Elizabeth Stark: Tại sao Bitcoin cần một luật sư?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Elizabeth Stark: Tại sao Bitcoin cần một luật sư?
Công việc của Stark nhằm tái cấu trúc cách thức hoạt động của Bitcoin, nhưng viễn cảnh của cô có thực sự khả thi trên phạm vi toàn cầu hay không vẫn còn phải chờ xem.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Thejaswini M A
Biên dịch: Block unicorn
Lời mở đầu
Thứ Ba, tháng 3 năm 2023, một vụ kiện nhãn hiệu bất ngờ xảy ra.
Elizabeth Stark chứng kiến kế hoạch ra mắt sản phẩm lớn nhất của công ty tan thành mây khói. Lightning Labs đã dành nhiều năm phát triển giao thức "Taro", cho phép người dùng gửi stablecoin qua mạng lưới Lightning Network của Bitcoin. Công nghệ đã sẵn sàng, cộng đồng hào hứng và các đối tác chính cũng đã chuẩn bị xong.
Sau đó, một thẩm phán ban hành lệnh cấm tạm thời. Tari Labs tuyên bố họ sở hữu nhãn hiệu "Taro". Lightning Labs phải ngay lập tức ngừng sử dụng tên này. Không được đăng thông báo phát triển hay thực hiện bất kỳ hoạt động tiếp thị nào.
Việc đổi tên thành "Taproot Assets" mất vài tuần. Đà tăng trưởng trong nhiều tháng bỗng chốc tan biến; các đối tác buộc phải giải thích cho khách hàng đang bối rối về lý do đổi tên. Có người đặt câu hỏi liệu Lightning Labs có thực hiện đầy đủ nghiên cứu nhãn hiệu trước khi khởi động sáng kiến quan trọng như vậy không.
Nhưng Stark vẫn tiếp tục tiến lên. Công nghệ tiếp tục phát triển dưới tên mới, dù trong thời gian buộc phải tạm dừng, các đối thủ đã chiếm lợi thế.
Bà đã xây dựng một trong những công ty cơ sở hạ tầng quan trọng nhất của Bitcoin. Công việc của Stark nhằm thay đổi cách Bitcoin vận hành, nhưng viễn cảnh của bà liệu có thể hiện thực hóa trên phạm vi toàn cầu vẫn còn để ngỏ.
Trước khi Elizabeth Stark xây dựng cơ sở hạ tầng Bitcoin, bà đã học cách đấu tranh với những đối thủ mạnh hơn chủ sở hữu nhãn hiệu nhiều lần.
Chống lại quy định xấu
Học viện Luật Harvard, năm 2011. Stark tổ chức một phong trào cơ sở nhằm ngăn hai dự luật nhận được sự ủng hộ lưỡng đảng tại Quốc hội.
SOPA và PIPA sẽ cho phép chủ sở hữu bản quyền buộc các trang web bị nghi vi phạm bản quyền phải ngừng hoạt động.
Chúng là gì?
SOPA (Đạo luật Chống Băng hoại Trực tuyến) và PIPA (Đạo luật Bảo vệ Quyền Sở hữu Trí tuệ) là các đề xuất luật tại Mỹ nhằm chống nạn vi phạm bản quyền trực tuyến bằng cách cho phép chủ sở hữu bản quyền buộc các trang web bị nghi vi phạm phải ngừng hoạt động. Những đạo luật này cho phép chặn các trang web tiếp cận dịch vụ quảng cáo, xử lý thanh toán và công cụ tìm kiếm. Điều này có thể khiến các trang web nằm ngoài khu vực tài phán của Mỹ cũng bị đóng cửa. Nhiều người lo ngại rằng các đạo luật này sẽ dẫn đến kiểm duyệt Internet rộng rãi, gây hại cho các trang web hợp pháp và tự do ngôn luận.
Các nền tảng truyền thông xã hội, công cụ tìm kiếm và trang web nội dung do người dùng tạo sẽ đối mặt với các mối đe dọa pháp lý liên tục. Hầu hết các công ty công nghệ ngại phản đối trực tiếp các đạo luật này, sợ làm phật lòng các nhà lập pháp.
Stark đồng sáng lập Nhóm Văn hóa Mở Harvard và giúp điều phối các cuộc biểu tình trong khuôn viên trường. Thông điệp bà truyền tải là những đạo luật này sẽ khiến các nền tảng chịu trách nhiệm về nội dung người dùng mà họ không thể kiểm soát, từ đó phá hủy Internet.
"Đây không phải là cuộc chiến giữa Google và Hollywood," bà giải thích, "mà là cuộc chiến giữa 15 triệu người dùng Internet và Hollywood."
Wikipedia tắt trang 24 giờ. Reddit ngừng hoạt động. Người biểu tình làm nghẽn đường dây điện thoại Quốc hội. Chỉ trong vài ngày, các nhà lập pháp đã từ bỏ các đạo luật. SOPA và PIPA chết tại ủy ban xét duyệt.
Phong trào này giúp Stark hiểu rằng đôi khi bạn không thể đánh bại các tổ chức qua kênh truyền thống, nhưng bạn có thể khiến giải pháp ưu tiên của họ trở nên bất khả thi về mặt chính trị.
Trong thời gian học luật, bà cũng sáng lập Liên minh Video Mở (Open Video Alliance) và tổ chức Hội nghị Video Mở đầu tiên. Sự kiện đầu tiên thu hút 9.000 người tham gia, chứng minh nhu cầu tồn tại các phương án thay thế cho các "người canh cổng" truyền thông truyền thống. Nhưng việc tổ chức hội nghị và chống lại các đạo luật xấu dường như quá thụ động. Sau khi tốt nghiệp, Stark giữ các vị trí học thuật tại Stanford và Yale, giảng dạy về cách Internet định hình lại xã hội và kinh tế. Bà nghiên cứu các quyền số và hợp tác với các tổ chức chính sách nhằm xây dựng khung pháp lý tốt hơn cho các công nghệ mới nổi.
Các giải pháp chính sách luôn đi sau sự thay đổi công nghệ. Khi các nhà lập pháp đủ hiểu biết về công nghệ mới để quản lý phù hợp, thì công nghệ đó đã tiến hóa thành thứ khác.
Nếu có thể xây dựng công nghệ ngay từ đầu để kháng lại các quy định xấu thì sao?
Trận chiến Bitcoin
Năm 2015, cộng đồng Bitcoin đang chiến đấu vì tương lai của nó.
"Chiến tranh kích thước khối" đã kéo dài nhiều tháng. Bitcoin chỉ có thể xử lý khoảng bảy giao dịch mỗi giây, quá ít để cạnh tranh với các mạng thanh toán truyền thống. Một phe muốn tăng kích thước khối để chứa thêm giao dịch. Phe kia muốn giữ khối nhỏ để duy trì tính phi tập trung.
Tranh luận này mang tính sống còn. Bitcoin sẽ giữ được tính phi tập trung, hay sẽ bị các công ty khai thác và lợi ích doanh nghiệp kiểm soát?
Elizabeth Stark theo dõi cuộc chiến này với sự quan tâm. Bà từng thấy những trận chiến tương tự trong quản trị Internet, nơi các quyết định kỹ thuật thường gắn liền với yếu tố chính trị. Nhưng Bitcoin thì khác. Không có cơ quan trung ương nào có thể áp đặt giải pháp. Cộng đồng phải đạt được sự đồng thuận thông qua mã nguồn và động lực kinh tế.
Khi tranh luận leo thang, các nhà phát triển đưa ra một phương pháp khác: xây dựng một mạng lớp hai trên nền Bitcoin, có thể xử lý hàng triệu giao dịch mỗi giây, đồng thời giữ an toàn cho lớp cơ sở.
Đó là mạng Lightning.
Thay vì ghi mọi giao dịch lên blockchain Bitcoin, người dùng có thể mở kênh thanh toán và thanh toán nhiều giao dịch bên ngoài chuỗi. Chỉ việc mở và đóng kênh mới cần giao dịch trên blockchain.
Các kênh này có thể nối với nhau. Nếu Alice có kênh với Bob, Bob có kênh với Carol, Alice có thể trả tiền cho Carol thông qua Bob. Mạng lưới sẽ hình thành hệ thống các kênh thanh toán liên kết, xử lý các giao dịch tức thì với phí thấp.
Stark nhìn thấy tiềm năng, cũng như thách thức. Mạng Lightning vẫn còn là lý thuyết. Công nghệ cần các giao thức mã hóa phức tạp và chưa được thử nghiệm ở quy mô lớn. Phần lớn người dùng Bitcoin không hiểu tại sao cần giải pháp lớp hai.
Năm 2016, bà cùng nhà lập trình Olaoluwa Osuntokun đồng sáng lập Lightning Labs. Thời điểm lựa chọn khá rủi ro, nhưng bài học kinh nghiệm từ hoạt động vận động của Stark là: thời điểm tốt nhất để xây dựng giải pháp thay thế là trước khi mọi người nhận ra sự cần thiết của nó.
Xây dựng cơ sở hạ tầng
Lightning Labs ra mắt phiên bản thử nghiệm đầu tiên của mạng Lightning vào năm 2018. Phần mềm vẫn chưa hoàn thiện; các kênh thường xuyên thất bại, việc quản lý thanh khoản gây nhầm lẫn, phần lớn ví chưa tích hợp đúng công nghệ này.
Nhưng nó thực sự hoạt động. Người dùng có thể mở kênh, thực hiện thanh toán tức thì và đóng kênh mà không cần chờ xác nhận blockchain. Những người tiên phong chủ yếu là các nhà phát triển hiểu rõ tiềm năng công nghệ.
Stark hướng tới phục vụ hàng tỷ người không có dịch vụ tài chính đáng tin cậy. Đội ngũ của bà tập trung vào các vấn đề thực tế mà người dùng thật gặp phải.
Làm sao quản lý thanh khoản kênh để tránh thất bại thanh toán? Lightning Loop cho phép người dùng di chuyển tiền giữa kênh và blockchain mà không cần đóng kênh, giải quyết một phần vấn đề thanh khoản nhưng không phải tất cả.
Làm sao tạo thị trường thanh khoản? Lightning Pool xây dựng một thị trường để người dùng mua bán dung lượng kênh, dù mức độ áp dụng vẫn giới hạn ở người dùng nâng cao.
Làm sao chạy mạng Lightning trên thiết bị di động mà không ảnh hưởng tuổi thọ pin? Neutrino cho phép khách hàng nhẹ bảo vệ quyền riêng tư, nhưng công nghệ này vẫn quá phức tạp cho ứng dụng đại chúng.
Mỗi sản phẩm đều giải quyết một vấn đề cơ sở hạ tầng cụ thể. Tiến triển chậm; mạng Lightning vẫn khó dùng với người không am hiểu kỹ thuật. Quản lý kênh cần theo dõi liên tục. Các thanh toán thường thất bại do định tuyến không tìm được đường có đủ thanh khoản.
Nhưng nền tảng đang được củng cố. Các ví phổ biến bắt đầu tích hợp mạng Lightning. Các nhà xử lý thanh toán bắt đầu cung cấp dịch vụ Lightning. Mạng lưới tăng từ vài chục nút lên hàng ngàn, dù phần lớn thanh khoản tập trung ở một số nút lớn.
Các nhà phê bình chỉ ra cấu trúc hình nan hoa của mạng Lightning không phi tập trung như quảng bá. Họ đặt câu hỏi liệu công nghệ này có thể mở rộng mà không bị các nhà xử lý thanh toán chính kiểm soát. Stark thừa nhận những lo ngại này, nhưng cho rằng mạng Lightning vẫn còn ở giai đoạn đầu; khi công nghệ trưởng thành, các giải pháp tốt hơn sẽ xuất hiện.
Cược với stablecoin
Đến năm 2022, khối lượng giao dịch stablecoin tăng vọt. Tether và USDC giao dịch hơn 1 nghìn tỷ USD mỗi năm, vượt qua nhiều mạng thanh toán truyền thống. Nhưng phần lớn stablecoin chạy trên Ethereum và các blockchain kém an toàn hơn Bitcoin.
Stark nhìn thấy cơ hội. Lightning Labs huy động 70 triệu USD để phát triển Taproot Assets, một giao thức phát hành và chuyển nhượng stablecoin trên Bitcoin. Công nghệ này tận dụng bản nâng cấp Taproot của Bitcoin, nhúng dữ liệu tài sản vào các giao dịch thông thường, khiến việc chuyển stablecoin trông giống như một giao dịch Bitcoin thông thường.
Các tài sản này có thể di chuyển qua mạng Lightning. Người dùng có thể gửi tức thì đô la Mỹ, euro hoặc tài sản khác, đồng thời hưởng lợi từ độ an toàn của Bitcoin. Mỗi giao dịch stablecoin sẽ định tuyến qua thanh khoản Bitcoin, có thể làm tăng nhu cầu đối với Bitcoin và tạo phí cho các nhà vận hành nút.
"Chúng tôi muốn Bitcoin hóa đồng đô la," Stark giải thích, mặc dù chưa rõ liệu người ta thực sự có muốn đô la của mình được Bitcoin hóa hay không.
Tại sao? Dù công nghệ hỗ trợ sử dụng stablecoin định giá bằng đô la Mỹ trên Bitcoin, nhóm người dùng ổn định của stablecoin vẫn chủ yếu ở Ethereum và các hệ sinh thái khác trưởng thành hơn, nơi cơ sở hạ tầng, thanh khoản và hoạt động phát triển sâu hơn, khiến stablecoin trên Bitcoin vẫn là thị trường ngách.
Các cực đoan Bitcoin đôi khi chất vấn việc thêm tài sản không phải Bitcoin vào Bitcoin, phản ánh sự do dự ý thức hệ hoặc thiên hướng giữ Bitcoin như một "vàng kỹ thuật số" thuần túy, chứ không phải một lớp thanh toán đa tài sản.
Người dùng ở các thị trường mới nổi và lạm phát cần stablecoin để giữ ổn định, nhưng việc áp dụng trên mạng Lightning của Bitcoin cần vượt qua các rào cản về độ phức tạp, thanh khoản và trải nghiệm người dùng, so với các hành lang stablecoin trưởng thành. Thị trường vẫn đang xác định mức độ phù hợp sản phẩm-thị trường của stablecoin trên mạng Lightning, do đó nhu cầu "Bitcoin hóa đô la" ở quy mô lớn vẫn là tham vọng, chưa được khẳng định.
Tuy nhiên, tranh chấp nhãn hiệu buộc "Taro" đổi tên thành Taproot Assets, nhưng công việc phát triển vẫn tiếp tục. Đến năm 2024, Lightning Labs đã ra mắt Taproot Assets và bắt đầu xử lý các giao dịch stablecoin thực tế. Các dịch vụ cầu nối chuyển USDT từ Ethereum sang mạng Lightning của Bitcoin; người dùng có thể gửi đô la với chi phí vài xu Mỹ.
Nhưng tỷ lệ áp dụng còn hạn chế. Phần lớn người dùng stablecoin vẫn ở lại Ethereum với hệ sinh thái phát triển hơn. Các cực đoan Bitcoin chất vấn việc đưa tài sản khác vào Bitcoin có thực sự cần thiết hay đáng mong muốn. Công nghệ tuy khả thi, nhưng mức độ phù hợp sản phẩm-thị trường vẫn khó nắm bắt.
Vấn đề hiệu ứng mạng
Ngày nay, Lightning Labs vận hành một cơ sở hạ tầng Bitcoin quan trọng thông qua việc phát triển và duy trì LND (Lightning Network Daemon). LND là triển khai phần mềm chính của mạng Lightning, hỗ trợ phần lớn các kênh thanh toán lớp hai của Bitcoin. Nhưng tầm nhìn lớn lao của Elizabeth Stark vẫn chưa được chứng minh. Bà hình dung xây dựng một "Internet tiền tệ", nơi các dịch vụ tài chính có thể hoạt động toàn cầu mà không cần giấy phép từ chính phủ hay doanh nghiệp.
Theo lý thuyết, phép so sánh với các giao thức Internet là hợp lý. Cũng như ai cũng có thể xây website và ứng dụng trên các giao thức Internet, ai cũng có thể xây dịch vụ tài chính trên giao thức Lightning. Mạng lưới sẽ mở, tương tác được và kháng kiểm duyệt.
Nhưng mạng chỉ có giá trị khi người ta sử dụng. Mạng Lightning được áp dụng nhanh nhất ở các quốc gia có tiền tệ bất ổn hoặc hệ thống ngân hàng kém tin cậy, nhưng ngay cả ở đó, số lượng người dùng cũng chỉ tính bằng ngàn chứ không phải triệu. Các công ty kiều hối thử dùng mạng Lightning, nhưng phần lớn hoạt động vẫn phụ thuộc kênh truyền thống.
Đội của Stark đang tích hợp AI cho các thanh toán tự động, cải tiến quyền riêng tư và cung cấp tài nguyên giáo dục cho nhà phát triển. Mỗi bước tiến đều ấn tượng về mặt kỹ thuật, nhưng việc áp dụng đại chúng dường như luôn ở phía chân trời xa.
"Bitcoin là một phong trào," Stark nói. "Mọi người ở đây đều đang tham gia xây dựng một hệ thống tài chính hoàn toàn mới."
Phong trào đó thực sự tồn tại, nhưng ảnh hưởng đến người bình thường vẫn còn hạn chế. Về lý thuyết, mạng Lightning có thể xử lý hàng ngàn giao dịch mỗi giây; nhưng thực tế, phần lớn người dùng vẫn dùng thẻ tín dụng và chuyển khoản ngân hàng. Thanh toán Bitcoin có thể trở nên tự nhiên như gửi email hay không, phụ thuộc vào việc giải quyết các vấn đề trải nghiệm người dùng dai dẳng suốt nhiều năm.
Nhưng mạng Lightning vẫn còn xa so với viễn cảnh "đơn giản như gửi email" mà Stark nói. Quản lý thanh khoản kênh giống như tự đảm nhiệm bộ phận vận hành ngân hàng—bạn phải liên tục theo dõi tiền ở cả hai đầu kênh thanh toán có đủ hay không, nếu không giao dịch sẽ thất bại. Khi thanh khoản trên đường định tuyến không đủ, việc định tuyến thanh toán có thể bị gián đoạn, xảy ra thường xuyên hơn bạn tưởng. Thiết lập mạng Lightning vẫn cần đọc tài liệu và hiểu các khái niệm như "khả năng nhận vào" (inbound capacity). Phần lớn người dùng chỉ muốn nhấn một nút để chuyển tiền, chứ không muốn trở thành nhà quản lý thanh khoản nghiệp dư.
Lightning Labs đã sử dụng 70 triệu USD để phát triển Taproot Assets, cải tiến phần mềm nút và cố gắng thuyết phục các nhà phát triển xây ứng dụng Lightning. Taproot Assets nhằm mục đích cho phép stablecoin và các token khác lưu chuyển qua các kênh Lightning, điều này có thể có ý nghĩa nếu người dùng thực sự muốn gửi stablecoin qua cơ sở hạ tầng Bitcoin thay vì dùng các mạng stablecoin hiện có. Họ cũng đang nỗ lực làm phần mềm LND dễ dùng hơn và cố gắng giáo dục các nhà phát triển tại sao họ nên quan tâm đến mạng Lightning. Những nỗ lực này liệu có giúp người bình thường thực sự dùng mạng Lightning cho các giao dịch hàng ngày vẫn còn là một ẩn số.
Công nghệ khả thi, nhưng "khả thi" và "đủ tốt để người bình thường dùng" là hai chuyện khác nhau.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
