Chỉ có kẻ ngốc mới nghĩ rằng Elon Musk bất tài
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Chỉ có kẻ ngốc mới nghĩ rằng Elon Musk bất tài
Đánh giá thấp những người như vậy sẽ khiến bạn rơi vào nguy hiểm.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Noah Smith
Biên dịch: Block unicorn
Tôi đang viết một bài dài, nhưng đã hai ngày trôi qua mà vẫn chưa xong. Trong thời gian chờ đợi, tôi muốn chia sẻ một phát ngôn hết sức phi lý mà tôi vừa thấy gần đây: "Elon Musk không thông minh. Chỉ số IQ của anh ta có thể chỉ khoảng 100 hoặc thấp hơn. Thành công ngày hôm nay của anh ta hoàn toàn là nhờ sinh ra trong một gia đình giàu có và may mắn."
Tất nhiên, điều này là sai sự thật. Theo nhà viết tiểu sử Walter Isaacson, vào cuối những năm 1980, Elon Musk đạt điểm SAT là 1400 trong lần thi thứ hai. Điểm SAT có liên hệ rất cao với IQ, và theo mọi tài liệu tôi tra cứu được, điểm 1400 lúc đó tương đương với IQ trên 130. Ngoài ra, Musk còn có bằng cử nhân vật lý và từng được nhận vào chương trình tiến sĩ khoa học vật liệu vào thập niên 1990. Trí tuệ của ông vượt xa mức trung bình.
Tuy nhiên, điều ngớ ngẩn trong lời phát biểu của Abramson không nằm ở nội dung, mà ở mục đích — cố gắng hạ thấp trí tuệ của Elon Musk để làm giảm nỗi sợ hãi của xã hội Mỹ đối với Musk và vai trò của ông trong chính trị Mỹ. Cách làm này cực kỳ ngu ngốc.
Trước hết, IQ không phải là tiêu chuẩn hiệu quả để đo lường năng lực trong những lĩnh vực mà Musk xuất sắc nhất, như tổ chức và cải tiến doanh nghiệp, phát hiện nhân tài, quản lý đội ngũ lớn, huy động vốn, tạo dựng và truyền đạt tầm nhìn tương lai. Nghiên cứu của Keuschnigg và cộng sự (hiện tượng bão hòa khả năng nhận thức ở người thu nhập cao, 2023) cho thấy rằng sau khi đạt đến một mức độ giàu có nhất định, tác động của IQ sẽ dần phẳng:
"Chúng tôi phân tích dữ liệu đăng ký tại Thụy Điển, bao gồm khả năng nhận thức và thành tích trên thị trường lao động của 59.000 nam giới tham gia kiểm tra nghĩa vụ quân sự. Điều đáng ngạc nhiên là mặc dù mối liên hệ tổng thể giữa năng lực và tiền lương rất mạnh, nhưng sau khi thu nhập hàng năm vượt quá 60.000 euro, tác động của năng lực dần chậm lại, chỉ cao hơn mức trung bình một độ lệch chuẩn. Nhóm thu nhập cao nhất 1% thậm chí có năng lực nhận thức thấp hơn đôi chút so với nhóm thu nhập hơi thấp hơn."
Trước đây, người Mỹ rất coi trọng những năng lực không thể đo đếm bằng bài kiểm tra — tư duy kinh doanh thực tiễn thường được đánh giá cao hơn kiến thức sách vở. Nhưng khi ngành công nghiệp tri thức ngày càng quan trọng và tầng lớp chuyên gia có học vấn cao ngày càng tăng quyền lực và địa vị, xã hội Mỹ bắt đầu sùng bái trí tuệ thuần túy. Ngay cả những người Mỹ khi bị chất vấn sẽ khẳng định IQ là một khái niệm phân biệt chủng tộc và vô nghĩa, thì trong các tranh luận mạng xã hội lại dễ dàng gọi người khác là "kẻ ngốc" hay nói về IQ thấp của họ.
Tuy nhiên, bất kể IQ của Musk là bao nhiêu, rõ ràng ông đã thực hiện những kỳ tích tổ chức phi thường trong sự nghiệp. Dưới đây là đoạn trích từ bài viết của tôi về Musk hồi tháng 10 năm ngoái, nơi tôi mô tả tinh thần doanh nhân như một siêu năng lực:
"Dù ngành sản xuất Mỹ (cũng như Đức, Nhật Bản) bị rỗng ruột do cạnh tranh từ Trung Quốc, các tập đoàn lớn lâu đời của chúng ta cũng ì ạch và suy yếu dần, chỉ có một doanh nhân lại có thể xây dựng và mở rộng quy mô các công ty sản xuất công nghệ cao khổng lồ tại Mỹ, dẫn đầu toàn cầu. Người đó chính là Elon Musk."
Lấy ví dụ SpaceX. Nếu không có công ty của Musk, Mỹ sẽ tụt hậu xa so với Trung Quốc trong cuộc đua vũ trụ. Nhưng nhờ có SpaceX, Mỹ đang dẫn trước Trung Quốc một khoảng cách rất lớn... và SpaceX là một gã khổng lồ sản xuất. Dù gần như mọi hoạt động sản xuất đều diễn ra tại Mỹ, công ty này vẫn vượt trội toàn bộ ngành sản xuất Trung Quốc trong lĩnh vực của mình... SpaceX đã phóng lên quỹ đạo trái đất thấp quá nhiều vệ tinh viễn thông Starlink đến mức cụm vệ tinh của Musk đã vượt tổng số tất cả các vệ tinh và tàu vũ trụ đang hoạt động khác cộng lại...
Không phải không có doanh nhân khác thử thâm nhập lĩnh vực vũ trụ. Jeff Bezos, người sáng lập trang web thương mại điện tử hàng đầu thế giới và mạng lưới điện toán đám mây, đã thành lập Blue Origin — một công ty cạnh tranh với SpaceX — nhưng lại tụt hậu rất xa...
Nhưng SpaceX không phải là may mắn hay ngoại lệ. Dù gần đây có thêm cạnh tranh, Tesla vẫn hoàn toàn thống trị thị trường xe điện Mỹ... Hơn nữa, khi Musk gần đây xây dựng một cụm GPU để huấn luyện mô hình AI mới của mình, tốc độ đã vượt xa mức mà CEO Nvidia Jensen Huang cho là khả thi.
Là một doanh nhân, Musk chưa từng có đối thủ trong lịch sử nước Mỹ — người gần nhất với ông là Henry Ford cũng thất bại trong ngành hàng không vũ trụ.
Seth Abramson không thể xây dựng được SpaceX, Tesla hay bất cứ thứ gì Musk đã tạo ra, dù người ta đưa cho anh ta bao nhiêu tiền đi nữa. Thưa quý độc giả, tôi cũng không làm được, bạn cũng không làm được. Tôi nghĩ cả Terence Tao hay bất kỳ thiên tài toán học siêu IQ nào khác trên Trái Đất cũng không làm được. Bất kỳ ai trong chúng ta, dù dành cả đời và đốt cháy một nghìn tỷ đô la, cũng có thể không tạo ra được thành tựu nào sánh được với các tập đoàn công nghiệp công nghệ cao của Musk.
Tại sao chúng ta sẽ thất bại? Ngay cả khi không có trở ngại thể chế, chúng ta cũng không thể xác định được những nhà quản lý và kỹ sư giỏi nhất. Ngay cả khi tìm được họ, chúng ta thường không thuyết phục được họ làm việc cho mình — và ngay cả khi họ đến, chúng ta cũng có thể không thôi thúc họ làm việc cật lực mỗi tuần. Chúng ta cũng thường không thăng chức những nhân viên xuất sắc nhất, trao thêm quyền lực và trách nhiệm, hoặc sa thải dứt khoát những người làm việc kém. Chúng ta không thể huy động hàng trăm tỷ đô la với lãi suất ưu đãi để tài trợ cho công ty. Chúng ta không thể đàm phán hợp đồng chính phủ hay tạo sức nóng cho sản phẩm tiêu dùng. Và còn nhiều thứ khác nữa.
Hơn nữa, Musk có thể còn làm nhiều điều ít hiển thị hơn mà chúng ta không thể làm được:
Marc Andreessen cho biết một động lực then chốt giúp Musk thành công là sự kiên quyết giải quyết vấn đề nhanh chóng, thường trực tiếp làm việc cùng các kỹ sư hoặc lập trình viên đang gặp khó khăn... Nhà đầu tư mạo hiểm huyền thoại này chia sẻ hiểu biết từ việc hợp tác chặt chẽ với Musk tại X, xAI và SpaceX... Khác với nhiều CEO, Musk cam kết tìm hiểu từng chi tiết trong hoạt động kinh doanh của mình, người đồng sáng lập và cộng sự cấp cao của A16Z nói. Ông "xuống tận mặt trận, trực tiếp nói chuyện với những người làm việc cụ thể" và đóng vai trò là "nhà giải quyết vấn đề hàng đầu trong tổ chức".
Đã hơn mười năm nay, tôi quan sát Musk xây dựng những công ty tưởng chừng không thể và đưa chúng lên những đỉnh cao thành công mới. Mỗi lần như vậy, trên mạng xã hội lại có những kẻ chế giễu gọi ông là đồ ngốc, lừa đảo, bịp bợm và tuyên bố công ty của ông sắp sụp đổ. Dù Musk không thực hiện đúng mọi lời hứa, ông đã khiến những kẻ chế giễu phải nuốt lại lời nói của mình một lần rồi lại một lần nữa.
Hơn nữa, Musk đạt được những thành tựu này trong bối cảnh toàn bộ hệ thống thủ tục và chính sách chống phát triển tại Mỹ đều phản đối những điều ông đang làm. Ai cũng biết việc xây nhà máy tại Mỹ rất khó vì chi phí mua đất, các rào cản thủ tục như NEPA, quy định, chi phí lao động cao, v.v. Tuy nhiên, tính đến năm 2023, Tesla sản xuất ô tô tại Mỹ nhiều hơn tại Trung Quốc:
California là một trong những bang khó xây nhà máy nhất, nhưng SpaceX lại sản xuất phần lớn tên lửa tại bang này — những tên lửa tốt hơn hẳn mọi sản phẩm tương tự của Trung Quốc — gần như đơn độc phục hưng ngành hàng không vũ trụ khu vực Los Angeles. Khi Musk muốn xây trung tâm dữ liệu cho công ty AI mới xAI — quy trình thường mất vài năm — nhưng theo báo cáo, ông chỉ mất 19 ngày để hoàn thành.
Ngược lại quan điểm của Nate Silver, những thành tựu này ít liên quan đến IQ của Elon.
Một số người cấp tiến vẫn khăng khăng chế giễu trí tuệ của Musk, một phần do tầng lớp tinh hoa trí thức có truyền thống oán ghét các đại gia công nghiệp. Nhưng tôi cho rằng nguyên nhân sâu xa hơn chỉ đơn giản là điều mà giới trẻ gọi là "cơ chế đối phó" (cope). Hiện tại, Musk đang sử dụng mọi năng lực mà ông dùng để xây dựng công ty — động viên nhân viên, né tránh giấy tờ hành chính, nhận diện và phá bỏ từng điểm nghẽn với tốc độ cực nhanh — nhằm nỗ lực tái cấu trúc hệ thống công chức Mỹ thông qua DOGE. Việc tự nhủ rằng Musk thực ra chẳng có năng lực gì, hoặc chỉ là may mắn, hoặc chỉ là kẻ bịp, hoặc thành công chỉ nhờ chính phủ giúp đỡ, đều là cách người cấp tiến tự an ủi bản thân, tin rằng nỗ lực của Musk chắc chắn sẽ thất bại.
Một cách khác để đối phó với "chiến tranh chớp nhoáng" của Musk là khăng khăng cho rằng lịch sử không do "những con người vĩ đại" thúc đẩy, mà do những lực lượng chậm rãi và không thể ngăn cản:
Tất nhiên, lịch sử cực kỳ phức tạp và chỉ xảy ra một lần, nên các nhà sử học không thể thực sự biết được lịch sử được thúc đẩy bởi "những con người vĩ đại" đến đâu và bởi những lực lượng chậm rãi không thể ngăn cản đến đâu. Khi bị chất vấn, họ thừa nhận điều này:
Hãy chú ý đến ví dụ then chốt về Genghis Khan. Tất nhiên, không chỉ các quyết định của ông ảnh hưởng đến dòng chảy lịch sử; nhiều quân chủ thảo nguyên khác cũng từng cố chinh phục thế giới nhưng đều thất bại. Genghis Khan có thể đã được lợi khi xuất hiện đúng thời điểm, đúng địa điểm, nhưng ông có thể sở hữu năng lực tổ chức và động viên khiến ông trở thành người duy nhất trong lịch sử chinh phục được lãnh thổ rộng lớn đến vậy.
Tất nhiên, bản thân Musk cũng không bỏ qua sự so sánh này:
Trước khi bạn vội chế giễu Musk vì viết sai "Khan", hãy nhớ rằng bản thân Genghis Khan cũng không thể viết đúng tên mình vì ông chưa từng học đọc viết — một lần nữa minh chứng sống động rằng kiến thức sách vở và năng lực tổ chức là hai thứ hoàn toàn khác nhau. Những người cấp tiến tự an ủi rằng Musk sẽ không bao giờ chinh phục được quốc gia của họ vì ông không có chỉ số IQ cao nhất thế giới, cũng ngớ ngẩn như các học giả thế kỷ 13 tự nhủ rằng đất nước họ sẽ không bao giờ bị chinh phục bởi một kẻ mù chữ cưỡi ngựa ponni.
Tuy nhiên, ngoài những "cơ chế đối phó" và thành kiến giai cấp này, tôi nghĩ còn một lý do khác khiến một số người cấp tiến cố gọi Musk là "kẻ ngốc". Trong 15 năm qua, mạng xã hội đại chúng đã thay thế thực tế bên ngoài trong cuộc sống của nhiều người đến mức những gì xảy ra trên Twitter/X cảm giác còn chân thực hơn những gì xảy ra trên đường phố. Trong thế giới ảo đầy buộc tội và sỉ nhục này, cách duy nhất để tấn công và đánh bại ai đó là liên tục gọi họ là "ngu ngốc" và khiến nhiều người khác đồng thời gọi họ là "ngu ngốc". Tư tưởng là nếu đủ nhiều người cùng gọi ai đó là "ngu ngốc", thì người đó đã bị đánh bại và bạn đã chiến thắng. Đó là lý do tại sao mọi người trên Twitter/X luôn gọi ai đó là đồ ngốc, đồ ngu hay những từ tương tự.
Tuy nhiên, ngoài ứng dụng X nhỏ bé trên điện thoại của bạn, trong thế giới thực, việc chỉ gọi ai đó là "ngu ngốc" sẽ không thực sự đánh bại họ, giống như Rachel Maddow nói xấu Trump trên MSNBC cũng không thực sự "phá hủy Trump". Có lẽ nói IQ của Musk chỉ là 110 khiến bạn cảm giác đã đánh bại ông trong thế giới ảo nhỏ bé của mình, nhưng trên thực tế, ông vẫn đang phá hủy các cơ quan nhà nước của bạn với tốc độ đáng kinh ngạc.
Những ai nghĩ rằng hạ thấp năng lực của Musk theo cách nào đó sẽ đánh bại ông hoặc khiến ông biến mất, đơn thuần chỉ là những kẻ ngốc — không phải IQ thấp, mà là những người thiếu sáng suốt, phản ứng kém tối ưu trước các thách thức bên ngoài. Trên nhiều phương diện quan trọng, Elon Musk là người có năng lực nhất nước Mỹ, và việc chúng ta chối bỏ thực tế này chỉ khiến chúng ta tự hại mình.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@Noahpinion
