Làn xe nhanh tiền mã hóa của Malta: thuận lợi về quản lý hay ẩn chứa rủi ro?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Làn xe nhanh tiền mã hóa của Malta: thuận lợi về quản lý hay ẩn chứa rủi ro?
Đảo quốc Nam Âu Malta với dân số 500.000 người đang trở thành lựa chọn hàng đầu cho các gã khổng lồ tiền mã hóa khi mở rộng thị trường ra châu Âu.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Ian Allison, Camomile Shumba
Biên dịch: LenaXin, ChainCatcher
Điểm chính
- Một khung pháp lý do Malta ban hành năm 2018 có thể giúp các doanh nghiệp dễ dàng chuyển đổi sang hệ thống MiCA, nhưng cũng có ý kiến cho rằng việc cấp giấy phép tại đây quá dễ dãi.
- CEO sàn giao dịch tiền mã hóa lớn nhất Ba Lan nói: “Việc xin cấp giấy phép MiCA không nên đơn giản như đặt hàng tại McDonald’s.”
- Chỉ khoảng một tháng trước khi OKX đồng ý chi 500 triệu USD để dàn xếp với Bộ Tư pháp Mỹ về cáo buộc hoạt động trái phép, cơ quan quản lý tài chính của Malta đã trao cho OKX tư cách được chấp thuận sơ bộ theo MiCA.
Quốc đảo Nam Âu với dân số 500.000 người – Malta – đang trở thành điểm đến hàng đầu của các gã khổng lồ tiền mã hóa muốn thâm nhập thị trường châu Âu. Chỉ vài tuần sau khi MiCA có hiệu lực, quốc gia này đã cấp giấy phép cho các sàn giao dịch hàng đầu như OKX — cho phép các doanh nghiệp được cấp phép hoạt động xuyên suốt khu vực kinh tế gồm 30 quốc gia.
Tin mới nhất cho thấy, sàn giao dịch Gemmi cũng đã gia nhập hàng ngũ các công ty nộp đơn xin giấy phép tại Malta.
Việc Malta triển khai nhanh chóng MiCA đã gây tranh cãi. Mặc dù các quy định CASP hướng tới tiêu chuẩn thống nhất ở châu Âu, nhưng mỗi quốc gia vẫn có quyền tự chủ trong phê duyệt. Giới chuyên môn đặt câu hỏi liệu thẩm định của Malta có đầy đủ và tốc độ phê duyệt có quá nhanh hay không.
Làn "xe ưu tiên" cấp phép MiCA của Malta
Bộ luật Tài sản Ảo (VFA) do Malta thông qua năm 2018 đã tạo nền tảng cho việc chuyển đổi sang hệ thống MiCA, được chính thức công nhận là "về cơ bản tương đương với MiCA".
Khung pháp lý này quy định rằng các doanh nghiệp đã giữ giấy phép VFA trước ngày 30 tháng 12 năm 2024 sẽ được hưởng đặc quyền thông qua "làn đường nhanh" và tư cách được chấp thuận sơ bộ theo MiCA.
Cơ quan quản lý cho biết hệ thống trong nước đã trưởng thành có thể giúp đẩy nhanh quá trình xét duyệt đối với các doanh nghiệp hiện hữu.
Những lo ngại về quản lý
Khả năng thích nghi nhanh với thay đổi quản lý của Malta tuy mang lại tiện lợi cho doanh nghiệp, nhưng cũng làm dấy lên nghi vấn về chất lượng giám sát thực tế.
Phó chủ tịch Elliptic, bà Liat Shetret, nhận định: “Các khu vực tài phán nhỏ thực sự có thể thích ứng nhanh hơn với thay đổi quản lý”, nhưng đặt câu hỏi liệu khả năng thi hành pháp luật có đi kèm tương xứng hay không. Bà nhấn mạnh: “Thu hút đầu tư và đẩy nhanh cấp phép thì dễ, nhưng điều then chốt là cơ chế giám sát liên tục và đội ngũ thực thi pháp luật chuyên biệt về tiền mã hóa.”
Tuy nhiên, các chuyên gia tiền mã hóa tại địa phương chỉ ra rằng kinh nghiệm lâu năm của Malta trong lĩnh vực quản lý tài sản kỹ thuật số chính là lợi thế cạnh tranh cốt lõi.
Ian Guaci, đối tác tại văn phòng luật GTG của Malta, cho biết: “Doanh nghiệp cần một cơ quan quản lý chuyên môn và nhất quán, nhưng những quốc gia mới áp dụng MiCA có thể chưa có được năng lực đó.”
Przemysław Kral, CEO của Zondacrypto – sàn giao dịch lớn nhất Ba Lan – dùng hình ảnh “nhà hàng ăn nhanh so với nhà hàng đạt sao Michelin” để giải thích lý do từ bỏ Malta và chọn Estonia, nơi có quy định nghiêm ngặt hơn.
Ông thẳng thắn nói: “Việc cấp phép MiCA không nên tùy tiện như gọi đồ ăn nhanh. Trường hợp OKX được phê duyệt trong bốn ngày là minh chứng rõ ràng.” (Ghi chú: OKX nhận được tư cách được chấp thuận sơ bộ vào ngày 23 tháng 1 năm 2025, và chỉ bốn ngày sau, vào ngày 27 tháng 1, đã nhận được giấy phép chính thức).
Các gã khổng lồ tiền mã hóa đặt cược vào Malta
Các sàn giao dịch hàng đầu như OKX đã nhận được tư cách được chấp thuận sơ bộ theo MiCA nhờ quy trình phê duyệt nhanh của Malta. Tuy nhiên, một tháng sau đó, công ty này phải trả 500 triệu USD để dàn xếp với Bộ Tư pháp Mỹ về cáo buộc hoạt động mà không có giấy phép. Cơ quan quản lý Malta hồi tháng 4 cũng phạt OKX 1,2 triệu USD vì vi phạm quy định chống rửa tiền.
Cơ quan quản lý Malta phản hồi rằng họ áp dụng nguyên tắc phê duyệt dựa trên rủi ro, nhấn mạnh “đã đánh giá thận trọng dựa trên thông tin sẵn có, cân bằng giữa hiệu quả và kiểm soát rủi ro”. OKX cho biết họ đã hoạt động tại Malta từ năm 2018, và khi nộp đơn xin MiCA vào năm 2023, họ đã sở hữu giấy phép VFA.
Erald Ghoos, CEO khu vực châu Âu của OKX, gần đây đã giải thích lý do lựa chọn Malta trên nền tảng X: “Chúng tôi cuối cùng chọn Malta vì tổng thể chiến lược cấp phép sản phẩm tại đây dẫn đầu hơn.” Ông tiết lộ công ty từng xem xét thị trường Pháp và Hà Lan.
Ghoos khẳng định: “OKX không nhận được bất kỳ ưu đãi đặc biệt nào từ Cơ quan Dịch vụ Tài chính Malta; thực tế hoàn toàn ngược lại.”
Một gã khổng lồ khác trong ngành, Crypto.com, cũng đã nhận được giấy phép MiCA thông qua Malta vào tháng 1 năm nay. Dù nền tảng này có giấy phép tại nhiều quốc gia như Dubai, nhưng năm 2023 đã bị phạt 2,85 triệu euro vì hoạt động trái phép tại Hà Lan. Công ty cho biết trụ sở tại Malta của họ đã vận hành được 5 năm.
Phản ứng của Pháp
Cơ quan quản lý Pháp cảnh báo về nguy cơ “cấp phép kiểu ăn nhanh” trong quá trình phê duyệt MiCA. Chủ tịch AMF chỉ ra rằng một số sản phẩm được phê duyệt nhanh có thể làm giảm tiêu chuẩn quản lý, kêu gọi tăng cường phối hợp của ESMA để ngăn các doanh nghiệp tìm kiếm quốc gia có quy định dễ dãi nhất.
Quy trình cấp phép MiCA thiếu minh bạch, và tiêu chuẩn phê duyệt giữa các quốc gia thành viên có sự khác biệt đáng kể. Dù ESMA và EBA đã thiết lập cơ chế phối hợp, nhưng việc thực thi trên thực tế vẫn chưa thống nhất.
Chuyên gia blockchain người Pháp Arroche chỉ ra: “AMF của Pháp tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của ESMA, trong khi các quốc gia như Malta đã cấp phép ngay cả khi các chi tiết kỹ thuật chưa hoàn thiện, thậm chí còn sáng tạo ra chương trình ‘phê duyệt sơ bộ’ mà MiCA không hề cho phép.”
Sự khác biệt trong quản lý khiến xu hướng lựa chọn quốc gia rất rõ rệt: Pháp chỉ mới cấp phép cho 3 doanh nghiệp CASP, và do tiêu chuẩn khắt khe, OKX đã từ bỏ thị trường Pháp vào tháng 7 năm ngoái.
Các cơ quan quản lý EU hiện đang tiến hành kiểm tra Malta. Theo Bloomberg, sau vụ Bybit bị tấn công mạng, nhiều cơ quan quản lý các nước đã thúc giục ESMA điều tra OKX và rà soát quy trình cấp phép của Malta. Reuters đưa tin ESMA đã khởi động một “đánh giá đồng cấp” đối với một quốc gia thành viên có quy định lỏng lẻo.
Một giám đốc điều hành CASP tại châu Âu giấu tên xác nhận với CoinDesk rằng ESMA thực sự đang kiểm toán Cơ quan Quản lý Tài chính Malta. Cả ESMA và AMF Pháp đều từ chối bình luận.
Những đau đớn trong quản lý tiền mã hóa của EU
Mark Foster, người phụ trách chính sách EU tại Ủy ban Đổi mới Tiền mã hóa, cho rằng sự phản đối của Pháp đối với mô hình cấp phép nhanh phản ánh mâu thuẫn cơ bản trong việc thực thi MiCA tại EU: vấn đề cân bằng giữa tập trung quản lý và quyền tự chủ của các quốc gia thành viên.
Foster đặt ra câu hỏi then chốt: “Liệu EU nên chọn mô hình liên bang, ra quyết định tập trung để cạnh tranh với Trung Quốc và Mỹ, hay duy trì mô hình phi tập trung, tôn trọng lợi thế chuyên môn của từng quốc gia? Đối với các quốc gia thành viên, lựa chọn thứ hai là cực kỳ quan trọng, vì tập trung quyền lực quá mức sẽ làm tổn hại lợi ích của họ.”
Các doanh nghiệp tiền mã hóa đang gặp khó khăn do tiêu chuẩn thực thi MiCA khác nhau giữa các quốc gia. Phát biểu của sàn giao dịch Bitpanda rất điển hình — khi nhận được giấy phép từ BaFin Đức vào tháng 1 năm 2024, nền tảng này nhấn mạnh: “Đây là giấy phép chính thức có hiệu lực ngay lập tức, chứ không phải loại ‘chấp thuận nguyên tắc’ mà một số khu vực tài phán cấp phát.”
Là một sàn giao dịch đồng thời sở hữu giấy phép MiCA tại Áo, Malta và Đức, Bitpanda dù không bình luận trực tiếp, nhưng tuyên bố của họ ngầm thể hiện sự nghi ngờ về tính tương đương của các loại giấy phép.
Chương trình nhập tịch theo đầu tư
Bên cạnh tranh cãi về tập trung quản lý, gần đây Malta còn đối mặt gay gắt với Ủy ban châu Âu về “chương trình nhập tịch theo đầu tư”. Tòa án tối cao châu Âu vừa qua đã ra phán quyết rằng chương trình “thị thực vàng” của quốc gia này – bán quốc tịch EU cho những người đầu tư khoảng một triệu USD – là bất hợp pháp. Ủy ban châu Âu cho rằng chương trình này mở cửa cho rửa tiền, trốn thuế và tham nhũng.
Một cựu điều tra viên thuộc Tracfin, cơ quan chống rửa tiền của Bộ Tài chính Pháp, tiết lộ: “Những quốc gia cấp ‘hộ chiếu vàng’ thường đồng thời xây dựng các quy định công ty offshore lỏng lẻo.” Ông nói thêm: “Điều này hoàn toàn không phải trùng hợp – các nền kinh tế thiếu hụt nguồn lực này thường là thiên đường trốn thuế, sử dụng các chính sách như vậy để thúc đẩy phát triển.”
Dù Malta không kháng cáo, nhưng cho biết đang đánh giá hiệu lực pháp lý của phán quyết. Dù “thị thực vàng” không liên quan trực tiếp đến quản lý tiền mã hóa, nhưng mô hình thu hút giới siêu giàu và các gã khổng lồ tiền mã hóa của quốc gia này có điểm tương đồng. Các tài liệu mà CoinDesk thu thập được cho thấy Sun Yucheng, nhà sáng lập người Trung Quốc của OKX, đã nhận hộ chiếu Malta vào tháng 3 năm 2024.
Một chuyên gia tuân thủ giấu tên, từng phục vụ nhiều doanh nghiệp CASP tại các quốc gia, nhận định: “Hệ thống quản lý châu Âu tồn tại khoảng trống để tận dụng, doanh nghiệp có thể chọn nơi dễ dãi nhất. Nếu các công ty đổ xô về Malta chỉ vì các quốc gia khác phê duyệt chậm, thì điều đó cho thấy chúng ta đã thất bại trong việc xây dựng một hệ thống hiệu quả cho các sàn giao dịch chính thống.”
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
CoinDesk
