Giải mã bài nghiên cứu của Consensys: Ethereum có đang ngày càng tập trung hóa?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Giải mã bài nghiên cứu của Consensys: Ethereum có đang ngày càng tập trung hóa?
Mức độ phi tập trung của Ethereum là động và cần những nỗ lực liên tục để duy trì.
Chuyên sâu báo cáo Web3Trong cộng đồng tiền mã hóa, Ethereum đã trở thành một điểm chú ý hàng đầu.
Phi tập trung không chỉ là cam kết cốt lõi của Ethereum mà còn là nguồn gốc chính tạo nên sức hấp dẫn của nó. Tuy nhiên, cùng với quá trình nâng cấp và phát triển của Ethereum, nhóm cộng đồng bắt đầu đặt câu hỏi về mức độ phi tập trung thực sự của hệ thống này.
Những nghi ngại này không phải vô căn cứ; chúng ta thường xuyên bắt gặp những bài viết rời rạc từ nhiều góc độ khác nhau thảo luận về việc "Ethereum đang ngày càng tập trung hóa".
Phi tập trung không chỉ liên quan đến việc phân tán quyền lực và kiểm soát, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chống kiểm duyệt, bảo mật và tính minh bạch của mạng lưới. Do đó, việc tìm hiểu sâu sắc mức độ phi tập trung của Ethereum là điều cực kỳ quan trọng đối với nhà đầu tư, nhà phát triển và người dùng thông thường.
Để làm rõ những lo ngại này, Simon Brown – nhà nghiên cứu thuộc Consensys (công ty mẹ của ví MetaMask) – đã quyết định tiến hành một nghiên cứu chuyên sâu, theo cách thức lý tính, nghiêm ngặt và hệ thống hơn, sử dụng nhiều chỉ số và mô hình để phân tích học thuật, nhằm vén bức màn trạng thái phi tập trung thực tế trên Ethereum.
Do bài luận văn gốc khá dài và đòi hỏi nền tảng học thuật nhất định, TechFlow Research đã biên soạn và tóm tắt nội dung để giúp bạn đọc dễ dàng nắm bắt các luận điểm then chốt.
Bài luận gốc: “Measuring the Concentration of Control in Contemporary Ethereum”
1. Phương pháp luận: Làm thế nào để đo lường mức độ phi tập trung của Ethereum?
Phi tập trung là một khái niệm phức tạp, liên quan đến nhiều chiều kích và khía cạnh. Để đo lường chính xác mức độ phi tập trung của Ethereum, tác giả bài luận – Simon Brown – đã sử dụng nhiều phương pháp thống kê và chỉ số khác nhau nhằm đánh giá tổng hợp.
Trước hết, ông giới thiệu chỉ số Gini – một thước đo thống kê dùng để đánh giá mức độ bất bình đẳng, thường thấy trong các báo cáo về khoảng cách giàu nghèo.
Ở đây, chỉ số này được dùng để đo lường sự phân bố tài nguyên hoặc quyền lực trong mạng lưới. Giá trị chỉ số Gini nằm trong khoảng từ 0 đến 1, trong đó 0 biểu thị sự bình đẳng hoàn toàn và 1 là bất bình đẳng tuyệt đối. Ví dụ, một chỉ số Gini bằng 0.9 cho thấy tài nguyên hoặc quyền lực trong mạng lưới bị tập trung rất cao.
Ngoài chỉ số Gini, các nhà nghiên cứu còn xem xét thêm:
- Chỉ số HHI (Herfindahl-Hirschman Index): Thường dùng để đo mức độ cạnh tranh trong một ngành hoặc lĩnh vực cụ thể;
- Chỉ số Shannon: Nhạy cảm với cả quy mô phân bố và sự đa dạng giữa các giá trị trong phân bố, do đó có thể làm nổi bật những khác biệt mà chỉ số Gini chưa phản ánh được;
- Chỉ số Atkinson: Dựa trên phương pháp phúc lợi xã hội, suy luận lượng tài nguyên cần tái phân phối để đạt được mức độ công bằng nhất định;
- Khoảng cách Jensen-Shannon: Vì nghiên cứu quan tâm đến sự thay đổi theo thời gian của mức độ phi tập trung, phương pháp này được dùng để đo độ tương đồng hoặc khác biệt giữa hai phân bố xác suất (TechFlow ghi chú: nói một cách đơn giản, nó cho biết mức độ tập trung của Ethereum tại các thời điểm trước và sau là giống hay khác nhau đáng kể);
- Hệ số Nakamoto: Là thước đo số lượng thực thể lớn nhất (n) kiểm soát phần lớn tài nguyên hoặc quyền lực trong hệ thống. Ví dụ, nếu 5 thực thể lớn nhất kiểm soát hơn 50% tài nguyên, thì hệ số Nakamoto là 5. Điều này giúp ta hình dung trực quan về mức độ ảnh hưởng của các thực thể chủ chốt trong mạng.
Việc lựa chọn các chỉ số và mô hình trên không phải ngẫu nhiên. Chúng được chọn lọc kỹ lưỡng nhằm đảm bảo phản ánh đầy đủ mọi khía cạnh của tính phi tập trung. Cách tiếp cận đa chiều này giúp đảm bảo tính toàn diện và độ chính xác của kết quả, hỗ trợ các nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn bản chất thật sự về mức độ phi tập trung của Ethereum.
2. Đối tượng nghiên cứu: Chọn những chỉ số nào để thể hiện mức độ phi tập trung của Ethereum?
Để nghiên cứu sâu mức độ phi tập trung của Ethereum, trước tiên cần chọn ra dữ liệu và đối tượng phù hợp – những yếu tố đại diện cho các khía cạnh quan trọng của mạng Ethereum và có thể định lượng ý nghĩa về mức độ phi tập trung.
Khi Ethereum chuyển sang PoS, cùng với sự xuất hiện của các công nghệ mới như MEV và trừu tượng tài khoản (account abstraction), bài luận đã đưa vào xem xét tất cả các khâu và quy trình liên quan trong hệ sinh thái Ethereum, và rút ra danh sách các chỉ số phù hợp để đo mức độ phi tập trung như sau:
-
Dựa trên hệ số Nakamoto nguyên bản:
- Các nút đồng thuận theo client (Consensus nodes by client)
- Các nút đồng thuận theo quốc gia (Consensus nodes by country)
- Các nút thực thi theo client (Execution nodes by client)
- Các nút thực thi theo quốc gia (Execution nodes by country)
- Phân bố tài sản gốc (Distribution of native asset by amount)
- Số lượng ETH được stake bởi các nhóm/staking provider (Amount staked by pool / staking service provider)
-
Các chỉ số liên quan đến PBS:
- PBS (Proposer-Builder Separation) đề cập đến các khối do builder và relay đề xuất, đóng vai trò then chốt trong mạng Ethereum.
- Khối do builder đề xuất (Blocks proposed by builder)
- Khối do relay đề xuất (Blocks proposed by relay)
-
Các chỉ số liên quan đến trừu tượng tài khoản (account abstraction):
- Số lượng thao tác người dùng mỗi bundler (Number of user operations per bundler)
- Số lượng ví mỗi deployer (Number of wallets per deployer)
-
Các chỉ số khác:
- Tỷ lệ lạm phát hiệu quả điều chỉnh theo lượng ETH bị đốt (Effective inflation rate adjusted for burn)
- Tỷ lệ phần trăm tổng cung được stake (Percentage of total supply staked)
- Các rollup lớp 2 theo TVL tương đối (Layer 2 rollups by relative TVL)
Đồng thời, các chỉ số khác nhau cũng được gán trọng số khác nhau.
3. Kết quả và giải thích: Mức độ phi tập trung của Ethereum như thế nào?
Nhà nghiên cứu đã theo dõi Ethereum trong 90 ngày, từ 23/5/2023 đến 23/8/2023. Mục tiêu tổng thể của nghiên cứu là khám phá tính chất động của sự phi tập trung trong Ethereum theo thời gian, chứ không phải một đặc tính tĩnh luôn cân bằng.
A. Thảo luận kết quả
Từ dữ liệu dưới đây có thể thấy rằng khi áp dụng mô hình nghiên cứu lên cùng một bộ dữ liệu, các chỉ số khác nhau lại cho ra các kết quả khác nhau. Lấy ví dụ chỉ số Gini:
- Nút thực thi theo quốc gia: Chỉ số Gini = 0.85
- Nút thực thi theo client: Chỉ số Gini = 0.74
- Nút đồng thuận theo quốc gia: Chỉ số Gini = 0.79
- Nút đồng thuận theo client: Chỉ số Gini = 0.57
- Phân bố tài sản gốc: Chỉ số Gini = 0.91
- Số lượng stake theo nhóm/staking provider: Chỉ số Gini = 0.76
- Khối do builder đề xuất: Chỉ số Gini = 0.78
- Khối do relay đề xuất: Chỉ số Gini = 0.54
- Số lượng thao tác người dùng mỗi bundler: Chỉ số Gini = 0.13
- Số lượng ví mỗi deployer: Chỉ số Gini = 0.03
- Rollup lớp 2 theo TVL tương đối: Chỉ số Gini = 0.87
Các giá trị này được mã hóa màu để dễ đọc, màu càng đỏ thể hiện mức độ tập trung càng cao, màu càng xanh thể hiện mức độ phi tập trung càng lớn.
Rõ ràng có thể thấy rằng ở hai chỉ số là stablecoin và nhóm stake, mức độ tập trung của Ethereum rất cao. Điều này dường như phản ánh đúng thực tế là USDC và USDT chiếm tỷ trọng lớn, cùng với vị trí dẫn đầu của LDO trong thị trường liquid staking.
B. Kết quả dựa trên hệ số Nakamoto nguyên bản
Các nút mạng: Khi các nhà nghiên cứu kiểm tra dữ liệu từ các chỉ số liên quan đến nút mạng theo hệ số Nakamoto (ghi chú: Hệ số Nakamoto đo lường số lượng thực thể lớn nhất kiểm soát tài nguyên hoặc quyền lực trong hệ thống), họ nhận thấy rằng "nút thực thi theo quốc gia" và "nút đồng thuận theo quốc gia" đều duy trì chỉ số Gini tương đối cao lần lượt là 0.85 và 0.79. Điều này có nghĩa là các nút đồng thuận và thực thi này bị tập trung mạnh ở một số quốc gia nhất định.
C. Các chỉ số liên quan đến PBS
PBS đề cập đến các khối do builder và relay đề xuất. Dữ liệu cho thấy, giữa khoảng thời gian 24 giờ đầu và 24 giờ cuối của bộ dữ liệu, số lượng khối do từng builder và relay đề xuất, cũng như mức độ tập trung chung trên thị trường, đã thay đổi đáng kể. Điều này có nghĩa là theo thời gian, mức độ phi tập trung của mạng Ethereum trong giai đoạn này đã tăng lên.
D. Các chỉ số khác
Khi xem xét các rollup theo TVL, chúng ta nhận thấy mức độ tập trung rõ rệt, với chỉ số Gini trung bình 90 ngày là 0.87. Những con số này là hợp lý khi xem xét dữ liệu gốc: một rollup đơn lẻ (Arbitrum One) chiếm 54,3% TVL trong tổng số rollup (giảm từ 64,5% lúc bắt đầu mẫu). Tiếp theo là Optimism với 25,9% TVL. Điều này cho thấy mặc dù có nhiều rollup tồn tại, chỉ hai trong số đó chiếm phần lớn thị phần.
E. Các chỉ số liên quan đến trừu tượng tài khoản
Dữ liệu ở phần này chủ yếu tập trung vào tác động của các bundler ERC-4337. Dữ liệu cho thấy:
- Chỉ số Gini trong 90 ngày của User Operations by Bundler dao động từ 0 đến 1, trung vị là 0.6, độ lệch chuẩn là 0.36.
- Một bundler cụ thể chiếm 76% thị phần trong số 13 bundler đang hoạt động.
Dữ liệu này cho thấy không gian trừu tượng tài khoản vẫn đang ở giai đoạn sơ khai, cơ sở hạ tầng chưa đạt đến mức trưởng thành hay được áp dụng rộng rãi. Ảnh hưởng của các bundler ERC-4337 đến mức độ phi tập trung của mạng vẫn còn hạn chế, do đó mức độ tập trung trung bình là chấp nhận được.
F. Chỉ số tổng quát cho thấy mức độ tập trung tổng thể tăng
Chỉ số tổng quát cung cấp một thước đo cấp cao để đánh giá mức độ phi tập trung của toàn mạng lưới thay đổi như thế nào theo thời gian (23/5/2023 - 17/8/2023).
Chỉ số Gini trên tất cả các chiều đo giảm từ 21% xuống còn 14%, trong khi chỉ số HHI tăng nhẹ từ 7,5% lên 10%.
- Ý nghĩa:
- Giảm chỉ số Gini nghĩa là mức độ phi tập trung tăng lên, hay mức độ tập trung giảm.
- Tăng chỉ số HHI nghĩa là mức độ tập trung tăng lên.
- Kết luận: Tổng hợp hai chỉ số, có thể nói rằng mức độ phi tập trung của mạng Ethereum nhìn chung đã tăng trong giai đoạn này.
4. Kết luận tổng thể và triển vọng tương lai
Sau nghiên cứu chuyên sâu và phân tích dữ liệu, các nhà nghiên cứu đưa ra các kết luận sau về mức độ phi tập trung của Ethereum:
- Mức độ phi tập trung của Ethereum mang tính động: Phi tập trung không phải là đặc tính tĩnh luôn cân bằng, mà là một đặc tính thay đổi theo thời gian. Điều này có nghĩa là khi hệ sinh thái Ethereum phát triển và biến đổi, mức độ phi tập trung cũng sẽ thay đổi tương ứng.
- Các chiều đo khác nhau cho thấy mức độ tập trung khác nhau: Ví dụ, các nút thực thi và đồng thuận theo quốc gia và client cho thấy mức độ tập trung khác nhau. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc sử dụng nhiều phương pháp để đo lường sự phi tập trung.
- Một số bộ phận cho thấy mức độ tập trung cao: Ví dụ, trong các rollup theo TVL, Arbitrum One và Optimism chiếm phần lớn thị phần, cho thấy sự tập trung rõ rệt.
- Cần nỗ lực liên tục để duy trì tính phi tập trung: Kết quả nghiên cứu cho thấy rõ ràng hệ sinh thái Ethereum tồn tại các yếu tố tập trung quyền kiểm soát, có thể ít hơn nhiều so với kỳ vọng của cộng đồng. Điều này có nghĩa rằng để duy trì mức độ phi tập trung lành mạnh, cần có những nỗ lực liên tục.
Triển vọng tương lai
Khi hệ sinh thái Ethereum tiếp tục phát triển, các thành phần và cơ sở hạ tầng tổng thể cũng sẽ thay đổi. Điều này có nghĩa là để đảm bảo tính phi tập trung, cộng đồng cần liên tục giám sát và đánh giá mức độ phi tập trung, đồng thời thực hiện các biện pháp cần thiết để duy trì sự lành mạnh và ổn định.
Hơn nữa, khi các công nghệ và giải pháp mới xuất hiện, có thể sẽ có thêm các chiều đo và phương pháp mới được bổ sung vào đánh giá phi tập trung. Điều này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải liên tục cập nhật và hoàn thiện mô hình của mình để đảm bảo tính chính xác và phù hợp.
Nhìn chung, tính phi tập trung không chỉ là một thách thức kỹ thuật, mà còn là trách nhiệm chung của cộng đồng và hệ sinh thái. Chỉ qua những nỗ lực và hợp tác liên tục, chúng ta mới có thể đảm bảo tính phi tập trung của Ethereum và thành công lâu dài của nó.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
