Cơ hội đến khi TikTok "đối đầu trực diện"
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Cơ hội đến khi TikTok "đối đầu trực diện"
Dù tồn tại hay không, TikTok đều sẽ mang lại những thay đổi lớn cho internet toàn cầu.
Chuyên sâu báo cáo Web3Bài viết: Liên Nhiên
Biên tập: Trịnh Huyền
Nguồn: GeekPark
Đây có thể là lần đầu tiên trong lịch sử thương mại nhân loại, một công ty sở hữu tới 170 triệu người dùng và giá trị hàng trăm tỷ USD chọn lựa "không tự do, thà chết".
Ngày 15 tháng 1, theo báo cáo, TikTok dự kiến sẽ ngay lập tức ngừng dịch vụ tại Mỹ vào Chủ nhật tới, trừ khi Tòa án Tối cao can thiệp để ngăn chặn lệnh cấm "bán đi hoặc bị cấm".
Theo báo cáo, theo kế hoạch này, khi người dùng cố gắng mở TikTok, họ sẽ thấy một cửa sổ bật lên thông báo hướng dẫn truy cập vào một trang web để tìm hiểu chi tiết về lệnh cấm. Đồng thời, TikTok cũng sẽ cung cấp tùy chọn tải dữ liệu xuống, cho phép người dùng lưu lại thông tin cá nhân của mình.
Nếu hành động này được thực hiện, quyết định này sẽ đánh dấu bước ngoặt quan trọng từ việc liên tục kháng cự đến tình thế không còn đường lùi, cuối cùng kiên quyết không rút lui, “sống làm anh hùng, chết thành hào kiệt”.
Tuy nhiên, dường như vẫn chưa hoàn toàn hết hy vọng. Tin mới nhất cho biết, theo Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV), các nguồn tin thân cận tiết lộ chính quyền Biden đang cân nhắc cách thức để TikTok tiếp tục hoạt động tại Mỹ: “Các quan chức đang ‘tìm kiếm phương án’ nhằm thực thi luật pháp sao cho TikTok sẽ không bị cấm vào Chủ nhật tuần này.”
Ảnh: CCTV News
Kể từ năm 2019, khi chính phủ Mỹ đưa ra yêu cầu xem xét an ninh quốc gia, áp lực mà TikTok phải đối mặt gần như chưa bao giờ ngừng nghỉ.
Khi thời hạn chót của quy định "bán đi hoặc bị cấm" đang đến gần, TikTok thà lựa chọn những biện pháp mạnh mẽ, trực tiếp đóng ứng dụng, buộc tất cả người dùng phải trực diện với tác động của lệnh cấm. Lựa chọn này chắc chắn sẽ khiến nền tảng video ngắn lớn nhất thế giới đối mặt với thử thách chưa từng có.
Thời gian đếm ngược chỉ còn 3 ngày, dù cơ hội đảo ngược tình thế có xuất hiện trước khoảnh khắc cuối cùng hay không, sự kiên trì của TikTok đã thể hiện rõ khả năng chịu áp lực mạnh mẽ và cam kết vững chắc bảo vệ giá trị bản thân.
Câu chuyện của TikTok nay không còn đơn thuần là câu chuyện về một doanh nghiệp công nghệ đối phó với áp lực chính trị và thương mại, mà đã trở thành biểu tượng cho cuộc đấu tranh phức tạp giữa quốc gia, doanh nghiệp và người dùng trong bối cảnh toàn cầu hóa.
Cũng giống như lúc mới ra mắt vài năm trước, TikTok đã vượt xa khỏi vai trò một nền tảng video ngắn, trở thành quân cờ quan trọng trong cạnh tranh toàn cầu.
Giờ đây, đứng trước ngưỡng cửa sinh tử, rõ ràng TikTok không đơn thuần hành động vì lợi ích thương mại, mà chọn thái độ mang tính lịch sử hơn – "kiên cường", tư thế không sợ cường quyền, không dễ dàng khuất phục. Thái độ này có thể sẽ ảnh hưởng sâu rộng đến cục diện tương tác giữa ngành công nghệ và thị trường nước ngoài trong tương lai.
01 TikTok đã lùi tới chân tường
Hai ngày qua, Xiaohongshu (Little Red Book) đang bị người nước ngoài tràn vào một cách cuồng nhiệt, người dùng trong và ngoài nước vui vẻ trò chuyện, tranh luận sôi nổi trên ứng dụng này. Nhưng đằng sau khung cảnh thịnh vượng giả tạo này trên Internet là một thời điểm then chốt hiếm thấy trong lịch sử thương mại đang dần tiến gần.
Một công ty sở hữu tới 170 triệu người dùng tại Mỹ và vốn hóa hàng trăm tỷ USD đang ở vào thời điểm sống còn chưa từng có tiền lệ. Tình thế như vậy khó có thể tìm được ví dụ tương tự trong lịch sử kinh doanh.
Tháng 4 năm ngoái, Quốc hội Mỹ đã thông qua một đạo luật: cấm hoặc buộc công ty mẹ ByteDance bán lại TikTok. Dự luật sau đó được Tổng thống Biden ký thành luật, đánh dấu vận mệnh nghiêm trọng nhất của TikTok – TikTok sẽ bị cấm tại Mỹ vào ngày 19 tháng 1 năm nay, trừ khi nó cắt đứt mối quan hệ với công ty mẹ Trung Quốc ByteDance.
Nhưng chúng ta đều biết, cuộc gây khó dễ này bắt đầu từ tháng 11 năm 2019, khi chính phủ Mỹ tiến hành kiểm tra an ninh quốc gia đối với thương vụ ByteDance mua lại Musical.ly, tập trung vào việc xử lý và lưu trữ dữ liệu người dùng.
Trong vài tháng tiếp theo, Thượng viện Mỹ tổ chức nhiều phiên điều trần, thúc đẩy việc ban hành luật cấm TikTok. Đến tháng 8 năm 2020, cựu Tổng thống Trump ký sắc lệnh hành pháp yêu cầu TikTok thoái vốn hoạt động tại Mỹ trong vòng 90 ngày và áp đặt hàng loạt biện pháp hạn chế. Dù những lệnh cấm này chưa được thực thi ngay lập tức, Ủy ban Đầu tư Nước ngoài tại Mỹ (CFIUS) ngay sau đó đã tiến hành kiểm tra nghiêm ngặt hơn đối với TikTok.
Tháng 6 năm 2021, chính quyền Biden mặc dù hủy bỏ các lệnh cấm dưới thời Trump, nhưng thực tế thì sức ép và các biện pháp hạn chế thậm chí còn được tăng cường hơn nữa.
TikTok trước đây đã thử nhiều cách để giải quyết vấn đề. Bao gồm việc xây dựng "Trung tâm Minh bạch và Trách nhiệm giải trình"; thành lập Hội đồng Cố vấn Nội dung; thành lập công ty an ninh dữ liệu Mỹ chuyên biệt (USDS), chịu trách nhiệm quản lý dữ liệu người dùng Mỹ; triển khai dự án cách ly dữ liệu tên "Clover" và dự án an ninh dữ liệu tên "Texas", hai dự án này mỗi năm tiêu tốn chi phí vận hành khoảng 1 tỷ USD; thuê các giám đốc cấp cao có gốc gác Mỹ; ký thỏa thuận với Oracle, Oracle sẽ trở thành "Nhà cung cấp Công nghệ Uy tín" của TikTok tại Mỹ. Theo thỏa thuận, Oracle có quyền kiểm tra mã nguồn TikTok tại Mỹ về mặt an ninh.
Tất cả những nỗ lực trước đây cũng như các hành động sau đó nhằm ngăn chặn dự luật – bao gồm vận động người dùng gửi khiếu nại tới đại diện Quốc hội, và chạy quảng cáo tuyên truyền những nỗ lực về an toàn dữ liệu của TikTok chỉ vài ngày trước cuộc bỏ phiếu cuối cùng – đều thất bại sau khi Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật.
Nhưng TikTok không dừng lại ở đó. Tháng 5 năm ngoái, TikTok và công ty mẹ ByteDance đã kiện lên Tòa án Liên bang Mỹ, yêu cầu phán quyết rằng Đạo luật "Bảo vệ Người Mỹ khỏi Ứng dụng Kiểm soát bởi Kẻ thù Ngoại bang" – nhằm cấm TikTok – là vi hiến, và yêu cầu hủy bỏ.
Ảnh: Visual China
Tháng 9, vụ kiện của TikTok và các nhà sáng tạo nội dung chống lại chính phủ Mỹ được xét xử chính thức tại Tòa phúc thẩm Khu vực Columbia, Washington D.C. TikTok và ByteDance lập luận rằng việc "thoái vốn tài sản hợp lệ" theo yêu cầu của đạo luật là không thể thực hiện được về mặt thương mại, kỹ thuật lẫn pháp lý, và không thể hoàn thành trong vòng 270 ngày theo quy định; ngay cả khi việc "thoái vốn có điều kiện" có thể thực hiện được, thì về bản chất cũng trái với cam kết của Hiến pháp Mỹ về tự do ngôn luận và tự do cá nhân.
Tháng 12, Tòa phúc thẩm Liên bang Mỹ bác đơn kháng cáo của TikTok, giữ nguyên lệnh yêu cầu ByteDance thoái vốn hoạt động TikTok tại Mỹ.
Suốt chặng đường vừa qua, TikTok đã nỗ lực kháng cự hết mức, đến nay đã không còn đường lùi, có lẽ chỉ còn cách "kiên cường" đến cùng, mới có thể mở ra một tia hy vọng cho tương lai.
Đồng thời, theo báo cáo, Tổng thống đắc cử Donald Trump đang cân nhắc ban hành một sắc lệnh hành pháp tạm hoãn thực thi lệnh cấm từ 60 đến 90 ngày. Nhiệm kỳ của Trump sẽ bắt đầu vào ngày sau khi lệnh cấm có hiệu lực, nhưng báo cáo không nói rõ Trump dự định thực hiện biện pháp này bằng cách nào là hợp pháp.
Bên cạnh đó, tuần trước, thượng nghị sĩ Massachusetts Edward Markey đã phát biểu tại Thượng viện và livestream trên TikTok. Ông cho biết đang lên kế hoạch đề xuất một đạo luật nhằm kéo dài thêm 270 ngày thời hạn chót "bán đi hoặc bị cấm", nhấn mạnh rằng việc áp dụng lệnh cấm sẽ gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ sinh thái xã hội và văn hóa Mỹ, hàng triệu người Mỹ sẽ mất kênh biểu đạt, và gây ảnh hưởng nặng nề đến những người Mỹ phụ thuộc vào ứng dụng này để duy trì mạng lưới xã hội và sinh kế.
Nhưng thời hạn chót đã cận kề, chỉ còn 3 ngày đếm ngược, biến số nào sẽ xảy ra?
02 Thế giới Internet Trung-Mỹ, mở ra một cánh cửa?
Là đóng cửa hoàn toàn, tiếp tục hoạt động, hay hoãn thi hành chờ Trump nhậm chức rồi xử lý sau – kết cục của TikTok tại Mỹ sẽ được làm rõ trong 3 ngày tới.
Nhưng nếu nhìn từ thời điểm hiện tại, đặc biệt là chứng kiến cảnh tượng "drama" đang diễn ra trên Xiaohongshu, chúng ta đã có thể bắt đầu suy nghĩ: Sau khi vận mệnh TikTok ngã ngũ, thế giới Internet Trung-Mỹ sẽ đi về đâu.
Điều đầu tiên cần khẳng định: Việc TikTok bị cấm, sau đó Douyin mở đăng ký quốc tế, rồi người dùng Mỹ đổ xô sang nền tảng Trung Quốc để “lánh nạn” – điều này phần lớn là vô căn cứ.
Ảnh: Visual China
Từ ngày 15 tháng 1, trên Douyin xuất hiện lượng lớn video người dùng có địa chỉ IP hiển thị tại Mỹ, Anh, Nga, Thái Lan... Trang đăng ký số điện thoại cũng cho thấy nhiều mã vùng quốc tế từ các nước khác nhau có thể lựa chọn.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là Douyin đã mở cửa đăng ký cho người dùng IP nước ngoài. Phía ByteDance không trực tiếp xác nhận việc có mở đăng ký cho người dùng nước ngoài hay không, trong khi Lý Lượng, đại diện Tập đoàn Douyin, trả lời trên Weibo rằng: “Việc có IP nước ngoài không đồng nghĩa với việc là người dùng đăng ký từ nước ngoài. Ngoài ra, chúng tôi phát hiện có nhiều đối tượng lợi dụng tình hình này để đăng video sao chép, giả làm người nước ngoài, đặc biệt là các nhóm black hat muốn tăng follow và nuôi tài khoản. Việc nhận diện các tài khoản này khá khó khăn, những ngày qua chúng tôi tích cực xử lý, hiện đã xử lý hơn 10.000 tài khoản giả mạo người nước ngoài.”
Nói cách khác, lượng lớn video người nước ngoài xuất hiện trên Douyin hiện nay, một phần có thể là do sao chép từ nước ngoài hoặc các nhóm black hat trong nước lợi dụng "người nước ngoài giả" để hút lượt xem.
Dù chưa bàn đến các vấn đề quản lý trong và ngoài nước liên quan đến việc người dùng nước ngoài đăng ký ứng dụng nội địa, thì việc các nhà sáng tạo và người dùng nước ngoài tham gia các nền tảng như Douyin và Xiaohongshu có thể hòa nhập vào cộng đồng Internet Trung Quốc hay không vẫn là một thách thức lớn.
Rõ ràng Xiaohongshu chưa chuẩn bị sẵn sàng cho quá trình quốc tế hóa. Một minh chứng là hiện tại ứng dụng Xiaohongshu không có chức năng dịch thuật – yếu tố thiết yếu của các nền tảng quốc tế như X, Instagram, TikTok. Sau khi lượng lớn người dùng nước ngoài tràn vào, phần bình luận vẫn chủ yếu dựa vào người dùng Trung Quốc nói tiếng Anh hoặc dùng công cụ dịch. Tất nhiên, đây không phải vấn đề kỹ thuật phức tạp; với mức độ phát triển hiện nay của hạ tầng AI, việc dịch đa ngôn ngữ chất lượng cao hoàn toàn khả thi, nếu cần thiết đội ngũ sản phẩm Xiaohongshu có thể nhanh chóng cập nhật chức năng mới trong thời gian ngắn.
Thách thức sâu xa hơn nằm ở việc làm sao vận hành người dùng quốc tế trên các nền tảng vốn chủ yếu phục vụ cộng đồng nội địa.
Những người dùng nước ngoài đến Xiaohongshu “lánh nạn” hiện nay, ban đầu chủ yếu xuất phát từ phản cảm với lệnh cấm TikTok, còn việc giao lưu vui vẻ với người dùng trong nước chủ yếu do cảm giác mới mẻ khi lần đầu tiếp xúc với người Trung Quốc thật sự. Đặc điểm cộng đồng Xiaohongshu là “chia sẻ cuộc sống thật”, dĩ nhiên đôi khi có phần lung linh hơn thực tế một chút, nhưng đối với người dùng Trung-Mỹ phần lớn trên 95% chưa từng đến đất nước của nhau, kiểu giao lưu này tràn đầy cảm giác mới lạ.
Dù là chia sẻ ẩm thực, phong cảnh, thú cưng, giúp làm bài tập tiếng Anh, hay chơi những trò chơi dân dã kiểu “anh gửi em ảnh buồng lái F22, em gửi anh bản vẽ thiết kế máy bay thế hệ 6”, những cuộc giao lưu chân thật này chắc chắn đều rất mới mẻ đối với người dùng hai nước.
Nhưng đối với vận hành người dùng lâu dài của một cộng đồng, cảm giác mới mẻ không đủ để “giữ tươi”. Giống như khi Trung Quốc mở cửa miễn thị thực cho một số nước, nhiều người nước ngoài đến du lịch Trung Quốc, nay Xiaohongshu cũng trở thành một địa điểm check-in ảo của một bộ phận người Mỹ.
Sau khi cảm giác mới mẻ qua đi, điều quan trọng là phải khiến người dùng nước ngoài “sống” tại đây, sử dụng và tiêu thụ nội dung mỗi ngày; khiến các nhà sáng tạo nước ngoài tiếp tục đăng bài và thu lợi nhuận. Xiaohongshu vẫn phải vận hành người dùng theo từng khu vực IP như mọi sản phẩm quốc tế khác, xây dựng thêm hệ thống vận hành và thương mại hóa dành riêng cho thị trường nước ngoài – điều này không khác gì ByteDance từng làm, và còn phải cạnh tranh với các sản phẩm cùng loại như Lemon8 hay Instagram.
Tuy nhiên, ngay cả khi không thể thay thế hoàn toàn các sản phẩm nước ngoài, nếu có thể phát huy giá trị trong một số tình huống nhất định, mở ra một “cửa sổ” giúp người dân nước ngoài hiểu rõ hơn về Trung Quốc thực tế, Xiaohongshu vẫn có thể tận dụng cơ hội này để khám phá những khả năng mới.
Thực tế, giống như nhóm du học sinh trước đây sử dụng Xiaohongshu như một cẩm nang du học, trong giao lưu giữa người dùng trong và ngoài nước trên Xiaohongshu, chúng ta vẫn thấy bên cạnh sự sôi động và mới mẻ, có nhiều trao đổi thực tế và hữu ích. Ví dụ như người dùng Trung Quốc cung cấp thông tin du lịch, ẩm thực cho người nước ngoài muốn đến Trung Quốc, hay người bản xứ Âu-Mỹ giảng ngữ pháp tiếng Anh cho học sinh Trung Quốc. Chính sự “hữu ích thực tế” với người dùng luôn là nền tảng cộng đồng của Xiaohongshu, cộng với cơ hội này, có thể sẽ trở thành khởi đầu cho bước phá vỡ giới hạn quốc tế hóa của Xiaohongshu.
Dù sao đi nữa, ảnh hưởng sâu rộng của TikTok giờ đây đã vượt xa phạm vi sản phẩm đơn thuần. Sau ngày 19 tháng 1, mọi đáp án sẽ dần được hé lộ, và những thách thức cũng như cơ hội phát sinh chắc chắn sẽ trở thành chủ đề trọng tâm mà chúng ta cần suy ngẫm lâu dài trong tương lai.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
极客公园
