Hành trình mới của vàng kỹ thuật số: Khám phá đa dạng hóa hệ sinh thái Bitcoin và đổi mới giao thức
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Hành trình mới của vàng kỹ thuật số: Khám phá đa dạng hóa hệ sinh thái Bitcoin và đổi mới giao thức
Bài viết này sẽ phân tích hệ sinh thái ứng dụng khác của BTC.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả：@YBBCapital Researcher Ac-Core
Lời mở đầu
Khái niệm về Bitcoin lần đầu tiên được Satoshi Nakamoto đưa ra vào ngày 1 tháng 11 năm 2008, và chính thức ra đời vào ngày 3 tháng 1 năm 2009. Sau hàng thập kỷ phát triển ngành công nghiệp, Bitcoin luôn tiến bước vững chắc trên con đường trở thành nơi lưu trữ giá trị và "vàng kỹ thuật số", giá trị của nó đã tăng từ mức từng cần 10.000 Bitcoin để đổi một chiếc pizza lên đến mức vốn hóa hiện tại là 664,22 tỷ USD. Tuy nhiên, xét theo tình hình hiện tại của hệ sinh thái BTC, những gì đang diễn ra mới chỉ là những thử nghiệm nhỏ ban đầu. Ngoài giá trị nội tại của BTC, chúng ta vẫn cần kiên nhẫn khám phá thêm cho tương lai. Bài viết này sẽ phân tích các hệ sinh thái ứng dụng khác của BTC.
Tổng quan về BTC
Năm 2009, một nhà mật mã học có tên Satoshi Nakamoto đã công bố bài luận văn mang tên “Bitcoin: Một hệ thống tiền điện tử điểm-điểm”. Trong bài viết, ông mô tả một hệ thống tiền tệ điện tử sử dụng công nghệ điểm-điểm, cho phép thanh toán trực tuyến được thực hiện trực tiếp từ bên gửi tới bên nhận mà không cần thông qua bất kỳ tổ chức tài chính trung gian nào. Sau đó, Bitcoin dần lan rộng toàn cầu và thu hút sự chú ý rộng rãi. Nó sở hữu ít nhất ba thuộc tính: công nghệ, xã hội học và tài chính.
-
Thuộc tính công nghệ:
Xét về mặt logic công nghệ, giao thức mạng Bitcoin là một giao thức truyền tải phi tập trung, điểm-điểm, có thể hiểu đơn giản là một hệ thống sổ cái công cộng khổng lồ không bị thao túng bởi bên thứ ba và không thể sửa đổi. Hệ thống này dựa vào công nghệ blockchain để ghi lại mọi giao dịch trong cơ sở dữ liệu toàn mạng nhằm đảm bảo không xảy ra tình trạng thanh toán trùng lặp hay gian lận.
-
Thuộc tính xã hội học:
So với Internet hiện nay, bản thân blockchain sử dụng công nghệ sổ cái phân tán, ghi chép các giao dịch số được chia sẻ qua mạng, mang đặc trưng phi tập trung, không thể thay đổi và không thể sửa đổi, từ đó dòng tư tưởng tự do hóa thông tin do thuộc tính Internet mang lại cũng ảnh hưởng đến mọi người. Bitcoin – một loại tiền điện tử hoàn toàn phi tập trung – không phụ thuộc vào bất kỳ cơ quan quyền lực đơn lẻ nào để phát hành, có thể chuyển giá trị xuyên biên giới, đa tiền tệ mà không cần thông qua hệ thống ngân hàng, điều này trao cho nó nhiều hơn các thuộc tính xã hội học nhờ vào sự tự do hóa thông tin và khả năng thanh toán xuyên quốc gia.
-
Thuộc tính tài chính:
Về mặt tài chính, Bitcoin có thể được xem như một tài sản đầu tư dạng "vàng kỹ thuật số" hoặc tài sản kỹ thuật số tiêu chuẩn toàn cầu. So với vàng, Bitcoin có ưu điểm về lượng cung cố định, dễ mang theo, chi phí giao dịch thấp và đối tượng người dùng trẻ hơn, khiến ngày càng nhiều nhà đầu tư cá nhân lẫn các tổ chức đầu tư truyền thống tin tưởng vào giá trị đầu tư của nó. Nhờ vận hành trên nền tảng Internet và lưu thông toàn cầu, trong một số trường hợp cụ thể (như thanh toán xuyên biên giới và phương tiện truyền dẫn trong kinh tế ảo), Bitcoin có thể đóng vai trò là công cụ thanh toán và phương tiện lưu thông hiệu quả, chi phí thấp. Ví dụ, vào tháng 1 năm 2015, Nasdaq lần đầu tiên tham gia lĩnh vực Bitcoin tại Sở giao dịch Chứng khoán New York, gần đây quỹ Grayscale, BlackRock cũng bắt đầu triển khai các quỹ ETF liên quan đến Bitcoin.
Nhìn tổng quan toàn bộ sự phát triển của blockchain hiện nay, so với Ethereum, hệ sinh thái của Bitcoin dường như rất ít dự án. Ngoài mạng Lightning được ra mắt năm 2019 mở ra xu hướng phát triển mới, thì Stacks ra mắt năm 2021, hay Taproot Assets mainnet do Lightning Labs công bố gần đây, cùng với BitVM – hợp đồng Bitcoin đạt tính Turing hoàn thiện – cũng là những điểm sáng hiếm hoi trong hệ sinh thái Bitcoin.
Cục diện mới của hệ sinh thái Bitcoin
BitVM:
Nguồn ảnh: Sách trắng BitVM
Gần đây, Robin Linus, trưởng dự án ZeroSync, đã công bố một cuốn sách trắng mang tên "BitVM: Compute Anything On Bitcoin", gây nên làn sóng thảo luận sôi nổi. BitVM là viết tắt của "Bitcoin Virtual Machine" (Máy ảo Bitcoin). Giải pháp này đề xuất cách thức thực hiện các hợp đồng Bitcoin có tính Turing hoàn chỉnh mà không cần thay đổi sự đồng thuận của mạng Bitcoin, cho phép xác minh mọi hàm tính toán được trên Bitcoin, cho phép các nhà phát triển chạy các hợp đồng phức tạp trên Bitcoin mà không cần thay đổi quy tắc cơ bản của Bitcoin.
Tuy nhiên, như chúng ta đều biết, khả năng lập trình của Bitcoin rất hạn chế. Blockchain tồn tại một tam giác bất khả thi cổ điển: phi tập trung, an toàn và khả năng mở rộng. Trong thiết kế, Bitcoin ưu tiên hai yếu tố đầu tiên và phần nào hy sinh khả năng mở rộng. Bởi vì nó chỉ hỗ trợ ba dạng kịch bản đầu vào: Thanh toán tới khóa công khai (Pay to Public Key), thanh toán tới băm khóa công khai (Pay to Public Key Hash) và kịch bản chữ ký đa khóa (Pay to Script Hash).
-
Thanh toán tới khóa công khai (Pay to Public Key): Hợp đồng này dùng để gửi Bitcoin tới địa chỉ Bitcoin;
-
Thanh toán tới băm khóa công khai (Pay to Public Key Hash): Hợp đồng này dùng để gửi Bitcoin tới địa chỉ Bitcoin;
-
Kịch bản chữ ký đa khóa (Pay to Script Hash): Một dạng ứng dụng của chữ ký đa khóa.
Lý do khả năng lập trình của Bitcoin rất hạn chế nằm ở việc ngôn ngữ Script chỉ hỗ trợ logic đơn giản và một số lượng hạn chế các mã vận hành, do đó không thể phát triển các hợp đồng thông minh phức tạp trên mạng Bitcoin. Chính vì tính không hoàn chỉnh Turing của ngôn ngữ script mà các phép tính tùy ý hoặc vòng lặp không thể thực hiện, từ đó đảm bảo an ninh cao. Khác với việc thực hiện tính toán trực tiếp trên Bitcoin, BitVM chỉ thực hiện việc xác minh tính toán (giống như các giải pháp mở rộng khác mà không làm hỏng hệ thống gốc của Bitcoin). Theo sách trắng, BitVM chủ yếu sử dụng OP-Rollup, bằng chứng gian lận (fraud proof), Taproot Leaf và Bitcoin Script để thực hiện.
Nguồn ảnh: Sách trắng BitVM
Ban đầu, Bitcoin đã đặt ra nhiều giới hạn đối với các tính toán phức tạp và hợp đồng thông minh. BitVM mở rộng theo cách riêng biệt, bao gồm các vai trò chính sau:
-
Người chứng minh và người xác minh: Người đầu tiên tạo bằng chứng dựa trên dữ liệu đầu vào hệ thống, người còn lại xác minh kết quả tính toán nhưng không thể biết nội dung cụ thể, từ đó đảm bảo tính chính xác của kết quả;
-
Tính toán ngoài chuỗi và bằng chứng trên chuỗi: BitVM phải chuyển phần lớn tính toán và mở rộng ra ngoài chuỗi mà không thay đổi sự đồng thuận của Bitcoin, từ đó tăng tính linh hoạt. Về phần gây tranh cãi - bằng chứng trên chuỗi - khi có tranh chấp, người tham gia và người chứng minh sẽ sử dụng một cơ chế kiểm tra tính hợp lệ dữ liệu tương tự như Optimistic Rollup gọi là bằng chứng gian lận để đảm bảo an toàn. Đặc biệt của BitVM là thông qua ma trận địa chỉ Taproot hoặc Taptree để hiện thực các chỉ lệnh chương trình giống mạch nhị phân, kết hợp với nhau để hoàn tất thực thi hợp đồng 【1】.
Nguồn ảnh: Sách trắng BitVM
Tuy nhiên, điều gây tranh cãi là:
BitVM tức là viết "kịch bản đơn giản" vào kịch bản Script của địa chỉ Taproot, coi nó như điều kiện chi tiêu UTXO (xem giải thích bên dưới). Script là kịch bản cơ sở mà mạng Bitcoin hỗ trợ, mặc dù nó cũng là một dạng Output, nhưng các hợp đồng thông minh mà BitVM nói đến chỉ là dùng kịch bản tùy chỉnh "Script" của Output rồi phân tích theo cách tập trung. Điểm khác biệt là một bên được phân tích bởi khối kế tiếp trong mạng Bitcoin, còn bên kia do ai định nghĩa thì người đó phân tích. Để đảm bảo hoạt động bình thường của hợp đồng thông minh, BitVM buộc phải sử dụng Output thay vì Script. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng vận hành theo kiểu tập trung.
Taproot Assets trên Mạng Lightning
Taproot Assets:
Ngày 18 tháng 10 năm 2023, Lightning Labs công bố phiên bản Alpha mainnet của Taproot Assets dựa trên UTXO. Khi mainnet hoàn thiện, mạng Lightning Bitcoin sẽ trở thành một mạng lưới tài sản đa chuỗi chính thống, hướng tới các tổ chức và việc phát hành tài sản, cho phép tạo ra các giao thức ứng dụng giao dịch tức thời, phí thấp và dung lượng lớn thông qua mạng Lightning.
Trong bối cảnh El Salvador công nhận Bitcoin là tiền tệ hợp pháp vào năm 2021, cộng đồng Lightning đã trải qua sự tăng trưởng bùng nổ, người dùng khắp thế giới tận hưởng lợi ích của giao dịch điểm-điểm Bitcoin với thanh toán tức thời, phí thấp và không có trung gian tài chính. Phòng thí nghiệm Lightning liên tục cải thiện dịch vụ, giúp người dùng tích hợp cơ sở hạ tầng Bitcoin để thêm stablecoin vào ứng dụng của họ. Ngoài ra, các nhà phát triển còn thử nghiệm sử dụng các tài sản thế giới thực như vàng, trái phiếu kho bạc Mỹ, trái phiếu doanh nghiệp để thực hiện thanh toán lãi suất theo chương trình. Trong Taproot Assets có hai yếu tố then chốt: mạng Lightning và Taproot.
Nguồn ảnh: Trang web chính thức Lightning Labs
Mạng Lightning:
Hiện tại, tốc độ xử lý giao dịch Bitcoin bị giới hạn ở mức xác nhận mỗi 10 phút, mỗi lần xác nhận xử lý khoảng 2.500 giao dịch. Con số này do cộng đồng và các nhà phát triển Bitcoin cùng thảo luận quyết định. Việc giới hạn tốc độ nhằm bảo vệ tính phi tập trung và an toàn của hệ thống Bitcoin, từ đó đánh đổi phần nào khả năng mở rộng.
Mạng Lightning (Lightning Network) lần đầu tiên được Joseph Poon và Thaddeus Dryja đề xuất vào tháng 2 năm 2015 và phát hành vào tháng 3 năm 2018, là giải pháp mở rộng lớp 2 (Layer2) cho Bitcoin. Nó cho phép các bên tham gia tạo hợp đồng thông minh bên ngoài chuỗi (off-chain) trên Bitcoin, giải quyết vấn đề khả năng mở rộng và phí giao dịch cao của Bitcoin, giúp giao dịch hầu như không mất phí.
Ý tưởng cốt lõi của mạng Lightning rất đơn giản: cho phép tất cả các bên tham gia gửi tiền vào một địa chỉ ví chung bên ngoài chuỗi (hợp đồng thông minh), sau đó ngay lập tức gửi tiền cho một bên khác trong cùng hợp đồng khi thanh toán, chỉ kết quả giao dịch cuối cùng mới được xác nhận trên chuỗi. Mạng Lightning là một nâng cấp lớn đối với giao thức Bitcoin, nhưng cũng đặt ra một vấn đề mới: tính thanh khoản của bên nhận tiền trong các bên tham gia.
Nguồn ảnh: CSDN@mutourend
Taproot
Lý do cốt lõi đằng sau sự đổi mới của Bitcoin là nâng cấp SegWit năm 2017 và nâng cấp Taproot năm 2021. SegWit mở rộng thông lượng Bitcoin bằng cách giới thiệu một trường khối để lưu trữ "dữ liệu chứng minh", tức chữ ký và khóa công khai của giao dịch Bitcoin, nhưng các lỗ hổng tiềm tàng buộc các nhà phát triển giới hạn kích thước dữ liệu này. Nâng cấp Taproot có hai thay đổi rõ rệt:MAST + chữ ký Schnorr, từ đó giải quyết các vấn đề an toàn này và cho phép bỏ giới hạn SegWit cũ【5】.
Các tính năng chính của Taproot Assets:
1. Phát hành stablecoin: Ứng dụng thanh toán phổ biến nhất thế giới, PayPal, sau khi trở thành kênh thanh toán phổ biến, đã phát hành stablecoin đô la Mỹ của riêng mình PYUSD, về bản chất là mở rộng từ kênh thanh toán sang bản thân phương tiện truyền tải giá trị. Taproot Assets cũng có mục tiêu tương tự: tận dụng giá trị nội tại của Bitcoin để cung cấp stablecoin cho người dùng trong thế giới tài chính phi biên giới, ví dụ như bạn có thể tạo một stablecoin mới là taUSD, và sử dụng một giao dịch Bitcoin duy nhất để chuyển BTC và taUSD vào kênh mạng Lightning, từ đó thực hiện các thao tác DeFi. Đây cũng là cốt lõi hoạt động của Taproot Assets trên mạng Lightning;
2. Chế độ Universe đa tầng: Các Universe là kho lưu trữ, lưu giữ mọi thông tin cần thiết để khởi tạo và đồng bộ trạng thái Taproot Asset cụ thể cho ví Taproot Asset. Ngay cả khi máy chủ của nhà phát hành sập, vẫn có thể xác minh tính hợp lệ của tài sản thông qua nhiều máy chủ Universe, không cần phụ thuộc quá mức vào dữ liệu lưu trữ ngoài chuỗi của bên thứ ba;
3. API phát hành và chuộc lại tài sản: Tương tự trái phiếu công ty, có thể tải lên bằng chứng giao dịch hủy lên chuỗi, giúp mỗi người dùng giao dịch các loại tài sản trên Bitcoin dễ dàng như đầu tư cổ phiếu, trái phiếu trong thế giới thực, từ đó phản ánh việc phát hành tài sản thực tế và mở rộng trí tưởng tượng về赛道 RWA. Có thể鑄 nhiều bộ tài sản khác nhau tại các thời điểm khác nhau, duy trì tính thay thế, API hủy tài sản giúp nhà phát hành dễ dàng chuộc lại;
4. Chức năng nhận bất đồng bộ: Cung cấp công cụ cho nhà phát triển thêm định danh tài nguyên thống nhất (URI) vào địa chỉ trên chuỗi;
5. Khả năng mở rộng: Lệnh build-loadtest mới cho phép nhà phát triển kiểm tra tải trọng phần mềm. Có lẽ Lightning chưa phải là giải pháp mở rộng cuối cùng cho Bitcoin, nhưng việc tích hợp trực tiếp với Mạng Lightning để hỗ trợ stablecoin trong thế giới tài chính phi biên giới mang lại không gian tưởng tượng rất lớn.
Giao thức RGB:
RGB là Hiệp hội tiêu chuẩn LNP/BP (Lightning Network Protocol / Bitcoin Protocol), một tổ chức phi lợi nhuận giám sát việc phát triển các lớp của Bitcoin, bao gồm giao thức Bitcoin, giao thức mạng Lightning và các hợp đồng thông minh RGB. Giao thức RGB phù hợp với hệ thống hợp đồng thông minh Bitcoin và mạng Lightning có khả năng mở rộng và bảo mật riêng tư, mục đích là chạy các hợp đồng thông minh phức tạp trên UTXO để đưa vào hệ sinh thái Bitcoin. Tài liệu chính thức mô tả: Bộ giao thức hợp đồng thông minh mở rộng và bảo mật dành cho Bitcoin và mạng Lightning, có thể dùng để phát hành và chuyển giao tài sản cũng như các quyền lợi rộng hơn. Giao thức này dựa trên khái niệm xác minh phía khách hàng (client-side validation) và niêm phong một lần (one-time seal) do Peter Todd đề xuất năm 2016, và là hệ thống hợp đồng thông minh và xác minh phía khách hàng chạy trên lớp thứ hai hoặc ngoài chuỗi của Bitcoin. Để hiểu giao thức RGB, cần nắm bốn nội dung chính sau:
Niêm phong một lần (single-use-seals):
Đơn giản như tên gọi, giống như dán một miếng niêm phong dùng một lần lên đối tượng cần bảo vệ, chỉ có hai trạng thái mở và đóng, nhằm đảm bảo nội dung chỉ được sử dụng một lần, tránh thanh toán kép. So với tài khoản Ethereum, mạng Bitcoin chỉ có địa chỉ ví, trong đó đầu ra giao dịch chưa chi tiêu (Unspent Transaction Output, viết tắt là UTXO) có thể đóng vai trò như miếng niêm phong.
Do đó, trước khi hiểu niêm phong một lần, cần hiểu UTXO là gì. Đây là một mô hình sổ cái, mỗi giao dịch đều tạo ra đầu vào (Input) và đầu ra (Output), trong đó đầu ra giao dịch chuyển tiền là địa chỉ Bitcoin của người nhận và số tiền chuyển, các đầu ra này được lưu trong tập hợp UTXO để ghi lại các đầu ra chưa chi tiêu. Đồng thời một đầu vào trỏ tới đầu ra nào đó trong khối trước, do đó các giao dịch có thể truy vết, vì vậy đầu ra giao dịch Bitcoin có thể được dùng như miếng niêm phong dùng một lần.
Theo giải thích trong tài liệu chính thức RGB, một UTXO có thể được xem như một miếng niêm phong: khi tạo nó, miếng niêm phong được khóa; khi chi tiêu nó, miếng niêm phong được mở. Theo quy tắc đồng thuận Bitcoin, một đầu ra chỉ có thể được chi tiêu một lần. Do đó, nếu dùng nó làm miếng niêm phong, thì động lực đảm bảo thực thi quy tắc đồng thuận Bitcoin cũng sẽ đảm bảo miếng niêm phong này chỉ mở được một lần【2】;
Nguồn ảnh: Tài liệu chính thức RGB tiếng Trung
Xác minh phía khách hàng và cam kết Bitcoin tất định:
Xác minh phía khách hàng là phạm trù do Peter Todd đề xuất năm 2016. Trong cơ chế đồng thuận PoW của Bitcoin, việc xác minh trạng thái không cần tất cả các bên tham gia giao thức phi tập trung thực hiện toàn cục, mà chỉ cần các bên liên quan đến chuyển đổi cụ thể xác minh. Bằng cách sử dụng hàm băm mật mã, v.v., chuyển đổi thành một cam kết Bitcoin ngắn gọn và tất định, cam kết này cần một dạng "bằng chứng công bố (Proof-of-Publication)" và sở hữu ba đặc điểm chính: bằng chứng biên lai, bằng chứng không công bố, bằng chứng thành viên. Tóm lại, OpenTimeStamps có thể được xem là giao thức đầu tiên trong lĩnh vực này, còn RGB là giao thức thứ hai, các giao thức khác cũng có thể tận dụng và sử dụng các chủ đề này, tạo thành một loạt giao thức xác minh phía khách hàng【3】.
RGB tận dụng blockchain Bitcoin để ngăn chặn vấn đề double-spend (chi tiêu kép), bằng cách cam kết chuyển đổi trạng thái RGB, thông qua việc chi tiêu UTXO đang nắm giữ quyền lợi cần chuyển trong một giao dịch Bitcoin cụ thể. Từ đó đạt được mục đích chuyển đổi trạng thái nhiều lần có thể cam kết trong một giao dịch Bitcoin duy nhất, và mỗi chuyển đổi trạng thái chỉ có thể cam kết trong một giao dịch Bitcoin duy nhất (nếu không sẽ xảy ra vấn đề double-spend);
Nguồn ảnh: Tài liệu chính thức RGB tiếng Trung
Tương thích với mạng Lightning:
Khi một chuyển đổi trạng thái được cam kết trong một giao dịch Bitcoin trên website RGB, giao dịch này không cần phải được thanh toán ngay lập tức trên blockchain, vì nó có thể trở thành một phần của kênh thanh toán mạng Lightning, từ đó tận dụng tính bảo mật của kênh này, đồng thời mượn kênh thanh toán Lightning để lưu thông nhiều tài sản số cho RGB;
Nguồn ảnh: Tài liệu chính thức RGB tiếng Trung
Cập nhật phiên bản RGB v0.10:
Theo phân tích của Waterdrip Capital, các thay đổi nâng cấp chủ yếu thể hiện ở sự linh hoạt và an toàn được nâng cấp, liệt kê tóm tắt như sau:
Nguồn ảnh: Waterdrip Capital
Khái niệm RGB đã được đưa ra từ năm 2016, nhưng sau nhiều năm phát triển vẫn chưa được quan tâm và ứng dụng rộng rãi. Nguyên nhân chính có lẽ là do chức năng phiên bản sớm còn hạn chế và ngưỡng học tập dành cho nhà phát triển quá cao. Với sự ra đời của RGB v0.10, liệu tương lai RGB có thể mang lại thêm nhiều không gian tưởng tượng hay không là điều đáng mong đợi.
Các sidechain của Bitcoin: Stacks, Liquid, RSK, Drivechain
Năm 2016, Blockstream đề xuất sidechain gắn kết (pegged sidechain) như một hướng mở rộng Bitcoin. Sidechain thường chỉ các blockchain tối thiểu hóa sự tin cậy, cho phép thanh toán bằng tài sản mã hóa nước ngoài (tài sản gốc của blockchain khác). Lợi ích có ý nghĩa nhất từ sidechain là phát hành tài sản người dùng, hỗ trợ hợp đồng thông minh có trạng thái cho giải pháp DeFi, mở rộng cam kết chuỗi, thanh toán nhanh hơn và bảo mật riêng tư cao hơn.
Stacks:
Nguồn ảnh: Website chính thức Stacks tiếng Việt
Nguyên lý hoạt động cơ bản:
Đầu tiên, giới thiệu về Stacks, mặc dù nó không trực tiếp tự gọi mình là sidechain, nhưng việc xếp nó vào nhóm sidechain vẫn còn gây tranh cãi. Mục tiêu của nó là liên kết với chuỗi Bitcoin thông qua cơ chế đồng thuận Proof of Transfer (PoX) độc đáo, từ đó đạt được mức độ phi tập trung cao và khả năng mở rộng mà không cần gia tăng tác động môi trường bổ sung.
Stacks là một blockchain lớp 2 mã nguồn mở của Bitcoin, mang hợp đồng thông minh và ứng dụng phi tập trung đến Bitcoin. Stacks ban đầu có tên là Blockstack, công việc cơ bản đã bắt đầu từ năm 2013. Kiến trúc công nghệ của Stacks bao gồm lớp cốt lõi và subnet, nhà phát triển và người dùng có thể lựa chọn giữa hai, khác biệt ở chỗ mạng chính cực kỳ phi tập trung nhưng thông lượng thấp, còn subnet mức độ phi tập trung thấp hơn nhưng thông lượng cao hơn.
Nguồn ảnh: Sách trắng Stacks
Lớp cốt lõi Stacks tương tác với lớp Bitcoin dựa trên cơ chế PoX. PoX là một hệ thống Staking tương tự PoS, là một biến thể của Proof of Burn (PoB), cho phép các thợ đào Stacks có quyền khai thác khối bằng cách "đốt" một phần token của họ (tài sản gốc hoặc tiền mã hóa khác). Thông qua "đốt", các thợ đào Stacks có thể khai thác được nhiều khối hơn và kiếm phần thưởng BTC bằng cách giúp đảm bảo an toàn mạng. Quá trình tương tác như sau:
Chứng minh chuyển nhượng yêu cầu các thợ đào gửi Bitcoin tới các bên tham gia khác trong mạng Stacks (trên mạng Bitcoin chứ không phải địa chỉ đốt), do Stacks có thể đọc trạng thái mạng Bitcoin nên có thể xác minh các giao dịch Bitcoin này, sau đó thỏa thuận Stacks sẽ chọn ngẫu nhiên thợ đào chiến thắng cho khối đó và thưởng bằng token gốc STX của Stacks.
Khi tương tác giữa Stacks và Bitcoin, không cần sửa đổi giao thức lớp nền tảng, vì các giao dịch Stacks được gói lại, Bitcoin chỉ đóng vai trò là lớp thanh toán cuối cùng cho Stacks, sau đó được gửi lên Bitcoin để xác minh và xác nhận. Lịch sử khối Stacks sẽ mãi mãi được ghi lại trên blockchain Bitcoin.
Nguồn ảnh: Sách trắng Stacks
Hợp đồng thông minh Clarity:
Stacks sử dụng ngôn ngữ lập trình tên là "Clarity"【4】 để tạo hợp đồng thông minh, được thiết kế riêng cho Stacks nhằm tối ưu hóa tính dự đoán và an toàn. Đồng thời, Clarity được cố ý thiết kế là không hoàn chỉnh Turing để tránh "độ phức tạp Turing". Mã hợp đồng thông minh là công khai, có thể truy cập trực tiếp trên chuỗi, cho phép nhà phát triển kiểm thử mã trước khi chạy bất kỳ hợp đồng thông minh nào, điều này có nghĩa nhà phát triển có thể xây dựng các ứng dụng phi tập trung hưởng lợi từ độ an toàn và ổn định của Bitcoin, đồng thời thêm các chức năng và đặc tính mới. Với Clarity, chúng ta có thể đổi mới những gì trên Stacks và tồn tại những ưu-nhược điểm nào?
Có thể làm gì:
1. Xây dựng ứng dụng phi tập trung trên Bitcoin và di chuyển mảng DeFi;
2. Tạo tài sản gốc trên Stacks.
Ưu điểm:
1. An toàn: Tích hợp thuộc tính an toàn mạnh mẽ của Bitcoin, có khả năng chống tấn công cao;
2. Tính tương tác: Hợp đồng thông minh lớp 1 có thể giao tiếp với các blockchain khác;
3. Khả năng mở rộng: Cơ chế đồng thuận PoX tận dụng Bitcoin để đạt được xác định giao dịch nhanh hơn và khả năng mở rộng cao hơn.
Nhược điểm:
1. Thiết kế kiến trúc độc quyền của nó có một mức độ chi phí học tập và ngưỡng nhất định đối với nhà phát triển, liệu nó có thể phát huy tiềm năng bùng nổ của mình hay không, và quan trọng là liệu có thể thu hút thêm nhiều nhà phát triển từ hệ sinh thái Ethereum và hệ sinh thái MOVE để xây dựng hay không;
2. Việc khai thác STX và Stacking có thể mang lại sự không chắc chắn về mặt quản lý, liệu điều này có ảnh hưởng đến việc phát triển và vận hành mạng lớp 2 hay không cũng đáng suy nghĩ.
Liquid:
Nguồn ảnh: LBTC chính thức
Chuyển sang chủ đề Liquid, nó không chỉ là một sidechain của Bitcoin, mà còn là một mạng lưới thanh toán cho các sàn giao dịch, có thể kết nối các sàn giao dịch tiền mã hóa và tổ chức trên toàn thế giới. Các chức năng cốt lõi bao gồm: thanh toán nhanh, tính riêng tư mạnh, phát hành tài sản số và neo với Bitcoin, từ đó thực hiện giao dịch Bitcoin nhanh hơn và phát hành tài sản số, cho phép các thành viên có thể token hóa tiền pháp định, chứng khoán hoặc thậm chí các loại tiền mã hóa khác.
Giống như RSK, Liquid đều dựa vào cơ chế đa chữ ký liên minh để khóa Bitcoin phát hành dưới dạng tiền tệ gốc trên sidechain, nhưng thiết kế neo thực tế vẫn có sự khác biệt lớn. Hiện tại hai sidechain này có 15 tổ chức chức năng đang hoạt động, Liquid cần 11 chữ ký để phát hành Bitcoin, trong khi RSK cần 8 chữ ký. Liquid dường như ưu tiên an toàn hơn tính sẵn dùng, trong khi RSK ưu tiên tính sẵn dùng hơn an toàn.
Tóm lại, Liquid là một nền tảng sidechain nhằm cung cấp tính thanh khoản chung cho các sàn giao dịch, tập trung vào sự đơn giản của giao thức, an toàn và riêng tư.
RSK:
Nguồn ảnh: Mt Pelerin chính thức
RSK cũng là một sidechain, với token gốc là RBTC, nhằm trở thành nền tảng cho tài chính bao trùm, tập trung vào tài chính phi tập trung (DeFi). RSK là một nền tảng hợp đồng thông minh có trạng thái được đảm bảo bởi các thợ đào Bitcoin, nâng cao giá trị hệ sinh thái Bitcoin bằng cách mở rộng việc sử dụng tiền tệ Bitcoin. Các ứng dụng phi tập trung có thể được viết bằng trình biên dịch Solidity và thư viện chuẩn Web3, từ đó đạt được tính tương thích với Ethereum. Ngoài ra, nó còn có thể mở rộng thanh toán Bitcoin thông qua mạng kênh thanh toán RIF Lumino, cung cấp thêm không gian trên chuỗi và giao dịch ngoài chuỗi.
Mục đích của RSK là giải quyết tập hợp các trường hợp sử dụng rộng hơn, bằng cách áp dụng VM có trạng thái để nâng cao tính cởi mở và khả năng lập trình, tương thích với Ethereum để di chuyển các dApp và công cụ Ethereum sang RSK, trong khi Liquid tập trung vào việc trở thành một công cụ cực kỳ hiệu quả.
Drivechain
Drivechain là một giao thức sidechain mở của Bitcoin, có thể tuỳ chỉnh các loại sidechain khác nhau theo nhu cầu. BIP-300/301 đưa ra triết lý "cho phép các nhà phát triển thêm đặc tính và chức năng vào thế giới Bitcoin mà không cần thực sự sửa đổi mã cốt lõi Bitcoin". Bằng cách tạo một sidechain được bảo đảm an toàn bởi thợ đào Bitcoin, với Bitcoin làm lớp 1 đảm bảo an toàn, thực hiện các trường hợp mở rộng lớp 2 trên sidechain. Cần lưu ý rằng BIP-300 "Ủy thác tỉ lệ băm" (Hashrate Escrows) nén dữ liệu giao dịch 3–6 tháng thành 32 byte thông qua "Container UTXOs", BIP-301 "Khai thác hợp nhất mù" (Blind Merged Mining) giống như RSK, an toàn mạng cũng được duy trì thông qua khai thác hợp nhất.
Thông qua sidechain để tạo ra các ứng dụng blockchain phù hợp với nhu cầu ứng dụng riêng, và Drivechain xem sidechain là lớp 2 để mở rộng, từ đó tránh giới hạn kích thước khối 1MB của Bitcoin. Hiện tại đã có 7 sidechain dựa trên BIP-300 đang được phát triển và tiếp tục thu hút sự tham gia của cộng đồng và người yêu thích Bitcoin, bao gồm (chỉ liệt kê ví dụ, chi tiết xem tại 【6】):
-
Sidechain EVM: EthSide
-
Sidechain tài sản số/tiền màu/NFT: BitAssets
-
Sidechain thông lượng giao dịch cao: Thunder Network
-
Sidechain thị trường dự đoán: Hivemind
-
Sidechain riêng tư: zSide
-
Sidechain DNS phân tán: BitNames
-
Sidechain lưu trữ: Filecoin
Nguồn ảnh: Cộng đồng Asia LayerTwo Labs
Giao thức Ordinals và BRC-20:
UniSat Wallet là một ví plugin Chrome nổi bật trong hệ sinh thái Bitcoin, giúp người dùng lưu trữ, đúc và chuyển BRC-20 token, cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái Bitcoin như mua bán BTC, NFT, tên miền, v.v.
Tóm tắt nguồn gốc BRC-20
Như đã giải thích ở phần UTXO, mỗi giao dịch sẽ tạo ra vô số đầu vào và đầu ra (biến động số dư tăng hoặc giảm), vì mỗi Bitcoin được cấu thành từ đơn vị nhỏ nhất: 100 triệu satoshi (Satoshis) (1 BTC = 10^8), và mỗi satoshi đều có định danh duy nhất và không thể chia nhỏ. Do đó, theo thứ tự (ordinal) của satoshi trong Bitcoin, mỗi satoshi được gán một ý nghĩa cụ thể. Ví dụ, 50 BTC trong mạng có thể biểu thị là: 4.999.999.999 sats.
Nguồn ảnh: Thập Tứ Quân
Mặc dù giao thức Ordinals và BRC-20 tự xưng có đặc điểm quá tập trung và thiếu cơ chế xác minh, nhưng không thể phủ nhận rằng nhờ sức nóng thị trường mà nó đã mang lại nhiều sự chú ý hơn cho hệ sinh thái Bitcoin và lớp 2, một phần nào đó kéo ánh mắt đại chúng một lần nữa trở về Bitcoin.
Tổng kết:
Bitcoin từ ban đầu đã từ bỏ thuộc tính khả năng mở rộng để tăng cường mạnh mẽ tính phi tập trung và an toàn của mạng lưới. Về các vấn đề mở rộng liên quan, Bitcoin với tư cách là mạng lưới blockchain thành công nhất, mang lại sự an toàn tuyệt đối vượt trội, đã mở ra không gian tưởng tượng lớn cho nhiều nhà phát triển và kỹ sư đam mê.
Do đó, những người ủng hộ hệ sinh thái Bitcoin phần lớn chia làm hai phe: bảo thủ và cấp tiến. Phe bảo thủ cho rằng Bitcoin phải giữ tính chất tiền tệ thuần túy, chỉ dùng để lưu trữ giá trị, là "vàng kỹ thuật số" thuần khiết, không cần các hình thức mở rộng khác; phe cấp tiến cho rằng Bitcoin cần được mở rộng để chào đón nhiều ứng dụng bản địa hơn, phát huy tối đa thuộc tính giao dịch của Bitcoin, có
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@YBBCapital
