FTX bắt đầu bồi thường, vì sao các quốc gia như Trung Quốc và Nga lại không nằm trong đó?

Nếu quay ngược thời gian về năm 2022, sàn giao dịch FTX do Sam Bankman-Fried sáng lập chắc chắn là một trong những biểu tượng hàng đầu của ngành thị trường tài sản mã hóa. Dĩ nhiên, số phận sau đó của FTX thì mọi người cũng đã rõ. Nhóm pháp lý TechFlow từng viết nhiều bài phân tích về sàn giao dịch FTX. Khi FTX sụp đổ hoàn toàn, vụ thanh lý phá sản lớn nhất trong lịch sử tiền mã hóa vẫn luôn thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư trên toàn thế giới.

Sau hơn hai năm tiến hành tái cấu trúc phá sản, kế hoạch bồi thường của FTX cuối cùng đã bước vào giai đoạn thực thi. Đợt bồi thường đầu tiên đã chính thức khởi động từ ngày 18 tháng này. Theo kế hoạch bồi thường đã định của FTX, những người dùng nhỏ lẻ có khoản yêu cầu bồi thường dưới 50.000 USD sẽ được ưu tiên nhận khoản bồi thường bằng tiền mặt tương đương khoảng 119% tính theo giá tiền mã hóa tháng 11/2022. Những người dùng nhỏ lẻ này chiếm tới 98% tổng số người dùng. Theo báo cáo mới nhất, hiện 800 triệu USD đợt đầu tiên đã được chuyển đến 162.000 tài khoản, phần vốn còn lại sẽ tiếp tục được phân phối dần.

01, Người dùng Trung Quốc đại lục không thể nhận được khoản bồi thường FTX?

Tuy nhiên, khi mọi việc đang diễn ra thuận lợi, Sunil – đại diện chủ nợ FTX lại đăng bài nêu rõ người dùng từ năm quốc gia gồm Trung Quốc, Nga, Ukraine... không thể tham gia phân phối tài sản phá sản. Mặc dù người dùng năm nước này không thể tham gia phân phối, nhưng xét về tỷ lệ người dùng FTX tại Ukraine, Nga, Nigeria và Ai Cập gần như có thể bỏ qua, trong khi người dùng Trung Quốc đại lục chiếm tới 8% tổng số người dùng nền tảng, do đó có thể nói chiến lược không thể tham gia phân phối này ảnh hưởng đến số lượng lớn người và số tiền khổng lồ. Dù Sunil tuyên bố người dùng năm nước bao gồm Trung Quốc và Nga không thể tham gia phân phối, nhưng không giải thích lý do cụ thể. Các giả thuyết như yếu tố chính trị, quan hệ quốc tế, hay yếu tố tài phán lan truyền khắp nơi, không thống nhất.

02, Phỏng đoán nguyên nhân loại trừ bồi thường

Thực tế, những lý do trên mạng về việc FTX từ chối bồi thường cho người dùng năm nước như Nga, Trung Quốc nghe có vẻ không đáng tin cậy. Hôm nay nhóm pháp lý TechFlow sẽ phân tích ngắn gọn từ góc độ pháp lý và quản lý tài chính các yếu tố có thể xảy ra. Tóm lại: thứ nhất, khả năng người dùng Trung Quốc, Ai Cập, Nigeria không nhận được bồi thường từ đội thanh lý FTX có liên quan lớn đến rủi ro tuân thủ và quyền tài phán; thứ hai, lý do người dùng Nga và Ukraine không nhận được bồi thường có thể liên quan đến lệnh trừng phạt SWIFT và kiểm soát tài chính thời chiến. Dưới đây nhóm pháp lý TechFlow sẽ phân tích chi tiết cho các bạn.

Trở ngại tài phán và rủi ro tuân thủ nghiêm trọng

Ba nước Trung Quốc, Ai Cập và Nigeria có điểm chung lớn trong mô hình quản lý tài sản ảo — tức áp dụng mô hình giám sát cấm đoán. Trung Quốc đại lục từ năm 2017 đã ban hành "Thông báo về việc phòng ngừa rủi ro liên quan đến Bitcoin và các 'tiền ảo' khác", thông báo này có thể coi là sự “cấm ngầm” đối với giao dịch tiền ảo ở cấp độ chính phủ; Thông báo năm 2021 do Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và chín bộ ngành khác phát hành mang tên "Về việc tiếp tục phòng ngừa và xử lý rủi ro đầu cơ sàn giao dịch tiền ảo" quy định rõ ràng rằng tiền ảo không có địa vị pháp lý tương đương tiền pháp định… Các hoạt động liên quan đến tiền ảo thuộc hoạt động tài chính bất hợp pháp. Thông báo này trực tiếp xác lập thái độ của cơ quan quản lý Trung Quốc đối với tiền ảo — tức áp dụng mô hình giám sát cấm đoán, các nghiệp vụ liên quan tiền ảo là hoạt động tài chính bất hợp pháp, không được pháp luật bảo vệ.

Việc quản lý tiền ảo tại Ai Cập tương tự Trung Quốc. Điều 4205 sắc lệnh tôn giáo Ai Cập nêu rõ, mọi giao dịch thương mại dựa trên tiền ảo như Bitcoin đều thuộc dạng “Haram”, tức vi phạm luật Hồi giáo. Do đó, các giao dịch thương mại dựa trên tiền ảo tại Ai Cập là hoạt động tài chính bất hợp pháp.

Tình hình Nigeria phức tạp hơn. Từ tháng 2/2021, Ngân hàng Trung ương Nigeria đã tuyên bố tiền ảo đại diện là Bitcoin “vi phạm luật hiện hành”, đồng thời cấm ngân hàng thương mại tham gia giao dịch tiền ảo, xác định các nghiệp vụ tài chính liên quan tiền ảo là hoạt động tài chính bất hợp pháp. Tuy nhiên, do quản lý tài chính yếu kém, Nigeria thực tế đã trở thành quốc gia sử dụng Bitcoin lớn thứ hai thế giới, đồng thời là vùng trọng điểm rửa tiền và tài trợ khủng bố qua tiền ảo.

Từ chính sách quản lý và tình trạng sử dụng tiền ảo của ba nước trên có thể thấy, nếu FTX bồi thường cho người dùng ba nước này sẽ mâu thuẫn với chính sách cấm tiền ảo hiện hành, dễ rơi vào rủi ro tuân thủ nghiêm trọng, đội thanh lý FTX tất nhiên phải cảnh giác. Đặc biệt với Nigeria, đội thanh lý FTX không thể đảm bảo người dùng Nigeria có đang rửa tiền hoặc tài trợ khủng bố hay không. Vì vậy theo nhóm pháp lý TechFlow, người dùng Trung Quốc đại lục và Ai Cập chờ thêm có thể vẫn còn hy vọng bồi thường, còn người dùng Nigeria thì chắc chắn vô vọng.

Trừng phạt SWIFT và kiểm soát tài chính thời chiến

Còn lại là cặp đối thủ cũ Nga và Ukraine. Khác với mô hình giám sát cấm đoán tại Trung Quốc, Nigeria, Ai Cập, Nga và Ukraine đều có thái độ chấp nhận tiền ảo. Nhưng mỗi nước đều có vấn đề riêng. Trước hết, Nga vì một lý do nào đó, từ ngày 26/2/2022, Mỹ, Anh, EU và Canada đã cùng tuyên bố loại các ngân hàng chủ chốt của Nga khỏi hệ thống SWIFT (Hiệp hội Viễn thông Tài chính Liên ngân hàng Toàn cầu).

Chức năng của SWIFT là kết nối các hệ thống thanh toán - thanh lý giữa các nền kinh tế khác nhau, tức SWIFT kết nối các chủ thể có nhu cầu giao dịch tài chính toàn cầu thông qua mạng lưới truyền thông tin tài chính mà nó thiết lập. Mặc dù về mặt kỹ thuật, Nga vẫn có thể thực hiện thanh toán xuyên biên giới bằng cách song phương hoặc kéo các tổ chức tài chính khác vào hệ thống SPFS, nhưng mức độ tiện lợi và tính ứng dụng chắc chắn giảm mạnh. Hơn nữa, do bị loại khỏi hệ thống SWIFT, ngay cả khi đội thanh lý FTX muốn bồi thường cho người dùng Nga, trong ngắn hạn cũng không thể giải quyết được vấn đề thanh toán tiền bồi thường. Đây có thể là nguyên nhân chính khiến đội thanh lý FTX không thể bồi thường cho người dùng Nga.

Với người dùng Ukraine, khả năng không thể bồi thường có lẽ liên quan đến kiểm soát tài chính thời chiến tại Ukraine. Do chính sách kiểm soát tài chính thời chiến, các khoản chuyển tiền xuyên biên giới lớn, dòng vốn lớn hầu như bị đình trệ về chu kỳ phê duyệt, điều này trực tiếp khiến đội thanh lý FTX không thể bồi thường cho người dùng Ukraine.

03, Kết luận – Người dùng Trung Quốc nên làm gì?

Nhóm pháp lý TechFlow khá lạc quan về vấn đề này. Trong tương lai, đội thanh lý FTX rất có thể sẽ xây dựng kênh thanh lý đặc biệt dành cho các quốc gia áp dụng mô hình giám sát cấm đoán (Trung Quốc đại lục, Nigeria, Ai Cập), hoặc có thể áp dụng bồi thường trực tuyến bằng stablecoin (mặc dù phương án này có thể vẫn gây ra rủi ro tuân thủ). Nhìn chung, người dùng Trung Quốc đại lục hiện tại chỉ có thể chờ đợi. Dù là xây dựng kênh thanh lý đặc biệt, cũng cần sự phối hợp và đột phá từ khung quản lý tài chính quốc tế và các quốc gia.