a16z: 7 hình ảnh giúp bạn hiểu rõ cơn sốt token hóa
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
a16z: 7 hình ảnh giúp bạn hiểu rõ cơn sốt token hóa
Nhiều tổ chức dự báo quy mô thị trường tài sản được mã hóa sẽ tăng hơn 100 lần vào khoảng năm 2030, với mức dự báo cao nhất lên tới hơn 30 nghìn tỷ USD.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Robert Hackett, a16z
Biên dịch: Saoirse, Foresight News
Thị trường tài sản được mã hóa (tokenized assets), còn thường được gọi là thị trường tài sản thế giới thực (RWAs), tháng trước đã vượt mốc 30 tỷ USD về quy mô và sau đó duy trì ổn định quanh mức 34 tỷ USD—con số này chưa bao gồm stablecoin. Quy mô thị trường này tương đương với một ngân hàng khu vực hoặc quỹ đầu tư của một trường đại học hàng đầu; dù đã có ảnh hưởng nhất định đến thị trường, nhưng xét trên toàn bộ hệ thống tài chính toàn cầu thì vẫn còn rất khiêm tốn.
Vào giữa năm 2024, quy mô thị trường tài sản được mã hóa còn chưa đạt 3 tỷ USD. Sau đó, ngành công nghiệp tăng tốc mạnh mẽ: Đạo luật GENIUS của Mỹ được ban hành, làm rõ các quy định quản lý stablecoin; cơ sở hạ tầng chuỗi khối cấp tổ chức dần trưởng thành; đồng thời, nhiều tổ chức tài chính cũng kết thúc giai đoạn thử nghiệm blockchain và triển khai chính thức các hệ thống thương mại. Mặc dù stablecoin không được tính vào thống kê lần này, nhưng nhờ khả năng thanh toán và thanh toán bù trừ thuận tiện trên chuỗi, chúng đã góp phần đáng kể vào sự tăng trưởng chung của thị trường. Chỉ trong chưa đầy hai năm, quy mô thị trường tài sản được mã hóa đã tăng vọt lên gấp mười lần.
Hành trình trỗi dậy của việc mã hóa tài sản
Trái phiếu kho bạc Mỹ là động lực cốt lõi thúc đẩy tăng trưởng thị trường gần đây.
Sức hấp dẫn của loại tài sản này là rõ ràng: nhà đầu tư có thể nắm giữ tài sản sinh lời ổn định dưới dạng kỹ thuật số hiệu quả và linh hoạt hơn; còn các tổ chức tài chính có thể tối ưu hóa quy trình thanh toán và chuyển nhượng tài sản đảm bảo, từ đó tích hợp tốt hơn với các thị trường giao dịch kỹ thuật số khác nhau.
Từ tháng 7/2023 đến tháng 5/2026, quy mô thị trường tài sản được mã hóa đã vượt 30 tỷ USD, trong đó trái phiếu kho bạc Mỹ được mã hóa là lực lượng chủ đạo thúc đẩy tăng trưởng
Đối với nhà đầu tư tiền điện tử, trái phiếu kho bạc được mã hóa giúp tận dụng hiệu quả nguồn vốn stablecoin đang nằm không, đồng thời giúp người nắm giữ thu được lợi tức tương tự thị trường tiền tệ truyền thống. Các công ty quản lý tài sản như BlackRock và Franklin Templeton nhanh chóng đáp ứng nhu cầu thị trường bằng cách xây dựng các thị trường giao dịch trị giá hàng tỷ USD xoay quanh sản phẩm này.
Tốc độ mở rộng giữa các loại tài sản được mã hóa chênh lệch rõ rệt—một mặt phản ánh mức độ khó khăn khác nhau khi đưa từng loại tài sản lên chuỗi, mặt khác cho thấy tốc độ chấp nhận thị trường đối với các sản phẩm đầu tiên.
Khoảng thời gian từ lần đầu ghi nhận trên chuỗi đến khi đạt mốc 1 tỷ USD giá trị thị trường của các loại tài sản được mã hóa khác nhau
Loại tài sản hỗ trợ tín dụng (asset-backed credit) phát triển nhanh nhất, bao gồm các khoản tín dụng thế chấp nhà (home equity lines of credit) và các token đại diện cho các hồ chứa cho vay (lending pools). Loại này chỉ mất 185 ngày kể từ lần giao dịch đầu tiên trên chuỗi để đạt mốc 1 tỷ USD giá trị thị trường.
Các tài sản tài chính chuyên biệt như hợp đồng tái bảo hiểm được mã hóa và chứng từ khai thác Bitcoin xếp thứ hai về tốc độ tăng trưởng, đạt mốc 1 tỷ USD trong vòng chưa đầy hai năm.
Ngược lại, tài sản đầu tư mạo hiểm (venture capital) mất hơn bảy năm mới đạt được quy mô 1 tỷ USD, còn tài sản chiến lược chủ động (active strategy) cũng có chu kỳ tăng trưởng tương tự. Những loại tài sản này có cấu trúc phức tạp, chu kỳ đầu tư kéo dài và mức độ khó khăn cao hơn trong vận hành cũng như tuân thủ quy định.
Trái phiếu chính phủ và hàng hóa cơ bản (commodities) có tốc độ mở rộng ở mức trung bình, cần từ hai đến ba năm để vượt mốc 1 tỷ USD giá trị thị trường và hiện đã trở thành các loại chủ đạo trên thị trường. Vào đầu năm 2024, hai loại tài sản này gần như chiếm độc quyền toàn bộ thị trường tài sản được mã hóa.
Kể từ năm 2024, thị phần của các loại tài sản như hỗ trợ tín dụng, tài chính chuyên biệt, cổ phiếu và chiến lược chủ động đã tăng ổn định, tuy nhiên toàn ngành vẫn còn tập trung cao độ. Hiện tại, trái phiếu kho bạc Mỹ được mã hóa và hàng hóa cơ bản chiếm khoảng hai phần ba tổng thị phần.
Cơ cấu thị trường tài sản được mã hóa đang dịch chuyển từ chủ yếu dựa vào trái phiếu kho bạc Mỹ và hàng hóa cơ bản sang đa dạng hóa hơn với các loại như hỗ trợ tín dụng và tài chính đặc thù
Phân tích sâu thị trường tài sản được mã hóa
Bên trong phân khúc hàng hóa cơ bản, mức độ tập trung thị trường cực kỳ cao: vàng gần như chiếm toàn bộ thị phần. Tổng giá trị thị trường hàng hóa cơ bản khoảng 5,1 tỷ USD, trong đó tài sản vàng được mã hóa đạt 5 tỷ USD. Giá trị thị trường của bạc và các loại hàng hóa khác chỉ đạt 57,6 triệu USD, chiếm chưa tới 0,01%.
Vàng vốn có những lợi thế tự nhiên trong việc mã hóa: tiêu chuẩn toàn cầu thống nhất, dễ lưu trữ, ít hao mòn và từ lâu đã được giao dịch phổ biến dưới dạng chứng từ giấy. Nhà đầu tư tiền điện tử luôn đặc biệt ưa thích vàng; ngay cả trước khi xuất hiện các token vàng, Bitcoin đã được mệnh danh là “vàng kỹ thuật số”. Các sản phẩm như XAUT của Tether và PAXG của Paxos đã chuyển mô hình sở hữu vàng truyền thống lên blockchain, biến quyền sở hữu vàng vật chất thành các token trên chuỗi có thể lưu trữ trong ví kỹ thuật số.
Trong số các hàng hóa cơ bản được mã hóa, vàng chiếm gần như toàn bộ thị phần với quy mô 5 tỷ USD, trong khi bạc và các loại khác chiếm tỷ lệ rất nhỏ
Dầu mỏ, nông sản cũng như các loại hàng hóa mới nổi như năng lượng và công suất tính toán (compute power) chiếm tỷ trọng thị trường vô cùng khiêm tốn, cho thấy ngành này vẫn chưa trưởng thành. Hiện tại, thị trường hàng hóa cơ bản được mã hóa gần như hoàn toàn do vàng thống lĩnh.
Xét theo mạng lưới blockchain nơi tài sản được lưu trữ, cục diện thị trường lại đa dạng hơn. Ethereum, nhờ lợi thế đi đầu trong lĩnh vực tài chính phi tập trung (DeFi) và hệ sinh thái ứng dụng cấp tổ chức đã trưởng thành, tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu với quy mô tài sản được mã hóa đạt 15,7 tỷ USD—chiếm hơn một nửa thị phần.
Ethereum đang lưu trữ hơn một nửa giá trị tài sản được mã hóa (15,7 tỷ USD), trong khi các chuỗi công khai khác như BNB Chain và Solana có quy mô thấp hơn nhiều so với Ethereum
Phần còn lại được phân bổ trên nhiều chuỗi công khai: Binance Smart Chain lưu trữ 4 tỷ USD, Solana là 2,2 tỷ USD, Stellar đạt 1,7 tỷ USD, mạng sidechain Bitcoin Liquid Network đạt 1,5 tỷ USD. Các nền tảng như sổ cái XRP, ZKsync Era và Arbitrum đều lưu trữ tài sản có giá trị gần 1 tỷ USD.
Do chịu ảnh hưởng bởi chi phí vận hành, thanh khoản thị trường, tiêu chuẩn tuân thủ và hợp tác thương mại, tài sản được mã hóa không phụ thuộc vào một chuỗi công khai duy nhất mà phân bố rộng khắp các hệ sinh thái blockchain khác nhau.
Chỉ số then chốt để đánh giá mức độ phát triển của ngành không phải là quy mô thị trường, mà là các ứng dụng thực tế của tài sản.
Đa số tài sản được mã hóa chưa thực sự đạt tính khả tổ hợp
Trái phiếu là loại tài sản được mã hóa lớn nhất về quy mô, với giá trị thị trường 15,2 tỷ USD—nhưng chỉ khoảng 5%, tương đương 800 triệu USD, được đưa vào các giao thức tài chính phi tập trung (DeFi) để lưu thông và sử dụng.
Tỷ lệ sử dụng token kim loại quý cũng tương đối thấp: phần lớn các tài sản này chỉ được giữ trên chuỗi nhằm mục đích lưu ký, chứ chưa được sử dụng như các mô-đun tài chính khả tổ hợp để mở rộng chức năng, tái cấu trúc hoặc tương tác xuyên tài sản.
Loại tài sản được mã hóa lớn nhất là trái phiếu, nhưng tỷ lệ sử dụng trong DeFi lại cực kỳ thấp (chỉ khoảng 5%), trong khi tỷ lệ sử dụng của token tái bảo hiểm—loại có quy mô nhỏ hơn—lại lên tới 84%, điều này cho thấy phần lớn tài sản được mã hóa chủ đạo hiện chỉ dùng để lưu ký trên chuỗi, chứ chưa thực sự tham gia vào các ứng dụng khả tổ hợp trong DeFi
Hiệu suất ứng dụng của các loại tài sản ít phổ biến lại hoàn toàn khác biệt. Token tái bảo hiểm có giá trị thị trường 362 triệu USD, trong đó 84% được đưa vào các tình huống tài chính phi tập trung; tỷ lệ ứng dụng của token tín dụng tư nhân cũng đạt 33%.
Nguyên nhân của sự khác biệt này rất rõ ràng: các loại tài sản có tỷ lệ ứng dụng cao được thiết kế ngay từ đầu để phù hợp với các quy tắc khả tổ hợp trên chuỗi, trong khi trái phiếu kho bạc và vàng—hai loại tài sản được mã hóa chủ đạo—chỉ được thiết kế nhằm đơn giản hóa quy trình nắm giữ và chuyển nhượng trên chuỗi, chứ không thay đổi mô hình vận hành vốn có của tài sản.
Sự chênh lệch này làm nổi bật sự phân hóa trong ngành: các tài sản được mã hóa không đồng nhất về tính “nguyên bản trên chuỗi” (on-chain native).
Một số token có thể chuyển nhượng tự do và tương thích với mọi ứng dụng trên chuỗi; trong khi một số tài sản khác chỉ sử dụng blockchain như một công cụ ghi sổ, khiến chức năng chuyển nhượng và khả tổ hợp bị hạn chế nghiêm trọng.
Nhiều hành vi mã hóa hiện nay thực chất chỉ là số hóa tài sản—nghĩa là chỉ nhập thông tin tài sản lên blockchain, chứ chưa khai phá tiềm năng khả tổ hợp. Khả năng khả tổ hợp là giá trị cốt lõi của hệ thống tài chính trên chuỗi; việc có đạt được đặc điểm này hay không sẽ quyết định trần tăng trưởng trong tương lai của toàn ngành.
Nhiều tổ chức đã xây dựng hệ thống đánh giá thuộc tính trên chuỗi, và kết luận chung đều tương tự nhau. Chỉ số Token Native Index của Pantera Capital cho thấy hơn ba phần tư tài sản được mã hóa đạt mức đánh giá thấp nhất về tính “nguyên bản trên chuỗi”. Phần lớn các token này chỉ là chứng từ kỹ thuật số, còn tài sản thực tế tương ứng vẫn được quản lý thông qua sổ sách ngoại tuyến và các trung gian.
Có một khoảng cách rõ rệt giữa các token “giả lập” (representational tokens)—chỉ đưa thông tin lên chuỗi—với các tài sản “nguyên bản trên chuỗi” thực sự vận hành dựa trên đặc tính của blockchain. Điều này đủ để khẳng định toàn ngành vẫn đang ở giai đoạn sơ khai.
Cả kiến trúc kỹ thuật và tài sản làm nền tảng cho khả năng khả tổ hợp đều đã sẵn sàng, nhưng quá trình phát triển tích hợp sâu mới chỉ bắt đầu.
Xu hướng phát triển tương lai của tài sản được mã hóa
Dự báo quy mô ngành của các tổ chức khác nhau có sự chênh lệch, nhưng xu hướng chung đều lạc quan về sự mở rộng liên tục của thị trường.
Nhiều tổ chức dự báo quy mô thị trường tài sản được mã hóa sẽ tăng trưởng hơn trăm lần từ mức hiện tại là 34 tỷ USD, đạt mức cao nhất trên 30 nghìn tỷ USD vào khoảng năm 2030
Dự báo cơ sở của McKinsey cho rằng quy mô thị trường sẽ đạt từ 2.000–4.000 tỷ USD vào năm 2030; Ark Invest dự báo con số này có thể lên tới 11.000 tỷ USD; Boston Consulting Group phối hợp với Ripple dự đoán giá trị thị trường sẽ đạt 9.400 tỷ USD vào năm 2030 và tăng lên 18.900 tỷ USD vào năm 2033; Standard Chartered dự báo thị trường sẽ vượt mốc 30.000 tỷ USD vào năm 2034.
Theo các dự báo trên, quy mô ngành trong tương lai sẽ tăng trưởng hơn trăm lần so với mức 30 tỷ USD hiện tại. Sự chênh lệch về số liệu không xuất phát từ sự khác biệt trong đánh giá tốc độ phổ cập, mà do tiêu chí thống kê không đồng nhất. Các tổ chức áp dụng phạm vi thống kê khác nhau—bao gồm loại tài sản được tính, việc có bao gồm stablecoin và tiền gửi hay không, cũng như định nghĩa “được mã hóa” có khác biệt. McKinsey chủ yếu thống kê trái phiếu, tín dụng, quỹ và cổ phiếu; Standard Chartered bổ sung thêm hàng hóa cơ bản và tài sản tài chính thương mại; còn Boston Consulting Group và Ripple đưa cả tiền gửi và stablecoin vào thống kê.
Dù tiêu chuẩn thống kê có khác nhau, tất cả tổ chức đều đồng thuận rằng thị trường tài sản được mã hóa sẽ trải qua bước tăng trưởng đột phá.
Xét trên tổng thể thị trường tài chính toàn cầu, quy mô hiện tại của tài sản được mã hóa vẫn còn quá nhỏ bé. Thị trường trái phiếu toàn cầu vượt 140.000 tỷ USD, trong đó trái phiếu được mã hóa chỉ chiếm 0,01%; giá trị vàng thực tế toàn cầu đạt hàng nghìn tỷ USD, nhưng vàng được mã hóa chỉ chiếm chưa tới 0,02%; thị trường cổ phiếu toàn cầu vượt mốc 100.000 tỷ USD, trong khi cổ phiếu được mã hóa chỉ chiếm 0,001%.
Dù tỷ lệ còn rất thấp, thị trường mới nổi này đã thực sự hình thành. Các tài sản như trái phiếu kho bạc, vàng và tín dụng tư nhân—có giá cả minh bạch, nhu cầu thị trường ổn định và cấu trúc quyền sở hữu đơn giản—đã được triển khai trên chuỗi trước tiên.
Hiện tại, việc mã hóa chưa làm thay đổi bản chất của tài sản, mà chỉ thay đổi cách thức lưu thông và thanh toán. Việc tích hợp sâu giữa tài sản và hệ thống tài chính kỹ thuật số vẫn đang ở giai đoạn đầu. Phần lớn các tài sản được mã hóa mới chỉ hoàn tất chuyển đổi số, chứ chưa đạt được khả tổ hợp thực sự trên chuỗi—tài sản tuy được lưu trữ trên blockchain, nhưng chưa phát huy vai trò như các mô-đun tài chính có thể lập trình được.
Ngành công nghiệp sắp đối mặt với những thách thức lớn hơn: vừa phải thúc đẩy việc đưa các tài sản tài chính phức tạp lên chuỗi, vừa phải giúp các tài sản được mã hóa tích hợp sâu vào hệ thống tài chính nguyên bản trên internet—một hệ thống mang tính khả tổ hợp.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
a16z
