Web3: Lỗi lầm lớn nhất của tiền mã hóa
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Web3: Lỗi lầm lớn nhất của tiền mã hóa
Tiền mã hóa đã lệch khỏi tầm nhìn ban đầu của nó như thế nào, khi ưu tiên đổi mới cơ sở hạ tầng nhưng lại bỏ qua nền tảng tiền tệ cần thiết để thực hiện cam kết về chủ quyền tài chính?
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Zeus
Biên dịch: Block unicorn
Lời mở đầu
Trong bài viết gần đây, tôi đã thảo luận về việc tiền mã hóa đã lệch khỏi tầm nhìn ban đầu như thế nào khi ưu tiên đổi mới cơ sở hạ tầng nhưng lại bỏ qua nền tảng tiền tệ cần thiết để thực hiện cam kết chủ quyền tài chính. Tôi đã truy tìm cách thức lệch hướng này dẫn đến sự chia rẽ giữa thành tựu công nghệ và việc tạo ra giá trị bền vững.
Điều mà tôi chưa khám phá đầy đủ là ngành công nghiệp đã hiểu sai như thế nào về những ứng dụng thực sự đáng để phát triển. Sai lầm căn bản này nằm ở trung tâm của tình trạng khó khăn hiện tại của tiền mã hóa và cũng chỉ ra hướng đi mà giá trị thực sự có thể cuối cùng xuất hiện.
Ảo ảnh tại tầng ứng dụng
Chủ đề tiền mã hóa đã trải qua nhiều giai đoạn, nhưng một chủ đề nhất quán luôn là lời hứa về các ứng dụng cách mạng vượt ra ngoài lĩnh vực tài chính. Các nền tảng hợp đồng thông minh được định vị như nền tảng cho nền kinh tế số mới, trong đó giá trị chảy ngược từ tầng ứng dụng lên cơ sở hạ tầng. Chủ đề này phát triển mạnh mẽ cùng với "thuyết giao thức béo" – lý thuyết cho rằng khác với Internet nơi TCP/IP chiếm phần rất nhỏ giá trị còn Facebook và Google thu về hàng tỷ đô la, các giao thức blockchain sẽ tích lũy phần lớn giá trị.
Điều này hình thành một mô hình tư duy cụ thể: lớp blockchain (L1) thu giá trị bằng cách hỗ trợ hệ sinh thái ứng dụng đa dạng, giống như App Store của Apple hay Windows của Microsoft tạo ra giá trị thông qua phần mềm bên thứ ba.
Nhưng ở đây tồn tại một sai lầm căn bản: tiền mã hóa cố áp đặt quá trình tài chính hóa vào những lĩnh vực vốn không phù hợp tự nhiên và hầu như không mang lại lợi ích tăng thêm về giá trị thực sự.
Khác với Internet - kỹ thuật số hóa các hoạt động mà con người đã có (kinh doanh, giao tiếp, giải trí), tiền mã hóa cố gắng đưa cơ chế tài chính vào những hoạt động không cần hoặc không muốn điều đó. Giả định là mọi thứ, từ mạng xã hội đến trò chơi và quản lý danh tính, đều sẽ được hưởng lợi nhờ tài chính hóa và "lên chuỗi".
Thực tế lại hoàn toàn khác biệt:
-
Các ứng dụng xã hội kèm token phần lớn thất bại trong việc đạt được sự chấp nhận đại chúng, mức độ tham gia của người dùng chủ yếu do động lực token thúc đẩy chứ không phải do tính hữu ích cốt lõi.
-
Các ứng dụng trò chơi liên tục đối mặt với sự phản kháng từ cộng đồng game thủ truyền thống, những người cho rằng tài chính hóa làm suy yếu chứ không cải thiện trải nghiệm chơi game.
-
Các hệ thống danh tính và uy tín gặp khó khăn trong việc chứng minh lợi thế rõ ràng so với phương pháp truyền thống khi liên quan đến kinh tế học token.
Đây không đơn thuần là vấn đề "chúng ta vẫn còn ở giai đoạn sớm". Nó phản ánh một chân lý sâu sắc hơn: mục đích của tài chính là làm công cụ phân bổ nguồn lực, chứ không phải là mục đích tự thân. Việc tài chính hóa các hoạt động như tương tác xã hội hay giải trí đã hiểu sai vai trò cốt lõi của tài chính trong xã hội.
Sự khác biệt của thị trường trò chơi
Có lẽ cần bàn đến một số trường hợp dường như là ngoại lệ, như thị trường skin CS:GO hay hệ thống vi giao dịch trong các trò chơi phổ biến. Những thị trường thành công này dường như mâu thuẫn với lập luận về việc tài chính hóa trò chơi, nhưng chúng làm nổi bật một điểm khác biệt quan trọng:
Những thị trường này đại diện cho hệ sinh thái khép kín của các vật phẩm trang trí hoặc sưu tập tùy chọn song hành cùng gameplay, chứ không phải nỗ lực tài chính hóa chính bản chất gameplay. Chúng giống như thị trường hàng hóa hay đồ lưu niệm hơn là một sự thay đổi căn bản về cách vận hành trò chơi.
Khi các trò chơi mã hóa cố gắng tài chính hóa các cơ chế chơi game thực tế – biến việc chơi game thành hoạt động kiếm tiền rõ ràng – nó thay đổi căn bản trải nghiệm người chơi, thường xuyên phá vỡ bản chất hấp dẫn của trò chơi. Nhận thức then chốt không phải là trò chơi không thể có thị trường; mà là biến chính gameplay thành hoạt động tài chính sẽ thay đổi bản chất cốt lõi của nó.
Công nghệ blockchain và thuộc tính không cần tin tưởng
Một điểm khác biệt quan trọng thường bị bỏ qua trong các cuộc thảo luận về tiền mã hóa là sự khác nhau giữa bản thân công nghệ blockchain và thuộc tính "không cần tin tưởng". Hai điều này không đồng nghĩa:
-
Công nghệ blockchain là một tập hợp khả năng kỹ thuật nhằm tạo ra sổ cái phân tán, chỉ bổ sung dữ liệu và có cơ chế đồng thuận.
-
"Không cần tin tưởng" là một thuộc tính cụ thể, theo đó giao dịch có thể thực hiện mà không cần dựa vào bên thứ ba đáng tin cậy.
"Không cần tin tưởng" đi kèm chi phí thực tế – về hiệu suất, độ phức tạp và nhu cầu tài nguyên. Chi phí này cần được biện minh rõ ràng và chỉ tồn tại trong các trường hợp sử dụng cụ thể.
Khi các thực thể như Dubai sử dụng công nghệ sổ cái phân tán để quản lý hồ sơ bất động sản, họ chủ yếu tận dụng công nghệ này để nâng cao hiệu quả và minh bạch, chứ không theo đuổi mục tiêu "không cần tin tưởng". Cơ quan đất đai vẫn là cơ quan có thẩm quyền đáng tin cậy, còn blockchain chỉ đóng vai trò cơ sở dữ liệu hiệu quả hơn. Sự khác biệt này rất quan trọng vì nó tiết lộ nơi giá trị thực sự nằm trong các hệ thống này.
Thông điệp then chốt là: "không cần tin tưởng" chỉ mang lại giá trị thực tế trong một vài lĩnh vực hạn chế. Từ hồ sơ bất động sản đến xác minh danh tính, đến quản lý chuỗi cung ứng, phần lớn hoạt động về cơ bản vẫn cần các thực thể đáng tin cậy để thực thi hoặc xác minh trong thế giới thực. Việc chuyển sổ cái lên blockchain sẽ không thay đổi thực tế này – nó chỉ thay đổi công nghệ dùng để quản lý hồ sơ.
Phân tích chi phí - lợi ích
Điều này đặt ra một phân tích chi phí - lợi ích trực tiếp cho mỗi nền tảng:
-
Nền tảng này có thực sự được hưởng lợi từ việc loại bỏ trung gian đáng tin cậy hay không?
-
Lợi ích này có vượt quá chi phí về hiệu suất để đạt được trạng thái "không cần tin tưởng" hay không?
Đối với hầu hết các ứng dụng phi tài chính, câu trả lời cho ít nhất một trong hai câu hỏi trên là "không". Hoặc là chúng không thực sự hưởng lợi từ "không cần tin tưởng" (vì việc thực thi bên ngoài vẫn cần thiết), hoặc lợi ích không đủ để bù đắp chi phí.
Điều này giải thích tại sao việc áp dụng công nghệ blockchain của các tổ chức chủ yếu tập trung vào nâng cao hiệu quả thay vì "không cần tin tưởng". Khi các tổ chức tài chính truyền thống token hóa tài sản trên Ethereum (điều này ngày càng phổ biến), họ tận dụng mạng lưới để đạt lợi thế vận hành hoặc tiếp cận thị trường mới, đồng thời giữ nguyên mô hình tin cậy truyền thống. Blockchain trở thành cơ sở hạ tầng được cải tiến, chứ không phải cơ chế thay thế niềm tin.
Xét về góc độ đầu tư, điều này tạo ra một động lực thách thức: phần có giá trị nhất của blockchain (bản thân công nghệ) có thể được áp dụng mà không nhất thiết mang lại giá trị cho chuỗi hoặc token cụ thể nào. Các tổ chức truyền thống có thể triển khai chuỗi riêng hoặc sử dụng chuỗi công cộng hiện có như cơ sở hạ tầng, đồng thời giữ quyền kiểm soát các tầng có giá trị nhất – chính sách tài sản và tiền tệ.
Con đường thích nghi
Khi thực tế này ngày càng rõ ràng, chúng ta thấy một quá trình thích nghi tự nhiên đang diễn ra:
-
Áp dụng công nghệ không có nền kinh tế token: các tổ chức truyền thống áp dụng công nghệ blockchain, đồng thời tránh xa nền kinh tế token mang tính đầu cơ, dùng nó như một "ống dẫn" tốt hơn cho các hoạt động tài chính hiện tại.
-
Hiệu quả ưu tiên hơn cách mạng: trọng tâm chuyển từ thay thế các hệ thống hiện có sang cải thiện dần hiệu quả của chúng.
-
Di chuyển giá trị: giá trị chủ yếu đổ vào các ứng dụng cụ thể có tính hữu ích rõ ràng, thay vì các token cơ sở hạ tầng nền tảng.
-
Chuyển biến chủ đề: ngành công nghiệp dần điều chỉnh lại cách diễn đạt về việc tạo ra giá trị, để phù hợp với hiện thực công nghệ.
Thật ra đây là điều tốt: bạn muốn gì khi một người trung gian hút hết giá trị từ những người tạo ra giá trị? Hành vi trục lợi này thực ra rất xa với các lý tưởng về chủ nghĩa tư bản mà đa số người ta nghĩ là nền tảng cho cả phong trào. Nếu cách thu thập giá trị chủ yếu là TCP/IP, thay vì xây dựng các ứng dụng trên đó (như "thuyết giao thức béo" ngụ ý), bộ mặt Internet sẽ rất khác (gần như chắc chắn sẽ tồi tệ hơn!). Ngành công nghiệp này không suy tàn – nó cuối cùng đã đối mặt với thực tế. Bản thân công nghệ có giá trị, và có khả năng tiếp tục phát triển và hội nhập với các hệ thống hiện có. Nhưng cách phân bổ giá trị trong hệ sinh thái có thể rất khác biệt so với các câu chuyện ban đầu.
Gốc rễ vấn đề: Tầm nhìn ban đầu bị bỏ quên
Để hiểu cách chúng ta đi đến bước này, cần quay lại nguồn gốc của tiền mã hóa. Bitcoin không xuất hiện như một nền tảng tính toán phổ quát hay cơ sở cho việc token hóa mọi thứ. Nó xuất hiện rõ ràng như một đồng tiền – là phản ứng trước cuộc khủng hoảng tài chính 2008 và sự thất bại của chính sách tiền tệ tập trung.
Thông điệp cốt lõi của nó không phải là "mọi thứ nên lên chuỗi", mà là "tiền tệ không nên phụ thuộc vào các trung gian đáng tin cậy".
Khi ngành công nghiệp phát triển, tầm nhìn ban đầu này đã bị pha loãng, thậm chí bị từ bỏ bởi ngày càng nhiều dự án. Các dự án như Ethereum mở rộng năng lực kỹ thuật của blockchain, nhưng đồng thời cũng làm loãng trọng tâm của nó.
Điều này tạo ra một sự chia rẽ kỳ lạ trong hệ sinh thái:
Bitcoin giữ vững vị thế trung tâm về tiền tệ, nhưng thiếu khả năng lập trình vượt ra ngoài chức năng chuyển tiền cơ bản.
Các nền tảng hợp đồng thông minh cung cấp khả năng lập trình, nhưng lại từ bỏ đổi mới tiền tệ, chuyển sang tư tưởng "mọi thứ đều là blockchain".
Sự chia rẽ này có lẽ là bước rẽ sai nghiêm trọng nhất của ngành. Thay vì xây dựng các năng lực phức tạp hơn trên nền tảng đổi mới tiền tệ của Bitcoin, ngành công nghiệp lại chuyển hướng sang tài chính hóa mọi thứ khác – một cách tiếp cận ngược đời đã hiểu sai cả vấn đề lẫn giải pháp.
Con đường phía trước: Trở về với tiền tệ
Theo tôi, con đường phía trước là nối lại khả năng kỹ thuật được cải thiện đáng kể của blockchain với mục tiêu tiền tệ ban đầu của nó. Không phải như một giải pháp tổng quát cho mọi vấn đề, mà tập trung vào việc tạo ra tiền tệ tốt hơn.
Tiền tệ phù hợp hoàn hảo với blockchain vì những lý do sau:
-
"Không cần tin tưởng" là yếu tố then chốt: khác với hầu hết các ứng dụng khác cần thực thi bên ngoài, tiền tệ có thể vận hành hoàn toàn trong môi trường kỹ thuật số, quy tắc được thực thi chỉ bằng mã.
-
Hoạt động kỹ thuật số nội sinh: tiền tệ không cần ánh xạ hồ sơ kỹ thuật số vào hiện thực vật lý; nó có thể tồn tại nội sinh trong môi trường kỹ thuật số.
-
Đề xuất giá trị rõ ràng: việc loại bỏ trung gian khỏi hệ thống tiền tệ mang lại lợi thế thực sự về hiệu quả và chủ quyền.
-
Liên kết tự nhiên với các ứng dụng tài chính hiện có: các ứng dụng mã hóa thành công nhất (như giao dịch, cho vay, v.v.) tự nhiên liên quan mật thiết đến đổi mới tiền tệ.
Có lẽ quan trọng nhất, tiền tệ về bản chất là một tầng cơ sở hạ tầng, mọi thứ khác được xây dựng trên đó mà không cần tham gia sâu vào nó. Nhưng tiền mã hóa đã đảo ngược mối quan hệ tự nhiên này. Ngành công nghiệp không tạo ra tiền tệ tích hợp liền mạch với các hoạt động kinh tế hiện có, mà lại cố gắng tái xây dựng mọi hoạt động kinh tế xung quanh blockchain.
Sức mạnh của tiền tệ truyền thống nằm chính ở cách tiếp cận tầng tiện ích này. Các doanh nghiệp chấp nhận đô la Mỹ mà không cần hiểu về Cục Dự trữ Liên bang. Các nhà xuất khẩu quản lý rủi ro tiền tệ mà không cần tái cấu trúc toàn bộ doanh nghiệp quanh chính sách tiền tệ. Cá nhân lưu trữ giá trị mà không cần trở thành chuyên gia về lý thuyết tiền tệ. Tiền tệ thúc đẩy hoạt động kinh tế, chứ không chi phối nó.
Tiền tệ trên chuỗi nên hoạt động theo cách tương tự – thông qua giao diện đơn giản để doanh nghiệp ngoài chuỗi sử dụng, giống như đô la kỹ thuật số có thể sử dụng mà không cần hiểu cơ sở hạ tầng ngân hàng. Doanh nghiệp, thực thể và cá nhân có thể hoàn toàn duy trì trạng thái ngoài chuỗi, đồng thời tận dụng lợi thế cụ thể của tiền tệ dựa trên blockchain – giống như họ ngày nay sử dụng cơ sở hạ tầng ngân hàng truyền thống mà không cần trở thành một phần của nó.
Thay vì cố gắng xây dựng "Web3" – một khái niệm mơ hồ cố gắng tài chính hóa mọi thứ – ngành công nghiệp sẽ tìm thấy giá trị bền vững hơn bằng cách tập trung vào việc xây dựng tiền tệ tốt hơn. Không chỉ như một tài sản đầu cơ hay công cụ phòng ngừa lạm phát, mà như một hệ thống tiền tệ đầy đủ, với các cơ chế giúp nó vận hành đáng tin cậy trong các điều kiện thị trường khác nhau.
Khi chúng ta xem xét bối cảnh tiền tệ toàn cầu, trọng tâm này trở nên hấp dẫn hơn. Sự phát triển của hệ thống tiền tệ toàn cầu đang đối mặt với những thách thức phối hợp chưa từng có. Sự bất ổn vốn có của hệ thống hiện tại cùng căng thẳng địa chính trị ngày càng gia tăng, tạo ra nhu cầu thực sự đối với một giải pháp thay thế trung lập.
Thảm kịch của bối cảnh hiện tại không chỉ nằm ở việc phân bổ nguồn lực sai, mà còn ở cơ hội bị bỏ lỡ. Mặc dù các cải tiến từng bước về cơ sở hạ tầng tài chính thực sự có giá trị, nhưng chúng trở nên nhỏ bé so với tiềm năng biến đổi khi giải quyết những thách thức cơ bản của bản thân tiền tệ.
Chặng phát triển tiếp theo của tiền mã hóa có thể không phải bằng cách mở rộng phạm vi thêm nữa, mà bằng cách quay lại và hoàn thành mục tiêu ban đầu của nó. Không phải như một giải pháp tổng quát cho mọi vấn đề, mà như một cơ sở hạ tầng tiền tệ đáng tin cậy, tạo nền tảng vững chắc cho mọi thứ khác – mà không cần phải suy nghĩ sâu về cách thức vận hành của nó.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@ohmzeus
