Dữ liệu tiết lộ cuộc cạnh tranh chuỗi công khai mới: Ai có thể vượt mặt Ethereum?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Dữ liệu tiết lộ cuộc cạnh tranh chuỗi công khai mới: Ai có thể vượt mặt Ethereum?
Trong các L1 mới hiện nay, Solana là ứng cử viên sáng giá nhất có khả năng vượt mặt Ethereum.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: STEVEN SHI
Biên dịch: TechFlow
Kể từ khi Ethereum ra đời, các blockchain lớp 1 (L1) đã trở thành một trong những lĩnh vực đầu tư phổ biến nhất trong tiền mã hóa. Trong số 20 loại tiền mã hóa hàng đầu về vốn hóa thị trường, hơn một nửa là token gốc của các blockchain L1. Thực tế, khái niệm "chuỗi công khai mới" (alt L1) từng là một phần quan trọng trong chu kỳ áp dụng vào các năm 2017 và 2021. Do nhu cầu lớn về không gian khối trên Ethereum, nhiều nhà đầu tư và người dùng đã đổ xô sang các L1 mới với dung lượng cao hơn và phí thấp hơn.
Tuy nhiên, vài năm sau khi khái niệm alt L1 đạt đỉnh vào năm 2021, Ethereum vẫn là blockchain L1 thống trị thực tế. Nhiều L1 khác trông giống như những thành phố ma, tăng trưởng người dùng đình trệ hoặc suy giảm.
Dù vậy, các L1 mới vẫn tiếp tục xuất hiện. Aptos và Sui là hai L1 lớn được ra mắt trong năm qua, hiện có tổng định giá vượt quá 12 tỷ USD. Ngoài ra, còn có một số dự án sắp ra mắt, trong đó một vài dự án đã đạt định giá hàng chín đến mười chữ số trong vòng gọi vốn riêng. Hơn nữa, một số L1 hiện hữu vẫn sở hữu cộng đồng mạnh mẽ, tin rằng họ có thể phát triển để cạnh tranh với Ethereum.
Tranh luận về alt L1 vẫn còn tồn tại. Vì vậy, chúng tôi muốn trả lời một câu hỏi thường xuyên được độc giả đặt ra: Có bất kỳ blockchain lớp 1 nào có thể vượt qua Ethereum không?
Tổng quan về L1
Để giải đáp câu hỏi này, chúng tôi xem lại lịch sử của L1 cũng như vị thế dẫn đầu của Ethereum. Trong báo cáo này, chúng tôi giới hạn phạm vi L1 ở các blockchain hợp đồng thông minh phi tập trung, mở rộng theo nghĩa rộng — còn được gọi là "kẻ giết ETH".
Sự nổi lên của L1 bắt nguồn từ những hạn chế của Bitcoin. Mục đích ban đầu của Bitcoin là hoạt động hiệu quả như một hệ thống tiền điện tử ngang hàng đáng tin cậy. Khi Bitcoin dần được công nhận như một hình thức tiền tệ hợp pháp, các nhà phát triển bắt đầu thử nghiệm tạo ra các ứng dụng phi tập trung như tiền kỹ thuật số thay thế trên nền tảng Bitcoin. Tuy nhiên, do ngôn ngữ kịch bản hạn chế của Bitcoin và tầng lớp cộng đồng không muốn thêm các tính năng phức tạp vào mạng lưới, Bitcoin không phù hợp để hỗ trợ việc phát triển các ứng dụng khác. Nhiều nỗ lực trước đây nhằm xây dựng ứng dụng trên Bitcoin đều bị đình trệ.
Việc ra mắt Ethereum đã lấp đầy khoảng trống này. Đây là blockchain đầu tiên được công nhận rộng rãi với ngôn ngữ lập trình hoàn chỉnh Turing, mở rộng đáng kể không gian thiết kế cho blockchain phi tập trung.
Giống như Bitcoin, văn hóa cốt lõi của Ethereum đặt tính phi tập trung lên trên khả năng mở rộng. Do đó, khi mức độ áp dụng của Ethereum tăng lên, ví dụ như trong cơn sốt ICO năm 2017 hay DeFi Summer 2020-2021, mạng lưới nhanh chóng đạt tới giới hạn thông lượng. Mạng có thể bị tắc nghẽn trong vài giờ, phí Gas tăng vọt, khiến nhiều người dùng không thể chịu nổi. Đôi khi, một giao dịch chuyển token đơn giản có thể mất đến 150 USD phí. Các nhà phát triển không muốn tăng giới hạn thông lượng vì lo ngại rủi ro "sự lan truyền tập trung hóa" trong giao thức.
Do đó, khi Ethereum gặp phải vấn đề về khả năng mở rộng, cơn sốt về chuỗi công khai mới bắt đầu xuất hiện. Trong thời kỳ bùng nổ ICO, các blockchain như EOS, Tezos và Cardano huy động hàng trăm triệu đô la Mỹ, hứa hẹn kiến trúc L1 nhanh hơn. Năm 2021, mô hình này cũng xảy ra ở mức độ nhỏ hơn. Như biểu đồ dưới đây cho thấy, đỉnh điểm gây quỹ của L1 trùng khớp với sự gia tăng mạnh mẽ trong việc áp dụng tiền mã hóa.
Hiện trạng thị trường
Mặc dù đã có hàng trăm đối thủ cạnh tranh L1 kể từ khi Ethereum ra đời, Ethereum vẫn được coi là L1 tiêu chuẩn thực tế. Rõ ràng, Ethereum dẫn đầu về vốn hóa thị trường. Trong số 50 blockchain L1 hàng đầu, thị phần của Ethereum vượt quá 55%. Nhưng Ethereum còn dẫn đầu ở những khía cạnh nào khác? Và điều gì thúc đẩy định giá cao hơn của Ethereum?
Người dùng – L1 rẻ hơn, nhanh hơn thắng
Người dùng thường được coi là yếu tố thúc đẩy định giá, bởi giá trị mạng lưới được cho là tăng siêu tuyến tính theo số lượng người dùng (định luật Metcalfe).
Do thiếu hệ thống chống tạo giả và việc tạo địa chỉ mới tương đối dễ dàng, rất khó đo lường chính xác số lượng người dùng hoạt động thật sự trong tiền mã hóa. Dù vậy, số lượng địa chỉ hoạt động có thể cung cấp một phép xấp xỉ ban đầu tốt về mức độ áp dụng của mỗi blockchain.
Rõ ràng, Ethereum đang tụt hậu về số lượng người dùng hoạt động. Định giá cao hơn của nó không đến từ số lượng người dùng. Các blockchain rẻ hơn như Tron, BNB và Polygon đều có nhiều người dùng hơn. Một số mạng như Polkadot và Cardano, mặc dù có ít người dùng hoạt động, nhưng lại có định giá tương đối cao. Vì vậy, xét theo tiêu đề bài viết, nhiều L1 đã vượt mặt Ethereum về số lượng người dùng.
Nhà phát triển
Nhà phát triển cũng là một chỉ số khác để đánh giá sức khỏe của mạng lưới. Họ không chỉ duy trì và cải thiện lớp giao thức mà còn xây dựng các trường hợp sử dụng trên L1. Họ có thể là chỉ báo dẫn trước cho giá trị trong tương lai.
Theo báo cáo nhà phát triển của Electric Capital, Ethereum nổi bật về tổng số nhà phát triển hoạt động.
Polkadot, Cosmos và Solana có số lượng nhà phát triển ấn tượng, đặc biệt vì họ sử dụng ngôn ngữ lập trình riêng biệt. Xét cả Aptos và Sui vừa mới ra mắt gần đây, số lượng nhà phát triển của họ cũng rất nổi bật.
Tính thanh khoản
Ethereum rõ ràng dẫn đầu về tính thanh khoản trên mạng so với tất cả các L1 khác, có thể đo lường qua các chỉ số như Tổng giá trị khóa (TVL), khối lượng giao dịch trên sàn giao dịch phi tập trung (DEX), số cặp giao dịch,... Từ mùa hè năm 2022, thị phần TVL của Ethereum giữa các L1 khác ổn định ở mức khoảng 60%, trùng khớp với thời điểm sụp đổ của Terra.
Ethereum dẫn đầu, nhưng không phải ngoại lệ
Để giới hạn phạm vi bài viết, chúng tôi chỉ tập trung vào một số chỉ số then chốt. Còn nhiều yếu tố khác cần xem xét. Dù vậy, rõ ràng là định giá dẫn đầu của Ethereum không đến từ việc áp dụng người dùng. BNB và Tron chiến thắng rõ ràng ở các hạng mục này. Thay vào đó, Ethereum dẫn đầu rõ rệt về tính thanh khoản và dòng vốn. Thị trường rõ ràng dành ưu ái lớn cho vốn.
Các yếu tố phân tích L1
Điều gì thúc đẩy các chỉ số trên? Tại sao một số chuỗi lại có nhiều người dùng hơn? Điều gì thúc đẩy dòng vốn giữa các L1? Tại sao một số L1 vẫn vững vàng sau nhiều mùa gấu, trong khi những L1 khác bị biên giới hóa? Dưới đây, chúng tôi đưa ra một số khuôn khổ và mô hình để giúp trả lời những câu hỏi này.
Phi tập trung hóa
Chúng ta trước hết phải xem xét thuộc tính cơ bản của blockchain: phi tập trung hóa. Phi tập trung hóa mang lại nhiều lợi ích. Thứ nhất, mức độ phi tập trung hóa cao hơn làm tăng khả năng chống kiểm duyệt, giúp mạng lưới chống lại các cuộc tấn công độc hại. Nó cũng nâng cao tính linh hoạt và bảo mật của mạng, khiến người dùng tin tưởng khi lưu trữ và giao dịch giá trị trên mạng L1. Chúng tôi cho rằng, mức độ phi tập trung hóa càng cao thì mức định giá cao hơn cho L1.
Phi tập trung hóa bản thân là một khái niệm trừu tượng, khó đo lường. Có thể nói là "bạn biết khi bạn thấy nó". Dù vậy, chúng ta có thể dùng một số yếu tố để đánh giá mức độ phi tập trung hóa của mạng:
-
Số lượng nút và phân bố nút. Nút tham gia tích cực vào mạng, duy trì trạng thái blockchain và xác thực, truyền tải giao dịch tùy theo loại. Do đó, càng nhiều nút thường giúp tăng tính linh hoạt và bảo mật mạng. Nếu nút phân bố rộng về mặt địa lý và tổ chức, một cá nhân khó có thể ảnh hưởng đến mạng. Việc nút chạy trên cùng hạ tầng (ví dụ cùng nhà cung cấp đám mây) hay chạy độc lập với phần cứng chuyên dụng cũng rất quan trọng.
-
Phân bố người nắm giữ token. Rủi ro của việc phân bố token quá tập trung là rõ ràng. Với phân bố tập trung, một vài người nắm giữ token có thể quyết định toàn bộ hướng phát triển mạng, ngăn người dùng giao dịch trên mạng.
-
Đa dạng khách hàng (client). Đa dạng client là số lượng phần mềm client có thể dùng để vận hành nút. Nhiều client giúp tăng tính linh hoạt trước tấn công và lỗi. Nếu mạng chỉ chạy trên một client duy nhất, lỗi của client có thể đe dọa toàn bộ blockchain.
-
Hệ số Nakamoto. Hệ số Nakamoto đo lường số thực thể hoặc nút cần thiết để đạt đa số (thường là 51%) trong hệ thống. Hệ số cao hơn cho thấy mức độ phi tập trung hóa tốt hơn, vì có nghĩa là cần nhiều thực thể hơn để chiếm quyền kiểm soát hoặc phá hoại hệ thống. Tuy nhiên, đây là một chỉ số đơn lẻ, có thể bỏ qua nhiều sắc thái. Ví dụ, Lido chiếm 32% lượng ETH stake. Nhưng Lido phân tán stake qua 30 nhà vận hành nút và không thể kiểm soát cách các nhà vận hành xử lý stake (tức không thể ép buộc cấu kết độc hại).
-
Mô hình quản trị. Quản trị ngoài chuỗi liên quan đến ra quyết định bên ngoài blockchain thông qua phối hợp cộng đồng, trong khi quản trị trong chuỗi nhúng trực tiếp vào giao thức, cho phép bỏ phiếu tự động dựa trên token để thay đổi. Tác động đến phi tập trung hóa khác nhau. Quản trị ngoài chuỗi không bị ảnh hưởng bởi sự tập trung người nắm giữ token, nhưng dễ xảy ra tập trung chính trị và rào cản tham gia có thể cao.
-
Văn hóa. Văn hóa là một khía cạnh bị đánh giá thấp trong phi tập trung hóa blockchain. Một nền văn hóa mạnh với các giá trị vững chắc có thể giúp chống lại các rủi ro và mối đe dọa tập trung hóa, ví dụ như phòng thủ văn hóa của Bitcoin trước việc phát triển ứng dụng hay nỗ lực thống nhất của Ethereum nhằm cải thiện đa dạng client.
Hiệu ứng mạng
Hiệu ứng mạng trong blockchain bao gồm nhiều khía cạnh. Một hiệu ứng mạng rõ ràng nhất là sự tương tác giữa người dùng và nhà phát triển, nơi có nhiều điểm tương đồng với các nền tảng Web2. Sự tăng trưởng người dùng thu hút nhà phát triển tham gia mạng, thường dẫn đến sự xuất hiện của các ứng dụng mới, tạo thêm trường hợp sử dụng và thu hút thêm người dùng, cứ như vậy tiếp diễn.
Hiệu ứng mạng cũng tồn tại ở các khía cạnh khác. Ví dụ, các ngôn ngữ lập trình như Solidity có thể tạo ra hiệu ứng mạng đáng kể. Khi ngày càng nhiều nhà phát triển học Solidity, cộng đồng lập trình viên Solidity mở rộng, dễ tìm đối tác, thuê nhà phát triển và nhận hỗ trợ từ cộng đồng khi gặp vấn đề. Có thêm nhiều tài nguyên phát triển như thư viện phần mềm, công cụ và phương pháp tốt nhất, giúp tạo hợp đồng thông minh mạnh mẽ dễ dàng hơn. Cũng dễ tìm được các chuyên gia kiểm toán an ninh có năng lực. Tất cả những điều này cải thiện vòng lặp đổi mới trong hệ sinh thái bằng cách thu hút thêm nhà phát triển và rút ngắn thời gian đưa ứng dụng ra thị trường.
Vì ứng dụng tài chính là một trường hợp sử dụng then chốt trong tiền mã hóa, hiệu ứng mạng vốn cũng rất quan trọng. Tính thanh khoản tạo ra nhiều thanh khoản hơn. Các nguyên lý tài chính mới nhất có khả năng cao sẽ ra mắt trên các mạng có quy mô thị trường lớn nhất và thanh khoản cao nhất. Những hiệu ứng mạng này cũng được hỗ trợ bởi các bên liên quan then chốt. Ví dụ, Coinbase hỗ trợ gửi/rút tiền, Circle hỗ trợ phát hành USDC gốc, Fireblocks hỗ trợ lưu ký, tất cả đều góp phần cải thiện dòng vốn.
Hiệu ứng Lindy
Do tài sản số còn non trẻ và thiếu dữ liệu lịch sử, nhiều người thường viện đến hiệu ứng Lindy như một mô hình tâm lý phù hợp để đánh giá thành công của L1. Blockchain tồn tại càng lâu và duy trì sự liên quan càng lâu thì khả năng tiếp tục liên quan trong tương lai càng cao. Mô hình này có thể đúng. Những L1 đã trải qua nhiều thử thách (như vấn đề kỹ thuật, hacker, biến động thị trường, giám sát quy định, cạnh tranh...) mà vẫn duy trì sức hấp dẫn mạnh mẽ với người dùng có nhiều khả năng thành công trong các chu kỳ tương lai.
Mô hình này gợi ý rằng các L1 trưởng thành hơn, vẫn duy trì sự liên quan, có cơ hội tốt hơn để cuối cùng vượt qua Ethereum.
Hiệu ứng trễ
Hiệu ứng trễ là khái niệm mô tả trạng thái của một hệ thống phụ thuộc vào lịch sử của nó. Một khi hệ thống được thiết lập trên một con đường nhất định, nó có xu hướng tiếp tục trên con đường đó, và việc lệch khỏi con đường đó trở nên ngày càng khó khăn hơn theo thời gian.
Hiệu ứng trễ đóng vai trò quan trọng trong việc hiểu một số L1. Ví dụ, việc Ethereum sử dụng PoW trong giai đoạn đầu trước khi chuyển sang PoS có thể đã giúp tham gia rộng rãi và phân phối token trong những năm đầu. Việc phân phối này rất khó sao chép đối với các mạng mới. Một ví dụ khác là, mặc dù FTX đã gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái Solana trong vài năm gần đây, nhưng mối liên hệ sớm của FTX có thể đã giúp đưa Solana vào dòng chính và trở thành hệ sinh thái chuỗi công khai mới hàng đầu.
Xét trong bối cảnh này, vị trí dẫn đầu của Ethereum không phải do vượt trội về mặt kỹ thuật, mà là kết quả của lộ trình lịch sử độc đáo, động lực tích lũy trong suốt thập kỷ qua và hiệu ứng cộng dồn từ các lựa chọn của nó. Giống như nhiều ví dụ khác trong lịch sử công nghệ (như ví dụ QWERTY thường được trích dẫn), Ethereum có thể chủ yếu duy trì vị thế thống trị nhờ trở thành người đi trước và lịch sử độc đáo của mình.
Khác biệt hóa
Blockchain L1 thường phân biệt mình với Ethereum và các L1 khác bằng cách cung cấp kiến trúc vượt trội hoặc tập trung vào lĩnh vực chuyên biệt. Điều này có thể liên quan đến khả năng mở rộng tốt hơn, chi phí giao dịch thấp hơn, cơ chế đồng thuận độc đáo, chức năng riêng tư nâng cao hoặc công cụ chuyên ngành. Ví dụ, điểm khác biệt của Solana nằm ở kiến trúc blockchain đơn thể nhằm tối đa hóa lợi ích từ tính kết hợp và hiệu ứng thanh khoản. Aptos và Sui cung cấp ngôn ngữ lập trình Move an toàn và trực quan hơn để giảm thiểu khả năng xảy ra lỗi mã không mong muốn.
Chính sách tiền tệ
Chính sách tiền tệ của blockchain đặc biệt quan trọng đối với sự thành công của nó, đặc biệt là với các giao thức lớp 1 (L1). Chính sách này quy định cách phát hành, phân phối và tiềm năng tiêu hủy tiền mã hóa gốc của blockchain, ảnh hưởng đến độ khan hiếm và đề xuất giá trị của nó. Một chính sách tiền tệ rõ ràng, nhất quán và minh bạch có thể xây dựng niềm tin giữa các bên tham gia, thu hút nhà đầu tư dài hạn và ổn định môi trường kinh tế của mạng. Ngoài ra, nó ảnh hưởng trực tiếp đến động lực của trình xác thực hoặc thợ đào, đảm bảo tính an toàn và chức năng của blockchain. Nếu được cân bằng đúng cách, chính sách tiền tệ có thể thúc đẩy tăng trưởng, áp dụng và ổn định liên tục, giúp L1 khác biệt trong thị trường cạnh tranh và đảm bảo tính bền vững lâu dài.
Lớp 2 (L2)
Giải pháp chuỗi công khai mới không còn là cách mở rộng duy nhất khả thi. Roll-up đã trở thành lộ trình mở rộng không chính thức của Ethereum vào tháng 10 năm 2020. Kể từ đó, chúng dần giành thị phần từ các chuỗi công khai mới khác. Thực tế, Arbitrum và Optimism - cả hai đều là Optimistic Roll-up - có nhiều người dùng hoạt động và TVL hơn hầu hết các L1 hàng đầu. Gần đây, Base - Optimistic Roll-up của Coinbase - cũng nhanh chóng thu hút sự chú ý. Trong vài năm tới, ZK Roll-up cũng có khả năng theo kịp.
Xét trong bối cảnh rộng hơn, Optimistic Roll-up, ZK Roll-up và Roll-up chuyên biệt ứng dụng đều là một phần của hệ sinh thái Ethereum. Khi tính đến các mạng này như một phần của Ethereum, rào cản để "vượt qua Ethereum" trở nên cao hơn. Theo góc nhìn này, vị thế dẫn đầu của Ethereum không phải là ưu thế kỹ thuật, mà là kết quả của lộ trình lịch sử độc đáo, động lực tích lũy trong thập kỷ qua và hiệu ứng cộng dồn từ các lựa chọn của nó.
Kết luận
Lĩnh vực công nghệ, đặc biệt là lĩnh vực non trẻ như tiền mã hóa, luôn phát triển không ngừng và đầy bất định. Câu hỏi này còn ngụ ý tư duy zero-sum, tức chiến thắng của một L1 đồng nghĩa thất bại của L1 khác. Như Warren Buffett từng nói rất đúng: "Dự đoán có thể nói cho bạn rất nhiều về người dự đoán, nhưng chẳng nói gì về tương lai."
Nếu buộc phải đưa ra một câu trả lời, có vẻ như Ethereum sẽ duy trì vị trí dẫn đầu trong lĩnh vực L1 trong tương lai gần. Nó dẫn đầu ở các chỉ số quan trọng nhất, đặc biệt là về tính phi tập trung hóa. Là người tham gia tích cực trong tiền mã hóa, chúng tôi cũng thấy sự đổi mới sôi động nhất xung quanh các công nghệ tiên phong trong hệ sinh thái Ethereum, như các giải pháp mở rộng, công nghệ ZK và ứng dụng, giải pháp riêng tư, giảm thiểu/dân chủ hóa MEV, v.v.
Trong số các L1 mới hiện nay, chúng tôi cho rằng Solana là ứng cử viên sáng giá nhất có thể vượt qua Ethereum. Kiến trúc đơn thể, thông lượng cao của nó tạo ra sự khác biệt đáng kể so với Ethereum. Nó là L1 duy nhất có nhiều client trình xác thực. Cộng đồng Solana đã trải qua những sự cố sụp đổ nghiêm trọng trong vài năm qua, nhưng vẫn rất năng động và nhiệt huyết. Trong hệ sinh thái này, chúng tôi thấy những đổi mới độc đáo chưa từng thấy trên các chuỗi khác, như xNFTs, nén trạng thái, NFT nén, bộ công cụ di động Solana, v.v.
Tuy nhiên, lĩnh vực tiền mã hóa luôn mới mẻ và không ngừng phát triển, có thể xuất hiện những công nghệ đột phá mới. Trong môi trường năng động như vậy, các dự đoán hẹp hòi là vô nghĩa. Cách tiếp cận hiệu quả hơn là tiếp tục quan sát, duy trì khả năng thích nghi và sẵn sàng thay đổi quan điểm của mình.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@ambergroup_io
