"Kẻ lưu vong" sáng lập Telegram và tham vọng mã hóa của ông
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
"Kẻ lưu vong" sáng lập Telegram và tham vọng mã hóa của ông
Để hiểu tại sao Telegram lại gần gũi với tiền mã hóa, trước hết cần hiểu về người sáng lập Pavel Valeryevich Durov.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Jessy, phóng viên Jinse Finance
Lời mở đầu: “Tôi không chiến đấu vì tự do, mà chỉ dùng sự tồn tại của mình để chứng minh rằng tự do vẫn chưa biến mất.” —— “Mật mã Durov”
Hình ảnh bên ngoài mà Pavel Valeryevich Durov – người sáng lập Telegram – thể hiện là một chiến binh theo đuổi tự do trong thế giới thương mại: trước những đồn đoán về việc các tập đoàn lớn như Mail.ru muốn mua lại VKontakte (gọi tắt là VK), ông đáp trả bằng bức ảnh giơ ngón giữa; khi chính phủ Nga yêu cầu kiểm duyệt nội dung trên VK, ông lại đăng từng tấm ảnh “chó mặt cười”.
Tuy nhiên, tất cả những điều này đều xảy ra trong thời kỳ Durov còn sáng lập và điều hành mạng xã hội lớn nhất nước Nga – VK. Điều khiến Durov được biết đến rộng rãi hơn và đáng được ca ngợi hơn cả là việc ông đã tạo ra Telegram. Ứng dụng truyền thông này khiến chính phủ nhiều quốc gia đau đầu, bởi nội dung trên đó gần như không thể giải mã, trở thành nơi trú ẩn tự do cho những người phản đối chế độ toàn quyền, đồng thời cũng là cái nôi sinh sôi của đủ loại tội phạm.
Nhưng điều này lại hoàn toàn phù hợp với tinh thần chủ nghĩa nguyên giáo blockchain: chống lại chuyên chế, đề cao chủ nghĩa tự do và tin rằng con người phải tự chịu trách nhiệm cho chính mình.
Bản thân Durov vốn là một người ủng hộ mạnh mẽ thế giới mã hóa, và Telegram từ khi sinh ra đã có mối liên hệ mật thiết với công nghệ mã hóa: phát triển chuỗi công cộng, tích hợp ví mã hóa bên thứ ba, robot giao dịch, xác thực và giao dịch tên người dùng trên blockchain, v.v.
Với tư cách là một nền tảng mạng xã hội sở hữu hơn 800 triệu người dùng toàn cầu, bước chân vào lĩnh vực mã hóa của Telegram rõ ràng là một đòn tấn công "chiếu xuống chiều" đối với các ứng dụng Web3 hiện tại. Tuy nhiên, câu chuyện của Telegram không dừng lại ở mã hóa. Từ khi Durov bị buộc phải từ bỏ VK – mạng xã hội Nga do chính tay ông sáng lập – rồi khởi nghiệp với Telegram, mọi sự kiện xảy ra vừa là một huyền thoại kinh doanh độc đáo, vừa là một bản hùng ca hiện thực hóa lý tưởng chính trị tự do chủ nghĩa trong thế giới thương mại thông qua công nghệ blockchain.
Những thất bại thương mại của một người theo chủ nghĩa tự do
Để hiểu tại sao Telegram lại gần gũi với mã hóa, trước hết cần hiểu về người sáng lập Pavel Valeryevich Durov.
Durov không thích trả lời phỏng vấn báo chí, nhưng qua một số cuộc phỏng vấn với những người xung quanh ông cùng với các hoạt động cá nhân trên mạng xã hội, ta có thể phác họa nên hình ảnh của Durov: thường xuyên mặc đồ đen, yêu thích tập thể dục, thân hình săn chắc, khuôn mặt đẹp trai. Tính cách ngang tàng, hiếm khi cúi đầu trước quyền lực hay tiền bạc để bảo vệ niềm tin vào tự do của bản thân. Là một thiên tài công nghệ, ám ảnh về quyền riêng tư, sau khi thành lập Telegram thì hành tung bí ẩn... Tất nhiên, trong mắt những người xung quanh, thiên thần cũng có mặt quỷ: hồi đại học, Durov từng lập một website giúp sinh viên gian lận thi cử; có người nói ông là thanh niên rất hư vinh, khó tìm được tiếng nói chung với người khác, nhưng lại cực kỳ quan tâm đến đánh giá của người xung quanh, luôn muốn thể hiện mình thành công.
Người đàn ông Nga sinh năm 1984 (hiện mang quốc tịch UAE) này, đến năm 2023, tài sản của Durov được định giá ở mức 11,5 tỷ USD, xếp thứ 10 trong danh sách tỷ phú Nga. Đến nay, Telegram vẫn thuộc sở hữu riêng của anh em nhà Durov, khác biệt với các công ty thương mại khác ở chỗ Telegram từ chối gọi vốn từ các quỹ đầu tư mạo hiểm truyền thống, mà do chính người sáng lập tự bỏ tiền túi phát triển, sau đó chuyển sang hình thức ICO và phát hành trái phiếu.
Trong hàng loạt đặc điểm của Durov, yếu tố gắn bó chặt chẽ nhất với mã hóa và tầm nhìn về Telegram chính là ông là một người theo chủ nghĩa tự do.
Ngay từ khi mới sáng lập VK, đặc điểm này đã bộc lộ rõ rệt.
Giống như cách ông đối xử với Telegram, Durov hoàn toàn buông thả mọi phát ngôn và nội dung vi phạm bản quyền trên nền tảng VK. Tuy nhiên, khi VK ngày càng phát triển và đạt được ảnh hưởng đủ lớn, loại “tự do” này dẫn đến xung đột gay gắt.
Tháng 12 năm 2011, do nghi ngờ về việc bầu cử Quốc hội Nga bị thao túng, các nhà biểu tình Nga đã tổ chức một chiến dịch trên VK. Sự việc này trở thành ngòi nổ khiến Điện Kremlin trực tiếp gây áp lực lên Durov. Trước lệnh phải xóa tài khoản và trang web, Durov vẫn không tuân thủ, mà biến trang VK cá nhân, Twitter và tài khoản Instagram của mình thành chiến trường, dùng những bức ảnh thú cưng buồn cười để bày tỏ bất đồng.
Theo những câu chuyện lưu truyền bên ngoài, sự cứng đầu không khuất phục của Durov dẫn đến việc ngay trong đêm hôm đó, lực lượng vũ trang đã ập vào nhà ông. Sau đó, mọi chuyện diễn ra giống như mọi câu chuyện xâm nhập của chính phủ vào doanh nghiệp: Durov dần mất quyền kiểm soát VK, và VK cuối cùng rơi vào tay một công ty có mối quan hệ gần gũi với Điện Kremlin – Mail.ru.
Sau này cổ phần của Durov ngày càng bị pha loãng, và kết thúc câu chuyện giữa VK và ông là việc ông bị hội đồng quản trị bãi nhiệm khỏi vị trí CEO.
Ông là một điển hình của người theo chủ nghĩa tự do, tin rằng tự do ngôn luận là trên hết. Khi nắm giữ VK, ông thường xuyên bị chính phủ Nga yêu cầu kiểm duyệt và xóa bài viết, điều này hoàn toàn trái ngược với triết lý chính trị của Durov. Bản thân Durov lại có tính cách cứng rắn, không chịu khuất phục, nên xung đột trực tiếp là điều tất yếu.
Tuy nhiên, trong quá trình vận hành VK, Durov cũng buộc phải thỏa hiệp, bởi công ty không hoàn toàn thuộc về một mình ông, và sức ép từ chính trị cùng vốn đầu tư là quá lớn. Cuối cùng, VK đồng ý chia sẻ thông tin người dùng với Cục An ninh Liên bang Nga. Sau đó, Durov đã ném ra khỏi cửa sổ văn phòng ở Saint Petersburg hàng loạt máy bay giấy làm từ tiền 5.000 rúp. Ông cho biết hành động này nhằm chứng minh quyết định của công ty không phải vì tiền.
Chấp nhận mã hóa vừa là lý tưởng chính trị, vừa là lựa chọn thương mại tất yếu
Máy bay giấy sau này trở thành biểu tượng của Telegram.
Tháng 1 năm 2014, Durov bán toàn bộ cổ phần tại VK, rời khỏi nước Nga, bắt đầu cuộc sống “lưu vong”. Những thứ bị bán đi không chỉ là cổ phần, mà còn nhà cửa, xe cộ và mọi tài sản cố định khác.
Trước khi lưu vong, Durov đã bắt đầu con đường khởi nghiệp Telegram cùng anh trai. Phiên bản phổ biến nhất là, dự án này bắt nguồn từ trải nghiệm vận hành VK, khi bị chính phủ giám sát nên ông nhận ra tầm quan trọng của quyền riêng tư cá nhân. Trụ sở công ty đặt tại Dubai, nhưng Telegram không có địa điểm văn phòng cố định; ông và đội ngũ cốt lõi làm việc di động khắp thế giới. Chính ông nắm giữ toàn bộ cổ phần Telegram, mục đích là tránh lặp lại bi kịch như VK.
Telegram ủng hộ tự do ngôn luận, sử dụng mã hóa đầu cuối (tuy nhiên người dùng phải tự chọn chế độ trò chuyện riêng tư), và không kiểm duyệt bất kỳ nội dung nào trên nền tảng. Điều này mang lại tự do ngôn luận cho người dùng, nhưng đồng thời cũng khiến nền tảng trở thành ổ chứa tội phạm do thiếu kiểm duyệt: buôn bán ma túy, mua bán thông tin cá nhân, thậm chí cả những nhóm kiểu như “Phòng N Hàn Quốc” đều có thể tìm thấy trên Telegram.
Đây là màu sắc ban đầu của Telegram, dù sau này ông cũng có một vài lần thỏa hiệp “đúng đắn”, chẳng hạn như chặn các tài khoản, robot và kênh liên quan đến tổ chức khủng bố, lạm dụng trẻ em, v.v.
Nhưng sâu xa trong xương tủy, Durov vẫn là một người cực kỳ theo chủ nghĩa tự do, đồng thời là người ủng hộ mạnh mẽ blockchain và tiền mã hóa. Năm 2012, trong thời kỳ VK, ông từng công khai đề xuất Nga hủy bỏ hệ thống tiền tệ hiện tại. Bản thân ông cũng công khai thừa nhận sở hữu Bitcoin. Năm 2012, ông công bố bản tuyên ngôn mang tên “Chủ nghĩa tự do”, trong đó nêu rõ quan điểm cải thiện nước Nga. Trong tuyên ngôn, Durov đề xuất cải cách hệ thống giáo dục Nga; xóa bỏ thuế trong lĩnh vực thông tin; bãi bỏ chế độ thị thực, đăng ký và nghĩa vụ quân sự; giảm thuế quan; trao quyền tự trị đầy đủ cho các vùng miền; và mở rộng xét xử bằng bồi thẩm đoàn.
Với nền tảng như vậy, việc Telegram dấn thân vào lĩnh vực mã hóa là điều dễ hiểu. Bắt đầu từ chuỗi công cộng, xây dựng một thế giới mã hóa hòa quyện với Telegram – đó là tham vọng của Durov. Năm 2018, Telegram phát hành tiền mã hóa riêng Gram và nền tảng blockchain TON. Nhìn lại 6 năm trước, Durov từng chủ trương xóa bỏ đồng Rúp, ủng hộ tiền mã hóa và phi tập trung; 6 năm sau, ông bắt đầu hiện thực hóa ý tưởng đó.
Chuỗi công cộng TON hướng tới việc cung cấp cho người dùng Telegram các dịch vụ phi tập trung như thanh toán nhanh chóng, an toàn, định danh số và nhiều dịch vụ khác. Với tư cách là một chuỗi lớp 1 (Layer 1), so với các nền tảng tương tự như Ethereum hay Solana, điểm nổi bật nhất của TON là khả năng mở rộng và phân mảnh (sharding), sở hữu tốc độ giao dịch siêu nhanh, chi phí thấp.
Xét theo đặc điểm của TON, rõ ràng mục tiêu là hỗ trợ khối lượng lớn người dùng với nhu cầu quy mô lớn. Một điểm đặc biệt khác của TON là kiến trúc bất đồng bộ, dù điều này hạn chế sự phát triển của TON trong lĩnh vực DeFi, nhưng cũng chứng minh rõ rằng tầm nhìn thực sự của TON chính là áp dụng trên diện rộng. Chính nhờ những đặc điểm này, TON ngay từ đầu đã được mô tả như một nền tảng ứng dụng và dịch vụ phi tập trung, kiểu như WeChat, Google Play hay App Store, thậm chí là phiên bản phi tập trung của các dịch vụ xử lý thanh toán Visa và Mastercard.
Giúp người dùng Telegram dễ dàng bước vào thế giới mã hóa có lẽ chính là tầm nhìn khi thành lập TON. Ví dụ, hiện tại các ứng dụng thanh toán và ví trên Telegram đều được tích hợp trên TON, và hiện tại trên TON đã hình thành một hệ sinh thái toàn diện bao gồm NFT, DeFi, Dex, game, v.v.
Durov, người rút ra bài học từ việc VK bị vốn đầu tư nuốt chửng, đã không sử dụng các phương pháp gọi vốn truyền thống để huy động tiền cho Telegram. Thay vào đó, ông chuyển sang hình thức gọi vốn trong ngành mã hóa. TON đã huy động được hơn 1,7 tỷ USD thông qua ICO đồng token Grams. Tuy nhiên, năm 2019, Telegram gặp phải sự can thiệp mạnh mẽ từ cơ quan quản lý Mỹ. Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) kiện Telegram, cáo buộc phát hành chứng khoán chưa đăng ký. Sau đó, đội ngũ Telegram tạm ngừng ra mắt mainnet TON, và cuối cùng chọn từ bỏ sau khi thua kiện SEC, ngừng phát triển TON và hoàn trả tiền ICO cho các nhà đầu tư.
Năm 2020, Telegram tuyên bố từ bỏ TON. Nhưng công nghệ nền tảng vẫn tiếp tục phát triển, thậm chí, đối với một dự án mã nguồn mở như vậy, “sự độc lập của TON” lại mở ra cơ hội và sức sống mới. Nhờ sự tham gia của cộng đồng, dự án chuỗi công cộng TON trở nên phi tập trung hơn, đạt được sự xây dựng chung từ cộng đồng.
Năm 2020-2021, nhóm New TON dựa trên tài liệu mã nguồn mở để khởi động lại việc phát triển TON. Nhóm New TON sau đó đổi tên thành Quỹ TON (TON Foundation), hoạt động như một tổ chức phi lợi nhuận nhằm hỗ trợ và phát triển TON.
Đây là TON như chúng ta biết ngày nay, tên đầy đủ là The Open Network. Dù TON có nhiều ưu điểm như vậy, nhưng không thể phủ nhận rằng hiện trạng của nó khá bình thường và hệ sinh thái còn nghèo nàn. Theo dữ liệu từ DefiLlama, TVL hiện tại của TON là 10,65 triệu USD, xếp thứ 61.
Việc Telegram sử dụng ICO để tự huy động vốn, một mặt là do Durov vốn có thiện cảm tự nhiên với mã hóa. Mặt khác, điều này cũng phản ánh thực tế khó khăn: Telegram kinh doanh kém hiệu quả, và sự kiêu hãnh của Durov khi không muốn thỏa hiệp với “vốn” có lẽ không còn con đường nào khác. Xét ở một góc độ nào đó, dù Telegram có sản phẩm ăn khớp thị trường rất tốt, nhưng vẫn chưa đạt được sự ăn khớp giữa sản phẩm và mô hình kinh doanh. Việc ôm lấy mã hóa, với Telegram, cũng là một cuộc thám hiểm nhằm tìm kiếm lợi nhuận tốt hơn trên phương diện thương mại.
Tương tự WeChat, tích hợp các chương trình bên thứ ba blockchain trên Telegram
Tại hội nghị Token 2049 năm nay, Telegram chính thức tuyên bố sẽ biến Telegram thành cổng vào Web3 thông qua TON. Mặc dù TON đã độc lập với Telegram, nhưng hai bên vẫn hợp tác thường xuyên.
Thực tế, Telegram đã sớm trở thành ứng dụng bắt buộc cài đặt trong ngành mã hóa. Người sáng lập Telegram cho biết vào ngày 18 tháng 7 năm nay trên kênh cá nhân rằng, mỗi ngày Telegram có hơn 2,5 triệu người dùng mới đăng ký, số người dùng hoạt động hàng tháng đã vượt quá 800 triệu.
Thực tế, Telegram không chỉ đang có trật tự tích hợp các ứng dụng blockchain bên thứ ba. Điều này tương tự như việc WeChat tích hợp nhiều mini program bên thứ ba, giúp người dùng không cần rời khỏi nền tảng để trực tiếp sử dụng các dịch vụ bên thứ ba như “đặt xe, quản lý tài chính”, trong khi Telegram đóng vai trò như một hồ chứa lưu lượng. Và Telegram còn trực tiếp tham gia, ví dụ như ra mắt tính năng Telegram Passport.
Telegram Passport nhằm giúp người dùng hoàn thành các dịch vụ yêu cầu nhận dạng cá nhân thông qua ủy quyền thống nhất. Telegram mô tả: “Chỉ cần tải lên tài liệu chứng minh một lần, bạn có thể ngay lập tức chia sẻ dữ liệu của mình với các nhà cung cấp dịch vụ yêu cầu xác minh danh tính thật, như các dịch vụ tài chính hoặc ICO”. Thông tin danh tính này được lưu trữ theo phương thức mã hóa đầu cuối.
Tháng 7 năm nay, blockchain TON ra mắt tính năng Wallet Pay mới trên Telegram, cho phép các thương gia tích hợp robot ví trong Telegram để nhận thanh toán bằng tiền mã hóa, người dùng có thể thanh toán Bitcoin, USDT, TON cho các thương gia ngay trong ứng dụng.
Người dùng cũng có thể nạp/rút tiền trực tiếp qua thẻ ngân hàng, và sử dụng @wallet để thanh toán trực tiếp cho nhiều dịch vụ trong hệ sinh thái Telegram. Ví dụ như mua Telegram Premium, mua thẻ điện thoại eSIM ảo trong @Mobile, hoặc thậm chí dùng TON để giao dịch tên người dùng trong Telegram.
Theo tìm hiểu, hoạt động của công ty Wallet Pay hoàn toàn độc lập với Telegram. Robot và ứng dụng ví được xây dựng dựa trên giao thức mở Telegram Web Apps, cho phép các nhà phát triển tạo ứng dụng và dịch vụ riêng trên Telegram. Tuy nhiên, các giao dịch sẽ bị thu phí hoa hồng. Hợp tác giữa Telegram và TON thực tế chưa bao giờ gián đoạn; Telegram còn tích hợp ví tự lưu trữ TON Space do TON phát triển.
Một điểm đáng chú ý khác là tính năng “Fragment”. Ngày 7 tháng 12 năm 2022, Telegram thông báo người dùng có thể sở hữu tài khoản Telegram mà không cần SIM, và đăng nhập bằng số ẩn danh được hỗ trợ bởi blockchain trên nền tảng Fragment. Vào tháng 10 cùng năm, Telegram cho phép đấu giá tên người dùng trên nền tảng Fragment, điều này có nghĩa là quyền lực và tài sản trên nền tảng mạng xã hội đã bắt đầu chuyển sang tay người dùng.
Đây là một cột mốc quan trọng. Như Durov nói, đây là lần đầu tiên trong lịch sử mạng xã hội thiết lập một thị trường tên người dùng công bằng, minh bạch, nơi mọi người sở hữu địa chỉ mạng xã hội của riêng mình. Những địa chỉ này được bảo vệ trong sổ cái bất biến trên mạng blockchain phi tập trung “TON”. Việc mua tên người dùng cần chi tiêu Toncoin, sự ra đời của ứng dụng này cũng làm phong phú thêm hệ sinh thái TON.
Đây là hợp đồng thông minh kiểu NFT xác thực tên người dùng trên blockchain. Theo thông tin từ chính Durov, trong chưa đầy một tháng kể từ khi Fragment ra mắt, đã bán được tên người dùng trị giá 50 triệu USD.
Và chính vì sự cởi mở, bao dung của Telegram đối với mã hóa, nhiều sáng tạo xây cầu nối giữa Web2 và Web3 xoay quanh Telegram và mã hóa đã lần lượt ra đời. Ví dụ như các robot công cụ giao dịch kiểu Unibot tích hợp trong Telegram – một xu hướng nổi bật trong năm nay. Các robot giao dịch tương tự cho phép người dùng trong Telegram ra lệnh giao dịch dưới dạng trò chuyện với robot, từ đó hoàn tất các hoạt động giao dịch token trên Uniswap như đổi token, sao chép giao dịch, đặt lệnh giới hạn, giao dịch riêng tư, v.v.
Từ tích hợp ví hỗ trợ giao dịch và thanh toán tiền mã hóa, đến việc xác thực dữ liệu cá nhân và cho phép giao dịch – tất cả đều là những đột phá lớn đối với sản phẩm mạng xã hội Web2. So với các sản phẩm SocialFi hiện đang thử nghiệm theo hướng này, việc Telegram – với lượng người dùng khổng lồ như vậy – thực hiện điều này rõ ràng là một đòn "chiếu xuống chiều".
Những gì Telegram đang làm, và những gì các bên phát triển dự án đang làm trên Telegram, đang giúp kết nối và giao tiếp giữa thế giới Web2 và Web3 trở nên thuận lợi hơn, đây chính là một trong những tương lai của ngành.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
