Ethereum đã bị ốm rồi
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Ethereum đã bị ốm rồi
Đây không phải là hồi kết của Ethereum, nhưng trước khi phượng hoàng hồi sinh, chúng ta sẽ chứng kiến tro tàn.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Dr Martin Hiesboeck
Biên dịch: Block unicorn
Tại Uphold Institutional, chúng tôi có rất nhiều khách hàng đầu tư lớn vào Ethereum, vì vậy hiện tại tôi đang bị dội bom bởi các câu hỏi về tương lai của mạng hợp đồng thông minh nguyên bản này, đặc biệt là trước sự cạnh tranh mạnh mẽ từ Solana và các chuỗi L1 khác.
Ngày nay, dường như Ethereum thực sự đang đánh mất phương hướng. Giá cả trì trệ, các tay chơi lớn đang rút lui hoặc chuyển sang Solana; các cuộc họp hàng tuần của Ethereum đầy rẫy những đề xuất mâu thuẫn nhau, và "Hannibal" thực sự đã gõ cửa rồi: Chưa bao giờ có quá nhiều chuỗi L1 cạnh tranh trực diện với Ethereum, không chỉ đối đầu với chính Ethereum mà còn thách thức tầm nhìn và mô hình kinh doanh của nó.
Đừng hiểu lầm: Ethereum hiện đã trở thành một công việc làm ăn. Doanh thu đến từ phí giao dịch, mặc dù chúng ta liên tục được nghe rằng chi phí giao dịch thấp là tốt cho tất cả mọi người, nhưng thực tế thì không phải vậy. Những người nắm giữ ETH lại mong muốn phí cao. Họ thất vọng khi các lớp L2 (về mặt lý thuyết được tạo ra để giải quyết vấn đề mở rộng) đang bào mòn lợi nhuận của họ. Phí tăng → giá ETH tăng. Phí giảm → giá ETH giảm. Hơn 90% ngân sách của Quỹ Ethereum phụ thuộc vào phí giao dịch trên mạng lưới. Mọi người đều đồng ý rằng mạng blockchain cần phí – dù có vô số ví dụ về các mô hình khuyến khích công bằng hơn. Nhưng Ethereum đang mắc kẹt trong một mô hình kinh doanh lỗi thời, khó lòng thoát ra dễ dàng.
Vấn đề không chỉ nằm ở phí – Ethereum đã nhiều lần phản bội lý tưởng ban đầu của chính mình, cũng như phản bội tầm nhìn nguyên thủy của những người theo chủ nghĩa thuần túy tiền mã hóa. Cộng đồng từng sốc khi giá trị tối đa có thể khai thác (MEV) xuất hiện – một hiện tượng cho phép kiếm lời bằng cách sắp xếp lại thứ tự các giao dịch trong khối, nhưng sau đó lại chấp nhận nó vì lòng tham. Một sự tham lam trần trụi, hoàn toàn đi ngược lại với ý tưởng ban đầu về một mạng phi tập trung. Và lòng tham ấy lại được khuếch đại bởi các bên liên quan đến Ethereum – những tổ chức tài chính lớn đã đặt cược hàng tỷ đô la vào "máy tính toàn cầu", họ chỉ quan tâm đến lợi nhuận đầu tư, chẳng mảy may để ý hay hứng thú với lý tưởng tài chính phi tập trung.
Khi duyệt qua lộ trình vài năm tới của Vitalik, vẫn cảm nhận được một cảm giác cấp bách về cải cách, nhưng đan xen với sự do dự trong việc giải quyết hàng loạt khiếm khuyết và mâu thuẫn trong mạng lưới. Trong các cuộc trò chuyện riêng tư, ngày càng thường xuyên hơn, người ta nghe thấy anh thở dài. Anh bị kẹt giữa những lý tưởng cao đẹp của bản thân và nhu cầu từ "hội đồng quản trị" cùng các nhà đầu tư.
Vấn đề kỹ thuật rõ ràng nhất là Ethereum hiện không còn quá phi tập trung. Tất nhiên, Solana cũng vậy, nên phi tập trung hóa gần như chẳng liên quan gì đến nhu cầu của nhà đầu tư. Đối với những người chỉ quan tâm đến giá trị bằng đô la của mọi thứ và phớt lờ các lý tưởng, thì lý tưởng về blockchain này đã bị vứt bỏ từ lâu. Hiện tại, chỉ ba nhà xây dựng khối (block builder) đang sản xuất 90% khối trên Ethereum. Trong một bài viết của Sen Yang và Fan Zhang thuộc Khoa Khoa học Máy tính Đại học Yale cùng Kartik Nayak từ Đại học Duke, các tác giả đặt câu hỏi: "Nếu thị trường xây dựng khối là không cần giấy phép, bất kỳ ai cũng có thể tham gia, thì tại sao nó lại tiến tới tập trung hóa?"
Tất nhiên, trong khoa học máy tính có một câu nói cổ: Mọi hệ thống phi tập trung nào có cơ chế khuyến khích, theo thời gian sẽ dần trở nên tập trung (nếu không có khuyến khích, hệ thống sẽ suy yếu và rơi vào bế tắc). Nhưng lý do thực sự là việc xây dựng khối chỉ mang lại ý nghĩa khi quy mô lớn, có lợi thế ở các trung tâm dữ liệu rẻ tiền, còn với cá nhân thì giá trị rất nhỏ. Mạng càng lớn, các bên liên quan càng có ảnh hưởng, động lực tiến tới kiểm soát tập trung càng mạnh. Cũng giống như khai thác Bitcoin đã trở nên tập trung, máy tính cá nhân gần như vô giá trị khi cạnh tranh. Ethereum hiện đã bị các lợi ích doanh nghiệp lớn chiếm đoạt, và hiện tại hai loại tiền này đều không còn là "tiền của nhân dân" nữa, đây cũng là lý do tại sao chúng ta thấy nhiều đối thủ xuất sắc như vậy – ví dụ Kaspa thách thức Bitcoin, SpaceMesh như Nhân dân tệ thực sự, Alephium như nền tảng hợp đồng thông minh an toàn và công bằng hơn, v.v.
Được cho là nhằm chống lại MEV, Ethereum đã giới thiệu đấu giá MEV-Boost, vốn ban đầu nhằm đưa ra một số phương pháp để giảm thiểu và cấm hành vi "sandwich attack" độc hại trên chuỗi. Tuy nhiên, như thường thấy trong lịch sử Ethereum, kết quả của việc tạo ra cạnh tranh lại khiến vị thế thống trị của ba ông lớn càng thêm vững chắc.
Ethereum đã mất đi sức hấp dẫn đối với cộng đồng phi tập trung rộng lớn hơn. Chi phí tham gia vào MEV dòng lệnh riêng tư (private order flow) hiện khoảng 1,5 ETH. Đây là rào cản gia nhập khiến người chơi mới e ngại, trong khi các ông lớn hiện hữu thì rất hài lòng. Kết quả, Vitalik đã đề xuất tách biệt Người đề xuất - Người xây dựng (Proposer-Builder Separation), nhưng đây lại là một nỗ lực thất bại khác.
Trọng tâm tranh luận nằm ở việc sắp xếp giao dịch. Phần lớn các L2, ví dụ, phụ thuộc vào một bộ sắp xếp đơn lẻ (single sequencer). Điều này đi ngược lại tinh thần phi tập trung. Các nhân vật trong Ethereum muốn tạo ra "bộ sắp xếp chung" (shared sequencer), nhưng điều này không khả thi: chính bộ sắp xếp đơn lẻ mới khiến L2 sinh lời, còn Ethereum phải trả giá cho điều đó. Cuối cùng, điều này đòi hỏi tính kết hợp thời gian thực, hay còn gọi là "kết hợp đồng bộ", mà nhiều nhà nghiên cứu cho rằng blockchain tuyến tính không thể đạt được. Để làm được điều này, bạn cần một đồ thị acyclic có hướng (DAG) hoặc cấu trúc dạng lưới (lattice).
Block unicorn chú thích: Việc sắp xếp giao dịch như trên nghĩa là trong mọi hoạt động giao dịch, bạn đều phải được xếp hàng, giống như khi mua trà sữa, nếu có người đứng trước bạn thì bạn phải chờ. Hiện tại, các bộ sắp xếp và trình xác thực trên Layer 2 đều do chính họ chỉ định, đi lệch khỏi nguyên tắc phi tập trung. Khi bộ sắp xếp bị kiểm soát bởi một nhóm nhỏ, hệ thống dễ bị tấn công tập trung và mất đi bảo đảm an ninh.
Hiện tại có một số chuỗi không gặp phải các vấn đề như Ethereum, ví dụ MultiversX. Ethereum liên tục "dán băng cá nhân lên bệnh nhân ung thư", trong khi các dự án khác bắt đầu từ con số 0, hoàn toàn tránh được "bài toán nan giải ba chiều của blockchain" (thực ra là "bài toán nan giải ba chiều của Ethereum").
Tuy nhiên, những người mới tiếp cận blockchain ngày nay vẫn luôn biết đến "hai ông lớn" đầu tiên, mọi trí tuệ về đồng thuận Bitcoin được gán cho một Satoshi Nakamoto (trên thực tế là một nhóm gồm bảy người), và trí tuệ về nền tảng hợp đồng thông minh được gán cho Vitalik. Điều này là thiếu công bằng trong cả hai trường hợp. Với Ethereum, từng có rất nhiều đồng sáng lập, và tất cả họ đều đã rời đi – vì những lý do chính đáng! Tuy nhiên, trong các trường học, những người yêu thích blockchain mới lại bị truyền đạt một bức tranh lỗi thời, gây hiểu lầm rằng hợp đồng thông minh Solidity và EVM của Ethereum là phát minh tuyệt vời nhất kể từ khi có bánh mì cắt lát. Đổi mới phát triển nhanh chóng, nhưng Ethereum được hưởng lợi từ quán tính giáo dục.
Vấn đề khác nằm ở chính hệ sinh thái Ethereum, sự khổng lồ của nó khiến nó trở nên kém linh hoạt, và thường không sẵn lòng hỗ trợ chính hệ sinh thái của mình. Và vì nó đã ăn sâu bám rễ quá mức, nên tồn tại vấn đề căn bản về sự đồng bộ (alignment) khi kết hợp phi tập trung với hợp tác. Thách thức của đội ngũ Ethereum là đảm bảo các dự án đa dạng có thể đóng góp cho một tầm nhìn thống nhất. Khái niệm này trong lịch sử chưa được định nghĩa rõ ràng, dẫn đến rủi ro bị kiểm soát bởi "khía cạnh xã hội". Để "giữ quyền kiểm soát", Vitalik đã nhiều lần nhấn mạnh rằng khái niệm "đồng bộ" cần được làm rõ hơn, phân tách thành các thuộc tính cụ thể và có thể đo lường bằng các chỉ số nhất định.
Việc thảo luận về vấn đề "đồng bộ" cho thấy tâm lý "ưu tiên Ethereum" đã ăn sâu đến mức nào. Thành công của chính nó khiến nó mắc kẹt trong một ngõ cụt tư duy. Việc chấp nhận "tương lai đa chuỗi" sẽ đồng nghĩa với việc từ bỏ yêu sách về vị thế thống trị, điều hiển nhiên không phù hợp với lợi ích của nhà đầu tư. Thay vì thừa nhận rằng Ethereum sẽ không bao giờ có thể, và cũng không nên trở thành lớp thanh toán thống nhất cho mọi blockchain, chứ đừng nói đến danh hiệu "máy tính toàn cầu", họ vẫn tiếp tục vật lộn trong những cuộc tranh luận vô nghĩa giữa Solana và Ethereum.
Vitalik rất rõ ràng rằng anh đang cố gắng xoay chuyển con tàu siêu khổng lồ Ethereum ra khỏi ngõ cụt. Vấn đề của anh là việc tiếp tục ở lại "thiên đường tìm kiếm lợi nhuận" này hoàn toàn phù hợp với lợi ích của các nhà đầu tư lớn trên Ethereum. Và Ethereum vẫn đang vận hành, chắc chắn chưa chết. Tuần trước, ba công ty tài chính truyền thống lớn đã công bố ra mắt các "tài sản thế giới thực" trên Ethereum. Nó chưa chết, nhưng chắc chắn đã bước vào phòng bệnh ung thư.
Tuy nhiên, ung thư cũng có thể chữa được, các phiên bản EVM hiệu quả hơn đang trên đường. Hàng ngàn người đang làm việc cho Ethereum, đây chính là vẻ đẹp của lực lượng lao động phi tập trung và toàn cầu: vẫn còn hy vọng được chữa lành. Hiện tại đổi mới phát triển nhanh chóng, dù Ethereum đối mặt với nhiều vấn đề và cạnh tranh khốc liệt, nhưng nếu vì thế mà phủ nhận nó một cách dễ dàng thì đó sẽ là sai lầm.
Vì vậy, không, đây không phải là hồi kết của Ethereum. Đây là hành trình tìm kiếm phương thuốc chữa trị, đặc biệt chúng ta cần:
1. Loại bỏ hành vi tìm kiếm lợi nhuận trên L2, tập trung vào việc giúp chuỗi chính có khả năng mở rộng. Đây là một bước ngoặt tư duy lớn, nhưng Ethereum đã trải qua nhiều cải cách và cách mạng, thêm một lần nữa cũng chẳng sao.
2. Chấp nhận rằng Ethereum sẽ không trở thành "máy tính toàn cầu" hay "lớp thanh toán toàn cầu", mà chỉ là một trong nhiều chuỗi, cùng xây dựng tương lai bền vững cho tính toán trên chuỗi. Ethereum phải trở thành một trong "nhiều" blockchain trong thế giới đa chuỗi, nơi các mạng kỹ thuật số có thể hợp tác liền mạch xuyên biên giới, giao thức và khối. Cũng như sự đa dạng mang lại sức mạnh cho lực lượng lao động nhân loại, các mạng đa dạng mang lại an ninh và dự phòng cho blockchain.
3. Mở cửa phát triển Ethereum theo cách dân chủ hơn, đón nhận DAO, từ bỏ nhóm nhỏ các nhà phát triển. Hiện tại, không chỉ trong sản xuất khối, mà một số ít người đang nắm quá nhiều ảnh hưởng.
4. Giảm ảnh hưởng của các nhà đầu tư lớn, có lẽ nên giới hạn lượng ETH cá nhân được sở hữu.
5. Tạo động lực cho các nhà xây dựng khối, mở rộng từ 3 người hiện tại lên 300 người. Điều này có nghĩa là làm cho Ethereum rẻ hơn, công bằng hơn, đồng thời cũng có nghĩa là giảm lợi nhuận. Giá ETH có thể bị ảnh hưởng, nhưng thì sao? Nếu để cứu mạng lưới, cần khiến người giàu kiếm ít đi một chút, vậy hãy làm điều đó – đánh thuế những người nắm giữ trên 10.000 ETH.
Việc thúc đẩy bất kỳ cải cách nào cũng rất khó khăn, một mặt là vì bên trong Ethereum có quá nhiều ý kiến, ai cũng có ý tưởng riêng; mặt khác, quyết định then chốt lại nằm trong tay một vài cá nhân. Trong cộng đồng nhà phát triển tồn tại một tâm lý độc hại kiểu "chúng ta chống lại họ", nếu bạn không đồng tình với tầm nhìn của một nhóm nào đó, bạn sẽ bị các nhà ra quyết định "chặn" ngay lập tức. Cũng như nhiều tổ chức khác, quản trị Ethereum đã trở thành việc một vài cá nhân có ảnh hưởng đang kiểm soát mọi thứ.
Tôi còn có một danh sách dài các đề xuất khác, nhưng tôi không chắc Ethereum có thể thực hiện bất kỳ cải cách thực sự nào có ý nghĩa. Mỗi khi các chuỗi L1 khác vượt trội hơn ETH trong đợt bò tiếp theo, áp lực sẽ tăng lên; nhưng khi giá ETH lại tăng, áp lực ấy lại biến mất. Đó là sự thay đổi thất thường của chủ nghĩa tư bản, các động lực hiếm khi thực sự đồng bộ.
Vì vậy, đừng để bị đánh lừa bởi lời nói của các fan Solana, đây không phải là cuộc đối đầu giữa hai ông lớn, cũng không phải là hồi kết của Ethereum. Đây nên là khởi đầu của một quá trình đổi mới, một thời kỳ cải cách – giống như các blockchain tuyến tính khác phải trải qua những cải cách đau đớn khi đối mặt với công nghệ mới (như phân mảnh phức tạp và BlockDAG). Đây không phải là hồi kết của Ethereum, nhưng trước khi con phượng hoàng hồi sinh, chúng ta sẽ phải chứng kiến tro tàn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@BlockUnicorn
