Chris Larsen: Người tiên phong kiến tạo lại thanh toán xuyên biên giới
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Chris Larsen: Người tiên phong kiến tạo lại thanh toán xuyên biên giới
Ripple, thanh toán quốc tế, lợi dụng quy định và trường hợp kỳ lạ kiếm được hàng chục tỷ đô la.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Thejaswini M A
Biên dịch: Block Unicorn
Lời mở đầu
Chi phiếu bị từ chối thanh toán.
Khi mới 15 tuổi, Chris Larsen đã nhận ra rằng việc nhận thù lao còn khó hơn cả việc làm ra tiền.
Cậu bé kinh doanh sửa vết lõm xe hơi ngay trên lối vào nhà mình ở San Francisco. Hàng xóm lái những chiếc xe bị va chạm đến, và cậu dùng các công cụ mượn được cùng với sự quyết tâm đặc trưng của tuổi thiếu niên để gõ phẳng các vết lõm.
Cậu làm việc trung thực và giá cả hợp lý. Nhưng khi khách hàng không thanh toán, cậu học được bài học đầu tiên cay đắng về cách hệ thống tài chính vận hành.
Cha cậu sửa động cơ máy bay tại sân bay quốc tế San Francisco, lương được trả đúng hạn hai tuần một lần. Mẹ cậu vẽ minh họa cho khách hàng, nhưng thường xuyên phải chờ hàng tháng trời mới được thanh toán, hoặc thậm chí không bao giờ nhận được tiền. Cả hai đều hiểu rằng tiền luôn dễ dàng chảy về phía những người đã giàu có, trong khi lại rất keo kiệt với những người khác.
Hệ thống này vốn được thiết kế như vậy.
Nỗi thất vọng này tích tụ suốt nhiều thập kỷ, thúc đẩy ông sáng lập ba công ty trị giá hàng tỷ đô la. Mỗi công ty đều nhằm thách thức những bộ phận trong hệ thống tài chính coi người bình thường là rắc rối chứ không phải khách hàng.
Con trai người thợ cơ khí nhìn thấu hệ thống
Năm 1960, San Francisco.
Chris Larsen chào đời trong một gia đình hiểu rõ giá trị của công việc ổn định. Lớn lên trong một gia đình tầng lớp lao động đồng nghĩa với việc ông trải nghiệm hệ thống tài chính từ góc nhìn của khách hàng chứ không phải ngân hàng. Khi cha mẹ ông cần vay tiền mua xe hay mua nhà, họ phải đối mặt với nhân viên ngân hàng đưa ra quyết định đằng sau hậu trường. Toàn bộ quá trình thiếu minh bạch, chậm chạp và thường là bất công.
Tại sao một số người lại dễ dàng được vay tiền, trong khi những người khác thì không? Tại sao ngân hàng lại áp dụng lãi suất khác nhau cho cùng một dịch vụ đối với các khách hàng khác nhau? Tại sao một quyết định lẽ ra chỉ mất vài phút lại phải kéo dài cả tuần?
Đây là những lo lắng cá nhân mà hàng triệu hộ gia đình đang phải đối mặt, nhưng rất ít người có khả năng thay đổi lại từng trực tiếp trải nghiệm điều này.
Sau khi tốt nghiệp trung học, Larsen bắt đầu theo học ngành hàng không tại Đại học bang San Jose, chọn con đường thực dụng với hy vọng tìm được một công việc kỹ sư ổn định. Nhưng ông cảm thấy chương trình học quá hẹp. Ông chuyển sang Đại học bang San Francisco, chuyển sang chuyên ngành Thương mại quốc tế và Kế toán.
Sau khi tốt nghiệp năm 1984, Larsen gia nhập Chevron với tư cách kiểm toán viên tài chính. Công việc này đưa ông đến Brazil, Ecuador và Indonesia. Trải nghiệm vận hành thương mại toàn cầu giúp ông tận mắt chứng kiến cách hệ thống tài chính quốc tế hoạt động.
Nhưng ông cần hiểu sâu hơn về hệ thống này trước khi có thể thay đổi nó.
Năm 1991, Larsen nhận bằng MBA từ Trường Kinh doanh Stanford. Giáo sư Jim Collins dạy ông cách xây dựng các công ty có thể tồn tại lâu dài hơn cả người sáng lập. Những bài học này ăn sâu vào tâm trí ông. Larsen không quan tâm đến những chiến thắng ngắn hạn hay mô hình kinh doanh thời thượng. Ông muốn xây dựng cơ sở hạ tầng sẽ vẫn quan trọng sau vài thập kỷ nữa.
Kết hợp Internet và tài chính
Năm 1996, cơn sốt Internet vừa mới bắt đầu.
Trong khi phần lớn các nhà khởi nghiệp đang bận rộn xây dựng website bán đồ cho thú cưng hay giao hàng tạp hóa, Larsen lại nhìn thấy một cơ hội khác. Nếu ứng dụng Internet vào ngành truyền thống nhất – thế chấp bất động sản – thì sao?
Sau đó, ông đồng sáng lập E-Loan cùng với Janina Pawlowski.
Ý tưởng là đưa đơn xin vay thế chấp lên mạng, nhờ đó người vay có thể nộp hồ sơ trực tuyến mà không cần thông qua các môi giới thu phí không cần thiết.
Thời điểm đó, phần lớn tổ chức tài chính vẫn vận hành giống như năm 1976, yêu cầu người vay phải đến chi nhánh ngân hàng, điền mẫu giấy, và chờ hàng tuần để nhận quyết định phê duyệt – thứ lẽ ra phần mềm có thể xử lý trong vài phút.
Website của E-Loan ra mắt năm 1997, cho phép người vay so sánh lãi suất, nộp đơn và theo dõi tiến độ trực tuyến. Công ty loại bỏ hoa hồng môi giới, rút ngắn thời gian xử lý từ vài tuần xuống còn vài ngày.
Nhưng Larsen đưa ra một quyết định đặc biệt. E-Loan trở thành công ty đầu tiên cung cấp miễn phí điểm tín dụng FICO cho người tiêu dùng.
Điều này mang tính cách mạng. Suốt mấy thập kỷ, ngân hàng và công ty thẻ tín dụng sử dụng các điểm số này để quyết định khoản vay, nhưng người tiêu dùng không thể tự xem điểm của mình. Hệ thống xếp hạng tín dụng là một hộp đen, quyết định liệu bạn có thể mua nhà hay mua xe hay không, nhưng bạn lại chẳng biết bên trong chứa gì. Hành động này buộc toàn ngành tín dụng hướng tới sự minh bạch. Nếu người vay có thể thấy điểm số của mình, họ sẽ hiểu tại sao mình lại được đề xuất mức lãi suất cụ thể và có thể hành động để cải thiện giá trị tín dụng của bản thân.
Năm 1999, cơn sốt Internet đạt đỉnh, E-Loan niêm yết cổ phiếu. Vào thời kỳ cao nhất, công ty có vốn hóa khoảng 1 tỷ đô la Mỹ. Nhưng Larsen không hứng thú với việc theo đuổi bong bóng. Năm 2005, ông bán E-Loan cho Banco Popular với giá 300 triệu đô la Mỹ.
E-Loan thành công vì tự động hóa các quy trình mà ngân hàng vẫn xử lý thủ công. Nhưng lẽ nào ta không nên suy nghĩ lại cách các quy trình này nên vận hành?
Giải thoát khỏi ngân hàng
Năm 2005, Larsen đã bắt đầu nghĩ đến mục tiêu tiếp theo: chính bản thân ngân hàng.
Điều gì sẽ xảy ra nếu người bình thường có thể vay tiền trực tiếp từ những người khác, hoàn toàn loại bỏ vai trò trung gian của ngân hàng?
Ông đồng sáng lập Prosper Marketplace cùng với John Witchel, nền tảng cho vay ngang hàng (P2P) đầu tiên tại Mỹ.
Ý tưởng là gì? Người vay có thể đăng yêu cầu vay, nêu rõ mục đích sử dụng tiền và lãi suất sẵn sàng trả. Các nhà đầu tư cá nhân có thể duyệt các yêu cầu này và lựa chọn tài trợ cho khoản vay nào. Lãi suất sẽ được xác định bởi cung cầu thực tế trên thị trường, chứ không phải bởi công thức tối nghĩa của ngân hàng.
Nền tảng này dân chủ hóa cả người đi vay lẫn người cho vay. Những người có tín dụng tốt có thể nhận được lợi nhuận cao hơn mức lãi suất tiết kiệm. Những người có tín dụng chưa hoàn hảo vẫn có thể nhận được khoản vay mà ngân hàng truyền thống sẽ từ chối.
Nhưng Prosper gặp phải một vấn đề mà E-Loan chưa từng đối mặt: sự mơ hồ về pháp lý. Luật chứng khoán được ban hành từ mấy chục năm trước, khi chưa ai tưởng tượng ra việc người bình thường có thể cho người lạ vay tiền qua mạng. Năm 2008, Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) kết luận rằng các khoản vay P2P thực chất là chứng khoán, cần phải đăng ký và công bố thông tin. Nhiều công ty có thể chọn đấu tranh với cơ quan quản lý hoặc tìm kẽ hở. Nhưng Larsen chọn một con đường khác.
Thay vì chống đối, ông hợp tác với cơ quan quản lý. Prosper nộp bản cáo bạch cho SEC và điều chỉnh mô hình kinh doanh để tuân thủ luật chứng khoán. Việc này giúp công ty vượt qua thử thách pháp lý và tiếp tục tăng trưởng.
Bởi lẽ, chỉ xây dựng công nghệ tốt hơn là chưa đủ. Bạn còn phải giúp cơ quan quản lý hiểu tại sao cần có những quy tắc mới.
Năm 2012, Larsen từ chức CEO của Prosper nhưng vẫn giữ chức Chủ tịch Hội đồng quản trị. Ông đã bắt đầu nghĩ đến dự án tiếp theo. P2P khiến ông nhận ra công nghệ có thể thay thế vai trò trung gian trong tài chính truyền thống. Nhưng mục tiêu thực sự tham vọng không phải là cho vay nội địa.
Mà là thanh toán quốc tế.
Xây dựng Internet giá trị
Ý tưởng về Ripple bắt nguồn từ một quan sát đơn giản: gửi tiền xuyên biên giới vẫn còn khó hơn cả việc gửi email.
Chuyển tiền quốc tế mất vài ngày, phí cao, và thường thất bại vì những lý do không rõ ràng. Trong khi thông tin có thể vòng quanh thế giới trong vài mili giây, việc chuyển tiền lại dường như vẫn dừng lại ở thập niên 1970.
Tháng 9 năm 2012, Larsen cùng lập trình viên Jed McCaleb sáng lập OpenCoin. Mục tiêu của họ là xây dựng một giao thức thanh toán có thể giải quyết giao dịch giữa các loại tiền tệ trong vài giây, thay vì vài ngày. Công ty đổi tên nhiều lần: OpenCoin đổi thành Ripple Labs vào năm 2013, rồi đơn giản hóa thành Ripple vào năm 2015. Nhưng sứ mệnh luôn không đổi: xây dựng cái mà Larsen gọi là "Internet giá trị".
Cách tiếp cận của Ripple khác với Bitcoin, vốn được thiết kế để thay thế tiền tệ truyền thống. Công nghệ do Ripple phát triển giúp tiền tệ truyền thống lưu chuyển hiệu quả hơn. Ngân hàng có thể sử dụng mạng lưới Ripple để thanh toán quốc tế mà không cần mở tài khoản tại mỗi quốc gia/khu vực họ hoạt động. Hệ thống sử dụng tiền điện tử gốc XRP của Ripple như một tài sản cầu nối.
Thay vì chuyển đổi đô la Mỹ thành euro thông qua nhiều trung gian, ngân hàng chỉ cần đổi đô la Mỹ sang XRP, chuyển XRP đến ngân hàng khác, rồi ngân hàng đó đổi XRP sang euro. Toàn bộ quá trình có thể hoàn tất trong vài giây.
Trong thời gian Larsen làm CEO, Ripple ký thỏa thuận hợp tác với các tổ chức tài chính lớn như Santander, American Express và Standard Chartered. Bạn có thể gọi đây là các dự án thí điểm hay thử nghiệm. Nhưng các ngân hàng thực sự đang dùng công nghệ Ripple để xử lý các khoản thanh toán thật trị giá hàng triệu đô la cho khách hàng.
Cùng với sự bùng nổ thị trường tiền mã hóa năm 2017 và 2018, XRP trở thành một trong những tài sản kỹ thuật số có giá trị nhất thế giới. Vào thời kỳ đỉnh cao, cổ phần của Larsen có giá trị sổ sách vượt quá 59 tỷ đô la Mỹ, khiến ông tạm thời trở thành một trong những người giàu nhất nước Mỹ.
Nhưng từ các công ty trước đây, Larsen học được rằng mở rộng đòi hỏi kỹ năng khác biệt so với việc khởi nghiệp. Năm 2016, ông từ chức CEO, trở thành Chủ tịch điều hành, thuê Brad Garlinghouse điều hành hàng ngày, còn bản thân tập trung vào chiến lược và quan hệ quản lý.
Thành công sắp tới cũng đồng nghĩa với sự giám sát.
Thử thách từ cơ quan quản lý
Tháng 12 năm 2020. Cuộc gọi mà mọi lãnh đạo tiền mã hóa đều sợ hãi.
Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) kiện Ripple, cáo buộc XRP là chứng khoán chưa đăng ký, và công ty đã huy động 1,3 tỷ đô la Mỹ thông qua việc phát hành chứng khoán trái phép.
Vụ kiện này tạo ra gần năm năm bất ổn. Giá XRP giảm mạnh, các sàn giao dịch lần lượt gỡ bỏ token để tránh rủi ro pháp lý. Ripple có thể phải đối mặt với khoản phạt khổng lồ và mô hình kinh doanh có nguy cơ thay đổi căn bản.
Larsen có thể chọn dàn xếp nhanh chóng rồi chuyển sang dự án khác. Nhiều nhà khởi nghiệp tiền mã hóa sẽ làm như vậy. Nhưng ông chọn chiến đấu.
Ripple chi hàng chục triệu đô la cho luật sư, biện luận rằng XRP là tiền tệ chứ không phải chứng khoán. Luật sư của công ty chỉ ra rằng Bitcoin và Ethereum đã được cơ quan quản lý xác định là không phải chứng khoán, và XRP vận hành theo cách tương tự.
Chiến lược này cuối cùng được chứng minh là đúng, nhưng phải mất nhiều năm mới được minh oan.
Năm 2023, thẩm phán Analisa Torres phán quyết rằng các đợt bán XRP theo chương trình cho nhà đầu tư nhỏ lẻ không cấu thành việc phát hành chứng khoán. Quyết định này là một chiến thắng bước đầu, giúp làm rõ vị thế pháp lý của tài sản kỹ thuật số.
Năm 2025, Ủy ban Chứng khoán Mỹ từ bỏ kháng cáo, chấp nhận dàn xếp với mức phạt 125 triệu đô la Mỹ – một con số đáng kể, nhưng thấp hơn nhiều so với dự đoán ban đầu. Chiến thắng pháp lý này khẳng định chiến lược dài hạn của Larsen trong việc xây dựng công ty tiền mã hóa.
Khác với nhiều công ty tiền mã hóa hoạt động trong vùng xám pháp lý, Ripple từ đầu đã hợp tác với cơ quan quản lý. Khi cuộc đàn áp đến, công ty đã sẵn sàng.
Trong suốt cuộc chiến pháp lý, Ripple tiếp tục mở rộng hoạt động. Tháng 4 năm 2025, công ty mua lại công ty môi giới hàng đầu Hidden Road với giá 1,25 tỷ đô la Mỹ, bổ sung dịch vụ giao dịch và lưu ký. Ripple cũng đang tìm kiếm giấy phép ngân hàng quốc gia và hợp tác với Bank of New York Mellon để cung cấp dịch vụ lưu ký cho dự trữ stablecoin RLUSD của mình.
Tác động âm thầm
Ngày nay, ảnh hưởng của Larsen vượt xa các công ty ông sáng lập.
Năm 2019, ông cùng vợ là Lyna Lam tặng Đại học bang San Francisco số XRP trị giá 25 triệu đô la Mỹ, khoản quyên góp tiền mã hóa lớn nhất từng được trao cho một trường đại học tại Mỹ lúc bấy giờ. Khoản đóng góp này thiết lập ghế giáo sư tài trợ trong lĩnh vực công nghệ tài chính và đổi mới, đồng thời hỗ trợ các chương trình toàn cầu dành cho sinh viên. Các trường đại học có quy trình nghiêm ngặt để tiếp nhận và quản lý quyên góp. Bằng cách hợp tác với các tổ chức này, Larsen giúp chuẩn hóa hoạt động từ thiện bằng tiền mã hóa.
Ông cũng tài trợ cho các chiến dịch vận động quyền riêng tư thông qua liên minh "Californians for Privacy Now". Liên minh này thành công trong việc thúc đẩy California thông qua luật bảo vệ quyền riêng tư tài chính, yêu cầu các công ty phải có sự cho phép của người tiêu dùng trước khi chia sẻ dữ liệu cá nhân. Chiến dịch thu thập được 600.000 chữ ký và vận động các công ty tài chính lớn rút lại ý kiến phản đối.
Gần đây, Larsen bắt đầu chú ý đến tác động môi trường của tiền mã hóa. Năm 2021, ông khởi xướng chiến dịch "Change the Code, Not the Climate", tài trợ nỗ lực thuyết phục các thợ đào Bitcoin chuyển từ phương pháp đào Proof-of-Work tiêu tốn năng lượng cao sang các giải pháp thay thế hiệu quả hơn.
Quan điểm này khiến ông bất đồng với các cực đoan Bitcoin, những người cho rằng Proof-of-Work là yếu tố then chốt đảm bảo an ninh mạng. Nhưng Larsen cho rằng nếu tiền mã hóa muốn được chấp nhận rộng rãi, nó phải giải quyết vấn đề khí hậu.
"Chiến dịch này không chống lại Bitcoin, mà chống lại ô nhiễm," Larsen giải thích. "Chúng ta cần làm sạch ngành công nghiệp của mình. Vấn đề không phải là như một số người đề xuất, dùng năng lượng sạch để cung cấp điện cho Bitcoin. Chúng ta cần dành nguồn năng lượng sạch hạn chế cho các mục đích quan trọng khác. Vấn đề là thay đổi mã nguồn để giảm thiểu tiêu thụ năng lượng. Đó mới là hướng đi đúng cho môi trường."
Thái độ sẵn sàng thách thức các quan điểm chính thống trong lĩnh vực tiền mã hóa phản ánh tư duy nhất quán trong suốt sự nghiệp của ông: phổ biến không đồng nghĩa với tốt nhất.
Ở tuổi 64, Larsen vẫn duy trì thói quen làm việc sáu ngày mỗi tuần, đồng thời theo đuổi những sở thích thể hiện rõ cách ông xử lý các vấn đề phức tạp một cách có hệ thống. Ông cùng các con sửa chữa những chiếc xe cổ từ những năm 1960, tháo dỡ chúng và lắp ráp lại từ khung xe. Những dự án này mất ba năm để hoàn thành, phản ánh thái độ tỉ mỉ nhất quán trong sự nghiệp của ông.
Ông hình dung một tương lai nơi việc gửi 100 đô la Mỹ từ San Francisco đến Lagos chỉ mất vài giây và vài xu phí, các doanh nghiệp nhỏ có thể tiếp cận thị trường quốc tế mà không cần xử lý các mối quan hệ ngân hàng phức tạp.
Ba công ty của ông thách thức các phần khác nhau trong hệ thống tài chính vốn không phục vụ tốt người bình thường.
E-Loan làm cho việc so sánh vay thế chấp trở nên minh bạch. Prosper dân chủ hóa việc vay mượn. Ripple tăng tốc thanh toán quốc tế.
Mỗi doanh nghiệp thành công bằng cách xây dựng cơ sở hạ tầng mà người khác có thể sử dụng, thay vì cố gắng kiểm soát toàn bộ thị trường. Cách tiếp cận này đòi hỏi sự kiên nhẫn và tư duy dài hạn – phẩm chất hiếm thấy trong một ngành nổi tiếng với sự thổi phồng và lợi nhuận nhanh chóng.
Trong thời đại tiền mã hóa thường bị gắn liền với đầu cơ và biến động, Larsen chứng minh rằng việc xây dựng cơ sở hạ tầng kiên nhẫn có thể mang lại sự thay đổi bền vững. Công việc của ông chưa hoàn tất, nhưng nền tảng cho một hệ thống tài chính phục vụ người dùng chứ không phải các tổ chức đã được đặt xuống.
Tiền tệ đang trở nên giống thông tin hơn – nhanh hơn, rẻ hơn, và dễ tiếp cận hơn đối với những người từng bị loại trừ khỏi dịch vụ tài chính.
Sự chuyển đổi này vẫn đang diễn ra, nhưng hướng đi đã rõ ràng. Chris Larsen vẫn đang xây dựng những con đường thúc đẩy sự chuyển đổi đó.
Đó là câu chuyện về Chris Larsen. Hẹn gặp lại trong bài viết tiếp theo.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
