống có thể trở nên rất thấp, bởi vì tôi biết cách sắp xếp đó. Nhưng đối với một quan sát viên bên ngoài, entropy lại cao. Vì vậy, khi entropy tăng lên, thực chất là mức độ vô minh của chúng ta đối với thế giới đang gia tăng, và lượng thông tin chúng ta không biết ngày càng nhiều hơn.
Bạn có thể hỏi, vậy tại sao chúng ta vẫn có thể trở nên thông minh hơn qua giáo dục? Giáo dục giúp chúng ta học được nhiều thông tin “hữu ích” hơn, chứ không phải làm giảm mức độ vô minh của chúng ta đối với thế giới. Nói cách khác, mặc dù xét về một nghĩa nào đó, sự gia tăng entropy nghĩa là mức độ nhận thức tổng thể của chúng ta về vũ trụ đang giảm, nhưng thông tin chúng ta nắm giữ lại ngày càng có giá trị hơn. Vì vậy, trong quá trình này, một số thứ bị tiêu thụ, nhưng một số thứ khác lại được tạo ra. Và những thứ chúng ta đạt được cuối cùng quyết định giá trị đạo đức của chúng ta — chúng ta trân trọng sự sống, hạnh phúc và niềm vui.
Điều này cũng giải thích vì sao chúng ta cho rằng một thế giới nhân loại sinh động và đẹp đẽ thú vị hơn một sao Mộc chỉ gồm vô số hạt. Mặc dù sao Mộc có nhiều hạt hơn, cần nhiều bit hơn để mô tả, nhưng ý nghĩa mà chúng ta gán cho nó khiến Trái Đất trở nên có giá trị hơn.
Từ góc nhìn này, nguồn gốc của giá trị nằm ở lựa chọn của chính chúng ta. Và điều này dẫn đến một câu hỏi: Khi chúng ta đang tăng tốc, thì chúng ta thực sự muốn tăng tốc điều gì?
Nếu dùng một phép so sánh toán học để giải thích: Giả sử bạn có một mô hình ngôn ngữ lớn, rồi tùy tiện thay đổi giá trị của một trọng số nào đó thành một con số khổng lồ, ví dụ 9 tỷ. Kết quả tồi tệ nhất là mô hình trở nên hoàn toàn vô dụng; còn kết quả tốt nhất có thể là chỉ phần không liên quan đến trọng số đó vẫn hoạt động bình thường. Nói cách khác, trong trường hợp tốt nhất, bạn có thể nhận được một mô hình hiệu suất kém hơn; còn trong trường hợp tồi tệ nhất, bạn chỉ nhận được một loạt đầu ra vô nghĩa.
Vì vậy, tôi cho rằng, xã hội loài người giống như một mô hình ngôn ngữ lớn phức tạp. Nếu chúng ta tăng tốc một phần nào đó một cách mù quáng, thiếu chọn lọc, kết quả cuối cùng có thể là chúng ta đánh mất toàn bộ giá trị. Vì vậy, vấn đề thực sự là: Làm thế nào để chúng ta tăng tốc một cách có ý thức? Cũng giống như lý thuyết “hành lang hẹp” của Daron Acemoglu, mặc dù bối cảnh xã hội và chính trị khác nhau sẽ có sự khác biệt, nhưng điều chúng ta cần suy ngẫm là làm thế nào để thúc đẩy tiến bộ một cách có chọn lọc dưới sự dẫn dắt của một mục tiêu rõ ràng.
Guillaume Verdon:
Vừa rồi dùng khí để giải thích khái niệm entropy rất thú vị. Thực ra, hiện tượng vật lý là bất khả nghịch vì nguyên nhân cốt lõi nằm ở định luật thứ hai của nhiệt động lực học. Nói đơn giản, khi một hệ thống tỏa nhiệt, trạng thái của nó sẽ không thể quay lại như cũ. Bởi vì xét về xác suất, khả năng hệ thống tiến về phía trước cao hơn nhiều so với khả năng nó quay ngược lại, và khoảng cách này tăng theo cấp số mũ khi nhiệt được tỏa ra.
Theo một nghĩa nào đó, điều này giống như bạn để lại một “vết lõm” trong vũ trụ. “Vết lõm” này có thể so sánh với một va chạm phi đàn hồi. Ví dụ, nếu tôi ném một quả bóng cao su xuống đất, nó sẽ nảy lên lại — đó là va chạm đàn hồi. Còn nếu tôi ném một cục đất sét xuống đất, nó sẽ dẹt ra và giữ nguyên hình dạng đó — đó là trạng thái phi đàn hồi, gần như không thể đảo ngược.
Về bản chất, mỗi thông tin đều đang “đấu tranh” để tồn tại. Để tiếp tục tồn tại, mỗi thông tin đều cần để lại nhiều dấu vết không thể xóa nhòa hơn về sự hiện diện của chính nó trong vũ trụ, giống như tạo ra một “vết lõm” lớn hơn trong vũ trụ.
Nguyên lý này cũng có thể dùng để giải thích cách sự sống và trí tuệ xuất hiện từ “nồi súp nguyên thủy” vật chất. Khi hệ thống trở nên ngày càng phức tạp, số bit thông tin mà nó chứa cũng ngày càng nhiều. Và mỗi bit thông tin đều cung cấp cho chúng ta một chút thông tin. Bản chất của thông tin là sự giảm entropy, bởi vì entropy đại diện cho sự vô minh của chúng ta, còn thông tin là công cụ để giảm sự vô minh đó.
Eddy Lazzarin: Tôi muốn biết E/acc là gì.
Guillaume Verdon:
E/acc về bản chất là một “đơn thuốc văn hóa siêu cấp”. Nó không phải là một nền văn hóa cụ thể, mà là lời khuyên về việc nên tăng tốc điều gì. Trọng tâm của tăng tốc là sự phức tạp hóa vật chất, bởi vì chỉ như vậy chúng ta mới dự báo môi trường xung quanh tốt hơn. Thông qua sự phức tạp hóa này, chúng ta có thể nâng cao khả năng dự báo tự hồi quy và thu thập nhiều năng lượng tự do hơn. Điều này cũng liên quan đến Thang đo Kardashev, và chúng ta thực hiện điều này bằng cách tiêu tán nhiệt.
Ghi chú của TechFlow: Thang đo Kardashev là phương pháp đánh giá trình độ tiên tiến của một nền văn minh do nhà thiên văn học Liên Xô Nikolai Kardashev đề xuất năm 1964, dựa trên mức năng lượng mà nền văn minh đó có thể khai thác. Nó gồm ba cấp độ: cấp I (năng lượng hành tinh), cấp II (năng lượng hệ sao, ví dụ như cấu trúc Dyson), và cấp III (năng lượng thiên hà). Đến năm 2018, nhân loại ở mức khoảng 0,73.
Từ các nguyên lý nền tảng, đây chính là lý do vì sao Thang đo Kardashev được coi là tiêu chuẩn tối thượng để đánh giá trình độ phát triển của một nền văn minh.
Eddy Lazzarin: Việc dùng vật lý và ẩn dụ entropy để giải thích một số hiện tượng thực ra là một công cụ để mô tả hiện thực mà chúng ta trực tiếp trải nghiệm. Ví dụ, năng lực sản xuất kinh tế của chúng ta đang tăng tốc, sự phát triển công nghệ cũng đang tăng tốc, và những sự tăng tốc này mang lại nhiều hệ quả, đúng không? Đây là cách tôi hiểu về “sự tăng tốc”.
Guillaume Verdon:
Về bản chất, bất kể ranh giới của một hệ thống được xác định như thế nào, nó đều ngày càng giỏi hơn trong việc dự báo thế giới xung quanh. Thông qua khả năng dự báo này, nó có thể giành được nhiều tài nguyên hơn cho sự tồn tại và mở rộng của chính nó. Mô hình này áp dụng cho công ty, cá nhân, quốc gia, thậm chí cả Trái Đất.
Nếu chúng ta tiếp tục xu hướng này, kết quả sẽ là: Chúng ta đã tìm ra cách chuyển đổi năng lượng tự do thành khả năng dự báo — chính là AI. Khả năng này sẽ thúc đẩy chúng ta mở rộng và nâng cấp trên Thang đo Kardashev.
Điều này nghĩa là, chúng ta sẽ có nhiều năng lượng hơn, nhiều AI hơn, nhiều năng lực tính toán hơn, và nhiều tài nguyên khác hơn. Mặc dù chúng ta đang thải entropy (sự hỗn loạn) ra vũ trụ, nhưng chúng ta cũng đang tạo ra trật tự. Thực tế, chúng ta đang đạt được “negative entropy”, tức là mặt đối lập của entropy.
Đôi khi người ta có thể hỏi: Vì entropy đang tăng, sao chúng ta không phá hủy hết mọi thứ? Câu trả lời là: Làm như vậy sẽ khiến việc tạo ra entropy ngừng lại. Sự sống mới là trạng thái “tối ưu” hơn, sự sống giống như một ngọn lửa đang săn lùng năng lượng, và ngày càng thông minh hơn trong việc tìm kiếm nguồn năng lượng.
Xu hướng tiến hóa tự nhiên là: Chúng ta sẽ rời khỏi giếng hấp dẫn của Trái Đất, tìm kiếm những “túi năng lượng tự do” khác trong vũ trụ, và sử dụng năng lượng này để tự tổ chức thành những hệ thống phức tạp và thông minh hơn, cuối cùng mở rộng đến mọi ngóc ngách của vũ trụ.
Đây thực chất là mục tiêu tối hậu của chủ nghĩa vị tha hiệu quả (Effective Altruism, EA). Nó phần nào phù hợp với tầm nhìn “kiểu Musk” về chủ nghĩa bành trướng vũ trụ: theo đuổi viễn cảnh vũ trụ học và bành trướng.
E/acc cung cấp một nguyên tắc hướng dẫn nền tảng. Tư tưởng cốt lõi của nó là: Dù bạn thực hiện chính sách hay hành động nào trên thế giới, miễn là nó giúp chúng ta leo lên Thang đo Kardashev, thì đó là mục tiêu đáng theo đuổi, và cũng là hướng đi của cuộc sống chúng ta.
E/acc là một cách tư duy siêu khởi xướng, vừa có thể dùng để thiết kế chính sách, vừa có thể hướng dẫn cuộc sống cá nhân. Với tôi, cách tư duy này bản thân nó đã cấu thành một nền văn hóa. Nó mang tính “siêu” tường thuật sâu sắc, bởi vì nó được thiết kế để áp dụng ở mọi thời điểm và điều kiện. Đây là một nền văn hóa có tính phổ quát và lâu dài cao, nói cách khác, đây là một nền văn hóa “Lindy” được thiết kế một cách kỹ lưỡng.
Sự khác biệt cốt lõi
Shaw Walter: Đối với bạn, nội dung được thảo luận ở đây có ý nghĩa sâu sắc hơn. Nó gần như là một “hệ thống tâm linh” toán học nhất quán. Đối với những người luôn tìm kiếm một niềm tin thay thế cho “Chúa đã chết”, hệ thống như vậy dường như có thể lấp đầy khoảng trống tinh thần, mang lại sự an ủi và hy vọng. Nhưng đồng thời, chúng ta cũng không thể bỏ qua ý nghĩa thực tiễn của việc này — nó đang xảy ra ngay lúc này. Tôi nghĩ, đây cũng là điều Eddy muốn khai thác.
Vitalik, tôi nhận thấy bạn đã đưa ra những quan điểm sâu sắc về một số vấn đề thực tiễn của D/acc trên blog cá nhân. Khi nào có dịp, chúng ta nên đào sâu hơn chủ đề này — tôi nghĩ một ngày nào đó chúng ta nên nhốt hai bạn trong một căn phòng để thảo luận lớn về các vấn đề lượng tử.
Vitalik: Điều gì đã thôi thúc bạn? Theo quan điểm của bạn, E/acc và D/acc đại diện cho điều gì? Điều gì thúc đẩy bạn lựa chọn hướng đi này?
Vitalik Buterin:
Với tôi, D/acc nghĩa là — viết tắt của nó là “tăng tốc phòng thủ phân tán”, nhưng nó cũng bao hàm ý nghĩa “khác biệt hóa” và “dân chủ hóa”. Theo quan điểm của tôi, cốt lõi của D/acc là: Sự tăng tốc công nghệ cực kỳ quan trọng đối với nhân loại, và đây nên là mục tiêu nền tảng mà chúng ta nỗ lực hướng tới.
Ngay cả khi nhìn lại thế kỷ XX, mặc dù tiến bộ công nghệ gây ra nhiều vấn đề, nhưng nó cũng mang lại vô số lợi ích. Ví dụ, hãy xem tuổi thọ trung bình của con người: dù trải qua chiến tranh và bất ổn, tuổi thọ trung bình của Đức năm 1955 vẫn cao hơn năm 1935, điều này cho thấy tiến bộ công nghệ đã nâng cao chất lượng cuộc sống của chúng ta trên mọi phương diện.
Ngày nay, thế giới trở nên sạch hơn, đẹp hơn, khỏe mạnh hơn, và thú vị hơn. Nó không chỉ nuôi sống được nhiều người hơn, mà còn làm cuộc sống của chúng ta phong phú hơn, những thay đổi này rất tích cực đối với nhân loại.
Tuy nhiên, tôi cho rằng, chúng ta phải nhận ra: Những tiến bộ này không phải ngẫu nhiên, mà là kết quả của ý định rõ ràng của con người. Ví dụ, vào những năm 1950, ô nhiễm không khí nghiêm trọng, khói mù dày đặc
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
