Binance siết chặt các nhà tạo lập thị trường chủ động: Một phiên tòa xét xử muộn màng
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Binance siết chặt các nhà tạo lập thị trường chủ động: Một phiên tòa xét xử muộn màng
Việc truy cứu trách nhiệm thực sự đòi hỏi sự can thiệp của cơ quan quản lý và các cơ quan thực thi pháp luật, chứ không chỉ đơn thuần là việc sở giao dịch tự mình đóng vai thẩm phán.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: TechFlow
Ngày 25 tháng 3, Binance đã đăng một bài blog với tiêu đề rất khiêm tốn — “Hướng dẫn Nhận diện Cảnh báo Đỏ dành cho Nhà tạo lập thị trường (Market Maker) trong thị trường tiền mã hóa”.
Nhưng giới trong ngành đều hiểu rõ, thông điệp thực sự đằng sau bài blog này chỉ gói gọn trong một câu: Tôi biết các ông đang làm gì, và tôi giữ quyền xử lý các ông bất cứ lúc nào.
Sau một loạt vụ bê bối liên quan đến các nhà tạo lập thị trường như GPS, SHELL và MOVE, Binance quyết định lần đầu tiên công khai đưa vào quy tắc quyền lực vốn đã được họ thầm lặng áp dụng từ lâu.
Một Loài Sinh Vật Mới Trong Thị Trường Gấu
Để hiểu rõ thông báo lần này, trước hết cần làm rõ ý nghĩa của cụm từ “nhà tạo lập thị trường chủ động”.
Trong thị trường tăng giá, mỗi dự án đều có người mua; công việc của nhà tạo lập thị trường rất đơn giản: đặt lệnh, cung cấp thanh khoản hai chiều và thu hoa hồng phí giao dịch — sống thoải mái và danh giá. Họ thực sự là “bên cung cấp thanh khoản”, thị trường cần họ nhưng không hoàn toàn phụ thuộc vào họ.
Thị trường gấu đã phá vỡ tất cả điều đó.
Nhu cầu mua sụt giảm mạnh, không có dòng tiền mới chảy vào blockchain, và khối lượng giao dịch của phần lớn altcoin đã giảm một nửa — rồi lại giảm một nửa nữa — trong năm 2026. Một dự án mới quy mô trung bình niêm yết trên Binance gần như không thể duy trì khối lượng giao dịch hàng ngày chỉ nhờ người dùng thực, khiến giá nhanh chóng lao dốc. Đối với đội ngũ phát triển dự án, đây chính là một cái chết chậm.
Chính vào thời điểm ấy, một nhóm người xuất hiện, mang theo một bộ “ngôn ngữ bán hàng” hoàn chỉnh để tìm đến tận cửa:
"Tôi sẽ nâng đỡ token của anh, đảm bảo thanh khoản, ổn định giá — mọi điều khoản đều được ghi rõ ràng trong hợp đồng."
Đây chính là nhà tạo lập thị trường chủ động — một loài sinh vật “nóng sốt” do thị trường gấu sinh ra.
Mô hình kinh doanh của họ khác biệt bản chất so với nhà tạo lập thị trường truyền thống: Họ không kiếm lời từ chênh lệch giá mua – bán, mà trực tiếp tham gia phân bổ token của dự án để nhận một lượng lớn token chi phí bằng không, rồi sử dụng lớp vỏ hợp pháp mang tên “tạo lập thị trường” để xả lượng token này ra thị trường.
Cụ thể họ vận hành ra sao? Các thủ đoạn đã bị cộng đồng trong ngành phân tích và phơi bày rõ ràng:
Token trong tay đội ngũ phát triển dự án có chi phí bằng không, còn chi phí thực tế của nhà tạo lập thị trường chủ động là khoản tiền ký quỹ — tức là USDT được họ bỏ vào để làm bảo đảm thanh khoản hai chiều. Tuy nhiên, điểm tinh vi của nhà tạo lập thị trường chủ động nằm ở chỗ họ thường chỉ cung cấp thanh khoản một chiều: chỉ đặt lệnh bán token, không đặt lệnh mua USDT. Lệnh mua vẫn hiển thị trên sổ lệnh, trông có vẻ thị trường rất lành mạnh, nhưng ngay khi nhà đầu tư nhỏ bắt đầu bán số lượng lớn, bên kia hoàn toàn không thể khớp lệnh. Giá vì thế sụp đổ.
Chiến thuật điều hành của Web3Port — nhà tạo lập thị trường GPS — đã trở thành một ví dụ kinh điển trong sách giáo khoa: Trong vòng 21 giờ kể từ khi niêm yết, họ chỉ bán mà không mua, xả 70 triệu token và thu lợi khoảng 5 triệu USD. Giá GPS từ 0,14 USD sụt mạnh xuống còn 0,04 USD, giảm tới 60%, trong suốt giai đoạn này khối lượng mua gần như cạn kiệt. Cùng một đội ngũ đứng sau SHELL, giá token này cũng rớt từ 2,3 USD xuống còn 0,3 USD theo đường cong suy giảm âm tính liên tục — hai đường cong sụp đổ gần như giống hệt nhau.
Điều mỉa mai hơn nữa là Web3Port không chỉ là một nhà tạo lập thị trường — họ là một chuỗi giá trị hoàn chỉnh: Khối ươm tạo (incubator) đổi lấy 1–3% token miễn phí từ các dự án ở giai đoạn sớm; công ty con chuyên tạo lập thị trường Whisper chịu trách nhiệm xả hàng; còn đội ngũ phát triển dự án phải chấp nhận những điều kiện khắc nghiệt để được niêm yết, trong khi nhà đầu tư nhỏ là người duy nhất ở cuối chuỗi phải “gánh” toàn bộ rủi ro. Từ khâu tiếp cận nguồn hàng đến lúc rời khỏi thị trường với lợi nhuận, toàn bộ chuỗi vận hành một cách trơn tru và không để lọt một kẽ hở nào.
Victorji, đồng sáng lập Manta, từng viết trên X một đoạn thẳng thắn nhất có thể về lĩnh vực này: “Chúng tôi gần như mỗi ngày đều nhận được lời mời từ các nhà tạo lập thị trường chủ động và các sàn OTC, nhưng họ hoàn toàn không quan tâm dù chỉ một chút đến cơ sở nền tảng của dự án.” Ông còn nhắc đến việc Manta từng bị Three Arrows Capital làm thị trường trong thời kỳ Polkadot, khi đối phương yêu cầu hơn 3% tổng nguồn cung token và ngay sau đó bán sạch, trong khi vẫn khẳng định chắc nịch rằng sẽ không bán token.
Ba Vụ Vỡ Lở Liên Tiếp Và Một Cuộc Sỉ Nhục Công Khai
Lần này Binance đưa ra thông báo, một số người tranh luận về thời điểm lựa chọn — cho rằng đây là phản ứng trước áp lực từ cuộc sụp đổ lớn hồi tháng 10 năm ngoái. Quan điểm này không sai, nhưng chưa chạm đến trọng tâm.
Vụ sụp đổ tháng 10 đã giáng một cái tát chí mạng vào Binance, nhưng điều thực sự khiến Binance không thể ngồi yên là từ đầu năm 2025 đến nay, các nhà tạo lập thị trường chủ động đã liên tiếp thành công trên nền tảng của họ — lần một, lần hai, lần ba — và mỗi lần đều gây chấn động lớn, khiến Binance không thể dập tắt dư luận.
Sau khi vụ GPS bùng nổ, các KOL trong cộng đồng bắt đầu đào sâu vào bản đồ hoạt động tạo lập thị trường của Web3Port, và phát hiện họ không chỉ phục vụ GPS và SHELL — mà còn gồm Aethir, dappOS, Movement, Puffer… Một danh sách dài các dự án bị kéo theo, khiến thị trường bắt đầu hoang mang.
Vụ MOVE chính là giọt nước làm tràn ly: Nhà tạo lập thị trường xả 66 triệu token và thu lợi bất chính 38 triệu USDT — con số này đã vượt xa mức “biến động thị trường bình thường”, trực tiếp làm bùng nổ làn sóng hoài nghi về năng lực giám sát của Binance trong cộng đồng.
Rồi đến SIREN — một màn kịch vừa diễn ra trong vòng 48 giờ trước khi thông báo được công bố.
SIREN là một token được ra mắt ban đầu trên BNB Chain với danh nghĩa “phân tích viên đại diện AI”, gần như bị thị trường lãng quên ngay sau khi lên sàn đầu năm 2025. Nhưng từ tháng 2 năm 2026, một cụm ví bí ẩn bắt đầu tích lũy quy mô lớn. Đến ngày 22 tháng 3, giá SIREN tăng vọt từ khoảng 0,08 USD lên mức cao kỷ lục 3,61 USD — tăng hơn 45 lần, vốn hóa thị trường tạm thời vượt 2,2 tỷ USD, lọt ngắn hạn vào top 30 đồng tiền mã hóa có vốn hóa lớn nhất thế giới, vượt cả OKB và UNI.
Các nhà điều tra chuỗi (on-chain detective) lập tức vào cuộc.
Bubblemaps cảnh báo ngày 22 tháng 3: Một cụm địa chỉ gồm hơn 200 ví nắm giữ khoảng 50% nguồn cung lưu hành của SIREN — tương đương khoảng 1,5 tỷ USD theo giá thời điểm đó — và kết luận: “Kết cục chỉ có thể là một.” Vài giờ sau, đợt sụp đổ bắt đầu.
Nhà phân tích chuỗi Yu Jin (EmberCN) tiếp tục đào sâu hơn và phát hiện mức độ kiểm soát thực tế còn vượt xa kỳ vọng: Trong số 54 ví nắm giữ nhiều SIREN nhất trên thị trường, 52 ví thuộc về cùng một thực thể, kiểm soát tổng cộng 644 triệu token SIREN — chiếm tới 88,5% tổng nguồn cung lưu hành, tương đương khoảng 1,44 tỷ USD theo giá đỉnh. Toàn bộ thị trường lúc này chẳng qua chỉ là trò “đối đầu một mình” giữa nhà đầu tư nhỏ và một “diễn viên độc diễn”.
ZachXBT sau đó liên hệ cụm ví này với DWF Labs, chỉ ra mối liên hệ trên chuỗi giữa các địa chỉ này và nhiều token ít người biết đến trước đây từng được DWF vận hành (LADYS, RACA, TOMO). Zac, đồng sáng lập DWF Labs, ngay lập tức phủ nhận sự tham gia, nhưng bằng chứng trên chuỗi đã lan truyền khắp nơi.
Chiến thuật điều hành còn tinh vi hơn cả GPS và MOVE. Trước hết, nhà tạo lập thị trường đẩy giá lên để dụ phe bán khống vào thị trường, rồi bất ngờ đảo chiều “đẩy mạnh” để thanh lý các vị thế bán khống — gây ra đợt thanh lý bắt buộc trị giá 2,4 triệu USD trên Binance và 4,7 triệu USD trên Bybit. Dữ liệu phí tài trợ (funding rate) cho thấy từ ngày 14 tháng 3, SIREN liên tục ghi nhận phí tài trợ âm cao, nghĩa là phe bán khống phải trả phí mỗi giờ cho phe mua — thực chất là đang “trả tiền giúp” nhà tạo lập thị trường đẩy giá. Đến rạng sáng ngày 23 tháng 3, thị trường giao ngay của Gate tăng vọt 78% trong vòng 10 phút, với khối lượng giao dịch chỉ khoảng 450.000 USD, nhưng đợt thanh lý bắt buộc đã ập đến ào ạt.
Ngày 24 tháng 3, đợt sụp đổ bắt đầu. Trong vòng 72 giờ, SIREN mất 71% giá trị từ mức đỉnh, vốn hóa thị trường giảm từ 2,2 tỷ USD xuống còn 740 triệu USD. Trên X, một số người gọi đây là “vụ lừa đảo lớn nhất năm 2026”.
Màn kịch này có thêm một chi tiết then chốt mà GPS không có: Binance đã hai lần điều chỉnh trọng số của các sàn giao dịch trong chỉ số giá tương lai SIREN nhằm giảm thiểu ảnh hưởng từ việc thao túng của một sàn duy nhất. Điều này cho thấy ngay cả Binance cũng biết rõ rằng bảng giá đang có vấn đề.
GPS là khởi đầu, MOVE là bước nâng cấp, còn SIREN là một cuộc sỉ nhục công khai — và xảy ra ngay trên hợp đồng tương lai do chính Binance niêm yết.
Trước nay, cách xử lý của Binance luôn là xử phạt hậu sự: Khi sự việc xảy ra thì đóng băng tài khoản, tịch thu lợi nhuận bất chính và gỡ bỏ nhà tạo lập thị trường. Cách làm này có thể dập tắt dư luận trong từng sự việc riêng lẻ, nhưng sau ba vụ cộng thêm SIREN, bản chất vấn đề đã thay đổi. Thị trường bắt đầu đặt câu hỏi: Hay là các anh không biết, hay là cố tình làm ngơ?
Đây mới chính là vấn đề mà thông báo ngày 25 tháng 3 thực sự muốn giải quyết — không phải để trừng trị nhà tạo lập thị trường, mà để tái xây dựng niềm tin của chính Binance.
Quyền Lực Được Giấu Trong Những Quy Tắc
Nếu đọc kỹ thông báo này, sáu hành vi “cảnh báo đỏ” mà Binance liệt kê đã mô tả đầy đủ toàn bộ chiến thuật điều hành của nhà tạo lập thị trường chủ động: Bán tháo mạnh trái với kế hoạch phát hành token; đặt lệnh bán một chiều; phối hợp bán tháo xuyên sàn; khối lượng giao dịch bất thường cao không tương thích với xu hướng giá; và biến động giá bất thường do thiếu thanh khoản.
Mỗi hành vi đều là chân dung chính xác của các vụ GPS, SHELL và MOVE.
Nhưng điều quan trọng hơn cả là câu nói nhẹ nhàng ẩn sau các quy tắc: Binance sẽ hành động nhanh chóng và dứt khoát đối với mọi hành vi sai trái, bao gồm đưa nhà tạo lập thị trường vào danh sách đen.
Ở Binance, “danh sách đen” nghĩa là gì? Web3Port đã minh họa rõ ràng: tài khoản bị đóng băng, lợi nhuận vi phạm bị tịch thu toàn bộ, và bị cấm vĩnh viễn tham gia bất kỳ hoạt động tạo lập thị trường nào trên nền tảng Binance. Với một nhà tạo lập thị trường phụ thuộc hoàn toàn vào Binance để tồn tại, điều này gần như đồng nghĩa với án tử trong ngành.
Đây mới là nội dung cốt lõi nhất của thông báo lần này — và cũng là phần ít được thảo luận nhất: Binance đang thể chế hóa quyền quyết định vốn đã được họ thầm lặng thực thi trước đây dưới dạng các quy tắc rõ ràng.
Trước đây, Binance hành động là “xử lý khẩn cấp sau khi điều tra phát hiện vấn đề”; giờ đây, Binance hành động là “thi hành pháp luật hợp pháp dựa trên quy tắc được nêu rõ”. Bản chất hoàn toàn khác biệt. Trước là chữa cháy sau sự việc, nay là răn đe chủ động.
Và đối tượng bị răn đe không chỉ là các nhà tạo lập thị trường.
Quy định mới yêu cầu các dự án token phải tiết lộ với Binance danh tính, thực thể pháp lý và điều khoản hợp đồng của nhà tạo lập thị trường, cấm thỏa thuận chia sẻ lợi nhuận, cấm cam kết hoàn lại tối thiểu. Điều này có nghĩa là bất kỳ dự án nào muốn niêm yết trên Binance đều phải phơi bày trước Binance toàn bộ thỏa thuận lợi ích giữa họ và nhà tạo lập thị trường.
Nhà tạo lập thị trường của anh là ai? Hợp đồng ký như thế nào? Có chia sẻ lợi nhuận không? Có cam kết hoàn lại tối thiểu không?
Câu trả lời của dự án sẽ quyết định liệu họ có được niêm yết hay không — và nếu đã niêm yết rồi, liệu có được tiếp tục tồn tại trên Binance hay không.
Những Gì Quy Tắc Có Thể Giải Quyết Và Những Gì Không
Trở lại với thực tế: Bộ quy định mới này có thể dứt điểm được nạn nhà tạo lập thị trường chủ động không?
Câu trả lời trung thực là: Khả năng rất thấp.
Điều Binance có thể kiểm soát chỉ là các hành vi diễn ra trên nền tảng của họ. Nhưng hoạt động điều hành của nhà tạo lập thị trường chủ động thường mang tính phối hợp xuyên sàn: đẩy giá trên sàn A, xả hàng trên sàn B, dòng tiền trên chuỗi được luân chuyển qua nhiều ví “ma”, khiến khả năng giám sát của một sàn giao dịch đơn lẻ khó có được góc nhìn toàn cảnh.
Vấn đề căn bản hơn nằm ở cơ chế phân bổ token — vốn vẫn chưa thay đổi. Miễn là đội ngũ phát triển dự án vẫn dùng “token miễn phí để đổi lấy dịch vụ tạo lập thị trường”, và miễn là nhà tạo lập thị trường vẫn có thể sử dụng lượng token chi phí bằng không như “đạn dược” để xả hàng, thì động cơ khai thác của nhà tạo lập thị trường chủ động sẽ không biến mất. Chỉ cần đổi tên, đổi vỏ bọc, đổi sàn giao dịch — trò chơi sẽ tiếp tục.
Bộ quy định mới của Binance có một lỗ hổng thực sự trong thiết kế thể chế: Danh sách đen có được công khai hay không? Một danh sách đen không công khai giống như một thanh kiếm treo lơ lửng trên đầu nhà tạo lập thị trường — nhưng chỉ riêng Binance mới biết thanh kiếm ấy sẽ rơi xuống đâu.
CryptobraveHQ (@cryptobraveHQ) bình luận ngay sau khi Binance công bố thông báo: “Động thái này mang tính chất hơn là một tuyên bố miễn trừ trách nhiệm của nền tảng, bởi nền tảng này từ quá khứ, hiện tại đến tương lai luôn rõ ràng về loại sự việc này. Nhà tạo lập thị trường chủ động là hành vi bất hợp pháp ở bất kỳ khu vực pháp lý nào; tài liệu tố cáo nên được gửi đồng thời tới các cơ quan quản lý và cơ quan công an có thẩm quyền, chứ không chỉ dừng ở mức độ kiểm tra nội bộ.”
Câu nói này chạm đúng vào điểm đau.
Danh sách đen nội bộ của Binance về mặt pháp lý là hoàn toàn chưa đủ. Việc truy cứu trách nhiệm thực sự đòi hỏi sự can dự của cơ quan quản lý và cơ quan thực thi pháp luật — chứ không chỉ là việc sàn giao dịch tự đóng vai thẩm phán.
Chuỗi giá trị của nhà tạo lập thị trường chủ động sẽ tiếp tục vận hành trong thị trường gấu, nhưng chi phí sẽ cao hơn, rủi ro bị bắt giữ sẽ lớn hơn, và áp lực bị gọi đích danh công khai cũng sẽ nặng nề hơn. Đây hiện là điều tốt nhất mà ngành công nghiệp hiện tại có thể đạt được.
Điều nhà đầu tư nhỏ cần hiểu là: Việc hiểu rõ logic vận hành của nhà tạo lập thị trường không đồng nghĩa với việc bạn có thể giành thắng lợi trong cuộc chiến bất cân xứng về thông tin này. Nhưng ít nhất, bạn đã biết rõ trong trò chơi này, ai là trọng tài, ai là người chơi, và ai là quân cờ trên bàn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
深潮TechFlow
