EIP-1559: Từ "máy tính thế giới" đến "ngân hàng trung ương thế giới" của Ethereum
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
EIP-1559: Từ "máy tính thế giới" đến "ngân hàng trung ương thế giới" của Ethereum
Khi Vitalik nhấn mạnh định vị "sổ cái toàn cầu" của Ethereum, phần lớn mọi người xem đó là một chiến lược mới, nhưng thực tế thì việc chuyển đổi đã hoàn tất khi EIP-1559 ra mắt.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Haotian
Nhiều người xem việc Vitalik Buterin nhấn mạnh Ethereum là "sổ cái thế giới" như một điều chỉnh chiến lược hoàn toàn mới, nhưng thực tế, cuộc chuyển đổi này đã hoàn tất ngay từ thời điểm EIP-1559 ra mắt. Và việc tiền ổn định chiếm tới 50% thị phần trên Ethereum chỉ càng củng cố thêm vị thế của Ethereum như một tầng thanh toán tài chính. Để tôi phân tích rõ hơn:
1) Cốt lõi của EIP-1559 không phải là giảm phí Gas, mà là tái định nghĩa cơ chế thu giữ giá trị trên mạng chính Ethereum, xác lập mô hình mới – Ethereum không còn thu giữ giá trị thông qua lượng tiêu thụ gas tăng theo số lượng giao dịch.
Trước đây, mọi giao dịch (DeFi, NFT, GameFi...) đều dồn lên mạng chính, dẫn đến mức tiêu thụ ETH Gas rất lớn. Về dữ liệu, năm 2021 trung bình mỗi ngày đốt gần hàng ngàn ETH. Lúc đó, mạng chính Ethereum luôn tắc nghẽn nghiêm trọng; các Layer2 khi cần gửi batch dữ liệu lên mạng chính để xác minh cũng buộc phải tham gia vào "cuộc chiến gas", khiến chi phí cao và khó dự đoán.
Tuy nhiên, EIP-1559 đã thay đổi luật chơi: sau khi đưa vào cơ chế Base fee có thể dự đoán, chi phí gửi batch dữ liệu của Layer2 lên mạng chính trở nên ổn định và kiểm soát được. Điều này trực tiếp hạ thấp rào cản vận hành Layer2, giúp nhiều Layer2 chỉ cần phụ thuộc vào Ethereum cho việc thanh toán cuối cùng.
Bề ngoài, EIP-1559 tạo thuận lợi cho Layer2, nhưng thực chất lại chuyển hóa sâu sắc logic thu giữ giá trị của Ethereum: từ mô hình "tăng trưởng tiêu hao" dựa vào giao dịch tần suất cao trên mạng chính sang mô hình "tăng trưởng đóng thuế" dựa vào nhu cầu thanh toán của Layer2.
Hãy nghĩ xem, trước kia người dùng trả trực tiếp cho mạng chính Ethereum để đổi lấy dịch vụ tính toán – đây là mối quan hệ mua bán. Còn bây giờ, Layer2 thu phí từ người dùng, nhưng phải định kỳ nộp batch dữ liệu lên mạng chính và đốt ETH – đây đã thành mối quan hệ cống nạp.
Điều này giống hệt như các ngân hàng địa phương xử lý nghiệp vụ hàng ngày, nhưng các giao dịch liên ngân hàng quy mô lớn phải được xác nhận qua hệ thống ngân hàng trung ương. Ngân hàng trung ương không phục vụ trực tiếp người dùng phổ thông, nhưng mọi ngân hàng đều phải "đóng thuế" và chịu sự giám sát từ nó.
Đây chính là đặc trưng của vai trò "sổ cái thế giới".
2) Theo dữ liệu từ DeFiLlama, hiện tổng vốn hóa tiền ổn định toàn cầu vượt quá 250 tỷ USD, trong đó riêng Ethereum chiếm 50%, tỷ lệ này thậm chí còn tăng chứ không giảm kể từ khi EIP-1559 ra mắt. Vì sao Ethereum lại hấp dẫn vốn đến vậy? Câu trả lời rất đơn giản: bảo mật vượt trội không thể thay thế.
Cụ thể, USDT tích tụ trên Ethereum đạt 62,99 tỷ USD, USDC là 38,15 tỷ USD. So sánh với Solana – nơi tổng lượng tiền ổn định chỉ khoảng 10,7 tỷ USD, hay BNB Chain cũng chỉ 10,4 tỷ USD; cộng cả hai lại còn chưa bằng một phần nhỏ của Ethereum.
Vậy tại sao các bên phát hành tiền ổn định lại chọn Ethereum?
Chắc chắn không phải vì rẻ hay nhanh, mà đơn thuần là do lớp an toàn kinh tế từ hàng chục tỷ USD ETH được stake – thứ mà không nền tảng nào sánh kịp. Chi phí tấn công Ethereum cao đến mức phi lý, điều này cực kỳ quan trọng đối với các tổ chức quản lý tài sản hàng tỷ USD.
Khi đã có lượng vốn tiền ổn định khổng lồ tích tụ, hệ sinh thái Ethereum hình thành hiệu ứng vòng xoáy tăng trưởng tự củng cố:
Càng nhiều tiền ổn định → Thanh khoản càng sâu → Ngày càng nhiều giao thức DeFi chọn Ethereum → Phát sinh thêm nhu cầu về tiền ổn định → Thu hút thêm vốn đầu tư.
Xét từ góc nhìn này, việc tiền ổn định tập trung quy mô lớn trên Ethereum thực chất là kết quả bỏ phiếu bằng chân của thanh khoản toàn cầu, đồng thời là sự xác nhận của thị trường đối với vai trò "sổ cái thế giới" của Ethereum.
3) Khi mạng chính Ethereum tập trung làm tầng thanh toán cấp độ "ngân hàng trung ương", định vị chiến lược của toàn bộ hệ sinh thái Ethereum trở nên rõ ràng: Base, Arbitrum, Optimism đảm nhiệm giao dịch tần suất cao, còn mạng chính Ethereum chuyên tâm vào việc thanh toán cuối cùng – phân công rõ ràng và hiệu quả. Mỗi giao dịch thanh toán từ Layer2 quay về mạng chính đều tiếp tục đốt ETH, khiến vòng xoáy giảm phát quay ngày càng nhanh.
Ở đây, nhiều "chiến binh E" sẽ thấy đau lòng: nếu vậy, tại sao Layer2 lại không đóng góp vào việc giảm phát cho mạng chính Ethereum, mà ngược lại còn trở thành "ma cà rồng" hút máu giá trị của mạng chính?
Dữ liệu thực tế rất khắc nghiệt: cảnh tượng mạng chính Ethereum từng đốt hàng ngàn ETH mỗi ngày nay không còn tồn tại. Hiện tại, lượng ETH bị đốt mỗi ngày giảm mạnh, đôi khi chưa tới vài trăm ETH. Trong khi đó, Arbitrum xử lý hàng triệu giao dịch mỗi ngày, Base nhờ dòng khách từ Coinbase đã trở thành cỗ máy siêu lợi nhuận, Optimism cũng kiếm bộn.
Vấn đề nằm ở đâu? Người dùng đều chạy hết sang Layer2, mạng chính trở thành "thành không". Layer2 mỗi ngày thu về hàng triệu USD phí giao dịch vào túi mình, nhưng khoản "phí bảo kê" đóng cho mạng chính thì ít ỏi đáng thương.
Tuy nhiên, vấn đề này không thể lay chuyển vị thế đã định của Ethereum như một "sổ cái thế giới". Việc tiền ổn định tích tụ quy mô lớn, lớp bảo vệ hàng chục tỷ USD (28% nguồn cung được stake), hệ sinh thái DeFi lớn nhất toàn cầu – tất cả đều chứng minh rằng vốn lựa chọn uy quyền thanh toán của Ethereum, chứ không phải sự phồn vinh của hệ sinh thái Layer2.
Hiện tại, Vitalik Buterin dường như đã nhận ra vấn đề này, đang cố gắng nâng cao hiệu năng của mạng chính Ethereum, nhằm tránh để Layer2 trở thành gánh nặng cho định hướng "sổ cái thế giới" của Ethereum.
Nhưng xét cho cùng, thành bại của Layer2 và định vị "sổ cái thế giới" của Ethereum vốn chẳng liên quan gì đến nhau.
Việc Vitalik hiện nay nhấn mạnh "sổ cái thế giới" giống như một sự xác nhận chính thức cho một thực tế đã thành hình. EIP-1559 chính là điểm ngoặt lịch sử – kể từ khoảnh khắc đó, Ethereum không còn là "máy tính toàn cầu", mà đã trở thành "ngân hàng trung ương toàn cầu".
Nói cách khác, nếu bạn tin rằng lợi ích tiếp theo của Crypto nằm ở sự hội tụ giữa cơ sở hạ tầng DeFi trên chuỗi và tài chính truyền thống (TradiFi), thì vị thế "ngân hàng trung ương toàn cầu" của Ethereum là đủ để khẳng định vị trí của nó – việc Layer2 có thịnh vượng hay không hoàn toàn không quan trọng.
Tất nhiên, nếu bạn vẫn cho rằng Ethereum chỉ có thể trỗi dậy khi hệ sinh thái Layer2 thật sự mạnh mẽ, thì hãy bỏ qua phân tích này, coi như tôi chưa nói gì.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
Haotian | CryptoInsight
