Bí mật thực sự của giao dịch: Hãy coi thị trường như một trò chơi điện tử, chứ không phải chiến trường
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bí mật thực sự của giao dịch: Hãy coi thị trường như một trò chơi điện tử, chứ không phải chiến trường
Thứ thực sự thay đổi tất cả mọi thứ đối với tôi, không phải là một chiến lược hay chỉ số nào đó, mà là một sự chuyển hướng về tinh thần, một sự tái thiết lập mối quan hệ giữa tôi và tiền bạc.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Justin Werlein
Dịch: AididiaoJP, Foresight News
Tôi đã giao dịch được năm năm. Trong khoảng thời gian này, tôi kiếm được gần một triệu đô la và mong chờ sớm đạt được cột mốc đó. Giao dịch là một trong những hành trình khó khăn nhất mà tôi từng trải qua, nó dạy tôi quá nhiều điều — về bản thân mình, về ra quyết định, về mối quan hệ với tiền bạc, về cách chịu đựng áp lực, và về việc duy trì khoảng cách với thế giới.
Tôi viết những dòng này không nhằm lay động ai cả. Mà bởi vì tôi thực sự ước khi mới bắt đầu giao dịch, có ai đó đã nói cho tôi nghe tất cả những điều này. Có lẽ như vậy, tôi đã tránh được vài năm đau khổ, tránh nổ thêm vài tài khoản, và giảm bớt những đêm mất ngủ đầy nghi ngờ về chính mình.
Sau vô số lần thất bại đau đớn, tôi cuối cùng cũng bắt đầu đi đến thành công — nhưng bằng con đường hoàn toàn ngược lại so với suy nghĩ trước đây của tôi. Điều này liên quan đến nhiều khía cạnh: tâm lý giao dịch, chiến lược có lợi thế, quản lý rủi ro. Nhưng thành thật mà nói, thứ thực sự thay đổi mọi thứ không phải là một chiến lược hay chỉ báo nào đó, mà là một sự chuyển đổi góc nhìn căn bản. Một bước ngoặt tinh thần, một sự tái cấu trúc mối quan hệ giữa tôi và tiền bạc.
Hãy để tôi kể rõ hơn.
Tính đặc biệt của giao dịch
Giao dịch là một trong những nghề dễ bị hiểu lầm nhất, chủ yếu vì nó không phù hợp với định nghĩa thông thường của đại chúng về “công việc”. Người ta thường nhầm tưởng rằng hành động liên tục đồng nghĩa với tiến bộ. Nhưng trong giao dịch, sự thật lại hoàn toàn ngược lại. Bạn càng làm ít, kết quả thường càng tốt hơn.
Chỉ riêng quan điểm này thôi cũng đủ khiến phần lớn người mới vào nghề lạc hướng. Họ đối xử với thị trường giống như cách họ làm mọi việc khác — ví dụ như khởi nghiệp, tập thể dục hay học kỹ năng — cứ nghĩ rằng "làm nhiều thì sẽ thành". Ở các lĩnh vực khác, nỗ lực là thứ có thể nhìn thấy rõ: thời gian bỏ ra, số lần lặp lại, khối lượng nâng lên. Nhưng giao dịch không tuân theo logic đó.
Thử thách thực sự nằm ở chỗ: 90% "công việc" trong giao dịch là ngồi chờ đợi. Chờ đợi những cơ hội giao dịch chất lượng cao xuất hiện rõ ràng, như thể đang thì thầm với bạn: “Chính là lúc này đây.” Điều này tạo nên một nghịch lý: bản năng mách bảo chúng ta rằng, tìm kiếm càng nhiều thì càng dễ tìm thấy. Nhưng trên thực tế, bạn càng tìm kiếm nhiều, bạn càng dễ đặt mình vào tình thế thất bại.
Tinh túy của ngành này không nằm ở việc tích lũy số lượng giao dịch, mà là tích lũy có chủ đích những cơ hội chất lượng cao.
Vấn đề không chỉ nằm ở "giao dịch quá mức", mà còn ở tư duy cố hữu khiến người ta tin rằng "làm nhiều sẽ đạt kết quả tốt". Tôi hiểu điều này rất sâu sắc, vì bản thân tôi từng như vậy. Tôi từng nghĩ rằng nếu cố gắng hơn, xem biểu đồ lâu hơn, nghiên cứu thêm nhiều mô hình, tôi sẽ giải mã được thị trường. Nhưng con đường đó hoàn toàn vô ích.
Thị trường chẳng quan tâm đến sự vật vã của bạn
Tôi thường xuyên chứng kiến cảnh tượng này: các trader dán mắt vào màn hình, miệt mài quét biểu đồ, tin chắc rằng miễn là đủ cố gắng, thị trường rồi sẽ đền đáp. Nhưng bạn càng ép bản thân giao dịch, bạn càng dễ "thấy" cơ hội ở nơi vốn chẳng có gì. Và thế là, mọi lỗi điển hình xảy ra tiếp nối nhau: sợ bỏ lỡ (FOMO), dùng đòn bẩy quá mức, đuổi theo các diễn biến trái với chiến lược của mình… Tất cả đều bắt nguồn từ một xung động "phải làm gì đó", chứ không phải kiên nhẫn chờ thị trường tự bộc lộ.
Thị trường chẳng quan tâm đến hoài bão của bạn. Nó không thưởng cho sự vất vả, mà chỉ thưởng cho ý định đúng đắn và sự kiên nhẫn.
Bạn có thể dành vô số giờ để phân tích, chuẩn bị, cố gắng dự đoán từng dao động nhỏ. Nhưng khi khoảnh khắc then chốt đến, điều duy nhất quan trọng là: liệu bạn có ở đúng thời điểm, đúng vị trí và có trạng thái tinh thần đúng đắn hay không? Và điều này không thể ép buộc được. Bạn không thể dùng sức mạnh để thành công trong thị trường. Những gì bạn có thể làm là học cách nhận diện khi nào nên hành động, và quan trọng hơn, khi nào nên không làm gì cả.
Với tôi, từ đây, giao dịch bắt đầu mang một ý nghĩa tinh thần sâu sắc hơn.
Tiền bạc là thế tục. Khi bạn truy đuổi nó, nắm chặt lấy nó, cố gắng ép nó đến bên mình, nó lại càng chạy xa. Giống như việc dùng tay hứng nước — càng nắm chặt, nước càng chảy nhanh.
Chúng ta cần hiểu rằng, để đạt được sức mạnh thực sự trong cuộc sống, ta phải duy trì một khoảng cách nhất định với thế tục. Nếu giá trị bản thân tôi hoàn toàn phụ thuộc vào giao dịch sinh lời tiếp theo, ngày kiếm tiền kế tiếp, thì tôi sẽ mãi mắc kẹt trong cái vòng luẩn quẩn như con hamster. Tôi phải nhận ra trước tiên rằng: tôi cần đứng ngoài trò chơi, vận hành từ một tầng nhận thức cao hơn.
Nhìn giao dịch như một trò chơi
Trở thành một trader thành công bao gồm nhiều yếu tố: tâm lý vững vàng, chiến lược có lợi thế và quản lý rủi ro nghiêm ngặt. Bạn thực sự cần có lợi thế thống kê trên thị trường. Nhưng đây là bài học tôi phải trả giá đắt mới hiểu: dù có chiến lược hoàn hảo, người thực hiện vẫn có thể phá hủy tất cả vì thi hành sai.
Do đó, tôi tin rằng việc nuôi dưỡng góc nhìn đúng đắn về giao dịch là điều quan trọng nhất bạn có thể làm.
Bạn phải đối xử với giao dịch như thể đang chơi một trò điện tử.
Hãy tưởng tượng một đứa trẻ tan học về nhà chơi Call of Duty. Nó ngồi ngoài màn hình, cầm tay điều khiển, tự do ra quyết định. Nó quan sát hành động của nhân vật trên màn hình, phản ứng lại, nhưng nó tách biệt với nhân vật — nó là người điều khiển, chứ không phải người lính đang xông pha trận địa.
Giờ hãy so sánh với một trạng thái khác: một người cảm thấy như thể mình thực sự đang ở chiến trường. Mỗi viên đạn dường như bay thẳng về phía mình, mỗi lần "chết" đều như thể tận thế.
Nhiều trader, họ không có ranh giới nào giữa bản thân và giao dịch. Họ chính là các quyết định giao dịch của mình. Mỗi khoản lãi/lỗ đều trở thành một phần danh tính: kiếm được tiền thì cảm thấy thông minh, giỏi giang, có giá trị; thua lỗ thì cảm thấy ngu ngốc, vô dụng, là kẻ thất bại.
Nhưng để thành công trong trò chơi này nhờ chiến lược và khả năng con người, bạn phải tách rời bản thân khỏi từng con số tăng giảm.
Làm sao để thực hiện?
Cảnh giác với cái bẫy "xác nhận theo ngày"
Đầu tiên, bạn phải hiểu rằng để trở thành một trader sinh lời bền vững là một quá trình. Không phải trong một đêm, không phải một tuần, và thậm chí với đa số người, không phải một năm.
Nếu bạn kỳ vọng mỗi ngày hoặc mỗi giao dịch để xác nhận giá trị bản thân, bạn sẽ mãi bị mắc kẹt. Bạn sẽ thực hiện những giao dịch đáng lẽ không nên làm, chỉ vì "cần cảm thấy mình đã làm điều gì đó", bạn sẽ gắn chặt giá trị bản thân với P&L — đây là một trạng thái cực kỳ nguy hiểm.
Nhiều trader mắc kẹt trong "chế độ sinh tồn": cảm giác như đang chạy trên chiếc bánh xe hamster vô tận, một quyết định đúng, rồi một quyết định sai, rồi đúng, rồi sai… tiến một bước, lùi hai bước, cứ thế lặp lại.
Một người luôn replay trong đầu những sai lầm và các lần nổ tài khoản cũ, thì làm sao có thể thành công? Họ chỉ nghĩ đến việc gỡ hòa, chứng tỏ bản thân, hoặc tìm kiếm sự công nhận từ thị trường.
Tôi từng chìm sâu vào đó: nằm trên giường ban đêm không thể ngủ, đầu óc lặp đi lặp lại từng giao dịch tồi tệ. Mang theo gánh nặng của mỗi thất bại, như thể đó là định nghĩa về tôi. Cảm giác phải "kiếm lại tiền" thì mới được thừa nhận lại chính mình.
Loại năng lượng đó — năng lượng tuyệt vọng, siết chặt, sống sót — sẽ đầu độc mọi thứ. Khi bạn giao dịch trong trạng thái này, các quyết định của bạn cũng bị bóp méo: bạn đuổi theo thị trường, giao dịch trả thù, tăng lệnh khi không nên… Mọi sai lầm đều bắt nguồn từ việc bạn vận hành trong sợ hãi, chứ không phải trong niềm tin.
Sức mạnh của sự tha thứ, thay đổi tất cả
Chính vì vậy, "sự tha thứ" cực kỳ quan trọng trong giao dịch.
Tôi không nói đến kiểu "cảm giác tốt đẹp" trừu tượng, trống rỗng. Tôi nói đến sự tha thứ thực sự: tha thứ cho những tài khoản đã nổ, tha thứ cho những sai lầm ngớ ngẩn mình từng phạm phải, tha thứ cho những khoảnh khắc cố tình vi phạm quy tắc.
Bạn phải buông bỏ tất cả, hoàn toàn buông bỏ.
Mỗi ngày bước vào thị trường, hãy coi như một tờ giấy trắng. Một ngày mới, không bị ảnh hưởng bởi giao dịch hay kết quả ngày hôm trước. Nếu bạn mang theo khoản lỗ hôm qua vào giao dịch hôm nay, thì bạn đã thua từ trước khi bắt đầu. Nếu bạn mang bóng ma nổ tài khoản tháng trước vào tháng này, thì bạn thực ra không đang giao dịch, mà đang cố chữa lành vết thương — và thị trường, chưa bao giờ quan tâm đến vết thương của bạn.
Bạn phải là người quan sát trong giao dịch. Không quá bám chấp vào quyết định của mình, nhưng vẫn học hỏi từ đó. Duy trì sự siêu nhiên, đồng thời hiện diện; giữ sự tập trung, nhưng không tuyệt vọng.
Ở đây có một nguyên tắc tinh thần mà tôi mất nhiều năm mới thấu hiểu: sự khuất phục. Bạn phải khuất phục trước ham muốn kiểm soát kết quả, khuất phục trước sự bám chấp vào tiền bạc. Bạn phải tin rằng, chỉ cần kiên trì làm đúng trong dài hạn, kết quả tự nhiên sẽ đến. Và bạn phải sẵn sàng chấp nhận rằng mình không biết nó sẽ đến khi nào, bằng cách nào.
Điều này rất khó, thực sự rất khó. Đặc biệt khi bạn đang chịu áp lực thanh toán hóa đơn hay muốn chứng minh điều gì đó. Nhưng đây là con đường duy nhất.
Nhật ký giao dịch: công cụ không thể thiếu
Đây là lý do tại sao việc viết nhật ký giao dịch lại quan trọng đến vậy.
Nó giúp bạn hồi tưởng sau đó và tự hỏi: Ban đầu tôi ra quyết định này vì lý do gì? Lúc đó tôi thấy gì? Tôi nghĩ gì? Thị trường phản ứng thế nào với suy nghĩ của tôi?
Viết nhật ký giúp bạn tạo ra khoảng cách. Giúp bạn rút ra khỏi trò chơi, như một huấn luyện viên xem lại băng ghi hình trận đấu. Bạn không còn là người lính trên chiến trường, mà là người chơi đang cầm tay điều khiển. Bạn có thể nhìn rõ bản chất quyết định của mình — đó chỉ là một nước đi trong trò chơi, chứ không phải sự mở rộng của bản ngã.
Nhật ký còn giúp bạn phát hiện các mẫu hành vi của chính mình. Không phải mô hình biểu đồ, mà là mẫu hành vi cá nhân: có thể bạn luôn giao dịch quá mức vào thứ Hai, hoặc luôn giao dịch trả thù sau khi thua lỗ, hoặc luôn tăng lệnh điên cuồng trước khi nổ tài khoản… Bạn không thể thay đổi điều mà bạn không nhìn thấy, và nhật ký giúp bạn nhìn thấy.
Tâm thái Thiếu thốn và Tâm thái Dồi dào: hai thái cực hoàn toàn khác biệt
Điều này đưa tôi đến một quan niệm đã thay đổi hoàn toàn giao dịch của tôi: hiểu được sự khác biệt trời vực giữa việc vận hành dưới tâm thái "thiếu thốn" và "dồi dào".
- Tâm thái thiếu thốn nói: Tôi phải thắng giao dịch này. Hôm nay tôi phải kiếm được tiền. Tôi phải chứng minh tôi không phải kẻ thất bại.
- Tâm thái dồi dào nói: Thị trường luôn ở đó. Cơ hội sẽ luôn xuất hiện. Nhiệm vụ của tôi là chờ đợi cơ hội đúng đắn.
Khi bạn vận hành dưới tâm thái thiếu thốn, bạn ở trong trạng thái thấp, căng cứng. Bạn tuyệt vọng, tham lam, bám víu. Và thị trường — như một tấm gương phản chiếu hành vi tập thể của con người — sẽ phản ứng tương xứng với bạn. Bạn đưa ra các quyết định tồi, thu hút kết quả tồi.
Khi bạn vận hành dưới tâm thái dồi dào, bạn tin tưởng, thư giãn, chờ đợi. Bạn hiểu rằng tiền bạc chảy về nơi có sự rõ ràng và kỷ luật, chứ không phải nơi có sự tuyệt vọng và hỗn loạn.
Bạn phải điều chỉnh nguyện vọng của mình hài hòa với nguyện vọng của thị trường. Tôi không thể áp đặt suy nghĩ của mình lên thị trường. Tôi phải phản ứng trước tín hiệu mà thị trường đưa ra. Đây không phải là yếu đuối, mà là trí tuệ. Thị trường lớn hơn tôi, lớn hơn tất cả chúng ta. Nhiệm vụ của tôi không phải chinh phục nó, mà là khiêu vũ cùng nó.
Thực ra bạn đang theo đuổi điều gì?
Hãy nhớ lại khi bạn mắc sai lầm trong giao dịch, thực sự bạn đang theo đuổi điều gì? Là một cơ hội phù hợp với khuôn khổ rõ ràng của bạn, hay chỉ đơn giản là "cảm giác kiếm được tiền"?
Đây là câu hỏi cốt lõi: quá nhiều trader bước vào thị trường với mục tiêu tiềm thức là "kiếm tiền", trong khi mục tiêu thực sự nên là "xây dựng thói quen giao dịch tốt". Tập trung vào thói quen, tiền bạc sẽ tự động đi theo.
Có một câu hỏi sâu hơn nữa: Với bạn, tiền bạc thực sự đại diện cho điều gì?
Với một số người, tiền là an toàn; với người khác, nó là địa vị, là tự do, hay là minh chứng cho việc họ không phải là kẻ thất bại. Dù nó đại diện cho điều gì, thì đó chính là thứ bạn thực sự đang theo đuổi khi giao dịch. Nếu sự theo đuổi đó gắn chặt với giá trị bản thân bạn, các quyết định của bạn chắc chắn sẽ phản ánh sự bất an đó.
Tôi đã phải làm rất nhiều công việc để thay đổi mối quan hệ giữa tôi và tiền bạc. Tôi phải hiểu rằng tiền bạc vốn dĩ không có thiện hay ác, nó trung lập, là một dạng năng lượng. Nó chảy về nơi chào đón nó, và chạy trốn khỏi nơi bị săn đuổi. Tôi phải học cách hiểu rằng giá trị cá nhân của tôi hoàn toàn không liên quan đến số dư tài khoản. Tôi phải tách biệt "tôi là ai" khỏi "tôi có gì".
Khi tôi làm được điều đó, giao dịch trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Bởi vì tôi không còn giao dịch để "cảm thấy bản thân tốt hơn". Tôi giao dịch vì tôi có lợi thế chiến lược đã được kiểm chứng, và tôi đang thực thi nó một cách nghiêm ngặt.
Sự chuyển đổi then chốt: Từ kết quả sang quá trình
Bạn phải chuyển trọng tâm từ mục tiêu "kiếm tiền ngắn hạn" sang mục tiêu dài hạn: "nuôi dưỡng những thói quen vững chắc như đá tảng". Những thói quen này cuối cùng sẽ mang lại cho bạn sự giàu có vượt xa bất kỳ thứ gì bạn có thể cưỡng ép kiếm được trong ngắn hạn.
Chìa khóa nằm ở việc hiểu rằng: thành công trong giao dịch không nằm ở việc hôm nay bạn kiếm được bao nhiêu tiền, mà ở kỷ luật thực thi chiến lược trong dài hạn. Cái bẫy mà đa số trader mắc phải là gắn kết sự thỏa mãn với kết quả tiền bạc. Nhưng trong trò chơi này, tiền bạc chỉ là sản phẩm phụ. Bạn có thể kiếm tiền nhờ may mắn. Nếu sự thỏa mãn của bạn phụ thuộc vào những kết quả ngẫu nhiên đó, thì bạn đang tự đào một con đường dẫn đến thất bại.
Thành công thực sự trong giao dịch đến từ việc bạn tìm thấy sự thỏa mãn trong chính quá trình giao dịch — từ kỷ luật, sự kiên nhẫn, và khả năng ngồi yên giữa hỗn loạn thị trường, chờ đợi thời điểm đúng đắn.
Bạn càng giao dịch ít, mỗi giao dịch càng có chủ đích. Khi bạn bắt đầu giảm số lượng giao dịch, bạn dần hiểu ra: mục tiêu của bạn không phải là luôn tương tác với thị trường, mà là duy trì đủ kiên nhẫn và tỉnh táo để khi thị trường hiện ra cơ hội thực sự, bạn có thể nhận diện và hành động.
Kiên nhẫn không có nghĩa là thụ động
Thiếu kiên nhẫn là điểm chết người của đa số trader. Xung động không thể ngồi yên, cảm giác phải làm gì đó ngay cả khi không cần thiết, sẽ liên tục bào mòn vốn của bạn — cả về tài chính lẫn tinh thần.
Kiên nhẫn trong giao dịch không phải là ngồi thụ động nhìn thị trường thay đổi. Đó là chủ động chọn không làm gì khi không cần hành động. Đó là nhận diện khi cảm xúc của bạn đang cố chiếm quyền điều khiển, khi giọng nói trong đầu thúc giục bạn hành động bốc đồng, và có thể dừng lại để phân tích: quyết định này có phù hợp với lợi thế chiến lược của tôi không?
Khi bạn giải phóng bản thân khỏi nhu cầu "phải hành động liên tục", bạn sẽ đạt được một sức mạnh khác biệt. Bạn sẽ không còn cố thuyết phục bản thân chấp nhận một giao dịch tầm thường. Thay vào đó, bạn sẽ chờ đợi thị trường cung cấp cơ hội hoàn hảo với chiến lược của bạn, khiến bạn tràn đầy tự tin, như thể đang gọi tên bạn.
Chính những giao dịch như vậy sẽ mang lại thành công dài hạn cho bạn.
Sự thật cuối cùng
Tóm lại, mọi thứ đều quy về: ngừng giao dịch để kiếm tiền, bắt đầu giao dịch để xây dựng thói quen tốt. Ngừng vật vã truy đuổi, bắt đầu đến đích một cách bình thản. Chuyển trọng tâm từ kết quả sang chính quá trình.
Mỗi khi ngồi xuống chuẩn bị giao dịch, hãy nhắc nhở bản thân về tầm nhìn dài hạn: bạn không đến đây để kiếm一笔 tiền nhanh hôm nay. Bạn đang xây dựng một hệ thống giao dịch có thể duy trì bạn trong nhiều năm, thậm chí nhiều thập kỷ.
Ít hơn là nhiều hơn. Giao dịch càng ít, chất lượng càng cao. Quyết định càng ít, tư duy càng rõ ràng.
Thị trường luôn ở đó, nhưng nếu bạn liên tục truy đuổi những cơ hội không tồn tại, vốn của bạn sẽ không tồn tại mãi. Hãy rèn luyện bản thân, trân trọng kỷ luật hơn đồng đô la. Thành công không nằm ở việc bạn luôn hiện diện trên thị trường, mà ở việc trong những khoảnh khắc quan trọng nhất, bạn đang ở đúng giao dịch.
Khi bạn cảm thấy mình "cố gắng" ít nhất, thường là lúc bạn giao dịch thành công nhất.
Hãy tha thứ cho những sai lầm quá khứ của bản thân. Bắt đầu mỗi ngày với trạng thái mới mẻ. Hãy là người chơi cầm tay điều khiển, chứ không phải người lính trên chiến trường. Đồng bộ nguyện vọng của bạn với nhịp điệu của thị trường. Giải quyết mối quan hệ của bạn với tiền bạc. Hiểu rằng bạn không phải là P&L của mình.
Và hãy nhớ: bạn không thể ép thị trường cho bạn thứ bạn muốn. Bạn chỉ có thể phản ứng với những cơ hội mà nó cung cấp. Khuất phục trước kết quả, tin tưởng vào quá trình, để mọi thứ diễn ra tự nhiên.
Đó là trò chơi giao dịch. Đây là những điều tôi học được sau năm năm và vô số đau khổ.
Bây giờ, đến lượt bạn học — hy vọng bạn sẽ học nhanh hơn tôi.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@JustinWerlein
