《The Economist》: Cuộc chiến giành thị phần thị trường DeFi đang ngày càng gay gắt
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
《The Economist》: Cuộc chiến giành thị phần thị trường DeFi đang ngày càng gay gắt
Ý tưởng đằng sau DeFi là blockchain—một cơ sở dữ liệu được phân bổ trên nhiều máy tính và được bảo mật bằng mã hóa—có thể giúp thay thế các tổ chức tập trung như ngân hàng đa quốc gia và các nền tảng công nghệ.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: The Economist
Biên dịch: Nam Phong
Đối với những người tin tưởng, các blockchain công khai mở ra cơ hội thứ hai để xây dựng nền kinh tế số. Các ứng dụng được xây dựng trên những blockchain này có khả năng phối hợp lẫn nhau và thông tin mà chúng lưu trữ đều minh bạch với tất cả mọi người, một thực tế gợi nhớ đến lý tưởng của các kiến trúc sư thời kỳ đầu Internet, khi phần lớn người dùng vẫn chưa chấp nhận các "vườn ươm tường rào" do các gã khổng lồ công nghệ cung cấp. Trong năm qua, khi các ứng dụng xây dựng trên nhiều blockchain khác nhau phát triển mạnh mẽ về quy mô và chức năng, một dạng mới của nền kinh tế số "phi tập trung" đã trở nên khả thi.
Có lẽ phần quan trọng nhất trong nền kinh tế số này chính là các ứng dụng tài chính phi tập trung (DeFi), cho phép người dùng giao dịch tài sản, vay vốn và gửi tiền tiết kiệm. Hiện tại, cạnh tranh giành thị phần trong lĩnh vực này đang ngày càng gay gắt. Quan trọng hơn cả, Ethereum – nền tảng DeFi hàng đầu – dường như đang dần mất đi vị thế gần như độc quyền của mình. Cuộc cạnh tranh này không chỉ cho thấy DeFi bị ảnh hưởng bởi cuộc chiến tiêu chuẩn (standards war) giống như những công nghệ nổi bật khác – ví dụ như cuộc đua băng video giữa Sony Betamax và VHS vào những năm 1970 – mà còn cho thấy tốc độ tiến bộ nhanh như chớp của công nghệ DeFi.
Ý tưởng đằng sau DeFi là blockchain – tức là cơ sở dữ liệu được phân tán trên nhiều máy tính và được bảo mật bằng mã hóa – có thể giúp thay thế các tổ chức tập trung như ngân hàng đa quốc gia và các nền tảng công nghệ. Giá trị tài sản được lưu trữ trong hệ thống tài chính non trẻ này (DeFi) đã tăng từ dưới 1 tỷ USD vào đầu năm 2020 lên hơn 200 tỷ USD ngày nay, như biểu đồ bên dưới.
Biểu đồ trên: Sự tăng trưởng tài sản được lưu trữ trong các ứng dụng DeFi kể từ năm 2020. Nguồn dữ liệu: DeFi Llama
Cho đến gần đây, blockchain Ethereum là nền tảng chi phối tuyệt đối mọi hoạt động DeFi. Được tạo ra vào năm 2015, Ethereum là phiên bản linh hoạt hơn của Bitcoin. Cơ sở dữ liệu của Bitcoin ghi lại các giao dịch của loại tiền mã hóa liên quan (BTC), cung cấp bằng chứng về việc ai sở hữu gì ở bất kỳ thời điểm nào. Ngược lại, Ethereum lưu trữ nhiều thông tin hơn, ví dụ như các dòng mã lập trình. Các ứng dụng được lập trình trên Ethereum có thể đảm bảo vận hành đúng theo mã đã viết, nhờ đó loại bỏ nhu cầu về trung gian. Nhưng cũng giống như cách Ethereum từng cải tiến Bitcoin, nay chính nó cũng đang bị các công nghệ mới và tốt hơn chiếm lĩnh thị trường. Jeremy Allaire, CEO của Circle – công ty phát hành đồng ổn định đô la Mỹ USDC rất phổ biến – cho rằng cuộc cạnh tranh này giống như cuộc đua giữa các hệ điều hành máy tính.
Hiện tại, công nghệ blockchain vừa cồng kềnh vừa chậm chạp. Cả Bitcoin và Ethereum đều sử dụng cơ chế gọi là "PoW" (Proof of Work - Bằng chứng công việc), trong đó các máy tính thi nhau giải các bài toán toán học để xác thực giao dịch và nhận thưởng. Điều này làm giảm tốc độ mạng và giới hạn dung lượng. Bitcoin chỉ xử lý được 7 giao dịch mỗi giây; Ethereum xử lý được 15 giao dịch. Vào những lúc mạng đông đúc, giao dịch hoặc chậm hoặc tốn kém cao (đôi khi cả hai). Khi nhu cầu hoàn tất giao dịch trên mạng Ethereum cao, phí giao dịch trả cho các máy tính (nút) xác thực sẽ tăng lên và thời gian thanh toán cũng kéo dài. Bạn có thể phải trả 70 USD để đổi 500 USD sang ETH, rồi chờ vài phút mới chuyển được từ ví tiền mã hóa này sang ví khác.
Lâu nay, các nhà phát triển luôn cố gắng nâng cao sức chứa của Ethereum. Một hướng đi chính là thay đổi cơ chế đồng thuận của blockchain. Cuối năm nay, các nhà phát triển dự kiến sẽ chuyển Ethereum sang một cơ chế dễ mở rộng hơn, gọi là "PoS" (Proof of Stake - Bằng chứng cổ phần). Một ý tưởng khác là chia nhỏ blockchain (thông qua quá trình gọi là "sharding"). Các mảnh sharding này sẽ chia sẻ tải, từ đó mở rộng dung lượng. Ngoài ra, một số nhà phát triển đang nghiên cứu các phương pháp gom giao dịch (ví dụ như Rollups), nhằm giảm số lượng giao dịch phải được xác thực trực tiếp (trên mạng chính L1).
Vấn đề là mỗi bước tiến đều đi kèm với cái giá phải trả. Những người ủng hộ DeFi ca ngợi ưu điểm của nó là cho phép giao dịch an toàn mà không cần trung gian tập trung. Nhưng việc mở rộng quy mô phải đánh đổi với sự suy giảm về tính bảo mật hoặc tính phi tập trung. Việc tập trung các giao dịch trước khi chúng đến blockchain thường do các thực thể tập trung thực hiện. Đối với hacker, tấn công một mảnh sharding của blockchain có thể dễ dàng hơn tấn công toàn bộ blockchain. Vì vậy, các nhà phát triển Ethereum đang thay đổi hệ thống một cách chậm rãi.
Sự chậm chạp này gây bất lợi cho mạng lưới theo một cách khác – thúc đẩy sự trỗi dậy của các đối thủ cạnh tranh. Vào đầu năm 2021, gần như tất cả tài sản khóa trong các ứng dụng DeFi đều nằm trên mạng Ethereum. Tuy nhiên, một báo cáo nghiên cứu gần đây của ngân hàng JPMorgan Chase ước tính rằng đến cuối năm 2021, tỷ lệ tài sản DeFi khóa trên Ethereum đã giảm xuống còn 70%. Ngày càng nhiều mạng lưới khác như Avalanche, Binance Smart Chain, Terra và Solana hiện đang sử dụng PoS để vận hành blockchain – những blockchain này thực hiện cùng một công việc cơ bản như Ethereum nhưng nhanh hơn và rẻ hơn. Ví dụ, cả hai mạng blockchain Avalanche và Solana đều xử lý hàng nghìn giao dịch mỗi giây.
Trường hợp của đồng ổn định đô la Mỹ USDC minh họa rõ ràng cho những chuyển biến này. USDC được ra mắt trên mạng Ethereum ba năm trước, nhưng kể từ đó đã được triển khai trên nhiều mạng đối thủ, bao gồm Algorand, Hedera và Solana. Jeremy Allaire, CEO của Circle – công ty phát hành USDC – cho biết giao dịch trên Ethereum bị giới hạn bởi chi phí và tốc độ, trong khi giao dịch trên Solana có thể xử lý "khối lượng giao dịch tương đương Visa", với "thời gian thanh toán khoảng 400 mili giây và chi phí giao dịch khoảng một phần hai mươi xu penny". Các ứng dụng DeFi khác, ví dụ như sàn giao dịch SushiSwap được xây dựng ban đầu trên Ethereum, cũng đã được triển khai trên nhiều blockchain khác.
Theo Nikolaos Panigirtzoglou của JPMorgan, vì một số thay đổi kế hoạch của Ethereum có thể mất ít nhất một năm (hoặc lâu hơn), "rủi ro là... mạng Ethereum sẽ tiếp tục mất thêm thị phần". Theo Jeremy Allaire, bối cảnh hiện tại đầy rẫy cạnh tranh. "Như trong lĩnh vực hệ điều hành, Windows, iOS và Android đều cạnh tranh lẫn nhau, các nền tảng blockchain cũng vậy." Ông cho rằng mạng lưới chiến thắng cuối cùng sẽ là mạng thu hút được những nhà phát triển giỏi nhất để xây dựng ứng dụng, từ đó tạo ra hiệu ứng mạng.
Tuy nhiên, phép so sánh với hệ điều hành chỉ có thể áp dụng đến mức độ nhất định, một phần vì bản chất của các blockchain công khai mở. Bất kỳ ai cũng có thể truy cập dữ liệu mà chúng tạo ra và xem mã vận hành của chúng, điều này làm cho việc xây dựng các "cầu nối" hoặc ứng dụng xuyên suốt nhiều mạng blockchain trở nên khả thi, cũng như xây dựng các ứng dụng tổng hợp thông tin từ các blockchain khác nhau. Một số ứng dụng, ví dụ như trình tổng hợp sàn giao dịch phi tập trung 1inch, hiện đang "quét" các sàn giao dịch trên nhiều blockchain để tìm ra mức giá thực hiện tốt nhất cho giao dịch tiền mã hóa; trong khi các blockchain "đa chuỗi" như Polkadot và Cosmos vận hành như những "cầu nối" giữa các mạng khác nhau, cho phép hoạt động xuyên mạng.
Miễn là DeFi còn tiềm năng thành công, cuộc cạnh tranh để trở thành lựa chọn hàng đầu trong mạng DeFi chắc chắn sẽ ngày càng căng thẳng. Tuy nhiên, tư tưởng rằng "người chiến thắng sẽ ăn hết và kiểm soát hoàn toàn nền kinh tế số cùng cách thức phát triển của nó" có thể một ngày nào đó trở nên lỗi thời như... băng video.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
