Làm việc từ xa Web3 ở Trung Quốc đại lục có những rủi ro nào không? (Phần 1)
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Làm việc từ xa Web3 ở Trung Quốc đại lục có những rủi ro nào không? (Phần 1)
Từ góc độ an toàn cá nhân, tập trung thảo luận về rủi ro bị bắt đối với người lao động Web3 tại Trung Quốc.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Dịch vụ pháp lý blockchain Mankun
Mở đầu
Cơ hội và rủi ro pháp lý thường song hành, người lao động Web3 có thể gặp tình trạng công ty nước ngoài bỗng dưng mất liên lạc, hoặc vì nội dung công việc bị xác định là đa cấp, lừa đảo mà phải vào tù... Do đặc tính hấp dẫn của ngành Web3 và sự siết chặt quản lý tại Trung Quốc, liên tiếp xuất hiện những trường hợp tham gia dự án rủi ro cao do không rõ ranh giới pháp lý.
Đội ngũ hình sự Mankun đã từng tư vấn phân tích tuyển dụng cho nhiều người hành nghề, cũng đại diện xử lý nhiều vụ án hình sự tương tự, hiểu rõ điều mọi người quan tâm nhất khi tìm việc làrủi ro tài sản và an toàn cá nhân. Bài viết này sẽ xuất phát từ an toàn cá nhân, tập trung bàn về rủi ro "bị bắt" đối với người lao động Web3 trong nước, phân tích đặc điểm của các dự án có rủi ro hình sự cao, giúp mọi người nâng cao khả năng phán đoán, tránh xa các dự án rủi ro, giảm thiểu nguy cơ.
Rủi ro liên quan đến việc thiết lập sòng bạc
"Thiết lập sòng bạc" là loại cáo buộc hình sự phổ biến nhất, tinh vi nhất và cũng có rủi ro cao nhất. Trong các án lệ tư pháp hiện nay, đã có thành viên dự án, nhà phát triển bị xác định là đồng phạm tội tổ chức đánh bạc do tham gia vào các hoạt động liên quan. Chúng tôi tổng kết ra 4 tình huống rủi ro cao phổ biến sau:
1. Trực tiếp xây dựng nền tảng cờ bạc trên chuỗi
Nhóm của Tạ Mỗ và Lưu Mỗ xây dựng nền tảng "BigGame" trên chuỗi khối EOS, cung cấp các trò chơi như "tung xúc xắc", "trò đỏ đen", người dùng có thể dùng tiền ảo EOS làm cược để đặt cược, đồng thời tiền ảo EOS có thể đổi sang tiền pháp định thông qua các sàn giao dịch, tạo thành chuỗi biến hiện đầy đủ từ tiền ảo sang tiền pháp định.[1]
2. Sử dụng tiền ảo làm cược trên nền tảng cờ bạc truyền thống
Nhóm Lý Mỗ xây dựng nền tảng cờ bạc "IFA" trên Internet, cho phép người dùng nạp tiền bằng Nhân dân tệ hoặc tiền ảo để đánh bạc. Các thành viên nhóm dùng máy tính, điện thoại thu thập dữ liệu tỷ số trận đấu bóng đá và tỷ lệ cược hàng ngày từ các website cờ bạc như "Leisu.com" và "Taojin.com", chỉnh sửa rồi tải lên hệ thống nền tảng để thành viên đặt cược. Người dùng kiếm lời qua việc đặt cược, bản chất là kiểu đánh bạc "lấy nhỏ đánh lớn"; đồng thời có thể đổi sang tiền pháp định qua sàn giao dịch, tạo thành chuỗi biến hiện hoàn chỉnh.[2]
3. Xây dựng nền tảng giao dịch tiền ảo chỉ dự đoán tăng giảm, không có giao dịch thật
Nhóm Hà Mỗ quảng bá hình ảnh lợi nhuận và liên kết website "Starcoin Global" qua Internet và thiết bị di động để dụ người chơi tham gia hoạt động cờ bạc. Người tham gia cờ bạc phải dùng tiền ảo USDT để nạp và đặt cược theo mức độ tăng giảm của các loại tiền ảo khác; xu hướng tăng giảm của tiền ảo mang tính bất định, đòn bẩy giao dịch 50 lần do nền tảng thiết lập càng khuếch đại thêm tính chất và rủi ro "lấy nhỏ đánh lớn"; USDT gắn tỷ giá 1:1 với USD, có thể đổi sang tiền pháp định qua sàn Huobi, số USDT thắng được của người chơi có thể biến hiện qua kênh này. Nền tảng thu lợi từ phí dịch vụ 0,2% trên tổng số tiền đặt cược của người chơi.[3]
4. Cung cấp dịch vụ đổi tiền cho các trang web cờ bạc
Thư Mỗ cung cấp thẻ ngân hàng để nạp tiền và rửa mã cho người đánh bạc trực tuyến, là khâu then chốt trong chuỗi biến hiện của hoạt động đánh bạc. Người chơi chuyển tiền Nhân dân tệ vào tài khoản ngân hàng của Thư Mỗ, anh ta sau đó mua USDT theo giá thị trường trên sàn Huobi, nạp USDT vào tài khoản nền tảng "Laida", nhấn "xác nhận gửi coin", người chơi sẽ nhận được cược trên nền tảng cờ bạc tương ứng; các nền tảng cờ bạc mà anh ta phục vụ đều có trò chơi ngẫu nhiên; nền tảng "Laida" và các nền tảng cờ bạc nước ngoài có thể trao đổi USDT lẫn nhau, thông qua thao tác ngược lại để đổi cược sang USDT rồi sang tiền pháp định nhằm biến hiện.[4]
Điều 8 của "Giải thích về một số vấn đề áp dụng pháp luật cụ thể trong việc xử lý các vụ án hình sự liên quan đến đánh bạc" quy định hành vi đánh bạc là: người dùng bỏ ra một lượng tiền pháp định nhất định; cuối cùng có thể nhận được nhiều hay ít tiền hoặc vật có giá trị có thể đổi được thông qua một số hoạt động/trò chơi; tạo thành chuỗi từ tiền sang tiền.
Kết hợp các ví dụ trên thấy rằng, tiền mã hóa hoặc chuỗi khối thường được đưa vào các khâu then chốt của hoạt động đánh bạc: một là dùng làm cược, thay thế trực tiếp tiền pháp định trong khâu đặt cược; hai là làm công cụ thanh toán, cung cấp đường đi ẩn danh, xuyên biên giới cho dòng tiền đánh bạc; ba là thực hiện đổi tự do với tiền pháp định thông qua các sàn giao dịch, hoàn tất vòng kín biến hiện tiền. Chính vì vậy, mặc dù hình thức bề ngoài là "ứng dụng blockchain" hoặc "trò chơi tài sản ảo", nhưng xét về bản chất vận hành vẫn thỏa mãn ba yếu tố của tội đánh bạc — người dùng bỏ tiền ra, dựa vào yếu tố ngẫu nhiên để kiếm lợi, tạo thành chuỗi hoàn chỉnh từ tiền sang tiền.
Cần nói rõ rằng, trong thực tiễn tư pháp, không chỉ những bên phát triển hoặc vận hành nền tảng đánh bạc mới bị coi là tổ chức đánh bạc; mà cả những người cung cấp đại lý, quảng bá, thanh toán, hỗ trợ kỹ thuật trực tiếp hoặc gián tiếp cho các nền tảng này cũng có thể bị coi là đồng phạm hoặc đồng phạm giúp sức. Đối với người làm Web3, dù là nhà phát triển, nhân viên marketing, hay làm thanh toán, vận hành cộng đồng, đều cần kiểm tra khi tiếp xúc dự án để xác định có yếu tố đánh bạc hay không, tránh bị cuốn vào rủi ro hình sự một cách vô tình.
Rủi ro liên quan đến tổ chức hoạt động đa cấp
Trong thực tiễn tư pháp, các tình huống liên quan đến dự án Web3 gây rủi ro pháp lý về đa cấp chủ yếu có 3 đặc điểm, lấy vụ án PlusToken5 làm ví dụ:
1. Hình thức thanh toán mới: đóng tiền ảo hoặc hình thức khác làm điều kiện tham gia;
2. Mô hình quảng bá nhiều cấp: sử dụng hợp đồng thông minh chia hoa hồng nhiều cấp, nền tảng liên chuỗi quảng bá nhiều cấp, nhiệm vụ mời người mới trả thưởng nhiều cấp, v.v.;
3. Tính thù lao nhiều cấp: chia lợi nhuận theo phí giao dịch nhiều cấp, thưởng hoàn lại nhiều cấp, chia cổ tức theo cấp bậc cộng đồng, v.v.
Nếu muốn tìm hiểu chi tiết vụ án này, luật sư Thiệu Thi Ngụy của chúng tôi đã từng viết bài phân tích trước đó Phân tích pháp lý theo vụ án | Từ vụ án đa cấp tiền ảo 40 tỷ nhìn nhận cách game Web3 tránh rủi ro đa cấp?.
Theo định nghĩa về hoạt động đa cấp trong "Quy định cấm hoạt động đa cấp" và "Cảnh báo rủi ro về các hoạt động đa cấp mới do Tổng cục Quản lý thị trường Nhà nước ban hành", hoạt động đa cấp là một hình thức kinh doanh trái phép, trong đó tổ chức hoặc người kinh doanh phát triển người tham gia, tính hoặc trả thù lao dựa trên số lượng người được phát triển, hoặc yêu cầu người tham gia đóng phí để có tư cách tham gia.
1. Đóng phí: đóng hoặc gián tiếp đóng phí tham gia, phí hội viên, mua sản phẩm ảo hoặc thật, tức là sau khi đóng tiền mới có tư cách nhận thù lao và phát triển cấp dưới;
2. Phát triển cấp dưới: trực tiếp hoặc gián tiếp phát triển cấp dưới, tức là mời người mới tham gia, sắp xếp theo thứ tự nhất định thành cấp bậc. Điều 1 của "Ý kiến về việc áp dụng pháp luật trong việc xử lý các vụ án hình sự về tổ chức, lãnh đạo hoạt động đa cấp" đã nêu rõ giới hạn: vượt quá ba cấp bậc và phát triển hơn 30 người thì cấu thành tội phạm;
3. Tính thù lao theo cấp bậc: cấp trên hưởng thù lao từ doanh số bán hàng của cấp dưới trực tiếp hoặc gián tiếp, hoặc tính thù lao, thưởng hoàn lại theo số lượng người được phát triển trực tiếp hoặc gián tiếp, và lợi ích theo cấp bậc rõ ràng.
Kết hợp vụ án PlusToken và ba đặc điểm trong giải thích tư pháp, mô hình đa cấp trong bối cảnh Web3 tuy tinh vi hơn nhưng vẫn có đủ ba đặc điểm: đóng phí, phát triển cấp dưới, tính thù lao theo cấp bậc. Tiền mã hóa ở đây vừa có thể làm phương tiện thanh toán phí tham gia, vừa dùng làm chiêu bài quảng bá thu hút người tham gia, cuối cùng còn làm công cụ hoàn thưởng. Một khi thỏa mãn ba đặc điểm này và đạt tiêu chuẩn cấp bậc, số lượng người theo quy định pháp luật, thì có thể bị xác định là hoạt động đa cấp.
Vì vậy, nếu bạn là nhân viên của dự án, biết hoặc lẽ ra phải biết dự án có các đặc điểm trên mà vẫn tham gia sâu vào thiết kế quảng bá, thu và phân phối tiền, phát triển cấp dưới, thì có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.
Rủi ro liên quan đến huy động vốn trái phép
Trên thực tế, việc huy động vốn khởi nghiệp trực tiếp hoặc gián tiếp đang dần trở thành cách thức chính để khởi động các dự án blockchain. Việc huy động vốn thường đòi hỏi tuyên truyền mạnh mẽ, nhiều người không rõ giới hạn pháp lý đã thực hiệnmột số hành vi, như thổi phồng lợi nhuận, tuyên truyền chỉ tăng không giảm, chắc chắn sinh lời, bảo toàn vốn, v.v., thường làhành vi rủi ro cao dẫn đến bị xác định là huy động vốn trái phép.
Lấy vụ án "Thẩm Dương Sáng tạo viên"6 làm ví dụ, Hoắc Mỗ thành lập Trung tâm quản lý tài sản dữ liệu lớn Thẩm Dương Sáng tạo viên kỷ nguyên, không có giấy phép tương ứng, dùng chiêu hoàn lợi cao để quảng bá 3 dự án tới hơn 400 người, huy động vốn trái phép hơn 60 triệu Nhân dân tệ. Cụ thể gồm: ① Dự án bán và thuê lại máy đào Bitcoin, khách hàng đầu tư mua máy đào cho Thẩm Dương Sáng tạo viên, Thẩm Dương Sáng tạo viên trả mỗi ngày 230 Nhân dân tệ cho nhà đầu tư, thời hạn hợp đồng 15 tháng, hết hợp đồng máy đào thuộc về Thẩm Dương Sáng tạo viên, không hoàn lại 20.000 Nhân dân tệ mua máy. ② Dự án quỹ ICO Vô trọng lực. ③ Dự án đầu tư blockchain, quảng bá lợi nhuận 20-30 lần.
Theo "Quy định phòng ngừa và xử lý huy động vốn trái phép" và "Giải thích" trên, huy động tiền gửi công chúng trái phép là hành vi thu hút vốn từ đối tượng xã hội không xác định mà không được cơ quan quản lý tài chính Quốc vụ viện cấp phép hoặc vi phạm quy định quản lý tài chính quốc gia, xuất trình chứng từ, cam kết hoàn vốn và trả lãi trong một thời gian nhất định.
Bên cạnh đó, theo Khoản 8 Điều 2 của "Giải thích của Tòa án Nhân dân Tối cao về việc áp dụng pháp luật cụ thể trong việc xét xử các vụ án hình sự liên quan đến huy động vốn trái phép", rõ ràng đưa các hành vi như giao dịch tiền ảo vào phạm vi điều chỉnh của tội huy động tiền gửi công chúng trái phép. Kết hợp điều luật và các ví dụ về dự án Web3, dù cách tuyên truyền khác nhau, bản chất vẫn là thổi phồng lợi nhuận với số đông không xác định để huy động vốn trái phép.
Vì vậy, các dự án đồng thời thỏa mãn 4 đặc điểm sau đây có nguy cơ rất cao bị nghi ngờ huy động vốn trái phép, cần cảnh giác khi tham gia:
1. Bất hợp pháp: không được cơ quan quản lý tài chính Quốc vụ viện cấp phép hoặc vi phạm quy định quản lý tài chính quốc gia;
2. Công khai: thông qua mạng, truyền hình, quảng bá thực địa và các hình thức công khai khác;
3. Tính xã hội: thu hút vốn từ công chúng xã hội, tức là đối tượng không xác định;
4. Gây lợi: cam kết lợi nhuận cao, tuyên truyền tiền ảo này chỉ tăng không giảm, suất sinh lợi ổn định theo năm, hoàn lại token tương đương vốn gốc trong một khoảng thời gian nhất định, hứa lợi tức kép, thu nhập chia cổ ổn định, v.v.
Kết hợp vụ án "Thẩm Dương Sáng tạo viên" và các giải thích tư pháp trên, hình thức huy động vốn trái phép trong bối cảnh Web3 rất đa dạng, xuất hiện nhiều mô hình như bán máy đào kèm thuê lại, phát hành token, quản lý tài sản trên chuỗi để huy động vốn từ công chúng, nhưng cốt lõi vẫn có đủ bốn đặc điểm: bất hợp pháp, công khai, tính xã hội, gây lợi, một khi dự án thỏa mãn, có thể bị xác định là huy động vốn trái phép. Hơn nữa, nếu bạn là nhân viên dự án, biết hoặc lẽ ra phải biết dự án có các đặc điểm trên mà vẫn tham gia sâu vào thiết kế mô hình, quảng bá, huy động và phân phối vốn, cũng có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.
Rủi ro liên quan đến lừa đảo
Trên thực tế, thủ đoạn lừa đảo rất đa dạng, nhưng đặc điểm cốt lõi vẫn là mục đích "chiếm đoạt bất hợp pháp" theo Điều 266 Bộ luật Hình sự Trung Hoa và các giải thích tư pháp liên quan, dùng hành vi bịa đặt, che giấu khiến nạn nhân thiệt hại tài sản.
Trong vụ án "lừa đảo Hùng Mỗ"7, nhóm liên quan tuyển dụng nhân viên trong nước, lấy việc thành lập công ty làm lớp vỏ, dùng công cụ viễn thông, Internet và các phương tiện kỹ thuật khác, nhân viên đóng vai "giáo viên", "trợ lý", "nhà đầu tư lâu năm", dụ dỗ nạn nhân đầu tư vào "tiền ảo giả" do công ty này tạo ra, ban đầu tạo hiện tượng lợi nhuận nhỏ cho nạn nhân, sau đó khuyến khích đầu tư lớn, thông qua thao tác nền tảng điều khiển tiền ảo giả sụt giảm mạnh, tạo hiện tượng thua lỗ, khiến nạn nhân tưởng đầu tư thất bại, từ đó chiếm đoạt tiền của họ. Về vụ án "lừa đảo Hùng Mỗ", biểu hiện cụ thể của hành vi lừa đảo trong dự án blockchain như sau.
1. Bịa đặt sự thật / che giấu chân tướng: trong giai đoạn chuẩn bị dự án, bịa đặt mô hình sinh lời giả;
2. Có mục đích chiếm đoạt bất hợp pháp: sau khi huy động vốn, không phát triển dự án theo nội dung white paper, mà tùy ý tiêu xài, cuộn tiền bỏ trốn;
3. Nạn nhân xử lý tài sản do nhận thức sai lầm: sau khi phát hành token, cố ý thao túng giá tạo hiện tượng giả, khiến nạn nhân xử lý tài sản dựa trên ảo tưởng, từ đó cuộn tiền của nạn nhân.
Bên cạnh đó, việc biết người khác thực hiện tội phạm lừa đảo mạng viễn thông mà vẫn cung cấp hỗ trợ thanh toán, quyết toán, trong thực tiễn cũng từng bị xác định là đồng phạm tội lừa đảo. Trong vụ án "lừa đảo Tạ Mỗ"8, Tạ Mỗ hỗ trợ người khác thực hiện tội phạm lừa đảo mạng viễn thông, để tránh điều tra, đã hợp tác với người khác, chuyển tiền bất hợp pháp qua ngân hàng sang các tài khoản Alipay, WeChat, thẻ ngân hàng của người khác, sau đó dùng số tiền này mua "Tether" (USDT) và các tiền ảo khác, người khác chuyển tiền ảo qua tài khoản mạng cho Tạ Mỗ, Tạ Mỗ bán tiền ảo để biến hiện rồi giao cho người thực hiện tội lừa đảo, đồng thời nhận hoa hồng.
Vì vậy, trước khi nhận việc không chỉ cần thận trọng đánh giá bên phát triển dự án,mà còn cầntìm hiểu nhiều nhất có thể về hoạt động thượng nguồn của bên thanh toán, nếu không với tư cách nhân viên sẽkhó tránh khỏigánh chịurủi ro hình sựcao.
Khuyến nghị của đội hình sự Mankun
Nhìn chung, việc làm trong lĩnh vực Web3 có rủi ro hình sự hay không cần xem xét trước tiên rủi ro của chính dự án. Điều này đòi hỏi cần kết hợp nội dung công việc thực tế, sàng lọc sơ bộ các dự án rủi ro,nhận diện và tránhtham gia vào các hoạt động rủi ro caocó đặc điểm sau.
1. Rủi ro liên quan đến thiết lập sòng bạc: nếu dự án có mô hình "nạp tiền + trò chơi ngẫu nhiên + chuỗi biến hiện", cần hết sức cảnh giác.
2. Rủi ro liên quan đến tổ chức hoạt động đa cấp: khi dự án yêu cầu nhân viên "đóng phí + phát triển cấp dưới + tính thù lao theo cấp bậc", bản chất đã cấu thành đặc điểm đa cấp.
3. Rủi ro liên quan đến huy động tiền gửi công chúng trái phép: nếu dự án thỏa mãn bốn yếu tố "bất hợp pháp + công khai + đối tượng không xác định + cam kết hoàn vốn và trả lãi", chính là hành vi huy động tiền gửi công chúng trái phép điển hình.
4. Rủi ro liên quan đến lừa đảo: khi bên phát triển dự án dùng phương thức "mục đích chiếm đoạt bất hợp pháp + bịa đặt sự thật / che giấu chân tướng" dụ dỗ người dùng "xử lý sai một khoản tài sản nhất định", thì có dấu hiệu lừa đảo.
Kết luận
Việc lựa chọn nghề nghiệp trong ngành Web3 giống như con dao hai lưỡi, vừa mang theo giấc mơ tự do tài chính, vừa tiềm ẩn những khủng hoảng không thể xem nhẹ. Nội dung trong bài chỉ mang tính tham khảo, nếu trong công việc thực tế bạn gặp phải các vấn đề pháp lý phức tạp hoặc cụ thể hơn, nên kịp thời tham vấn luật sư hoặc tổ chức chuyên nghiệp.
Nếu trong lòng bạn vẫn còn thắc mắc, ví dụ như tôi chỉ là nhân viên ngoại tuyến, vị trí không cốt lõi, lại không phải ông chủ, liệu có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không? Nếu bị truy cứu, thì tôi phải chịu trách nhiệm chính hay trách nhiệm phụ? Kỳ tới sẽ giải đáp nghi vấn này cho bạn.
Trích dẫn
[1] Vụ án (2023) Tô 09 hình chung 372;
[2] Vụ án (2019) Quảng Đông 1781 hình sơ 126;
[3] Vụ án (2020) Cát 0622 hình sơ 73;
[4] Vụ án (2024) Canh 1126 hình sơ 85;
[5] Vụ án (2020) Tô 09 hình chung 488;
[6] Vụ án (2019) Liêu 01 hình chung 666;
[7] Vụ án (2023) Thiểm 08 hình chung 332;
[8] Vụ án (2021) Quý 2324 hình sơ 93.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
