Phân tích độc quyền: Dự thảo Luật Phòng chống Tội phạm Mạng sẽ ảnh hưởng như thế nào đến cộng đồng tiền mã hóa?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Phân tích độc quyền: Dự thảo Luật Phòng chống Tội phạm Mạng sẽ ảnh hưởng như thế nào đến cộng đồng tiền mã hóa?
Trong kỷ nguyên mới này, đối với các chuyên gia và nhà đầu tư đang hoạt động tại Trung Quốc đại lục, “tuân thủ quy định” không còn chỉ là một khẩu hiệu mà đã trở thành một ranh giới sống – chết.
Chuyên sâu báo cáo Web3
Ngày 31 tháng 01 năm 2026, đúng vào thời điểm thị trường biến động mạnh do áp lực thanh khoản, Dự thảo Luật Phòng, Chống Tội Phạm Mạng (Dự thảo lấy ý kiến) do Bộ Công an phối hợp với các cơ quan liên quan soạn thảo đã chính thức được công bố để lấy ý kiến xã hội.
Khi tìm kiếm từ khóa “Luật Phòng, Chống Tội Phạm Mạng” trên X (Twitter), bạn sẽ thấy rất ít cuộc thảo luận. Do hiệu ứng biên của các văn bản do nhiều bộ ban hành trong những năm gần đây ngày càng suy giảm, phản ứng phổ biến của cộng đồng chủ yếu là: “Lại những điều cũ rích sao?” hoặc “Chẳng phải từ lâu đã bị cấm rồi sao? Còn gì mà bàn nữa?”
Đây là một nhận định sai lầm cực kỳ nguy hiểm. Việc nâng cấp từ “văn bản của bộ, ngành” lên “luật quốc gia” cho thấy logic quản lý đã chuyển từ phòng ngừa rủi ro tài chính sang quản trị hình sự chính xác. Biteye đánh giá đây có khả năng cao là lần lập pháp có ảnh hưởng sâu rộng nhất đối với hệ sinh thái Web3 tại Trung Quốc đại lục trong những năm gần đây.
Khi đọc kỹ 68 điều của dự thảo, bạn sẽ nhận ra rằng văn bản này không còn xoay quanh các khái niệm vĩ mô như “rủi ro tài chính” hay “huy động vốn trái phép”, mà giống như một con dao phẫu thuật, chính xác cắt vào ba điểm then chốt trong vận hành của giới tiền mã hóa: dòng tiền OTC, phát triển công nghệ và vận hành nút chuỗi khối công khai.
Bài viết này do Biteye thực hiện nhằm phân tích chuyên sâu:
- Các điều luật trọng yếu
- Giải thích của chuyên gia pháp lý
- Những hành vi tuân thủ mà các bên liên quan cần bắt đầu thực hiện
I. So sánh với các văn bản trước đây của bộ, ngành: Ba “tấm sàn” bị đạp vỡ hoàn toàn
1. Bế tắc OTC: Định nghĩa lại khái niệm “biết rõ”
Trước đây, các nhà cung cấp dịch vụ OTC (nhà cung cấp USDT – U-merchant) thường lấy lý do “Tôi chỉ làm giao dịch thông thường, không biết nguồn gốc tiền của khách hàng” để bào chữa. Về mặt pháp lý, hành vi này thường bị quy kết là kinh doanh trái phép hoặc phạm tội giúp sức cho hoạt động phạm tội, với ngưỡng cấu thành tội khá cao.
Tuy nhiên, Khoản 3 Điều 26 của dự thảo mới đã đưa ra quy định rõ ràng:
“Bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào cũng không được thực hiện các hành vi chuyển tiền, thanh toán bù trừ… hoặc sử dụng tiền mã hóa, tài sản ảo khác trên mạng để cung cấp dịch vụ chuyển tiền cho người khác, nếu biết rõ số tiền đó là tài sản thu được từ hành vi phạm tội hoặc vi phạm pháp luật của người khác.”
Mặc dù cụm từ “biết rõ” vẫn được giữ lại, nhưng trong thực tiễn xét xử, phạm vi xác định “biết rõ” đang được mở rộng một cách đáng kể. Nếu bạn giao dịch với mức giá bất thường, sử dụng phần mềm nhắn tin mã hóa để né tránh giám sát, hoặc không thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm tra KYC ở mức độ nghiêm ngặt tuyệt đối, thì đều có thể bị suy định là “biết rõ”.
Đây không còn đơn thuần là lệnh “cấm giao dịch”, mà là việc chính thức đưa USDT và các loại tiền mã hóa khác vào phạm vi giám sát về dòng tiền liên quan đến tội phạm mạng. Đối với ngành OTC, điều này đồng nghĩa với chi phí tuân thủ sẽ tăng vọt không giới hạn — vấn đề không còn là “có nên làm hay không”, mà là “có thể làm được hay không”.
2. Quản轄 dài tay và cơ chế “liên đới trách nhiệm”
Giới tiền mã hóa luôn tin tưởng vào nguyên tắc “mã nguồn là pháp luật, công nghệ vô tội”. Nhưng Điều 19 và Điều 31 của dự thảo mới đã giáng một đòn chí mạng vào niềm tin này:
“Không được cung cấp… hỗ trợ và giúp đỡ như phát triển, vận hành, quảng cáo, đóng gói ứng dụng… cho người khác nếu biết rõ họ lợi dụng mạng để thực hiện hành vi phạm tội hoặc vi phạm pháp luật.”
Điều khiến người ta lo lắng hơn cả là quy định về “quản轄 dài tay” tại Điều 2:
“Công dân Trung Hoa Nhân dân Cộng hòa ở nước ngoài, cũng như các tổ chức, cá nhân nước ngoài cung cấp dịch vụ cho người dùng trong lãnh thổ Trung Hoa Nhân dân Cộng hòa mà thực hiện hành vi vi phạm quy định của Luật này… sẽ bị truy cứu trách nhiệm pháp lý.”
Biteye đã tham vấn luật sư chuyên về tuân thủ tài chính tại Văn phòng Luật sư Jintiancheng (Allbright Law), bà Sharon (@sharonxmeng618): Nhiều điều khoản trong Dự thảo Luật Phòng, Chống Tội Phạm Mạng quy định nghĩa vụ quản lý hành chính. Trước tiên, các bên vi phạm thường phải đối mặt với các hình thức xử phạt hành chính như yêu cầu sửa chữa, tịch thu số lợi bất chính, phạt tiền… Chỉ khi tình tiết nghiêm trọng (ví dụ: liên quan đến số tiền gian lận khổng lồ, hoặc không chỉ cung cấp chữ ký mà còn trực tiếp tham gia vận hành), hành vi mới được nâng lên mức hình sự.
Hơn nữa, “quản轄 dài tay” cũng tồn tại vấn đề “hiệu quả chi phí”: Dù Bộ luật Hình sự Trung Quốc quy định nguyên tắc quản轄 theo quốc tịch và lãnh thổ, nhưng trong thực tiễn xuyên biên giới, trừ những vụ án đặc biệt lớn (ở cấp độ PlusToken) hoặc liên quan đến an ninh quốc gia, thì chi phí tư pháp cho việc truy bắt lập trình viên đang sinh sống ở nước ngoài là cực kỳ cao.
3. Quản trị chuỗi khối công khai: Thách thức một chiều đối với tính phi tập trung
Dự thảo lần này cũng sẽ tác động tới hệ sinh thái chuỗi khối công khai tại Trung Quốc đại lục. Khoản 9 Điều 40 yêu cầu các nút hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ chuỗi khối phải có khả năng “giám sát, chặn đứng và xử lý” thông tin phạm pháp cũng như các giao dịch thanh toán bù trừ.
Những người am hiểu công nghệ đều hiểu rõ rằng: một chuỗi khối công khai thực sự phi tập trung (Permissionless Blockchain) là không thể thực hiện việc “chặn đứng” tại một điểm duy nhất.
Điều này thực tế đặt các dự án Web3 tại Trung Quốc đại lục vào một tình thế nan giải: Hoặc bạn phải chuyển đổi thành “chuỗi liên minh” (pseudo-chain) với cửa hậu và quyền kiểm soát, hoặc bạn sẽ bị coi là vi phạm pháp luật vì không thể thực hiện nghĩa vụ “chặn đứng”.
II. Vang vọng từ quá khứ: Từ “9.4” đến “2.1”
Để thấy rõ mức độ ảnh hưởng lần này, chúng ta cần kéo dài trục thời gian và so sánh ba mốc quan trọng trong lịch sử quản lý tiền mã hóa tại Trung Quốc:
- Năm 2013/2017 (9.4): “Thông báo”, giai đoạn phòng thủ. Trọng tâm là “phòng ngừa rủi ro”, cấm ICO. Lúc ấy, mục tiêu quản lý là “đừng để người dân bình thường bị mất tiền”.
- Năm 2021 (9.24): “Thông báo”, giai đoạn dọn dẹp. Trọng tâm là “hoạt động tài chính bất hợp pháp”, xóa sổ hoàn toàn đào coin. Mục tiêu quản lý là “giới tiền mã hóa không được gây rối trật tự tài chính”.
- Năm 2026 (Luật Phòng, Chống Tội Phạm Mạng): “Luật”, giai đoạn quản trị. Trọng tâm là “tội phạm mạng liên quan đến tiền mã hóa”.
Ở hai giai đoạn trước, cơ quan chủ trì là Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) và Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia (NDRC); điểm chú ý của các cơ quan quản lý chuyên ngành nằm ở lĩnh vực nghiệp vụ riêng của họ — tức là “tiền” và “việc”. Nhưng lần này, cơ quan chủ trì là Bộ Công an — nơi phụ trách “tội” và “người”.
Luật sư Sharon chuyên về tuân thủ tài chính tại Văn phòng Luật sư Jintiancheng (Allbright Law) (@sharonxmeng618) phân tích như sau: “Gần đây, cả các loại tội phạm do tiền mã hóa thúc đẩy (ví dụ: rửa tiền, lừa đảo bằng tài sản mã hóa) lẫn các loại tội phạm nội sinh trong hệ sinh thái tiền mã hóa (ví dụ: tấn công hacker, rug pull…) đều gia tăng mạnh mẽ. Chuỗi hành động lập pháp này là phản ứng tất yếu của cơ quan quản lý nhằm nâng cấp từ ‘cấm đoán hành chính’ lên ‘quy định hình sự’ đối với các loại tội phạm mới này.”
Kết luận: Năm 2026 là năm tái thiết lại các quy tắc cho giới tiền mã hóa
Sự sụt giảm mạnh ngày 01 tháng 02 có thể chỉ là phản ứng tức thời của thị trường trước áp lực thắt chặt thanh khoản; biểu đồ K-line cuối cùng sẽ phục hồi, các cột đỏ cuối cùng sẽ chuyển sang màu xanh. Nhưng khi con dao phẫu thuật của pháp luật đã cắt sâu vào mã nguồn và dòng tiền, việc tuân thủ không còn là lựa chọn — mà là điều kiện tiên quyết để tồn tại.
Lời khuyên từ luật sư Sharon: “Trong thực tiễn tư pháp những năm gần đây, phạm vi truy tố tội ‘giúp sức cho hoạt động phạm tội’ (tội giúp sức – ‘bangxin zui’) đã có xu hướng mở rộng. Trong bối cảnh này, các chuyên gia và nhà sáng lập Web3 không nên coi nguyên tắc ‘trung lập về công nghệ’ là miễn trừ pháp lý, mà cần thực hiện phân tách rõ ràng trong các hoạt động kinh doanh liên quan — ví dụ: thực hiện nghiêm ngặt KYC, ngăn chặn thực chất địa chỉ IP người dùng trong lãnh thổ Trung Quốc; xây dựng hệ thống kiểm soát rủi ro rửa tiền; tránh tham gia làm thị trường (market making) hoặc quảng bá hoa hồng cho các dự án token có rủi cao.”
Trong kỷ nguyên mới này, đối với các chuyên gia và nhà đầu tư tại Trung Quốc đại lục, “tuân thủ” không còn là một khẩu hiệu, mà là một ranh giới sống – chết.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@BiteyeCN
