Hợp đồng vĩnh viễn + Mã hóa tài sản: Người thúc đẩy đằng sau cơn sốt RWA?

Bài viết: Nina Bambysheva, Forbes

Dịch: Saoirse, Foresight News

Hôm nay chúng ta hãy cùng nói về một lĩnh vực dường như hẻo lánh nhưng lại ẩn chứa nhiều bí ẩn trong thế giới tiền mã hóa: các hợp đồng tương lai vĩnh viễn (perpetual futures) của tài sản thực tế được token hóa (RWAs). Nghe có vẻ phức tạp? Nhưng không ít người trong ngành tin rằng, điều thực sự có thể khơi mào làn sóng RWA có lẽ không phải là cổ phiếu được token hóa đang nổi đình nổi đám hiện nay, mà chính là những sản phẩm phái sinh ẩn mình đằng sau. Hôm nay, hãy cùng tìm hiểu kỹ hơn về vấn đề này.

Hiểu nhanh về "hợp đồng perpetual"

Hợp đồng tương lai vĩnh viễn (hay còn gọi là "hợp đồng perpetual") là một loại sản phẩm phái sinh tiền mã hóa, cho phép nhà giao dịch đặt cược vào giá tương lai của một tài sản mà không cần ngày đáo hạn. Ví dụ, nếu bạn kỳ vọng giá Bitcoin tăng, bạn có thể mua hợp đồng perpetual Bitcoin và giữ vị thế bao lâu tùy thích.

Giao dịch loại hình này không yêu cầu thanh toán toàn bộ giá trị trước, chỉ cần ký quỹ – tức là một phần nhỏ giá trị giao dịch, phần còn lại được bổ sung bằng đòn bẩy. Điều này có nghĩa là với số vốn nhỏ cũng có thể kiểm soát khối lượng giao dịch lớn, đây cũng là một trong những lý do khiến hợp đồng perpetual được nhiều trader ưa chuộng.

Tuy nhiên, sẽ có người hỏi: Nếu không có ngày đáo hạn, làm sao ngăn giá hợp đồng lệch khỏi thị trường thực tế? Câu trả lời nằm ở cơ chế "tỷ lệ tài trợ" (funding rate). Cứ vài giờ, hai bên giao dịch ngược chiều nhau trên thị trường sẽ thanh toán phí cho nhau: nếu nhu cầu long (mua) mạnh hơn, các vị thế long sẽ trả phí cho short (bán); nếu thị trường nghiêng về short, thì các vị thế short sẽ trả phí cho long. Khoản phí này sẽ tự động được khấu trừ hoặc cộng vào tài khoản trong suốt thời gian nắm giữ. Ví dụ, nếu bạn nắm giữ hợp đồng long Bitcoin trị giá 10.000 USD và tỷ lệ tài trợ trong một kỳ là 0,01%, bạn sẽ phải trả 1 USD cho phía short; ngược lại, nếu bạn nắm giữ vị thế short, bạn sẽ nhận được 1 USD.

Nghe có vẻ phức tạp, nhưng các trader lại cực kỳ yêu thích công cụ này. Theo dữ liệu từ CoinGecko, khối lượng giao dịch hợp đồng perpetual trên các sàn tập trung năm 2024 đạt 58,5 nghìn tỷ USD, cao gấp hơn ba lần so với thị trường giao ngay; còn trên các sàn phi tập trung, con số này cũng đã đạt 1,5 nghìn tỷ USD.

Sự va chạm giữa token hóa và hợp đồng perpetual

Bây giờ hãy nói đến một chủ đề nóng khác trong lĩnh vực tiền mã hóa: token hóa. Các lãnh đạo ngành thường nói "thị trường đang lên blockchain", từ Larry Fink của BlackRock đến Vlad Tenev của Robinhood đều từng mô tả viễn cảnh: trong tương lai, cổ phiếu Tesla, cổ phiếu Apple, trái phiếu, thậm chí cả bộ sưu tập đồ cổ của bà ngoại, đều có thể được giao dịch trên blockchain. Thị trường không bao giờ đóng cửa, thời gian thanh toán rút ngắn từ hai ngày xuống vài giây, và lượng vốn bị "đóng băng" trong quy trình thanh toán cũng được giải phóng.

Mặc dù các nền tảng như Robinhood, Kraken đã ra mắt cổ phiếu được token hóa, nhưng hoạt động giao dịch thực tế lại diễn ra chủ yếu ở các hợp đồng perpetual của những tài sản này. Lý do rất đơn giản: các trader không chỉ muốn sở hữu cổ phiếu Apple đã được token hóa, mà còn muốn kiếm lợi nhuận bằng cách đặt cược vào biến động giá của nó.

Ví dụ, xStocks – sản phẩm token hóa cổ phiếu và ETF – được ra mắt vào cuối tháng 6, có thể giao dịch trên các sàn tập trung như Kraken, Bybit, cũng như trên các sàn phi tập trung như Raydium, Jupiter trên mạng Solana, hiện đã đạt khối lượng giao dịch 558 triệu USD.

Còn iAssets do Injective Labs – đơn vị phát triển blockchain Injective – phát triển, được giao dịch qua sàn phi tập trung Helix, đã đạt tổng khối lượng giao dịch vượt 1,7 tỷ USD. iAssets không đại diện trực tiếp cho cổ phiếu, mà là các hợp đồng tương lai vĩnh viễn gắn với "bảy gã khổng lồ công nghệ", Circle, hay thậm chí cả SharpLink Gaming – công ty có Ethereum làm trọng tâm tài chính. Giống như đa số hợp đồng perpetual tiền mã hóa, iAssets hỗ trợ giao dịch đòn bẩy, thường tối đa lên tới 25 lần.

"Chỉ riêng tuần trước, khối lượng giao dịch đã đạt 107 triệu USD, và tuần trước đó còn lên tới 291 triệu USD," Eric Chen, đồng sáng lập và CEO của Injective, chia sẻ. Phí giao dịch thường ở mức khoảng 0,05%, và Injective không thực sự nắm giữ cổ phiếu của Circle hay Nvidia, mà sử dụng "oracles" để lấy giá cổ phiếu thực tế từ thị trường truyền thống, chỉ cần iAssets theo dõi các mức giá này, các trader đã có thể đầu cơ vào cổ phiếu cơ sở.

John Wang, người mới được bổ nhiệm làm người đứng đầu mảng tiền mã hóa tại Kalshi, tóm tắt sức hấp dẫn của các hợp đồng perpetual RWA như sau: "Bạn muốn giao dịch tài sản liên quan đến Apple trị giá 1 tỷ USD? Không cần phải huy động thật sự 1 tỷ USD cổ phiếu, chỉ cần các vị thế long và short tương ứng là đủ." Nói đơn giản, không ai thực sự mua cổ phiếu Apple cả, các trader chỉ đang đặt cược vào việc giá tăng hay giảm, và khi cộng dồn các cược này lại sẽ tạo thành quy mô giao dịch 1 tỷ USD. Cộng thêm tác động của đòn bẩy – với đòn bẩy 25 lần, chỉ cần 40 triệu USD là có thể kiểm soát vị thế 1 tỷ USD.

"Đa số RWA không phải là tài sản mà mọi người muốn nắm giữ dài hạn. Các trader không quan tâm đến cổ tức, quyền chuyển nhượng hay bỏ phiếu trong đại hội cổ đông, họ chỉ muốn giao dịch: nhân đôi mười lần chỉ số S&P 500, bán khống Tesla, giao dịch dầu theo dữ liệu CPI, đặt cược vào xu hướng lãi suất…"

Lời nói này không sai. Có người đùa rằng, sản phẩm cốt lõi trong lĩnh vực tiền mã hóa chính là "token", nếu đúng như vậy, thì các hình thức đầu cơ mới có lẽ mới là "sáng tạo thực sự" của ngành này. Cũng vì vậy mà Polymarket, Pump.fun, và Hyperliquid – ông lớn hợp đồng perpetual chiếm tới 80% thị phần – mới đạt được thành công lớn như vậy.

Vấn đề đặt ra là: Trước khi các tài sản RWA được token hóa thực sự vững chắc, liệu các hợp đồng perpetual có khiến giao dịch giao ngay trở nên vô nghĩa? Chen của Injective cho rằng điều đó sẽ không xảy ra. Ông cho biết, nếu không có cổ phiếu Tesla được token hóa làm điểm neo thị trường, các sản phẩm phái sinh tổng hợp như iAssets sẽ gặp khó khăn do định giá lộn xộn và thanh khoản thấp.

Trong tài chính truyền thống, các nhà tạo lập thị trường cung cấp thanh khoản cho các sản phẩm phái sinh (quyền chọn hoặc tương lai) của tài sản như Tesla thường sẽ phòng hộ rủi ro bằng cách giao dịch chính cổ phiếu cơ sở. Trong lĩnh vực tiền mã hóa cũng vậy. Các tài sản giao ngay được token hóa cung cấp công cụ phòng hộ rủi ro cho các trader – ngay cả khi khối lượng giao dịch perpetual chiếm ưu thế, thì RWA giao ngay vẫn là nền tảng.

Nếu suy nghĩ kỹ hơn, các trader thực chất đang đặt cược vào "phái sinh của phái sinh" của các công ty như Tesla, Nvidia – nghe có vẻ phi lý, cứ như thể tiền mã hóa lại đang làm mọi thứ trở nên phức tạp hơn. Vậy tại sao không giao dịch trực tiếp quyền chọn hoặc tương lai tại các công ty môi giới chính thống?

Bởi vì đối với cộng đồng tiền mã hóa, các sản phẩm này tiện dụng hơn!

"So với quyền chọn, hợp đồng perpetual đơn giản hơn nhiều," TK Kwon, đồng sáng lập công ty khởi nghiệp token hóa Theo, nói. "Cơ chế định giá và tỷ lệ tài trợ rất cơ bản, ai cũng có thể hiểu được (mặc dù tôi còn nghi ngờ về điều này), đồng thời hiệu quả vốn rất cao." Thực tế, điều này có nghĩa là trader chỉ cần trả trước một phần nhỏ vốn, dùng đòn bẩy để kiểm soát khối lượng lớn, đồng thời có thể gia hạn vô thời hạn, không cần lo lắng về ngày đáo hạn hay các thuật toán định giá phức tạp đằng sau quyền chọn.

Ngược lại, tại Mỹ, rào cản để giao dịch quyền chọn hoặc tương lai cổ phiếu cao hơn nhiều – thường đòi hỏi tư cách "nhà đầu tư đủ điều kiện", hoặc phải thông qua các môi giới có thể kết nối với các nền tảng như Sở giao dịch hàng hóa Chicago (CME).

TK Kwon hy vọng Theo cuối cùng có thể vận hành cả thị trường giao ngay lẫn perpetual, ví dụ như trên cùng một nền tảng, người dùng vừa có thể mua vàng được token hóa (giao ngay), vừa có thể đặt cược vào giá vàng tương lai (hợp đồng perpetual vàng). Mô hình này có thể thúc đẩy các chiến lược như "giao dịch chênh lệch giá" (arbitrage), cho phép trader kiếm lợi từ chênh lệch nhỏ giữa hai thị trường. Với các chuyên gia, đây là thao tác thông thường; với toàn bộ thị trường, điều này giúp cải thiện thanh khoản.

Và ngày đó có thể đến rất sớm: ông lớn hợp đồng perpetual Hyperliquid đang lên kế hoạch nâng cấp hệ thống, cho phép bất kỳ ai cũng có thể tạo thị trường hợp đồng perpetual mới cho gần như mọi tài sản.

Nhìn cho cùng, ý nghĩa của việc token hóa không chỉ dừng lại ở "cổ phiếu Apple lên blockchain", mà còn nằm ở hàng loạt hành động mà các trader thực hiện sau đó: đặt cược, phòng hộ, sử dụng đòn bẩy. Sức sáng tạo của các nhà phát triển tiền mã hóa là không thể xem nhẹ, đặc biệt là khi họ thiết kế các phương thức giao dịch (đầu cơ) mới cho các tài sản số do chính họ tạo ra. Sức sáng tạo này, vừa là điều tốt đẹp, nhưng cũng có thể mang đến rắc rối.