Mô hình thanh toán truyền thống sắp sụp đổ, một công ty tài chính tiền ổn định quy mô nghìn tỷ đô la Mỹ sắp ra đời?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Mô hình thanh toán truyền thống sắp sụp đổ, một công ty tài chính tiền ổn định quy mô nghìn tỷ đô la Mỹ sắp ra đời?
Sự sụp đổ của tiền ổn định và mô hình thanh toán truyền thống.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Rob Hadick, Đối tác tại Dragonfly
Dịch: AididiaoJP, Foresight News
Stablecoin không phải là để hoàn thiện mạng lưới thanh toán hiện tại, mà là để lật đổ hoàn toàn hệ thống thanh toán truyền thống. Stablecoin cho phép doanh nghiệp hoàn toàn bỏ qua các kênh thanh toán truyền thống — nói cách khác, những kênh này rất có thể sẽ bị thay thế hoàn toàn trong tương lai.
Khi mạng lưới thanh toán được xây dựng trên nền tảng stablecoin, mọi giao dịch chỉ đơn thuần là sự thay đổi con số trên sổ cái. Hiện nay, nhiều công ty mới nổi đã bắt đầu thúc đẩy việc tái cấu trúc phương thức luân chuyển tiền tệ.
Gần đây, có nhiều thảo luận về việc stablecoin trở thành nền tảng "Ngân hàng như một Dịch vụ" (BaaS), kết nối các kênh thanh toán hiện hữu — từ ngân hàng phát hành thẻ đến thương gia chấp nhận thanh toán và tất cả các khâu trung gian. Mặc dù tôi đồng ý với quan điểm này, nhưng khi suy nghĩ về cách doanh nghiệp và các giao thức sẽ tạo ra và tích lũy giá trị trong mô hình mới, thì việc xem stablecoin chỉ như một nền tảng kết nối các kênh hiện tại là đang đánh giá thấp tiềm năng thực sự của nó. Thanh toán bằng stablecoin là một bước cải tiến từng phần, đại diện cho khả năng tưởng tượng lại hoàn toàn từ gốc rễ cơ sở hạ tầng thanh toán.
Để hiểu rõ hướng đi trong tương lai, chúng ta cần nhìn lại lịch sử, bởi vì lịch sử tiết lộ con đường phát triển hiển nhiên.
Sự tiến hóa của các kênh thanh toán hiện đại
Nguồn gốc của hệ thống thanh toán hiện đại có thể truy nguyên về đầu những năm 1950. Diners Club, do Frank McNamara sáng lập, đã ra mắt tấm thẻ ghi nợ đa dụng đầu tiên. Loại thẻ này giới thiệu mô hình tín dụng khép kín, trong đó Diners Club đóng vai trò trung gian thanh toán giữa thương gia và người dùng thẻ. Trước Diners Club, gần như mọi giao dịch đều được thực hiện bằng tiền mặt hoặc thông qua thỏa thuận tín dụng song phương riêng biệt giữa thương gia và khách hàng.
Sau thành công của Diners Club, Ngân hàng Mỹ (BofA) nhận thấy cơ hội mở rộng hoạt động tín dụng và tiếp cận nhóm khách hàng lớn hơn, từ đó ra mắt tấm thẻ tín dụng tiêu dùng đầu tiên dành cho thị trường đại chúng. BofA gửi qua đường bưu điện hơn 2 triệu thẻ tín dụng đã được phê duyệt sẵn — không yêu cầu — đến người tiêu dùng thuộc tầng lớp trung lưu, những thẻ này có thể sử dụng tại hơn 20.000 điểm bán hàng ở California. Do các hạn chế quản lý lúc bấy giờ, BofA bắt đầu cấp phép công nghệ của mình cho các ngân hàng khác tại Mỹ, thậm chí mở rộng ra quốc tế, dẫn đến sự ra đời của mạng lưới thanh toán thẻ tín dụng đầu tiên. Tuy nhiên, điều này cũng kéo theo những thách thức vận hành nghiêm trọng và rủi ro tín dụng tăng vọt, tỷ lệ nợ quá hạn lên tới hơn 20%. Đồng thời, gian lận tràn lan khiến toàn bộ dự án suýt sụp đổ.
Mọi người dần nhận ra rằng những thách thức và hỗn loạn trong mạng lưới ngân hàng chỉ có thể được giải quyết bằng cách thành lập một tổ chức hợp tác thực sự — một tổ chức sẽ đặt ra các quy tắc quản lý hệ thống và cung cấp cơ sở hạ tầng. Các thành viên có thể cạnh tranh về định giá sản phẩm, nhưng phải tuân thủ các tiêu chuẩn thống nhất. Tổ chức này sau này trở thành Visa – cái tên chúng ta biết ngày nay. Một tổ chức khác được thành lập bởi các ngân hàng tại California, cạnh tranh với BofA, sau này trở thành Mastercard. Đây là sự ra đời của mô hình thanh toán toàn cầu hiện đại, và đã trở thành cấu trúc thống trị ngành thanh toán toàn cầu.
Từ những năm 1960 đến đầu thế kỷ 21, hầu hết các sáng tạo trong lĩnh vực thanh toán đều xoay quanh việc tăng cường, bổ sung và số hóa mô hình thanh toán toàn cầu hiện tại. Sau khi Internet bùng nổ vào những năm 1990, nhiều sáng tạo chuyển sang lĩnh vực phát triển phần mềm.
Thương mại điện tử ra đời vào đầu những năm 1990, với việc mua đĩa CD của Sting trên NetMarket là giao dịch thanh toán trực tuyến đầu tiên. Tiếp đó, PizzaNet trở thành nhà bán lẻ quốc gia đầu tiên chấp nhận thanh toán trực tuyến. Những công ty thương mại điện tử nổi tiếng như Amazon, eBay, Rakuten, Alibaba lần lượt được thành lập trong những năm sau đó. Sự phát triển mạnh mẽ của các sàn TMĐT này đã thúc đẩy sự ra đời của nhiều cổng thanh toán độc lập và công ty xử lý thanh toán sơ kỳ. Nổi bật nhất là Confinity và X.com, lần lượt được thành lập vào cuối năm 1998 và đầu năm 1999, hai công ty này sau đó sáp nhập và trở thành PayPal ngày nay.
Các công ty thanh toán kỹ thuật số đã tạo nên nhiều tập đoàn trị giá hàng trăm tỷ USD. Các công ty này kết nối các thương gia ngoại tuyến với bán lẻ trực tuyến, bao gồm các Nhà cung cấp dịch vụ thanh toán (PSPs) và Trung gian thanh toán (PayFacs) như Stripe, Adyen, Checkout.com, Square... Họ giải quyết các vấn đề đầu thương gia bằng cách tích hợp cổng thanh toán, xử lý, đối soát, công cụ chống gian lận, tài khoản thương gia cùng các phần mềm và dịch vụ giá trị gia tăng khác. Nhưng rõ ràng, họ chưa thực hiện bất kỳ cuộc cách mạng nào đối với mạng lưới thanh toán tài chính truyền thống.
Mặc dù có một số startup tập trung vào việc lật đổ mạng lưới thanh toán ngân hàng truyền thống và cơ sở hạ tầng phát hành thẻ, nhưng những công ty nổi bật như Marqeta, Galileo, Lithic và Synapse chủ yếu tập trung vào việc đưa các công ty mới vào mạng lưới ngân hàng và cơ sở hạ tầng hiện hữu, chứ không phải lật đổ hoàn toàn. Tuy nhiên, nhiều công ty nhận ra rằng chỉ thêm một lớp phần mềm lên cơ sở hạ tầng hiện tại là không đủ để đạt được tăng trưởng bùng nổ thực sự.
Một số doanh nghiệp hiểu rõ những hạn chế của phương thức thanh toán truyền thống và dự đoán rằng có thể xây dựng các giải pháp thanh toán hoàn toàn không phụ thuộc vào cơ sở hạ tầng ngân hàng truyền thống bằng tiền tệ bản địa trên Internet — điển hình nhất là PayPal. Vào đầu những năm 2000, nhiều startup tập trung vào nghiên cứu ví kỹ thuật số, giao dịch ngang hàng (P2P) và các mạng thanh toán thay thế. Bằng cách hoàn toàn bỏ qua ngân hàng và liên minh phát hành thẻ, mang lại một mức độ tự chủ tiền tệ nhất định cho khách hàng cuối, các công ty này bao gồm PayPal, Alipay, M-Pesa, Venmo, Wise, Airwallex, Affirm và Klarna.
Họ ban đầu tập trung vào việc cung cấp trải nghiệm người dùng tốt hơn, danh mục sản phẩm phong phú hơn và giao dịch rẻ hơn cho các nhóm bị tài chính truyền thống bỏ quên, nhưng dần dần chiếm lĩnh ngày càng nhiều thị phần. Các công ty thanh toán tài chính truyền thống cảm nhận được mối đe dọa từ các phương tiện thanh toán thay thế (APMs), từ đó Visa và Mastercard lần lượt ra mắt Visa Direct và Mastercard Send, cũng tập trung vào dịch vụ thanh toán tức thời P2P. Mặc dù các mô hình này đã là bước cải tiến lớn, nhưng vẫn bị giới hạn bởi cơ sở hạ tầng hiện tại. Các công ty này vẫn phải gửi tiền trước hoặc chịu rủi ro ngoại hối/tín dụng, đồng thời phải tự cân đối các hồ chứa vốn của mình, chứ không thể đạt được việc thanh toán bù trừ minh bạch tức thì.
Về bản chất, con đường tiến hóa của thanh toán hiện đại là: Khép kín + Trung gian đáng tin cậy → Mở + Trung gian đáng tin cậy → Mở + Quyền tự chủ cá nhân một phần. Tuy nhiên, tính thiếu minh bạch và phức tạp vẫn chiếm ưu thế, dẫn đến trải nghiệm người dùng kém hơn và tình trạng trích xuất lợi nhuận xảy ra ở mọi khâu trong toàn bộ mạng lưới.
Sự tiến hóa của thanh toán thương gia
Doanh nghiệp có thể sử dụng stablecoin để bỏ qua một phần hoặc toàn bộ cơ sở hạ tầng kỹ thuật của mạng lưới thanh toán truyền thống. Hình dưới đây là sơ đồ đơn giản hóa thanh toán thương gia:
Và trách nhiệm của từng phần trong mạng lưới thanh toán bằng stablecoin:
Hiện nay, Stripe đã có thể xử lý phần lớn công việc đầu thương gia, thậm chí bao gồm cả việc cung cấp tài khoản thương gia và các phần mềm vận hành doanh nghiệp, chấp nhận thanh toán. Tuy nhiên, họ chưa tự xây dựng tổ chức phát hành thẻ hay phát hành thẻ thanh toán.
Bây giờ hãy tưởng tượng một thế giới nơi Stripe trở thành ngân hàng trung ương, phát hành stablecoin riêng, được đảm bảo bằng tài sản ký quỹ theo Đạo luật GENIUS. Stablecoin có thể thực hiện thanh toán bù trừ nguyên tử giữa tài khoản người tiêu dùng và thương gia thông qua sổ cái mã nguồn mở minh bạch (blockchain). Bạn sẽ không còn cần ngân hàng phát hành thẻ và ngân hàng thu hộ — Stripe (hoặc bất kỳ bên phát hành nào) chỉ cần một (hoặc vài) ngân hàng để lưu ký tài sản đảm bảo cho stablecoin phát hành. Giao dịch được thực hiện trực tiếp trên blockchain qua ví, hoặc thông qua việc gửi yêu cầu đúc/rút stablecoin đến Stripe (bên phát hành / ngân hàng trung ương), sau đó được thanh toán trên blockchain. Việc thanh toán và bù trừ được hoàn tất thông qua một loạt hợp đồng thông minh có thể xử lý hoàn tiền và tranh chấp (xem Giao thức hoàn tiền của Circle). Tương tự, việc định tuyến thanh toán hoặc chuyển đổi sang tiền tệ/sản phẩm khác cũng có thể được lập trình. Nhờ stablecoin và công nghệ blockchain, tiêu chuẩn truyền dữ liệu từ ngân hàng đến cổng thanh toán, bộ xử lý và mạng lưới trở nên dễ dàng hơn. Tính minh bạch dữ liệu và việc giảm số lượng bên liên quan khiến phí và kế toán trở nên đơn giản hơn.
Trong thế giới như vậy, Stripe dường như đã thay thế gần như hoàn toàn mô hình thanh toán hiện tại — sở hữu cơ sở hạ tầng đầy đủ, cung cấp tài khoản, phát hành thẻ, tín dụng, dịch vụ thanh toán và mạng lưới, tất cả được xây dựng trên nền tảng công nghệ tốt hơn, giúp giảm thiểu các khâu trung gian và trao quyền kiểm soát dòng tiền gần như tuyệt đối cho người dùng ví.
Simon Taylor: “Nếu bạn lấy stablecoin làm nền tảng, mọi giao dịch chỉ là sự thay đổi con số trên sổ cái. Trước đây, thương gia, cổng thanh toán, PSP và ngân hàng phải đối chiếu các mục sổ cái khác nhau. Với stablecoin, bất kỳ ai vận hành bằng stablecoin đồng thời là cổng thanh toán, PSP và ngân hàng thu hộ — mọi giao dịch chỉ là sự thay đổi con số trên sổ cái.”
Nghe có vẻ như khoa học viễn tưởng. Thực tế có tồn tại nhiều vấn đề liên quan đến gian lận, tuân thủ, khả năng sử dụng của stablecoin, thanh khoản/phí? Liệu có những bước tiến từng phần giữa hiện tại và tương lai tiềm năng này? Các công nghệ như Thanh toán tức thời (RTPs) cũng có điểm yếu riêng — khả năng lập trình và tính tương tác xuyên biên giới là điều RTP không thể giải quyết.
Dù sao thì tương lai đang từng bước đến gần, và một số công ty đang chuẩn bị cho điều đó. Các nhà phát hành hàng đầu như Circle, Paxos và withausd đang mở rộng sản phẩm; các blockchain tập trung vào thanh toán như Codex, Sphere và PlasmaFDN cũng đang tiến gần hơn đến người tiêu dùng và doanh nghiệp cuối. Mạng lưới thanh toán tương lai sẽ giảm đáng kể các khâu trung gian, đồng thời gia tăng quyền tự chủ, minh bạch, khả năng tương tác và mang lại nhiều giá trị hơn cho khách hàng.
Thanh toán xuyên biên giới
Thanh toán xuyên biên giới B2B là một trong những lĩnh vực ứng dụng stablecoin tăng trưởng rõ rệt hiện nay.
Matt Brown đã viết một bài về thanh toán xuyên biên giới năm ngoái, từ bài viết đó có thể thấy:
Trong nhiều trường hợp, giao dịch xuyên biên giới có sự tham gia của nhiều ngân hàng trung gian, tất cả đều sử dụng SWIFT để truyền thông tin. Bản thân SWIFT không có vấn đề, nhưng việc trao đổi thông tin qua lại giữa các ngân hàng gây ra chi phí thời gian bổ sung, thường còn liên quan đến các đối tác thanh toán bù trừ khác. Thực tế, quá trình thanh toán bù trừ thường mất 7-14 ngày mới hoàn tất, điều này rõ ràng mang lại rủi ro và chi phí khổng lồ, đồng thời quy trình cực kỳ thiếu minh bạch. Ví dụ, việc JPMorgan Chase "mất tích" hàng triệu USD trong thời gian dài khi chuyển tiền từ công ty mẹ tại Mỹ sang công ty con nước ngoài là điều không hiếm gặp. Ngoài ra, rủi ro tỷ giá giữa nhiều đối tác giao dịch khiến chi phí giao dịch trung bình tăng thêm 6,6%. Hơn nữa, khi tiền của doanh nghiệp đang luân chuyển xuyên biên giới, gần như không sinh lời.
Do đó, việc Stripe gần đây công bố ra mắt tài khoản tài chính dựa trên stablecoin là điều không ngạc nhiên. Điều này cho phép doanh nghiệp truy cập tài khoản tài chính bằng USD được hỗ trợ bởi stablecoin, trực tiếp đúc/rút stablecoin thông qua Bridge, và chuyển tiền đến các địa chỉ ví khác qua bảng điều khiển Stripe. Sử dụng API Bridge để nạp/rút tiền pháp định, phát hành thẻ thanh toán được hỗ trợ bởi số dư stablecoin (phụ thuộc khu vực, hiện dùng Lead Bank), chuyển đổi sang tiền tệ khác, và cuối cùng chuyển trực tiếp sang các sản phẩm sinh lời để quản lý vốn. Mặc dù hiện tại nhiều chức năng vẫn phụ thuộc vào hệ thống truyền thống như giải pháp tạm thời, nhưng việc gửi, nhận, phát hành và trao đổi stablecoin và tài sản token hóa không phụ thuộc vào hệ thống truyền thống. Giải pháp nạp/rút tiền pháp định tương tự như trạng thái hiện tại của các phương tiện thanh toán thay thế (APMs), ví dụ như Wise và Airwallex về cơ bản tạo ra mạng lưới ngân hàng riêng, có thể lưu tiền tại các quốc gia khác nhau và thực hiện bù trừ ròng vào cuối ngày. Tuần trước, Jack Zhang, đồng sáng lập Airwallex, đã đúng khi chỉ ra điều này, nhưng ông chưa tính đến việc thế giới sẽ thay đổi ra sao nếu không còn cần nạp/rút tiền pháp định.
Nếu bạn chỉ dùng stablecoin để mua tài sản token hóa mà không cần chuyển đổi sang tiền pháp định, bạn về cơ bản đã hoàn toàn bỏ qua mô hình đại lý ngân hàng truyền thống. Điều này sẽ giảm đáng kể sự phụ thuộc của người dùng vào bên thứ ba thực sự nắm giữ và gửi tài sản, giúp khách hàng chiếm giữ nhiều giá trị hơn và giảm chi phí thanh toán cho tất cả mọi người. Các startup như Squads protocol, Rain cards và Stablesea đang nỗ lực hiện thực hóa khả năng mua bán trực tiếp tài sản token hóa bằng stablecoin, và mọi công ty hoạt động trong lĩnh vực này cuối cùng sẽ mở rộng ra toàn bộ mạng lưới.
Nhưng nếu bạn muốn chuyển đổi stablecoin sang tiền pháp định để sử dụng, Conduit Pay có thể hợp tác trực tiếp với các ngân hàng ngoại hối lớn nhất tại thị trường địa phương để thực hiện giao dịch xuyên biên giới trên chuỗi một cách liền mạch, rẻ tiền và gần như tức thì. Ví trở thành tài khoản, tài sản token hóa trở thành sản phẩm, blockchain trở thành mạng lưới, từ đó cải thiện đáng kể trải nghiệm người dùng. Nếu không cần nạp/rút tiền pháp định, chi phí còn có thể thấp hơn nữa. Tất cả điều này đều có thể thực hiện được nhờ công nghệ tốt hơn, cung cấp đối soát đơn giản hơn, quyền tự chủ cao hơn, minh bạch hơn, tốc độ nhanh hơn, tương tác mạnh hơn và thậm chí chi phí thấp hơn.
Vậy điều này nghĩa là gì?
Nó nghĩa là một thế giới thanh toán bản địa, tồn tại trên chuỗi và dựa trên stablecoin (sự thay đổi con số trên sổ cái) đang đến gần. Nó không chỉ kết nối mô hình thanh toán hiện tại, mà còn dần thay thế chúng. Đây là lý do tại sao chúng ta sẽ chứng kiến sự ra đời của công ty fintech đầu tiên trị giá nghìn tỷ USD dựa trên stablecoin.
Tôi biết bài viết này sẽ nhận được nhiều lời chỉ trích hợp lý, ví dụ như tôi đã không tính đến một số vấn đề. Nhưng xin hãy hiểu rằng tôi và nhiều doanh nhân khởi nghiệp trong lĩnh vực này đã nhận ra những vấn đề đó và đang nỗ lực giải quyết. Sáng tạo luôn như vậy — xây dựng từng bước trên hệ thống cũ sẽ không bao giờ thực sự tạo ra một hệ thống hoàn toàn mới, vì những bên có lợi ích hiện hữu luôn tìm cách ngăn cản.
Khép kín + Trung gian đáng tin cậy → Mở + Trung gian đáng tin cậy → Mở + Quyền tự chủ cá nhân một phần → Hệ thống bản địa số thực sự mở, nơi mọi người có thể cạnh tranh trong toàn bộ mạng lưới thanh toán, và khách hàng thực thi quyền tự chủ thông qua mạng lưới mở.
Bài viết này chỉ phản ánh quan điểm chủ quan của tác giả, không nhất thiết là quan điểm của Dragonfly hoặc các công ty liên kết. Dragonfly có thể đã đầu tư vào một số giao thức hoặc tiền mã hóa được đề cập trong bài.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@dragonfly_xyz
