Chi tiết BitVM: Bình minh của khả năng lập trình trên Bitcoin
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Chi tiết BitVM: Bình minh của khả năng lập trình trên Bitcoin
Mặc dù BitVM vẫn ở giai đoạn sơ khai và về bản chất là một khái niệm máy tính ảo chưa được triển khai, nó đã khơi dậy sự quan tâm và các tuyên bố từ rất nhiều dự án.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: IOSG Ventures
*Cảm ơn: Cảm ơn Momir, Xinshu đã đóng góp những ý kiến chỉnh sửa quý giá cho bài viết
TÓM TẮT
-
Sự thay đổi đối với cốt lõi Bitcoin thường bị phản đối vì các lý do: a) Người dùng ưu tiên xem Bitcoin như một kho lưu trữ giá trị hơn là một loại tiền tệ. b) Coi trọng tính ổn định và khả năng dự đoán hơn là đổi mới nhanh chóng. c) Việc đạt được sự đồng thuận trong một cộng đồng đa dạng là rất khó khăn.
-
Nhiều dự án tuyên bố có cách giải quyết vấn đề mở rộng quy mô của Bitcoin mà không cần thay đổi chính chuỗi Bitcoin. Gần đây, chúng ta đã chứng kiến hiện tượng "lạm phát siêu cấp" của các "L2 trên Bitcoin".
-
Mặc dù nhiều tuyên bố chỉ là tiếp thị gây hiểu lầm, nhưng chúng tôi cũng nhận ra một mô hình tính toán mới có thể mang lại khả năng lập trình cho Bitcoin – BitVM.
-
Giải pháp mở rộng tốt nhất mà BitVM có thể hỗ trợ gần giống với các giả định bảo mật kiểu OP-Rollup (mặc dù có một vài điểm cần lưu ý thêm).
-
Thành công của BitVM và các sáng kiến tương tự phụ thuộc vào tính khả thi về mặt kỹ thuật, sự ủng hộ của cộng đồng, và khả năng phân biệt với các dự án "quá mức quảng cáo".
Bitcoin được xây dựng như một blockchain giao dịch, ngôn ngữ script của nó cố ý được giới hạn ở trạng thái vô trạng thái (stateless), nhằm giảm thiểu bề mặt tấn công và đảm bảo an toàn mạng lưới. Do thiếu tính đầy đủ Turing (Turing-completeness), không thể trực tiếp triển khai hợp đồng thông minh trên blockchain trừ khi thực hiện fork và nâng cấp cốt lõi Bitcoin.
Cộng đồng Bitcoin truyền thống phản đối các thay đổi vì những lý do sau:
Chuyện kể nhấn mạnh vào lưu trữ giá trị hơn là tiền tệ lưu thông: Cộng đồng Bitcoin chủ ý tập trung duy trì mạng như một hệ thống thanh toán ngang hàng, đặt an toàn và phi tập trung lên trên tốc độ phát triển nhanh. Như Michael Saylor, một người nắm giữ Bitcoin nổi tiếng từng nói: «Không ai cố gắng dùng một phần nhỏ của tòa nhà họ ở Đại lộ Thứ Năm để mua một tách cà phê». Câu nói này phản ánh quan điểm của cộng đồng rằng Bitcoin nên là công cụ lưu trữ giá trị chứ không phải tiền tệ hàng ngày.
-
Ổn định hệ thống quan trọng hơn đổi mới: Với tài sản được coi là nơi lưu trữ giá trị tốt, tính dự đoán là yếu tố then chốt. Ví dụ, ngay cả khi mạng lưới chỉ trải qua 10 lần nâng cấp lớn, mỗi lần thành công với xác suất 90%, thì xác suất xảy ra ít nhất một thất bại vẫn khoảng 65%! Theo lý thuyết tai nạn bình thường: «Trong các hệ thống phức tạp, ta nên kỳ vọng rằng những yếu tố nhỏ thường bị bỏ qua sẽ đôi khi tình cờ dẫn đến sự kiện nghiêm trọng», do đó mục tiêu của cộng đồng Bitcoin luôn là giảm thiểu các con đường tiềm tàng gây lỗi.
Cộng đồng đa dạng: Nhiều người nắm giữ Bitcoin hiểu về Bitcoin theo nhiều góc nhìn khác nhau và trân trọng nó vì những lý do khác nhau. Việc đạt được sự đồng thuận trong một cộng đồng đa dạng và phi tập trung vốn dĩ đã đầy thách thức, điều này càng làm chậm quá trình đổi mới. Để thấy rõ sự đa dạng của cộng đồng Bitcoin, hãy xem phản ứng của cộng đồng trước các nội dung ghi chép (inscriptions) và Ordinals. Khi một bộ phận chào đón thành công của Ordinals như khoảnh khắc CryptoKitties của Bitcoin, thì bộ phận khác lại coi đây là một lỗ hổng cần vá.
1. Sự bùng nổ nhanh chóng của các giải pháp mở rộng Bitcoin
Xét những điều trên, tại sao đột nhiên lại xuất hiện lượng lớn các giải pháp «L2» mới dành cho Bitcoin?
Gần đây, chúng ta chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ các giải pháp «L2» trên Bitcoin (theo https://l2.watch/, đã có hơn 50!), mặc dù cộng đồng đã nhiều năm tìm kiếm các phương pháp mở rộng khác nhau:
-
Các sidechain như Stacks cung cấp khả năng hợp đồng thông minh và phạm vi ứng dụng rộng, tuy nhiên do có cơ chế đồng thuận riêng nên khó được chấp nhận rộng rãi.
-
Các dự án xác minh phía khách hàng như RGB sử dụng mô hình UTXO của mạng chính để thực hiện các giao dịch phức tạp hơn ngoài chuỗi, nhưng tương tác của chúng với mạng chính Bitcoin thiếu tính ổn định.
-
Các kênh trạng thái như Mạng Lightning (Lightning Network), gắn bó chặt chẽ với các nhà phát triển cốt lõi Bitcoin, được xem là phương pháp mở rộng chính thống hơn.
Các giải pháp mở rộng BTC thế hệ đầu tiên
So với các giải pháp hiện tại, các phương pháp mở rộng gần đây mang lại điều gì mới mẻ? Theo chúng tôi, đổi mới thú vị nhất đến từ việc mã hóa chương trình trên Bitcoin (qua BitVM) và việc thế chấp BTC đáng tin cậy (ví dụ Babylon). Bài viết này sẽ tập trung vào yếu tố đầu tiên.
2. BitVM - Tổng quan
Để giải thích BitVM là gì, trước hết ta cần giới thiệu nguyên thủy (primitive) đã tạo nền tảng và truyền cảm hứng cho nó – nâng cấp Taproot của Bitcoin.
Taproot là một nâng cấp lớn đối với giao thức Bitcoin, được kích hoạt vào tháng 11 năm 2021. Nhờ Taproot, mặc định hash của script cần được gửi lên chuỗi. Khi thực hiện một đường dẫn cụ thể của script, chỉ cần đưa đường dẫn đó lên chuỗi. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả (kích thước giao dịch không tăng theo kích thước script), mà còn cải thiện quyền riêng tư (chỉ tiết lộ đường dẫn thực tế được dùng, thay vì toàn bộ script).
Nhận ra cơ hội to lớn mà nâng cấp Taproot mở ra, Robin Linus đã đi đầu giới thiệu BitVM – một đổi mới đột phá trong hệ sinh thái Bitcoin.
BitVM là một mô hình tính toán, tận dụng nâng cấp Taproot để thúc đẩy việc thực hiện hợp đồng đầy đủ Turing trên Bitcoin mà không cần thay đổi các quy tắc đồng thuận của mạng. Nó cho phép xác minh tính toán (thay vì thực thi), tương tự như Optimistic Rollups.
BitVM thực hiện điều này bằng cách gửi chương trình tới địa chỉ Taproot, đồng thời tối thiểu hóa dấu chân trên chuỗi nhờ thực hiện các tính toán phức tạp ngoài chuỗi (chỉ cần thực thi trên chuỗi nếu có tranh chấp).
Quy trình này liên quan đến việc gửi mạch nhị phân của chương trình vào địa chỉ Taproot và sử dụng cơ chế thách thức-phản hồi để xác minh. Nói một cách khái quát, BitVM đạt được hợp đồng Bitcoin đầy đủ Turing, đặc biệt quan trọng ở chỗ:
-
BitVM không yêu cầu fork hay bất kỳ thay đổi nào đối với giao thức Bitcoin.
-
BitVM không làm tắc nghẽn blockchain Bitcoin, vì tính toán không được thực hiện trên Bitcoin, mà chỉ sử dụng mạng Bitcoin để xác minh khi có tranh chấp (Dispute).
Xây dựng mạch nhị phân trên Bitcoin
Việc xây dựng mạch nhị phân là một phương pháp biểu diễn phép tính hoặc chương trình bằng các cổng logic nhị phân (như AND, OR, NOT), có thể thực hiện mọi hàm tính được.
BitVM giống như mô phỏng phức tạp dòng điện chạy qua các cổng logic trong chip máy tính (những cấu trúc nhỏ quyết định tín hiệu đi qua hay không tùy theo sự hiện diện của dòng điện, tức là bật/tắt, mở/đóng), chuyển sang ngôn ngữ của Bitcoin.
Về bản chất, mọi chương trình máy tính, từ trò chơi đến hệ điều hành Linux hoàn chỉnh, đều là kết quả sắp xếp phức tạp của các cổng logic này; mọi thứ số hóa về cơ bản đều dựa trên các chữ số nhị phân – 0 và 1. Bằng cách kết hợp các chữ số nhị phân này với các cổng logic (như cổng AND và NOT), chúng ta tạo ra các mạch khác nhau, bao gồm đơn vị logic số học (ALUs) và hệ thống bộ nhớ. Công nghệ nền tảng này cho phép chúng ta viết và thực thi chương trình để thực hiện nhiều nhiệm vụ.
Nguồn: Stepping Through Logic Gates; Các cổng logic cơ bản (F đại diện cho 0, T đại diện cho 1)
Cơ sở của BitVM là sử dụng Bitcoin Script để cam kết về tính toán ngoài chuỗi (gửi hash của một phép tính vào địa chỉ Taproot), bằng cách phân rã mọi chương trình thành tổ hợp các mạch nhị phân và cho phép xác minh việc thực thi – quá trình này bao gồm Bitcoin Script, nhưng script bản thân không thực thi toàn bộ logic tính toán.
Bitcoin Script có thể thực hiện cam kết giá trị bit (bit-value commitments), điều này cực kỳ quan trọng để có thể phơi bày và trừng phạt hành vi mâu thuẫn (Equivocation). Nó đảm bảo tính bất biến, vì cho phép cá nhân gửi giá trị mà người khác không thể sửa đổi.
Phương pháp này liên quan đến việc sử dụng hai hash để biểu diễn mỗi bit đầu vào: một hash cho số 0, một hash cho số 1. Khi ai đó muốn thực thi chương trình, họ tiết lộ một ảnh gốc (pre-images) để chỉ ra đầu vào. Giá trị sẽ chuyển thành 0 hay 1 được xác định bằng cách so sánh hash của ảnh gốc với hai hash đại diện cho 0 và 1.
Nếu đầu vào và đầu ra không khớp, người xác minh có quyền trừng phạt người cung cấp bằng cách tịch thu tiền của họ.
Cơ chế Thách thức - Phản hồi
Việc xác minh thường diễn ra ngoài chuỗi, với giả định lạc quan rằng người chứng minh là trung thực. Khi xảy ra tranh chấp, quy trình chuyển lên chuỗi và kích hoạt một vòng thách thức - phản hồi. Cơ chế này đảm bảo rằng trong hầu hết trường hợp, tính toán và xác minh có thể được thực hiện hiệu quả và chi phí thấp, và chỉ khi có bất đồng mới cần sử dụng tính minh bạch và bất biến của blockchain để ra phán quyết cuối cùng.
Cơ chế thách thức - phản hồi trong BitVM liên quan đến một hệ thống, các bên tham gia (ví dụ Vicky và Paul) xác minh quá trình thực thi chương trình trên blockchain. Khi có tranh chấp, Vicky thách thức Paul chứng minh tính đúng đắn của việc thực thi chương trình.
Vicky chọn một cổng logic từ mạch nhị phân, Paul mở cổng đó bằng cách tiết lộ đầu vào và đầu ra. Quy trình này lặp lại cho đến khi phát hiện sự mâu thuẫn hoặc Vicky không còn khả năng thách thức nữa. Mâu thuẫn nghĩa là Paul khẳng định đầu vào X là 0 khi mở một cổng logic, nhưng lại là 1 khi mở một cổng khác.
Paul cần đảm bảo bằng cách gửi tiền vào địa chỉ phản hồi thông qua các giao dịch đã ký sẵn. Các giao dịch này tạo thành một chuỗi, cho phép tiền di chuyển giữa các địa chỉ thách thức và phản hồi dựa trên tương tác đang diễn ra.
Tiền trong địa chỉ phản hồi có thể chảy theo nhiều hướng tùy kết quả thách thức:
-
Nếu Vicky ngừng thách thức, cho thấy cô chấp nhận bằng chứng của Paul, Paul sẽ lấy lại tiền sau một khoảng thời gian nhất định.
-
Nếu Vicky chứng minh Paul không nhất quán trong thực thi (xảy ra mâu thuẫn), cô có thể chiếm đoạt số tiền đó.
-
Nếu Vicky nghi ngờ phần khác của thực thi có sai sót, cô có thể khởi động một thách thức khác, chuyển tiền tới địa chỉ phản hồi tiếp theo. Để làm vậy, cô phải tiết lộ một ảnh gốc của tapleaf cụ thể, Paul sau đó cần dùng nó để mở khóa tiền và chứng minh tính đúng đắn trong thời gian giới hạn.
Hệ thống này cung cấp một khuôn khổ vững chắc và minh bạch để giải quyết tranh chấp và xác minh việc thực thi chương trình trên blockchain. Bằng cách kết hợp động lực tài chính, nó thúc đẩy tính toàn vẹn và độ chính xác trong việc ghi lại việc thực thi và kết quả chương trình. Ban đầu, thiết kế này chỉ hỗ trợ cơ chế thách thức - phản hồi giữa hai bên. Tuy nhiên, như chúng ta sẽ thấy sau, các đóng góp viên của BitVM đã tìm ra giải pháp cho phép nhiều bên tham gia với vai trò người thách thức.
Phân đôi (Bisection): Tăng hiệu quả giải quyết tranh chấp
Để nâng cao hiệu quả xác minh trên chuỗi, người xác minh có thể sử dụng phương pháp phân đôi (bisection), một phương pháp tìm kiếm hiệu quả trên các cổng logic đã cam kết trước, nhằm tìm ra cổng logic cần thách thức, cải thiện đáng kể so với quá trình thách thức ngẫu nhiên. Bằng cách chia không gian vấn đề làm đôi, phương pháp phân đôi cho phép người xác minh nhanh chóng thu hẹp phạm vi lỗi tiềm tàng, từ đó giảm số bước và thời gian cần thiết để giải quyết tranh chấp. Phương pháp này cung cấp một con đường hiệu quả và trực tiếp hơn khi xử lý các quy trình xác minh phức tạp, đặc biệt khi cần xác định chính xác vị trí lỗi.
Dưới đây, ta minh họa cách phân đôi hoạt động qua một ví dụ đơn giản:
Paul và Vicky đang làm một bài toán: tính ((1+2)+(3+4))+((5+6)+(7+8)).
Cách tính đúng là ((1+2)+(3+4))+((5+6)+(7+8)) = (3+7)+(11+15) = 10+26 = 36.
Paul lại đưa ra đáp án 35, vì anh tính ((1+2)+(3+4))+((5+6)+(7+8)) = (2+7)+(11+15) = 9+26 = 35.
Khi Vicky thách thức Paul, cô chỉ cần thách thức phần tính toán đầu tiên (tức mở cổng logic), vì họ đồng ý phần tính toán thứ hai là chính xác ((5+6)+(7+8)) = 26.
3. Xây dựng một cây cầu tin cậy tối thiểu (Trust-Minimized Bridge) bằng BitVM
Triển khai thực tế đầu tiên của BitVM có lẽ sẽ là chương trình đại diện cho cây cầu tin cậy tối thiểu. Bằng cách phân tích chi tiết việc triển khai cây cầu, ta có thể hiểu rõ hơn về độ phức tạp bổ sung khi triển khai chương trình BitVM. Dưới đây, ta tóm tắt đề xuất của Alexei Zamyatin, đồng sáng lập BoB.
Đầu tiên, cần tạo ra một phương pháp để nút đầy đủ Bitcoin có thể vận hành chương trình cầu nối sidechain chỉ bằng Bitcoin Script, bao gồm cả một client nhẹ sidechain.
Sau đó, cần thiết lập một mạng liên minh / đa chữ ký (federation/multi-sig) để thuận tiện cho việc chuyển BTC và vận hành trò chơi thách thức - phản hồi. Liên minh phải cam kết vận hành chương trình cầu nối như một phần thiết lập BitVM.
Độ phức tạp ban đầu của thiết lập liên minh tăng theo cấp số nhân với số lượng thành viên, vì mỗi thành viên phải tương tác với tất cả các thành viên khác, do đó quy mô liên minh có giới hạn nhất định, các nhà nghiên cứu suy đoán N=100 là khả thi.
Khác với OP Rollup, nơi không giới hạn kích thước N, giải pháp này cung cấp đảm bảo an toàn yếu hơn. Tuy nhiên, giải pháp khả thi này có thể bao gồm việc luân chuyển thành viên liên minh, do đó trong thời gian dài, N sẽ lớn hơn nhiều so với 100. Bất cứ lúc nào, chỉ cần một trong 100 thành viên này trung thực, khoản tiền gửi sẽ được bảo vệ an toàn. Nếu có kẻ xấu, chúng có thể bị thách thức trên chuỗi bất cứ lúc nào và nếu bị chứng minh gian lận, có thể bị liên minh cấm.
Liên minh luôn có một toán tử (Operators) chịu trách nhiệm quản lý tiền gửi và rút tiền cũng như xác minh trạng thái sidechain. Toán tử và các tháp giám sát (Watchtowers) đều phải đặt cọc tài sản để khuyến khích hành vi đúng và ngăn chặn thách thức giả.
Một lý do khác khiến giải pháp này không đáp ứng định nghĩa nghiêm ngặt nhất của rollup là người dùng không thể tự rút khỏi sidechain, mà phải yêu cầu rút tiền từ liên minh hoạt động theo giả định an toàn 1/N.
4. BitVM v2: BitVM có hỗ trợ xác minh không cần cho phép (Permissionless Verification) không?
Ngày 25 tháng 3, Robin Linus giới thiệu BitVM v2. Thay đổi chính trong đề xuất BitVM v2 là người chứng minh cần gửi trạng thái đầu ra và tất cả các kết quả trung gian một lần, thay vì từng cổng logic một trong quá trình thách thức-xác minh như ở v1. Với thay đổi này, BitVM đảm bảo mọi thách thức đối với các cam kết này phải được hỗ trợ bằng bằng chứng mã hóa. Cơ chế này lọc bỏ các thách thức rác vô căn cứ, vì người thách thức phải cung cấp bằng chứng mã hóa cụ thể để tranh chấp với người chứng minh.
Bằng cách cho phép tham gia không giới hạn vào quá trình xác minh và thách thức, BitVM 2 mở rộng đảm bảo an toàn vượt ra ngoài giới hạn của liên minh đa chữ ký và giúp BitVM tiến gần hơn đến giả định an toàn của optimistic rollup.
Tuy nhiên, việc xây dựng cầu nối vẫn cần liên minh đa chữ ký để hỗ trợ, nghĩa là các thành viên liên minh có thể gây ra vấn đề về tính sẵn sàng (tính sống động), trong trường hợp xấu nhất, họ có thể tống tiền người dùng để làm tan băng tiền của họ. Đây là một giả định an toàn bổ sung không tồn tại trong optimistic rollup, nơi người dùng có thể rút về L1 mà không cần sự chấp thuận của bất kỳ trung gian nào.
Các giả định an toàn bổ sung trên chuỗi cơ sở
5. Những hạn chế của BitVM
Như đã thảo luận ở trên, giải pháp tốt nhất mà BitVM có thể cung cấp là gần với giả định an toàn của optimistic rollup. Ngoài độ phức tạp liên quan đến việc quản lý liên minh chịu trách nhiệm bảo hiểm tiền gửi và các vấn đề về tính sống động của họ, một số độ phức tạp bổ sung đặc trưng của BitVM bao gồm:
Mặc dù về lý thuyết BitVM có thể thực hiện các chương trình ngoài chuỗi phức tạp, nhưng thực tế, khi độ phức tạp của các chương trình này tăng lên, chi phí thực hiện bằng chứng gian lận trên Bitcoin tăng nhanh chóng. Các chương trình quá lớn có thể cần nhiều khối để thực thi, làm phức tạp thêm quy trình.
Các mỏ khai thác kiểm soát đa số sức mạnh tính toán có thể ăn cắp từ BitVM (tương tự vấn đề của Mạng Lightning), vì họ có thể cấu kết để kiểm duyệt bằng chứng của người thách thức, hoặc kẻ xấu có thể hối lộ họ bỏ qua người thách thức.
Do tính chất tương tác của bằng chứng BitVM, người chứng minh độc hại có thể thao túng hệ thống và đánh cắp từ người xác minh. Cuộc tấn công có thể được xây dựng theo giả định sau:
-
Người chứng minh bắt đầu chuỗi xác minh bằng một giao dịch
-
Người xác minh nghi ngờ tính hợp lệ hành vi của người chứng minh, khởi động một thách thức, trong đó chứa phí phản hồi trả cho người chứng minh
-
Người chứng minh chọn thu phí, đồng thời bỏ qua thách thức, không thực hiện phần trách nhiệm của mình trong quy trình xác minh
Cuối cùng, BitVM hiện tại vẫn chỉ là một khung khái niệm và một ý tưởng máy tính ảo gần như không thể thực hiện bất kỳ thao tác nào. «Rollup» của BitVM còn rất xa mới đến được tầng ứng dụng; dự báo lạc quan nhất là chúng ta có thể thấy một vài chương trình BitVM được triển khai vào năm 2025. Rủi ro kỹ thuật trong việc triển khai BitVM cũng không thể xem nhẹ.
6. Kết luận
Xét đến định giá của các giải pháp mở rộng Ethereum, hiện chiếm khoảng 15-20% vốn hóa thị trường Ethereum – tiềm năng vốn hóa thị trường của các giải pháp lớp 2 Bitcoin có thể rất lớn.
Mặc dù BitVM vẫn ở giai đoạn sơ khai – về bản chất là một khái niệm máy tính ảo chưa triển khai – nhưng nó đã khơi dậy sự quan tâm và tuyên bố mạnh mẽ từ nhiều dự án, những người đang nóng lòng tận dụng tiềm năng của nó. Nhiều dự án không liên quan đến nhóm BitVM đang đua nhau đưa ra các thông báo lớn, hy vọng chiếm một chỗ đứng trong lĩnh vực mới đầy hứa hẹn của Bitcoin theo quan điểm của họ. Tuy nhiên, kiểm tra kỹ lưỡng hơn tiết lộ một thực tế tỉnh táo hơn: Tài khoản GitHub của BitVM chỉ có vài người đóng góp, và chỉ có một vài dự án «L2» Bitcoin thực sự tham gia trong nhóm Telegram BitVM Builders.
Một nguyên tắc then chốt mà mọi giải pháp mở rộng Bitcoin phải tuân thủ là kiến trúc cốt lõi Bitcoin phải giữ nguyên (theo nguyên tắc dự đoán được). BitVM tuân thủ nguyên tắc này, trở thành giải pháp tiên phong đầu tiên cung cấp một lớp lập trình trên Bitcoin mà không thay đổi cốt lõi của nó.
Bài viết này được viết vào giai đoạn rất sớm của sự phát triển BitVM, xét theo tốc độ phát triển nhanh chóng, thông tin ở đây có thể nhanh chóng lỗi thời. Ví dụ, cho đến gần đây, ý tưởng triển khai ZK rollup trên Bitcoin dường như bất khả thi như xây lâu đài trên không, vì các khả năng nền tảng cần thiết – như khả năng Bitcoin xác minh bằng chứng ZK – không tồn tại. Tuy nhiên, gần đây các nhà nghiên cứu BitVM đã chia sẻ tiến triển trong Bitcoin Script, có thể dẫn đến việc triển khai trình xác minh STARK trên Bitcoin.
Việc triển khai các giải pháp mở rộng Bitcoin vượt xa thách thức kỹ thuật thuần túy; nó bao gồm các yếu tố như sự ủng hộ của cộng đồng, trải nghiệm người dùng và thời điểm. Mặc dù hiện tại là một cửa sổ cơ hội độc đáo cho các đổi mới này, nhưng sự gia tăng nhanh chóng về số lượng dự án và rủi ro đáng kể từ các tuyên bố và tiếp thị gây hiểu lầm có thể làm hỏng triển vọng của các dự án hợp pháp hơn.
Khi hệ sinh thái đứng ở ngã tư đường này, câu hỏi liệu các giải pháp mở rộng Bitcoin có thể tái hiện thành công của Ethereum không không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn ăn sâu vào động lực rộng lớn hơn của cộng đồng blockchain. Sau cùng, cộng đồng cốt lõi Ethereum đã chọn L2 là phần then chốt trong lộ trình mở rộng Ethereum, còn cộng đồng Bitcoin thì chưa thể nói như vậy.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
IOSG Ventures
