Bữa tiệc thanh toán: Visa và Mastercard có vắng mặt?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Bữa tiệc thanh toán: Visa và Mastercard có vắng mặt?
Nếu ví Web3 trở thành tiêu chuẩn thanh toán mới, những người xây dựng cơ sở hạ tầng cũng có thể là những người hưởng lợi.
Chuyên sâu báo cáo Web3Viết bởi: Prathik Desai
Dịch bởi: Block unicorn
Từ tờ tiền giấy đầu tiên dưới triều đại nhà Đường cổ đại ở Trung Quốc đến hệ thống séc hoạt động, đã mất gần một thiên niên kỷ. Sau đó là chuyển khoản điện tử, thúc đẩy thương mại xuyên biên giới trong thế kỷ 19. Nhưng thứ thực sự thay đổi cách thức thanh toán lại là một chiếc ví bị lãng quên.
Năm 1949, Frank McNamara tại nhà hàng Major's Cabin Grill ở Manhattan, New York, đang dùng bữa tối với khách hàng thì quên mang theo ví. Sự cố này khiến ông cảm thấy bẽ mặt, nhưng cũng chính điều đó thôi thúc một sáng kiến nhằm đảm bảo chuyện tương tự sẽ không lặp lại. Một năm sau, ông trở lại với tấm thẻ tín dụng đầu tiên trên thế giới – Diners Club Card – một tấm thẻ bằng bìa cứng, về sau phát triển thành mạng lưới thẻ xử lý hàng chục tỷ giao dịch mỗi ngày.
Không lâu sau đó, Mastercard và Visa nổi lên từ đống hỗn loạn gồm các liên minh ngân hàng và việc định vị lại thương hiệu, chủ yếu vì nhu cầu sinh tồn.
Khi BankAmericard của Bank of America (sau đổi tên thành Visa) dần chiếm lĩnh thị trường vào những năm 1960, các ngân hàng khu vực khác lo sợ bỏ lỡ cơ hội trong lĩnh vực thẻ tín dụng. Để đối phó, một nhóm ngân hàng đã thành lập Interbank vào năm 1966, sau đổi tên thành Master Charge và cuối cùng trở thành Mastercard, cho phép họ hợp nhất nguồn lực, chia sẻ hạ tầng và xây dựng một mạng lưới cạnh tranh có khả năng mở rộng.
Cuộc đua nhằm duy trì tính cạnh tranh này đã trở thành một trong những hợp tác thành công nhất trong lịch sử ngành ngân hàng. Thanh toán trở nên dễ dàng hơn, nhưng quan trọng hơn cả, nó trở nên "vô hình". Việc quẹt thẻ hay chạm nhẹ không chỉ đơn thuần là tiện lợi – nó đã đặt nền móng cho thương mại hiện đại.
Con người giờ đây có thể mang sức mua theo mình mọi lúc mọi nơi. Các doanh nghiệp nhận được tiền nhanh hơn. Ngân hàng có thêm nguồn thu mới. Và lớp trung gian – mạng lưới thẻ tín dụng – trở thành một trong những mô hình kinh doanh giá trị nhất thế giới.
Năm 2024, riêng từ dịch vụ thanh toán, Mastercard và Visa lần lượt tạo ra doanh thu 17 tỷ USD và 16 tỷ USD. Khối lượng giao dịch kỹ thuật số tiếp tục tăng trưởng hàng năm.
Khối lượng giao dịch tăng từ 645 tỷ năm 2018 lên 1,65 nghìn tỷ năm 2024, gấp 2,5 lần. Theo Báo cáo Thanh toán Thế giới 2025 của Capgemini, dự kiến đến năm 2028 khối lượng giao dịch sẽ tăng 70% so với mức năm 2024, đạt 2,84 nghìn tỷ.
Năm 2023, khoảng 57% giao dịch phi tiền mặt trên toàn cầu được thực hiện qua thẻ ghi nợ hoặc thẻ tín dụng, thường mất từ 1 đến 3 ngày để hoàn tất thanh toán. Mỗi giao dịch thường phải đi qua nhiều tổ chức trước khi doanh nghiệp nhận được tiền. Tuy nhiên, hệ thống vẫn vận hành ổn định. Bạn có thể dùng cùng một chiếc thẻ để thanh toán tại Tokyo, Toronto hay Thiruvananthapuram. Thanh toán đã trở nên vô hình.
Visa và Mastercard thực tế chưa từng phát hành thẻ hay nắm giữ tiền của bạn. Điều mà họ sở hữu là một kênh kết nối dựa trên niềm tin giữa các tổ chức tài chính vốn chẳng quen biết nhau. Khi bạn quẹt thẻ, mạng lưới của họ sẽ quyết định xem giao dịch có được chấp thuận, khớp đúng tài khoản, dọn dẹp hóa đơn và đảm bảo tiền được chuyển tới đích.
Để làm được điều này, doanh nghiệp phải trả phí khoảng 2-3% giá trị giao dịch, được phân bổ giữa ngân hàng phát hành, ngân hàng thu hộ, đơn vị xử lý và mạng lưới thẻ. Đổi lại, tất cả đều có được một hệ thống cơ bản đáng tin cậy. Bạn không cần biết ai đã xử lý thanh toán, miễn là nó được hoàn tất.
Là người dùng, bạn có lẽ chưa từng do dự về quá trình này. Bạn còn nhớ lần cuối cùng mình hỏi quán cà phê yêu thích rằng họ nhận tiền như thế nào sau khi bạn quẹt thẻ không? Bạn trả tiền, họ mỉm cười, rồi cuộc sống tiếp diễn. Nhưng với doanh nghiệp, vài phần trăm này cộng lại không hề nhỏ, đặc biệt với các doanh nghiệp nhỏ có lợi nhuận mỏng.
Bạn đã bao giờ cảm thấy bực bội khi bị tính thêm vài đô la vì thanh toán bằng thẻ thay vì tiền mặt hay phương thức kỹ thuật số khác? Giờ bạn đã hiểu lý do rồi đấy.
Hãy tưởng tượng nếu họ có thể loại bỏ độ trễ, nhận tiền ngay lập tức và chi phí cực thấp. Đó chính là tiềm năng của blockchain. Visa và Mastercard đang cố gắng bắt chước mô hình này, hoặc đối mặt với nguy cơ bị vượt mặt.
Khi thêm stablecoin vào, động lực thanh toán và thanh toán lại càng thay đổi mạnh mẽ. Trong 12 tháng qua, khối lượng giao dịch hàng tháng của stablecoin đã vượt qua Visa.
Với stablecoin, giao dịch có thể được thanh toán trực tiếp từ ví này sang ví khác trong vài giây. Không ngân hàng, không đơn vị xử lý, không độ trễ – chỉ có mã code. Trên các mạng như Solana hay Base, phí chỉ vài xu và giao dịch gần như tức thì.
Đây không chỉ là lý thuyết. Những freelancer tại Argentina đã bắt đầu nhận USDC. Các nền tảng kiều hối đang tích hợp stablecoin để bỏ qua hệ thống ngân hàng truyền thống. Ví tiền mã hóa nguyên bản cho phép người dùng thanh toán trực tiếp cho doanh nghiệp mà không cần thẻ.
Mối đe dọa đối với Visa và Mastercard là vấn đề sống còn. Nếu toàn cầu bắt đầu giao dịch trên chuỗi, vai trò của họ có thể biến mất. Vì vậy, họ đang thích nghi.
Chuyển động của Mastercard trong năm qua không thể xem nhẹ.
Gần đây, hợp tác với Chainlink nhằm kết nối hơn 3,5 tỷ người dùng thẻ trực tiếp với tài sản trên chuỗi, chiếm hơn 40% dân số toàn cầu. Hệ thống này tận dụng cơ sở hạ tầng liên thông an toàn của Chainlink, kết hợp sức mạnh xử lý từ Uniswap và Shift4 để xây dựng cầu nối chuyển đổi giữa tiền pháp định và tiền mã hóa.
Ngoài ra, họ còn hợp tác với Fiserv và ra mắt stablecoin FIUSD, Mastercard dự định tích hợp vào hơn 150 triệu điểm tiếp xúc thương gia. Mục tiêu của họ là gì? Cho phép doanh nghiệp chuyển đổi liền mạch giữa stablecoin và tiền pháp định mọi lúc, mọi nơi – giống như gửi email.
Thông qua Mạng đa token (MTN), Mastercard còn đặt nền tảng cho thẻ liên kết stablecoin, thanh toán merchant bằng tài sản kỹ thuật số và chương trình thưởng tích điểm được mã hóa. Tại sao phải từ bỏ phần thưởng tích điểm gắn với thẻ chỉ vì chọn phương thức thanh toán trên chuỗi?
Lợi ích đối với Mastercard là rất lớn. Việc kích hoạt thanh toán trên chuỗi có thể giảm chi phí xử lý nội bộ bằng cách cắt giảm trung gian.
Khoản đầu tư 300 triệu USD vào bộ phận thanh toán xuyên biên giới Corpay của Mastercard vào tháng 4 năm 2025 cho thấy họ đang đặt cược vào mảng kinh doanh lưu lượng cao, lợi nhuận thấp – nơi hiệu quả chi phí là then chốt. Hãy nghĩ đến thanh toán xuyên biên giới, một trong những điểm khác biệt chính giúp Mastercard vượt trội so với đối thủ Visa. Năm 2024, khối lượng giao dịch xuyên biên giới của Mastercard tăng 18% so với cùng kỳ.
Họ cũng đang tạo ra cấu trúc phí mới: mặc dù mô hình tính phí theo giao dịch truyền thống có thể dần suy giảm, giờ đây họ có thể thu phí truy cập API, mô-đun tuân thủ hoặc tích hợp với MTN.
Đồng thời, Visa hợp tác với Yellow Card tại châu Phi thử nghiệm thanh toán stablecoin xuyên biên giới – điều mà châu Phi đang rất cần. Họ hợp tác với Ledger ra mắt thẻ cho phép người dùng tiêu bằng tiền mã hóa và nhận hoàn tiền dưới dạng USDC hoặc BTC. Ngoài ra, Visa tiếp tục phát triển Nền tảng Tài sản Mã hóa Visa nhằm giúp các ngân hàng phát hành công cụ tiền pháp định kỹ thuật số trên chuỗi.
Với thanh toán bằng stablecoin, Visa không cần xử lý giao dịch qua nhiều ngân hàng, cũng không chịu nhiều chênh lệch tỷ giá ngoại hối. Động lực ở đây là giảm chi phí và cải thiện biên lợi nhuận.
Tư duy của cả hai công ty đang thay đổi. Họ đang tự lập trình mình thành tầng cơ sở hạ tầng cho tiền tệ có thể lập trình. Họ nhận ra rằng tương lai có thể không còn do việc quẹt thẻ chi phối, mà là do lời gọi hợp đồng thông minh.
Phía sau tất cả còn có những trải nghiệm cá nhân sâu sắc.
Tôi từng chờ ba ngày mới nhận được hoàn tiền vì hủy đặt chỗ. Tôi từng chứng kiến các freelancer quốc tế đau đầu vì độ trễ và chi phí chuyển khoản điện tử. Tôi từng thắc mắc tại sao tiền hoàn lại của mình lại mất vài tuần mới về tài khoản. Với những người dùng như chúng tôi, những bất cập này tuy gây khó chịu nhưng đã âm thầm trở thành điều bình thường. Web3 hiện tại đang cung cấp một giải pháp thay thế.
Đối với các gã khổng lồ thanh toán, rào cản lớn nhất sẽ là chi phí. Đối với doanh nghiệp, giao dịch thẻ truyền thống có thể tốn 2% hoặc hơn. Trong khi đó, với stablecoin trên chuỗi, chi phí có thể giảm xuống dưới 0,1%. Với người dùng, điều này có nghĩa là hoàn tiền nhanh hơn, thanh toán tức thì và giá cả thấp hơn. Với các nhà phát triển và công ty fintech, điều này có nghĩa là họ có thể xây dựng ứng dụng kết nối trực tiếp vào mạng lưới thanh toán toàn cầu mà không cần thủ tục ngân hàng truyền thống.
Web3 vẫn có những ưu nhược điểm riêng. Mạng lưới thẻ cung cấp dịch vụ bảo vệ gian lận, hoàn tiền và giải quyết tranh chấp. Stablecoin thì không. Nếu bạn gửi nhầm tiền vào ví sai, số tiền đó có thể vĩnh viễn mất tích. Dù dòng chảy tài chính trên chuỗi rất hiệu quả, nhưng nó vẫn thiếu các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng mà chúng ta trân trọng. Dự luật GENIUS vừa được Thượng viện thông qua có thể đã giải quyết phần nào mối lo ngại về bảo vệ người tiêu dùng.
Visa và Mastercard không ngồi yên chờ thời. Thay vào đó, họ coi khoảng trống này là cơ hội. Bằng cách chồng thêm các chức năng tuân thủ, đánh giá rủi ro và bảo mật truyền thống lên các giao dịch stablecoin, họ hướng tới mục tiêu làm cho Web3 an toàn hơn với người dùng phổ thông. Chiến lược là để người khác xây dựng giao thức, rồi bán cho họ phần "phần cứng" giúp giao thức đó hoạt động quy mô lớn.
Họ cũng đang đặt cược vào khối lượng giao dịch. Không phải giao dịch đầu cơ, mà là các trường hợp sử dụng thực tế: kiều hối, lương, thương mại điện tử. Nếu lượng giao dịch này chuyển sang chuỗi, các công ty hỗ trợ quản lý luồng giao dịch sẽ hưởng lợi, ngay cả khi họ không còn là bên thu phí như trước.
Visa và Mastercard muốn trở thành chất xúc tác xây dựng hệ sinh thái như vậy từ đầu. Vì vậy, khi ví mã hóa bạn chọn cần một lớp KYC đáng tin cậy, hay ngân hàng của bạn cần tuân thủ xuyên biên giới, sẽ có một API thương hiệu sẵn sàng phục vụ.
Điều này có ý nghĩa gì với người dùng? Có thể là một tương lai ví của bạn vận hành như một ngân hàng. Bạn nhận tiền bằng stablecoin, chi tiêu qua giao diện Visa hoặc Mastercard, kiếm điểm thưởng dưới dạng token, và mọi thứ được thanh toán tức thì. Bạn thậm chí có thể không nhận ra nó đã đi qua chuỗi nào.
Với tôi – người từng trải nghiệm từ ứng dụng ngân hàng, đến UPI, rồi dùng tiền mã hóa mua cà phê – sức hấp dẫn là rõ ràng: tôi muốn một phương thức thanh toán đơn giản và hiệu quả. Tôi không quan tâm nó là token hay rupee. Tôi chỉ quan tâm đến việc nó nhanh, rẻ và không xảy ra lỗi trong giao dịch. Nếu những gã khổng lồ cũ này có thể đảm bảo điều đó, có lẽ họ xứng đáng tiếp tục tồn tại.
Cuối cùng, đây là một cuộc đua để duy trì vai trò không thể thiếu. Nếu ví Web3 trở thành chuẩn mực thanh toán mới, người hưởng lợi cũng có thể là những kẻ đã xây dựng đường ray ở phía dưới. Các gã khổng lồ thẻ đang đặt cược rằng, ngay cả khi tiền tệ thay đổi, cơ sở hạ tầng vẫn có thể thuộc về họ.
Họ hy vọng sẽ một lần nữa ẩn mình phía sau hậu trường. Chỉ là lần này, hệ thống ống dẫn sẽ được tạo nên từ code.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
