Trước thềm bùng nổ của các quyền chọn trên chuỗi

Tác giả: Delphi Digital

Biên dịch: AididiaoJP, Foresight News

Quy mô thị trường quyền chọn tiền mã hóa lớn hơn nhiều so với nhận thức của đa số người. Khối lượng giao dịch phái sinh tiền mã hóa tại Sàn Giao dịch Hàng hóa Chicago (CME) cao hơn 46% so với kỷ lục lịch sử thiết lập năm ngoái. Các nhà đầu tư tổ chức cần các công cụ quản lý rủi ro rõ ràng để phòng hộ các vị thế lớn, trong khi quyền chọn là công cụ duy nhất trên thị trường tiền mã hóa cung cấp chức năng này.

Thay đổi cục diện

Vào giữa năm 2025, tổng giá trị danh mục quyền chọn Bitcoin chưa thanh toán đạt 65 tỷ USD, lần đầu tiên vượt qua danh mục hợp đồng tương lai chưa thanh toán. Hợp đồng tương lai là công cụ đòn bẩy, còn quyền chọn cho phép các quỹ xác định mức lỗ tối đa cho vị thế Bitcoin trị giá 500 triệu USD chỉ bằng cách chi trả phí quyền chọn. Mốc chuyển biến này cho thấy các công cụ có khả năng xác định rõ rủi ro đang dần thay thế các công cụ đòn bẩy thuần túy.

Sự tăng trưởng này chủ yếu tập trung vào hai nền tảng. Deribit từ lâu đã là nền tảng giao dịch quyền chọn tiền mã hóa hàng đầu; sau khi được Coinbase mua lại với giá 2,9 tỷ USD vào năm 2025, nền tảng này đã nhận được sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ giới tổ chức. Trong khi đó, quyền chọn IBIT – ra mắt vào cuối năm 2024 – đã đưa dòng vốn tài chính truyền thống bước vào lĩnh vực này. Thị trường quyền chọn đang mở rộng nhanh chóng, song phần lớn giao dịch vẫn phải thực hiện thông qua trung gian.

Quyền chọn trên chuỗi vẫn ở giai đoạn sơ khai

Tỷ trọng thị phần của phái sinh phi tập trung đã tăng từ 2% lên hơn 10% trong vòng hai năm. Hyperliquid đã chứng minh rằng một sàn giao dịch phi tập trung (DEX) hoàn toàn có thể sánh ngang về tốc độ và tính minh bạch với các sàn tập trung. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa xuất hiện dự án quyền chọn trên chuỗi nào đạt được mức độ tiêu biểu tương đương.

@DeriveXYZ hiện vẫn là giao thức quyền chọn trên chuỗi dẫn đầu, với khối lượng giao dịch quyền chọn danh nghĩa vượt 700 triệu USD trong 30 ngày gần đây. Giao thức này ra mắt lần đầu vào tháng 8 năm 2021 dưới tên gọi Lyra với vai trò là nhà tạo lập thị trường tự động (AMM) cho quyền chọn, sau đó được tái cấu trúc toàn diện vào năm 2023 sau giai đoạn thị trường giảm sâu, và hiện vận hành trên Layer 2 riêng dựa trên OP Stack với hệ thống sổ lệnh giới hạn tập trung không phát sinh phí gas.

Việc tái cấu trúc này đã làm thay đổi hoàn toàn cơ chế định giá. Các nhà tạo lập thị trường trực tiếp đăng giá trên sổ lệnh, giúp chênh lệch giá (spread) thu hẹp, định giá chính xác hơn và hỗ trợ khối lượng giao dịch lớn hơn. Người dùng được hưởng lợi từ việc không mất phí gas và tốc độ thực thi dưới một giây.

Hệ thống ký quỹ theo danh mục của Derive cũng đang thu hút sự chú ý từ giới tổ chức. Hệ thống đánh giá rủi ro tổng thể của danh mục thông qua phân tích kịch bản. Ví dụ, nếu một nhà giao dịch đồng thời nắm giữ vị thế mua quyền chọn mua (call long) và bán quyền chọn bán (put short) đối với cùng một tài sản cơ sở, hệ thống sẽ không áp dụng ký quỹ riêng biệt cho từng chân giao dịch.

Ký quỹ yêu cầu cho danh mục đã phòng hộ thấp hơn tổng ký quỹ đơn giản cộng dồn của từng vị thế – đây chính là logic phổ biến tại các bộ phận giao dịch phái sinh trong hệ thống tài chính truyền thống. Derive còn cung cấp cả hợp đồng vĩnh viễn và dịch vụ cho vay trên cùng một Layer 2, đồng thời hỗ trợ ký quỹ chéo giữa các sản phẩm.

@KyanExchange đang tiến tới cùng mục tiêu nhưng theo hướng tiếp cận khác. Nền tảng này kết hợp động cơ khớp lệnh sổ lệnh với hệ thống ký quỹ theo danh mục trên chuỗi, cho phép thực hiện các giao dịch đa chân (multi-leg) trong một giao dịch nguyên tử duy nhất. Nhà giao dịch chỉ cần vài cú nhấp chuột để triển khai chiến lược Iron Condor.

Cơ chế thanh lý của Kyan cũng khác biệt so với đa số giao thức DeFi. Khi ngưỡng ký quỹ bị vi phạm, nền tảng không thanh lý toàn bộ tài khoản mà chỉ thực hiện thanh lý một phần — đóng chỉ những vị thế tối thiểu đủ để khôi phục mức ký quỹ yêu cầu. Hiện Kyan đang trong giai đoạn thử nghiệm trên Arbitrum và sắp ra mắt chính thức trên mainnet.

Ai cần quyền chọn?

Các công ty quản lý tài sản xây dựng sản phẩm có cấu trúc đặc biệt cần đến cấu trúc rủi ro–lợi nhuận rõ ràng mà quyền chọn mang lại. Chẳng hạn, Quỹ ETF lợi suất cổ phiếu (Equity Premium Yield ETF) của JPMorgan được xây dựng dựa trên chiến lược bán quyền chọn phủ đầu (covered call), là một trong những quỹ quản lý chủ động lớn nhất thế giới. Tổng tài sản quản lý (AUM) của toàn bộ nhóm sản phẩm lợi suất dựa trên phái sinh đã vượt 100 tỷ USD. Khi ngày càng nhiều dòng vốn tổ chức chuyển sang hoạt động trên chuỗi, nhu cầu phòng hộ tương ứng cũng sẽ dịch chuyển theo.

Hiện nay, ngày càng nhiều nhà đầu tư tổ chức đã nắm giữ hoặc có kế hoạch phân bổ tài sản kỹ thuật số trong ngắn hạn. Danh mục quyền chọn IBIT đã vượt danh mục quyền chọn ETF vàng GLD. Năm 2025, CME xử lý khối lượng giao dịch danh nghĩa phái sinh tiền mã hóa trị giá 3 nghìn tỷ USD.

Thời cơ đã chín muồi

Đa số giao thức quyền chọn trên chuỗi giai đoạn đầu đã không tồn tại được, chủ yếu do bất định về mặt pháp lý. Ví dụ, Opyn từng bị Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC) phạt vì vận hành sàn giao dịch phái sinh mà không có giấy phép. Thời điểm đó, nhóm phát triển không thể dự đoán liệu sản phẩm họ đang xây dựng có bị coi là bất hợp pháp vào quý tiếp theo hay không.

Tình hình hiện tại đang cải thiện. Tháng 9 năm 2025, Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) và Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC) đã cùng ra tuyên bố cho phép các sàn giao dịch được cấp phép tiến hành giao dịch tài sản tiền mã hóa giao ngay. Đạo luật CLARITY đã được Hạ viện thông qua, đề xuất chuyển thị trường giao ngay hàng hóa kỹ thuật số dưới sự quản lý của CFTC. Phiên bản của Thượng viện vẫn đang trong quá trình thương lượng và hiện bị đình hoãn. Nhóm CME sẽ ra mắt dịch vụ giao dịch quyền chọn tiền mã hóa hoạt động suốt 24/7 vào ngày 29 tháng 5. Mặc dù điều này không đảm bảo các giao thức trên chuỗi nhất định sẽ giành thắng lợi, nhưng môi trường tổng thể đã thực sự thay đổi.