Tiền mã hóa, vì sao không thể tạo ra giá trị dài hạn?
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tiền mã hóa, vì sao không thể tạo ra giá trị dài hạn?
Những thứ thực sự có thể tồn tại lâu dài trong ngành tiền mã hóa, phần lớn ra đời vào thời điểm không ai quan tâm đến tiền mã hóa.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: rosie
Biên dịch: Luffy, Foresight News
Phần lớn những người sáng lập tiền mã hóa mà tôi biết hiện nay đều đã trải qua ba lần chuyển hướng.
Nhóm người xây nền tảng NFT vào năm 2021, đến năm 2022 lại chuyển sang các dự án DeFi sinh lời, từ 2023 đến 2024 lại theo trào lưu làm đại lý AI, và giờ đây họ đang bận rộn chạy theo lĩnh vực hot hiện tại (có thể là thị trường dự đoán?)
Chuyển hướng không sai, xét trên nhiều phương diện, đó là lựa chọn phù hợp với luật chơi. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ chính cấu trúc của luật chơi này đã quyết định rằng mọi nỗ lực xây dựng lâu dài đều không thể xảy ra.
Chu kỳ sản phẩm 18 tháng
Câu chuyện nổi lên → vốn đổ vào → tất cả cùng đổi hướng → đầu tư 6-9 tháng để phát triển → câu chuyện hạ nhiệt → lại tiếp tục chuyển hướng.
Chu kỳ này trước kia từng là 3-4 năm (thời ICO), sau rút ngắn còn 2 năm, giờ thì may mắn lắm cũng chỉ được 18 tháng.
Vào quý II năm 2025, quy mô đầu tư mạo hiểm trong lĩnh vực tiền mã hóa sụt giảm gần 60% chỉ trong một quý, khiến thời gian và nguồn lực mà các nhà sáng lập có được trước khi phải chuyển hướng lần nữa vì xu hướng mới trở nên ngày càng eo hẹp.
Vấn đề then chốt là, 18 tháng là hoàn toàn không đủ để tạo ra bất cứ thứ gì có ý nghĩa. Cơ sở hạ tầng thực sự cần ít nhất 3-5 năm để xây dựng, sự phù hợp giữa sản phẩm và thị trường thật sự cần hàng năm trời lặp đi lặp lại tối ưu, chứ không phải vài quý ngắn ngủi.
Nhưng nếu bạn vẫn cố chấp bám vào câu chuyện của năm ngoái, bạn sẽ trở thành "tài sản vô hiệu". Nhà đầu tư né tránh bạn, người dùng rời đi, một số thậm chí còn ép bạn phải theo kịp trào lưu hiện tại. Và các thành viên trong nhóm bạn cũng bắt đầu phỏng vấn ứng tuyển vào những dự án vừa gọi vốn thành công nhờ trào lưu nóng hổi lúc này.
Sai lầm chi phí chìm trở thành cơ chế sinh tồn
Lời khuyên kinh doanh truyền thống là: Đừng sa vào sai lầm chi phí chìm, nếu việc gì không hiệu quả thì hãy chuyển hướng sớm.
Ngành tiền mã hóa đẩy điều này tới cực hạn, biến nó thành “tối đa hóa chi phí chìm”. Không ai kiên trì đủ lâu với một việc để kiểm chứng xem nó thực sự có khả thi hay không.
Mới gặp chút khó khăn đã chuyển hướng, tăng trưởng người dùng chậm lại đã chuyển hướng, gọi vốn gặp trở ngại đã chuyển hướng.
Mỗi nhà sáng lập đều đưa ra sự cân nhắc này:
-
Tiếp tục phát triển sản phẩm hiện tại, có thể mất 2-3 năm mới thấy kết quả, may mắn thì có thể gọi thêm một vòng;
-
Chuyển hướng sang câu chuyện hot, có thể lập tức gọi vốn, tạo ra lợi nhuận trên sổ sách, rút lui an toàn trước khi ai đó nhận ra dự án không khả thi.
Trong phần lớn trường hợp, lựa chọn thứ hai luôn tốt hơn.
Bế tắc của việc bỏ dở giữa chừng
Rất ít dự án tiền mã hóa thực sự hoàn thành mục tiêu phát triển ban đầu. Phần lớn dự án luôn ở trạng thái “sắp hoàn thành”, luôn chỉ thiếu mỗi một tính năng nữa là đạt được sự phù hợp sản phẩm-thị trường.
Nhưng chúng mãi chẳng bao giờ hoàn thành, bởi giữa chừng thì câu chuyện đã thay đổi. Bỗng nhiên, giao thức DeFi mà bạn đang trong giai đoạn hoàn thiện trở nên vô nghĩa, vì mọi người đang nói về đại lý AI.
Thị trường trừng phạt hành động “hoàn thành”: sản phẩm đã hoàn thành có giới hạn rõ ràng, còn sản phẩm sắp hoàn thành lại mang không gian tưởng tượng vô tận.
Vốn tìm theo sự chú ý, chứ không phải thành quả
Tình hình gọi vốn thực tế rất rõ ràng:
-
Câu chuyện hoàn toàn mới + chưa có sản phẩm: gọi được 50 triệu USD;
-
Câu chuyện đã định hình + có sản phẩm trưởng thành: vất vả mới gọi được 5 triệu USD;
-
Câu chuyện cũ + có sản phẩm + người dùng thật: hoàn toàn không thể gọi vốn.
Nhà đầu tư mạo hiểm không đầu tư vào sản phẩm, mà đầu tư vào sự chú ý. Và sự chú ý luôn chảy về các câu chuyện mới, chứ không phải các dự án cũ đã hoàn thành. Hiện nay phần lớn các đội ngũ đều đang “tối đa hóa giá trị câu chuyện”, thuần túy tối ưu cho câu chuyện gọi vốn, hoàn toàn bất kể họ đang thực sự xây cái gì. Hoàn thành đồng nghĩa với tự giới hạn bản thân, chưa hoàn thành thì giữ lại mọi khả năng.
Vấn đề duy trì đội ngũ
Nhà phát triển giỏi nhất của bạn nhận được lời mời mức lương gấp đôi từ một dự án theo trào lưu; trưởng bộ phận marketing bị dụ đi bởi một dự án vừa gọi được 100 triệu USD.
Bạn hoàn toàn không thể cạnh tranh, bởi cách đây sáu tháng bạn đã quyết định kiên trì hoàn thành dự án hiện tại, từ bỏ trào lưu lúc bấy giờ.
Không ai muốn làm việc ở những dự án nhàm chán và ổn định, họ thích những dự án hỗn loạn, dư thừa vốn, có thể sụp đổ bất cứ lúc nào nhưng cũng có thể mang lại lợi nhuận 10 lần.
Thiếu hụt sự chú ý của người dùng
Người dùng tiền mã hóa sử dụng sản phẩm của bạn chỉ vì nó đủ mới, mọi người đang bàn tán về nó, hoặc có cơ hội nhận airdrop.
Một khi câu chuyện chuyển hướng, họ sẽ rời đi ngay lập tức, bất kể sản phẩm của bạn có tốt hơn thế nào, bất kể bạn có thêm tính năng mà họ từng yêu cầu hay không.
Bạn không thể xây sản phẩm bền vững cho những người dùng “không bền vững”.
Tôi biết vài nhà sáng lập, chuyển hướng quá nhiều lần đến mức đã quên mất ban đầu họ muốn xây cái gì.
Mạng xã hội phi tập trung → nền tảng NFT → bộ tổng hợp DeFi → cơ sở hạ tầng game → đại lý AI → thị trường dự đoán. Chuyển hướng không còn là chiến lược, mà đã trở thành bản chất của toàn bộ mô hình kinh doanh.
Nghịch lý cơ sở hạ tầng
Những thứ thực sự tồn tại lâu dài trong ngành tiền mã hóa, phần lớn đều ra đời vào thời điểm chẳng ai quan tâm đến tiền mã hóa.
Bitcoin ra đời khi không ai để ý, không có vốn mạo hiểm, không phát hành token; Ethereum ra đời trước cơn sốt ICO, khi ấy chẳng ai biết hợp đồng thông minh sẽ phát triển thành hình dạng như hiện nay.
Phần lớn những thứ ra đời trong chu kỳ sốt, cuối cùng đều chết theo chu kỳ; còn những thứ được xây trong khoảng trống giữa các chu kỳ thì tỷ lệ sống sót cao hơn.
Nhưng chẳng ai xây trong khoảng trống giữa các chu kỳ, vì lúc đó không có gọi vốn, không có sự chú ý, cũng không có thanh khoản để rút lui.
Tại sao hiện trạng khó thay đổi?
Cơ chế khuyến khích dựa trên token cung cấp kênh rút lui linh hoạt. Chỉ cần nhà sáng lập và nhà đầu tư có thể thoát trước khi sản phẩm trưởng thành, họ chắc chắn sẽ làm vậy.
Tốc độ lan truyền thông tin nhanh hơn rất nhiều so với tốc độ xây dựng sản phẩm. Khi bạn cuối cùng hoàn thành phát triển, mọi người đã biết nó có khả thi hay không rồi. Giá trị cốt lõi của ngành tiền mã hóa chính là “hành động nhanh”, yêu cầu nó chậm lại để xây dựng giống như bắt nó từ bỏ bản chất của chính mình.
Điều đó có nghĩa là, nếu bạn dành 3 năm để xây sản phẩm, người khác có thể sao chép ý tưởng của bạn, tung ra phiên bản kém hơn về chức năng nhưng quảng bá tốt hơn trong 3 tháng, rồi đánh bại bạn.
Vậy tương lai sẽ đi về đâu?
Ngành tiền mã hóa khó tạo ra giá trị lâu dài, vì bản chất cấu trúc của nó mâu thuẫn với tư duy lâu dài.
Bạn có thể làm một nhà sáng lập có nguyên tắc: từ chối chạy theo trào lưu, kiên định với tầm nhìn ban đầu, dành hàng năm trời chứ không phải vài tháng để mài giũa sản phẩm. Nhưng rất có thể bạn sẽ cạn kiệt ngân sách, bị lãng quên, và bị thay thế bởi những người đã chuyển hướng ba lần trong khoảng thời gian bạn phát hành phiên bản đầu tiên.
Thị trường không thưởng cho “hoàn thành”, chỉ thưởng cho “sáng lập” —— liên tục sáng lập, sáng lập mãi. Có lẽ đổi mới thực sự của ngành tiền mã hóa không phải là công nghệ; có lẽ đổi mới thực sự là tìm ra cách khai thác tối đa giá trị với mức độ hoàn thiện thấp nhất. Hoặc có lẽ, bản thân việc chuyển hướng, chính là sản phẩm của nó.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@therosieum
