Đồng tiền ổn định đô la Mỹ: Quyền trượng của tiền tệ
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Đồng tiền ổn định đô la Mỹ: Quyền trượng của tiền tệ
Nếu dự luật stablecoin đô la Mỹ được thông qua, tương đương với việc chính phủ Mỹ giành được "quyền phát hành tiền gián tiếp".
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: 0xCousin
Chính sách tiền tệ luôn là sự nối dài của chính trị
Trong dòng chảy lịch sử, tiền tệ chưa bao giờ là công cụ trung lập, từ việc các vị vua cổ đại tự đúc tiền đồng, đến các quốc gia hiện đại thao túng tín dụng thông qua nới lỏng định lượng, tiền tệ luôn là sự nối dài của chính trị.
"Từ tiền bạc sang tiền đồng" của Đế chế La Mã
Vào thời kỳ hậu kỳ Đế chế La Mã, để chi trả cho quân phí và hệ thống quan liêu khổng lồ, các hoàng đế bắt đầu giảm dần hàm lượng bạc trong tiền xu, từ 90% xuống 70%, 50%, 30%, cuối cùng trở thành những "đồng tiền bạc" gần như toàn bằng đồng. Bản chất là Đế chế La Mã đã đánh thuế lên toàn thể nhân dân thông qua việc làm mất giá tiền tệ, cũng là hình mẫu sơ khai của lạm phát thời cổ đại.
"Bạch kim tam phẩm" dưới thời Hán Vũ Đế
Hán Vũ Đế liên tục chiến tranh với Hung Nô, khiến kho bạc cạn kiệt. Tài chính nhà nước mất cân đối, triều đình tìm cách thay đổi "hình thái tiền tệ", thực hiện chính sách "bạch kim tam phẩm" (tiền vàng, bạc và vỏ rùa), cố gắng vượt qua hệ thống đúc tiền đồng truyền thống để huy động vốn cho chiến tranh, dùng sáng tạo tiền tệ nhằm mở rộng tài chính. Kết quả do thị trường không chấp nhận, dẫn đến hỗn loạn tiền tệ.
Hệ thống MeFO của Đức Quốc xã
Năm 1933, khi đảng Quốc xã lên nắm quyền, để thoát khỏi xiềng xích tài chính sau Hiệp ước Versailles, Đức Quốc xã đã thiết lập "phiếu MeFO". Thông qua hệ thống tiền tệ này, Đức Quốc xã che giấu thâm hụt ngân sách, né tránh giám sát quốc tế; chính phủ tạo ra khối nợ khổng lồ thông qua phiếu MeFO, còn người dân và doanh nghiệp phải gánh chịu rủi ro tài chính của "sự thịnh vượng giả tạo" này.
Lấy sử làm gương, có thể biết hưng suy. Từ xưa đến nay, trong và ngoài nước, bên cạnh thắng bại trên chiến trường, ẩn sâu trong đó còn có mạch ngầm tài chính. Chuỗi tiến hóa "thâm hụt ngân sách – mất giá tiền tệ – sụp đổ chính quyền" cứ lặp đi lặp lại không ngừng.
Nước Mỹ với nguyên tắc tam quyền phân lập
Sự suy tàn của các đế chế thường bắt đầu từ việc mất kiểm soát tài chính. Bởi vì các đế chế trước đây đều tập trung toàn bộ quyền lực "in tiền", "chi tiêu" và "giám sát" vào tay chính phủ. Khi mới thành lập, Hoa Kỳ tìm cách thay đổi tình trạng này. Mỹ áp dụng chế độ "tam quyền phân lập", ba quyền lập pháp (Quốc hội), hành pháp (Tổng thống) và tư pháp (Tòa án Liên bang) độc lập và kiểm soát lẫn nhau.
Trong lĩnh vực chính sách tài khóa và tiền tệ, cũng thể hiện rõ "sự phân lập chức năng tam quyền". Để ngăn chính phủ lạm dụng quyền phát hành tiền tệ, năm 1913 Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật Dự trữ Liên bang, thành lập Cục Dự trữ Liên bang (Fed), chọn cách trao quyền đúc tiền cho Fed. Chính sách tài khóa do Quốc hội kiểm soát, "chi bao nhiêu, chi thế nào" do Quốc hội quyết định, chính phủ chịu trách nhiệm thực thi chi tiêu; chính sách tiền tệ do Fed kiểm soát, "in bao nhiêu tiền, điều tiết ra sao" do Fed quyết định, không phụ thuộc vào Tổng thống.
Kể từ đó, chính phủ Mỹ (Bộ Tài chính) nắm quyền phát hành trái phiếu chính phủ, còn Fed nắm quyền phát hành tiền tệ. Chính sách tài khóa do Bộ Tài chính Mỹ chủ đạo, nội dung chính gồm thu thuế, phát hành trái phiếu, chi tiêu; chính sách tiền tệ do Fed chủ đạo, điều tiết vĩ mô nền kinh tế thông qua điều chỉnh lãi suất, mua bán trái phiếu chính phủ, nới lỏng định lượng... Hai bên độc lập nhưng thỉnh thoảng phối hợp, nhờ cơ chế này mà ngăn chặn việc in tiền bừa bãi, bảo đảm giá trị của đồng đô la Mỹ.
Cơ chế này về cơ bản đã hiện thực hóa lý tưởng của những người sáng lập: tài khóa thuộc chính phủ, tiền tệ thuộc ngân hàng trung ương, kiểm soát lẫn nhau, ngăn chặn "chính phủ lợi dụng tiền tệ để lạm quyền".
Tài khóa Mỹ dần mất kiểm soát
Sau hai cuộc chiến tranh thế giới, Mỹ trở thành quốc gia chiến thắng duy nhất. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, Hệ thống Bretton Woods và cơ chế thanh toán dầu mỏ bằng đô la Mỹ lần lượt giúp đồng đô la Mỹ xác lập vị thế là đồng tiền dự trữ toàn cầu.
Từ năm 1945 đến 1971, chế độ bản vị vàng kiềm chế tài khóa Mỹ, vì phải neo theo dự trữ vàng nên chi tiêu chính phủ bị hạn chế, tài khóa còn tương đối tiết chế;
Sau năm 1971, Hệ thống Bretton Woods chấm dứt, đô la Mỹ không còn neo theo vàng, tài khóa Mỹ không còn ràng buộc thực chất, mở ra kỷ nguyên "thông đồng giữa tài khóa và tiền tệ" — chính phủ phát hành trái phiếu để chi tiêu, Fed in tiền mua trái phiếu chính phủ.
Mỹ bắt đầu vận hành thâm hụt tài khóa theo vòng tuần hoàn "phát hành trái phiếu – in tiền – toàn cầu gánh chịu". Đến nay tài khóa Mỹ mở rộng liên tục, quy mô nợ chính phủ đã vượt 36 nghìn tỷ USD, thâm hụt trung bình hàng năm hơn 1,5 nghìn tỷ USD, riêng chi phí lãi vay đã vượt 1 nghìn tỷ USD, là một trong những khoản chi đơn lẻ lớn nhất trong ngân sách liên bang.
Tài khóa Mỹ ngày càng có dấu hiệu mất kiểm soát, rơi vào bốn困境:
Thứ nhất, chứng nghiện nợ: tài khóa chỉ có thể sống bằng cách phát hành nợ mới để trả nợ cũ, nếu lãi suất không giảm sẽ càng trầm trọng thêm;
Thứ hai, bệnh thỏa hiệp chính trị: cả hai đảng đều khó cắt giảm chi tiêu, đảng Dân chủ đòi phúc lợi, đảng Cộng hòa đòi giảm thuế;
Thứ ba, thói quen Fed trả tiền: dù bề ngoài Fed độc lập, nhưng mỗi khi khủng hoảng xảy ra, Fed luôn in tiền cứu trợ tài khóa;
Thứ tư, tác động của xu hướng phi đô la hóa toàn cầu: ngày càng nhiều quốc gia lựa chọn dự trữ vàng, ngoại tệ đa dạng, dẫn đến áp lực tái cấp vốn cho nợ Mỹ ngày càng tăng.
Trong bối cảnh bốn困境 này, chính phủ Mỹ ngày càng tăng nhu cầu yêu cầu Fed bơm thanh khoản. Trump liên tục đăng tweet đòi hạ lãi suất, nhưng Fed vẫn kiên trì giữ vững "sự độc lập của chính sách tiền tệ".
Chiêu bài mới của Trump: đúc tiền trên chuỗi
Chính quyền Trump đang thúc đẩy dự luật về stablecoin đô la Mỹ. Dù là "Stable Act" hay "Genius Act", đều cho phép phát hành stablecoin đô la Mỹ dựa trên trái phiếu chính phủ Mỹ.
Nếu dự luật về stablecoin đô la Mỹ được thông qua, tương đương với việc chính phủ Mỹ giành được "quyền đúc tiền vòng vo". Logic của quyền đúc tiền stablecoin đô la Mỹ như sau:
1. Bộ Tài chính Mỹ có quyền phát hành trái phiếu chính phủ;
2. Phát hành stablecoin đô la Mỹ thế chấp bằng trái phiếu chính phủ;
3. Stablecoin đô la Mỹ đổi ngược lại thành đô la Mỹ, gây sức ép ngược lên chính sách tiền tệ của Fed.
Chính phủ Mỹ có thể thông qua con đường "trái phiếu chính phủ – stablecoin đô la Mỹ – đô la Mỹ" để gián tiếp chiếm đoạt quyền đúc tiền kỹ thuật số, can thiệp vào tính độc lập của chính sách tiền tệ do Fed nắm giữ.
Theo một nghĩa nào đó, đây có thể coi là một cuộc "vây săn" của chính phủ Mỹ nhằm vào Fed.
Trump nhiều lần tuyên bố trong các bài phát biểu rằng sẽ từ bỏ CBDC (tiền tệ kỹ thuật số ngân hàng trung ương), và ủng hộ stablecoin đô la Mỹ. Nhiều người chưa hiểu rõ sự khác biệt giữa hai thứ này: CBDC do ngân hàng trung ương (Fed) phát hành, nói thẳng ra quyền đúc tiền vẫn nằm trong tay Fed; còn stablecoin đô la Mỹ cho phép các công ty thương mại, ngân hàng và các chủ thể khác phát hành, nhưng tài sản đảm bảo ở tầng dưới là trái phiếu chính phủ, vốn do Bộ Tài chính Mỹ phát hành. Do đó, CBDC củng cố quyền lực của Fed, còn stablecoin đô la Mỹ lại củng cố quyền lực của Bộ Tài chính.
Xét từ các động thái kỳ lạ của chính quyền Trump, rõ ràng có dấu hiệu "chiếm đoạt quyền đúc tiền".
Chuyện bên lề. Thực tế Bộ Tài chính Mỹ vốn đã có thể đúc tiền, quyền đúc tiền của Mỹ được chia làm hai phần: tiền giấy đô la do Fed phát hành, tiền xu đô la do Cục Đúc tiền (U.S. Mint) thuộc Bộ Tài chính phát hành. Trước đây từng có người đề xuất Bộ Tài chính đúc vài đồng xu bạch kim mệnh giá 1 nghìn tỷ USD, gửi vào tài khoản Fed, dùng trực tiếp để trả nợ hoặc chi tiêu. Đây là ý tưởng chiếm đoạt quyền đúc tiền từ rất sớm. Tuy nhiên Nhà Trắng đã bác bỏ ý tưởng này, vì điều đó sẽ gây lo ngại về uy tín đồng đô la trong thị trường.
Nhiều câu hỏi mở rộng hơn, hãy xem câu trả lời từ ChatGPT:
1. Chính phủ Mỹ thật sự sẽ chiếm đoạt quyền đúc tiền?
ChatGPT trả lời: Không phải là "có hay không", mà là "đang diễn ra". Hiến pháp cho phép, Quốc hội vốn có quyền đúc tiền; ý chí chính trị tồn tại, Trump công khai phản đối CBDC, ủng hộ stablecoin đô la Mỹ; nhu cầu tài khóa cấp bách, thâm hụt kéo dài, lãi suất cao khó gánh; phương án khả thi, thế chấp trái phiếu chính phủ để đúc stablecoin trên chuỗi; cơ sở pháp lý rõ ràng, dự luật về stablecoin đang được thúc đẩy. Vì vậy, vấn đề then chốt nằm ở chỗ — chính phủ có thể sử dụng cơ chế tiền tệ trên chuỗi để hợp pháp hóa, thể chế hóa cuộc "đảo chính mềm" này và giành được sự công nhận từ thị trường toàn cầu hay không.
2. Liệu có gây bất ổn cho đồng đô la Mỹ?
ChatGPT trả lời: Ngắn hạn thì không, stablecoin neo theo trái phiếu chính phủ và tiền gửi ngân hàng thương mại, Fed vẫn kiểm soát điểm neo lãi suất; trung và dài hạn có thể làm suy yếu cấu trúc tín dụng của đô la Mỹ, đặc biệt khi Bộ Tài chính liên tục mở rộng đô la Mỹ trên chuỗi mà bỏ qua Fed, điểm neo giá trị đô la sẽ không còn phụ thuộc đơn lẻ vào Fed. Nếu tương lai đưa Bitcoin, vàng hay các tài sản khác vào làm tài sản dự trữ neo cho stablecoin, sẽ là hình mẫu sơ khai của "Hệ thống Bretton Woods mới".
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
