Vitalik quyên góp 256 ETH cho 2 ứng dụng trò chuyện bạn chưa từng nghe, rốt cuộc đang đánh cược điều gì?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Vitalik quyên góp 256 ETH cho 2 ứng dụng trò chuyện bạn chưa từng nghe, rốt cuộc đang đánh cược điều gì?
Ông nhấn mạnh: cả hai ứng dụng này đều không hoàn hảo, để đạt được trải nghiệm người dùng và độ an toàn thực sự thì vẫn còn một chặng đường dài phía trước.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: David, TechFlow
Khi bạn thực sự ủng hộ một việc gì đó, cách trực tiếp nhất chính là chi tiền cho nó.
Ngày 26 tháng 11, Vitalik Buterin đã quyên góp mỗi ứng dụng truyền thông riêng tư Session và SimpleX 128 ETH, tổng trị giá khoảng 760.000 USD.
Trong bài đăng trên mạng xã hội, anh viết: Truyền thông mã hóa cực kỳ quan trọng để bảo vệ quyền riêng tư kỹ thuật số; bước tiếp theo then chốt là đạt được việc tạo tài khoản không cần cấp phép và bảo vệ dữ liệu siêu (metadata) riêng tư.
760.000 USD không phải con số nhỏ, nhưng điều khiến người ta tò mò hơn cả lại là hai ứng dụng nhận tiền này.
Session và SimpleX hầu như không có độ nổi tiếng bên ngoài cộng đồng mã hóa, tại sao Vitalik lại chọn đầu tư vào chúng thay vì những công cụ truyền thông riêng tư trưởng thành hơn?
Số tiền quyên góp cũng khá thú vị.
128 không phải con số thuận tiện với con người, nhưng trong hệ nhị phân lại là lũy thừa bậc 7 của 2. Một số thành viên cộng đồng cho rằng đây là cách thể hiện ngầm của Vitalik – đây là khoản đầu tư về cấu trúc bảo mật chứ không phải tiền boa tùy hứng.
Chỉ một ngày trước khi quyên góp, Hội đồng Liên minh Châu Âu vừa đạt được thỏa thuận về đề xuất "Chat Control". Đề xuất này yêu cầu các nền tảng truyền thông phải quét tin nhắn riêng tư của người dùng, bị các nhà vận động quyền riêng tư coi là mối đe dọa trực tiếp đối với mã hóa đầu cuối.
Vitalik chọn thời điểm này để công khai quyên góp, thái độ đã rất rõ ràng: ông cho rằng các giải pháp truyền thông riêng tư hiện tại vẫn chưa đủ, cần phải hỗ trợ những phương án thay thế quyết liệt hơn.
Thị trường dường như cũng hiểu tín hiệu này. Sau khi tin tức được công bố, token SESH của Session tăng từ dưới 0,04 USD lên mức cao nhất khoảng 0,40 USD, tăng hơn 450% trong một tuần.
Chúng ta hãy cùng tìm hiểu nhanh hai ứng dụng này rốt cuộc là gì, và vì sao xứng đáng để Vitalik đặt cược?
Session, dùng DePIN để làm truyền thông riêng tư
Session là một ứng dụng truyền thông mã hóa đầu cuối phi tập trung, ra mắt chính thức năm 2020, hiện có gần 1 triệu người dùng.
Ứng dụng ban đầu do Quỹ Công nghệ Riêng tư Oxen tại Úc phát triển, năm 2024 do luật bảo vệ quyền riêng tư tại Úc siết chặt, nhóm chuyển trụ sở vận hành sang Thụy Sĩ, thành lập Quỹ Công nghệ Session.
Điểm bán hàng cốt lõi của ứng dụng này là「không cần số điện thoại」.
Khi đăng ký, Session sẽ tạo một chuỗi ngẫu nhiên 66 ký tự làm Session ID của bạn, đồng thời cấp cho bạn một bộ cụm từ khôi phục để phục hồi tài khoản. Không liên kết số điện thoại, không xác minh email, không bất kỳ thông tin nào có thể liên hệ đến danh tính thật của bạn.
Về mặt kỹ thuật, Session sử dụng kiến trúc tương tự định tuyến hành tây (onion routing) để đảm bảo riêng tư.
Mỗi tin nhắn bạn gửi đi sẽ được mã hóa ba lớp, lần lượt đi qua ba nút được chọn ngẫu nhiên, mỗi nút chỉ có thể giải mã lớp dành riêng cho nó, không thể thấy toàn bộ lộ trình tin nhắn. Điều này có nghĩa là không một nút đơn lẻ nào có thể biết đồng thời người gửi và người nhận tin nhắn.
Những nút này không phải máy chủ do Session vận hành mà đến từ cộng đồng. Hiện nay có hơn 1.500 nút Session trải rộng ở hơn 50 quốc gia, bất kỳ ai cũng có thể vận hành nút, với điều kiện thế chấp 25.000 token SESH.
Tháng 5 năm 2025, Session hoàn thành một nâng cấp quan trọng, di chuyển từ mạng Oxen vốn phụ thuộc trước đây sang Mạng Session riêng. Mạng mới dựa trên cơ chế đồng thuận Proof-of-Stake, những người vận hành nút tham gia duy trì mạng và nhận phần thưởng bằng cách thế chấp SESH.
Về trải nghiệm thực tế, giao diện của Session không khác nhiều so với các ứng dụng truyền thông phổ biến, hỗ trợ tin nhắn văn bản, tin nhắn thoại, hình ảnh và truyền file, cũng hỗ trợ nhóm trò chuyện mã hóa tối đa 100 người. Cuộc gọi thoại và video hiện vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm.
Một điểm yếu rõ rệt là độ trễ thông báo, do tin nhắn phải đi qua nhiều nút định tuyến, đôi khi việc nhận tin chậm vài giây hoặc lâu hơn so với ứng dụng tập trung. Đồng bộ thiết bị cũng chưa mượt mà, đây là nhược điểm chung của kiến trúc phi tập trung.
SimpleX, mức độ riêng tư cực đoan đến mức không cần cả ID
Nếu nói điểm mạnh của Session là 「không cần số điện thoại」, thì SimpleX còn quyết liệt hơn:
Nó thậm chí không có ID người dùng.
Hầu hết mọi ứng dụng truyền thông hiện nay, dù nhấn mạnh riêng tư đến đâu, đều cấp cho người dùng một dạng định danh nào đó. Telegram dùng số điện thoại, Signal dùng số điện thoại, Session dùng Session ID ngẫu nhiên.
Các định danh này dù không liên hệ đến danh tính thật, vẫn để lại dấu vết: nếu bạn dùng cùng một tài khoản để trò chuyện với hai người, về lý thuyết cả hai người đó có thể xác nhận họ đang nói chuyện với cùng một người.
Cách làm của SimpleX là loại bỏ hoàn toàn định danh này. Mỗi khi bạn thiết lập kết nối với một liên hệ mới, hệ thống sẽ tạo một cặp địa chỉ hàng đợi tin nhắn dùng một lần. Địa chỉ bạn dùng để trò chuyện với A hoàn toàn khác với địa chỉ dùng để trò chuyện với B, không có bất kỳ dữ liệu siêu (metadata) chung nào.
Dù ai đó đồng thời giám sát cả hai cuộc trò chuyện này, họ cũng không thể chứng minh chúng đến từ cùng một người.
Dù ai đó đồng thời giám sát cả hai cuộc trò chuyện này, họ cũng không thể chứng minh chúng đến từ cùng một người.
Do đó, trải nghiệm đăng ký SimpleX cũng khác biệt. Khi mở ứng dụng, bạn chỉ cần nhập một tên hiển thị, không cần số điện thoại, không cần email, thậm chí không cần tạo mật khẩu. Hồ sơ này hoàn toàn lưu trữ trên thiết bị cục bộ của bạn, máy chủ SimpleX không lưu bất kỳ thông tin tài khoản nào của bạn.
Cách thêm liên hệ cũng khác. Bạn cần tạo một liên kết mời dùng một lần hoặc mã QR, gửi cho đối phương, đối phương nhấn vào mới thiết lập kết nối được. Không có chức năng «tìm kiếm tên người dùng để kết bạn», vì đơn giản là không có tên người dùng nào để tìm.
Về kiến trúc kỹ thuật, SimpleX sử dụng Giao thức Truyền thông SimpleX do chính họ phát triển. Tin nhắn được truyền qua các máy chủ trung gian, nhưng những máy chủ này chỉ tạm lưu trữ tin nhắn đã mã hóa, không lưu bất kỳ hồ sơ người dùng nào, cũng không giao tiếp với nhau. Tin nhắn sẽ bị xóa sau khi được gửi đi. Máy chủ không biết bạn là ai, cũng không biết bạn đang trò chuyện với ai.
Thiết kế này rất cực đoan, hoàn toàn hướng tới bảo vệ quyền riêng tư.
Nhân tiện, ứng dụng này đã mở mã nguồn trên Github, tại đây có thêm thông tin.
SimpleX do Evgeny Poberezkin sáng lập năm 2021 tại Luân Đôn. Năm 2022, dự án nhận được vòng gọi vốn hạt giống do Village Global dẫn dắt, Jack Dorsey từng công khai bày tỏ sự công nhận với dự án này. Hiện ứng dụng hoàn toàn mã nguồn mở và đã vượt qua kiểm toán bảo mật của Trail of Bits.
Trải nghiệm thực tế, giao diện SimpleX khá đơn giản, hỗ trợ tin nhắn văn bản, tin nhắn thoại, hình ảnh, file và tin nhắn tự hủy. Tính năng nhóm chat cũng có, nhưng do không có quản lý danh sách thành viên tập trung, trải nghiệm nhóm lớn không tốt bằng ứng dụng truyền thống. Cuộc gọi thoại khả dụng, cuộc gọi video vẫn còn một số vấn đề về độ ổn định.
Một hạn chế đáng chú ý là: do không có ID người dùng thống nhất, nếu bạn đổi thiết bị hoặc mất dữ liệu cục bộ, bạn phải thiết lập lại kết nối với từng liên hệ. Không có chuyện «đăng nhập tài khoản để khôi phục toàn bộ lịch sử trò chuyện».
Đây cũng là cái giá của thiết kế riêng tư cực đoan.
So sánh mô hình kinh doanh của 2 ứng dụng: Thưởng token vs Cố ý phi tài chính hóa
Hai ứng dụng đều làm truyền thông riêng tư, nhưng lựa chọn mô hình kinh doanh hoàn toàn khác biệt.
Session đi theo con đường Web3 điển hình, dùng token để gắn lợi ích của các bên tham gia mạng lại với nhau. SESH là token gốc của Mạng Session, có ba mục đích chính:
-
Yêu cầu thế chấp 25.000 SESH để vận hành nút;
-
Người vận hành nút nhận phần thưởng SESH nhờ cung cấp dịch vụ định tuyến và lưu trữ tin nhắn;
-
Tương lai sẽ có các tính năng trả phí như Session Pro và Dịch vụ Tên Session được thanh toán bằng SESH.
Logic của mô hình này là: người vận hành nút có động lực kinh tế để duy trì sự ổn định của mạng, cơ chế thế chấp làm tăng chi phí vi phạm, lưu thông token mang lại nguồn vốn bền vững cho dự án. Hiện tại lượng SESH lưu thông khoảng 79 triệu, cung tối đa 240 triệu, hơn 62 triệu SESH đang khóa trong Quỹ Phần thưởng Staking làm dự trữ phần thưởng cho nút.
Sau khi Vitalik quyên góp, SESH tăng từ dưới 0,04 USD lên trên 0,20 USD trong vài giờ, vốn hóa từng vượt quá 16 triệu USD. Sự tăng giá này đương nhiên có yếu tố hưởng lợi từ tin nóng, nhưng cũng cho thấy thị trường đang định giá cho câu chuyện 「hạ tầng riêng tư」.
SimpleX chọn hướng hoàn toàn ngược lại. Người sáng lập Evgeny Poberezkin tuyên bố rõ ràng sẽ không phát hành token có thể giao dịch, vì ông cho rằng tính chất đầu cơ của token sẽ khiến dự án lệch khỏi mục tiêu ban đầu.
Hiện tại nguồn vốn của SimpleX đến từ gọi vốn VC và quyên góp người dùng. Vòng hạt giống trước năm 2022 huy động khoảng 370.000 USD, quyên góp từ người dùng tích lũy hơn 25.000 USD. Nhóm dự kiến ra mắt Community Vouchers vào năm 2026 nhằm vận hành bền vững.
Community Vouchers là một loại token hữu ích có giới hạn, có thể hiểu là phiếu sử dụng máy chủ trả trước. Người dùng mua Vouchers để thanh toán chi phí máy chủ cho cộng đồng của mình, số tiền sẽ được chia cho người vận hành máy chủ và mạng SimpleX. Điểm khác biệt then chốt là: các Voucher này không thể giao dịch, không đào trước, không bán công khai, giá mua cố định.
Có vẻ như SimpleX cố tình loại bỏ mọi khả năng đầu cơ tài chính.
Hai con đường đều có ưu nhược điểm riêng. Mô hình token của Session có thể nhanh chóng thu hút người vận hành nút và vốn đầu tư, nhưng cũng khiến dự án đối mặt với biến động giá và rủi ro pháp lý. Thiết kế phi tài chính của SimpleX giữ được sự thuần khiết cho dự án, nhưng nguồn vốn hạn chế, tốc độ mở rộng sẽ chậm hơn.
Đây không chỉ là sự khác biệt về chiến lược kinh doanh, mà còn phản ánh những quan điểm khác nhau về việc «quyền riêng tư nên được tài trợ như thế nào».
Những thách thức chung của truyền thông riêng tư
Vitalik trong bài đăng quyên góp không chỉ nói lời hay. Ông chỉ rõ:
Hai ứng dụng này đều chưa hoàn hảo, để đạt được trải nghiệm người dùng và độ an toàn thực sự, vẫn còn một chặng đường dài phía trước. Những vấn đề ông nêu ra thực ra là những vấn đề cấu trúc của toàn bộ lĩnh vực truyền thông riêng tư.
Thứ nhất là cái giá của sự phi tập trung. Các ứng dụng tập trung truyền tin nhanh, ổn định, trải nghiệm mượt mà vì tất cả dữ liệu đều đi qua cùng một hệ thống máy chủ, có nhiều không gian tối ưu. Một khi chuyển sang phi tập trung, tin nhắn phải nhảy qua nhiều nút độc lập, độ trễ là điều không thể tránh khỏi.
Thứ hai là đồng bộ nhiều thiết bị. Với Telegram hay WhatsApp, đổi điện thoại và đăng nhập lại tài khoản là lịch sử trò chuyện quay trở lại. Nhưng trong kiến trúc phi tập trung, không có máy chủ trung tâm lưu trữ dữ liệu của bạn, đồng bộ nhiều thiết bị phải dựa vào cơ chế đồng bộ khóa đầu cuối, việc triển khai kỹ thuật phức tạp hơn nhiều.
Thứ ba là phòng chống tấn công Sybil và DoS. Các nền tảng tập trung dùng số điện thoại để đăng ký, vốn đã có sẵn một rào cản lọc tài khoản rác và tấn công ác ý. Nếu loại bỏ việc liên kết số điện thoại, làm sao ngăn chặn việc người ta tạo hàng loạt tài khoản giả để quấy rối người dùng hoặc tấn công mạng?
Muốn phi tập trung, phải đánh đổi một số trải nghiệm; muốn đăng ký không cần cấp phép, phải tìm cách khác để chống lạm dụng; muốn đồng bộ nhiều thiết bị, phải cân nhắc giữa riêng tư và tiện lợi.
Vitalik chọn thời điểm này để rót tiền cho hai dự án này, về một mặt nào đó cũng là bày tỏ thái độ: Những vấn đề này đáng được giải quyết, và để giải quyết chúng cần vốn và sự chú ý.
Đối với người dùng thông thường, việc chuyển sang dùng Session hay SimpleX lúc này có thể còn hơi sớm, những điểm yếu về trải nghiệm quả thực tồn tại. Nhưng nếu bạn quan tâm đến quyền riêng tư kỹ thuật số của mình, ít nhất cũng đáng để tải về thử, tìm hiểu mức độ «riêng tư thực sự» có thể đạt tới đâu.
Dù sao đi nữa, khi Vitalik sẵn sàng掏出真金白银 cho một việc, khả năng cao việc đó không chỉ là trò vui cho dân kỹ thuật.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
