Mê cung về sự đồng thuận: Một bài viết hiểu rõ tiến triển cộng đồng nâng cấp Bitcoin
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Mê cung về sự đồng thuận: Một bài viết hiểu rõ tiến triển cộng đồng nâng cấp Bitcoin
Phải bàn về nâng cấp trên cơ sở tuân thủ định vị giá trị cốt lõi của Bitcoin.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Kevin He, Đồng sáng lập Bitlayer
Lời mở đầu
Vấn đề nâng cấp Bitcoin tiếp theo luôn là chủ đề được thảo luận sôi nổi, tuy nhiên đến nay (tháng 12 năm 2024), cộng đồng vẫn chưa đạt được sự thống nhất về việc có nên nâng cấp hay không, những vấn đề cần giải quyết hay các tính năng cần bổ sung – gần như mỗi bên đều giữ quan điểm riêng, giống như một tình trạng bế tắc mang tính chính trị.
Trong bối cảnh bế tắc này, đã xuất hiện nhiều hiện tượng thú vị:
-
Một bộ phận thành viên cộng đồng tích cực thúc đẩy việc nâng cấp; do bất cân xứng thông tin hoặc vì lợi ích thương mại, một số thành viên liên tục nhắc đến các opcode nhất định, và một số dự án lại phụ thuộc vào các opcode "có thể sẽ xuất hiện".
-
Số lượng lớn nhà phát triển hệ sinh thái thực tế đang tiến hành các công việc mật mã học và kỹ thuật quy mô lớn trên cơ sở giả định rằng giao thức sẽ không được nâng cấp, nhằm khai thác tiềm năng của Bitcoin.
-
Không ít tiếng nói ủng hộ việc nâng cấp từ từ hoặc phản đối việc nâng cấp.
Sự xuất hiện của các hiện tượng này cho thấy chủ đề nâng cấp rất nóng trong cộng đồng Bitcoin, nhưng cũng cho thấy phần lớn thành viên cộng đồng chưa hiểu rõ quy trình đầy đủ về việc nâng cấp Bitcoin, đồng thời thiếu hiểu biết về vai trò của các công cụ mật mã học đổi mới trong việc phát huy tiềm năng của Bitcoin. Mục đích cốt lõi của bài viết này chính là phá vỡ sự bất cân xứng thông tin đó, đưa mọi người lên cùng một mặt bằng thông tin để từ đó có thể thảo luận sâu sắc hơn.
Bài viết sẽ định nghĩa các khái niệm liên quan đến việc nâng cấp Bitcoin, thông qua việc nhìn lại lịch sử để rút ra một số quy luật, phân tích các đề xuất nâng cấp hiện tại và các phương án thay thế tiềm năng, cuối cùng tổng hợp một số điểm rút ra cho người đọc. Với mục tiêu này, bài viết giúp bạn đọc nắm vững khái niệm, lịch sử và tiến triển của việc nâng cấp Bitcoin, tạo nền tảng cho các cuộc thảo luận sâu hơn về chủ đề này, góp phần chuẩn bị cho sự hình thành đồng thuận cộng đồng sau này.
Bài viết cố gắng trình bày các sự kiện trung thực, đồng thời với tư cách là một nhà phát triển hệ sinh thái Bitcoin, tác giả mong muốn Bitcoin có thêm nhiều khả năng hơn, do đó sẽ thể hiện một số quan điểm rõ ràng về một số chủ đề – xin lưu ý phân biệt điều này.
Giới thiệu nâng cấp: Cái gì và Tại sao
Bitcoin nâng cấp là gì
Sách trắng Bitcoin định nghĩa một giao thức, mạng lưới blockchain Bitcoin được tạo thành bởi hàng chục ngàn nút tuân thủ giao thức Bitcoin.
Có nhiều phiên bản triển khai giao thức (thường gọi là client), theo nguồn dữ liệu bitnodes, client chiếm thị phần lớn nhất là Bitcoin Core, do đó các nhà bảo trì mã nguồn Bitcoin Core (gọi tắt là Bitcoin-Core-Devs) có ảnh hưởng đáng kể trong hệ sinh thái Bitcoin.
what-why-1
Phần mềm nút Bitcoin gồm nhiều module, các đề xuất nâng cấp liên quan đến Bitcoin được định nghĩa thông qua BIP (Đề xuất cải tiến Bitcoin), người ta đã phân loại BIP thành nhiều nhóm khác nhau.
Thông thường, khi nói về nâng cấp Bitcoin, người ta thường ám chỉ đến «nâng cấp giao thức đồng thuận». Trong toàn bộ bài viết này, nếu không nói rõ thì đều hiểu theo nghĩa tương tự. Vì nâng cấp giao thức đồng thuận yêu cầu phần lớn các nút trong toàn mạng phải đạt được sự thống nhất (nếu không có thể dẫn đến fork), nên cần được xử lý đặc biệt thận trọng. Như hình dưới đây cho thấy, các module liên quan đến giao thức đồng thuận trong hệ thống Bitcoin và các đề xuất BIP liên quan đến tầng đồng thuận xứng đáng được chú ý đặc biệt.
what-why-2
Thực tế, theo thống kê từ kho lưu trữ GitHub của Bitcoin, hoạt động sửa đổi rất sôi nổi, nhưng phần lớn các thay đổi không liên quan đến giao thức đồng thuận nên không thu hút sự chú ý rộng rãi.
Bitcoin-core-github-stats
Các loại nâng cấp giao thức đồng thuận
Theo định nghĩa của BIP-123, nâng cấp giao thức đồng thuận chủ yếu được chia thành soft fork (phân nhánh mềm) và hard fork (phân nhánh cứng).
Ngoài ra, còn có một cách diễn giải và so sánh không quá trực quan nhưng cũng rất thú vị:
-
Soft fork: Thêm vào / Tăng cường quy tắc (hãy tưởng tượng đơn giản là thêm một chức năng mới, ví dụ hỗ trợ địa chỉ taproot)
-
Hard fork: Gỡ bỏ / Nới lỏng quy tắc (hãy tưởng tượng đơn giản là gỡ bỏ một giới hạn, ví dụ gỡ bỏ giới hạn thưởng khối)
Quy trình BIP và soft fork
Hai lần nâng cấp giao thức đồng thuận thành công trước đây (Taproot/SegWit) đều sử dụng phương pháp soft fork, mà không gây ra sự chia rẽ lớn trong cộng đồng. Bài viết này tập trung thảo luận về soft fork (phân nhánh mềm), tức là nâng cấp trong điều kiện tương thích với phần mềm phiên bản cũ.
Sau khi đề xuất BIP được gửi, quy trình diễn ra như sơ đồ dưới đây:
bip-state, nguồn: https://river.com/learn/what-is-a-bitcoin-improvement-proposal-bip/
Thông thường một đề xuất soft fork sẽ tập hợp nhiều BIP, ví dụ Taproot bao gồm 3 BIP:
-
Chữ ký Schnorr: BIP-340
-
Taproot: BIP-341
-
Tapscript: BIP-342
Xem lại bảng thời gian nâng cấp Taproot:
Taproot-timeline, Nguồn: Kraken Intelligence, GitHub, CoinDesk, https://www.argoblockchain.com/articles/bitcoin-taproot-upgrade-explained
Các mốc quan trọng trong quá trình soft fork Taproot bao gồm:
-
Đề xuất BIP được đưa ra, phương án triển khai được xem xét
-
Nhà bảo trì mã nguồn Bitcoin-Core khởi tạo pull request nâng cấp trên GitHub
-
Nhà bảo trì mã nguồn Bitcoin-Core xem xét và hợp nhất pull request trên GitHub, quyết định phương thức kích hoạt
-
Phát hành phiên bản mã nguồn Bitcoin-Core mới
-
Thợ đào biểu quyết trên chuỗi để phê duyệt độ cao khối kích hoạt BIP
-
Độ cao khối đạt đến mức đã thỏa thuận, hoàn tất nâng cấp
Lưu ý rằng, quá trình này được tổng kết lại từ lịch sử, thực tế không tồn tại sự đồng thuận văn bản nào về các mốc này.
Trong suốt quá trình này, Danh sách thư phát triển Bitcoin đóng vai trò then chốt trong việc tập hợp đồng thuận từ các bên.
Tại sao cần nâng cấp
Như đã nói ở đầu bài, hiện tại cộng đồng về nâng cấp chủ yếu có ba luồng quan điểm:
-
Phe tích cực thúc đẩy: Đưa ra rất nhiều đề xuất, sẽ được phân tích chi tiết ở phần sau.
-
Phe xây dựng thực tế: Dựa trên giao thức hiện tại để thực hiện Chứng minh gian lận (BitVM và các mở rộng), Mã hóa hàm (thông qua Bitcoin PIPEs thực hiện các cam kết và chứng minh zk) và Va chạm băm (thông qua ColliderScript thực hiện các cam kết), v.v.
-
Phe duy trì hiện trạng: Họ cho rằng việc nâng cấp nên rất chậm và ổn định (chu kỳ 10 năm) – TeamSlowAndSteady, hoặc không nâng cấp trừ khi xảy ra tấn công lượng tử – Ossifiers (tham khảo)
Tác giả đã thực hiện phân tích ưu-nhược giữa việc cập nhật và không cập nhật:
Là một nhà phát triển hệ sinh thái Bitcoin thực tế, tác giả cho rằng trong khuôn khổ giao thức hiện tại, thông qua đổi mới mật mã học hoặc kỹ thuật để khai thác tối đa tiềm năng của Bitcoin là điều cần thiết. Đồng thời, xét về các khía cạnh như «bền vững» và «khả năng thích nghi», nếu đánh giá đầy đủ phạm vi ảnh hưởng và rủi ro an toàn, việc nâng cấp liên tục theo nhu cầu là điều chấp nhận được.
Tìm hiểu sâu về nâng cấp
Các bên liên quan đến nâng cấp
Thỏa thuận Hồng Kông trong lịch sử Bitcoin (được ký kết tại sự kiện bàn tròn Bitcoin tháng 2 năm 2016, tham khảo) có các bên tham gia chính là:
-
Bitcoin-Core-Devs
-
Đội khai thác (Mining Pools)
-
Người dùng và nhà phát triển hệ sinh thái (chủ yếu là sàn giao dịch / nhà sản xuất chip, v.v.)
Khi tỷ lệ áp dụng Bitcoin tăng nhanh, các bên liên quan đến việc nâng cấp Bitcoin cũng dần phát triển từ cấu trúc tam quyền đơn giản ban đầu sang cục diện tranh đoạt phức tạp, tham khảo báo cáo Analyzing Bitcoin Consensus: Risks in Protocol Upgrades.
stakeholders
Một vài vai trò dưới đây đáng được làm rõ:
-
Nút kinh tế (Economic Nodes): Chủ yếu là các sàn giao dịch CEX lớn / tổ chức thanh toán / nhà cung cấp dịch vụ lưu ký, v.v., thái độ của họ trong soft fork quyết định đâu là Bitcoin hợp pháp, ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ áp dụng.
-
Nhà đầu tư (Investors): Trong bối cảnh chiến lược Bitcoin (ETF/dự trữ tổ chức/dự trữ quốc gia...) đang phổ biến toàn cầu, vai trò nhà đầu tư trở nên phức tạp hơn.
-
Người dùng & Nhà phát triển hệ sinh thái (User&Ecosystem Developer): Sau nâng cấp Taproot, hệ sinh thái Bitcoin phát triển mạnh mẽ, xuất hiện các giao thức tài sản như Ordinals, đồng thời xuất hiện hàng loạt ứng dụng gốc và giao thức mở rộng quy mô.
Về các vai trò này, có một số kết luận thú vị:
-
Các bên liên quan khác nhau phát huy vai trò khác nhau ở các giai đoạn khác nhau: Ví dụ nhà phát triển hệ sinh thái thường rất tích cực trong việc đề xuất, nhà phát triển giao thức thường thực thi quyền thẩm định BIP, đội khai thác và nút kinh tế có ảnh hưởng lớn đến việc kích hoạt.
-
Các nhà phát triển hệ sinh thái khác nhau có xu hướng đề xuất và ủng hộ các đề xuất phù hợp với lợi ích thương mại của mình.
Lịch sử và tổng kết nâng cấp
Theo tài liệu công khai, kể từ khi mạng Bitcoin đi vào hoạt động, đã xảy ra nhiều lần nâng cấp soft fork.
soft forks, nguồn dữ liệu: https://blog.bitmex.com/a-complete-history-of-bitcoins-consensus-forks-2022-update/, https://www.drivechain.info/media/slides/mit-2023.pdf
Từ biểu đồ trên có thể rút ra một số kết luận thú vị:
-
Giao thức Bitcoin dường như đang bị cứng hóa, theo thời gian, tần suất softfork giảm xuống.
-
Thời gian để đạt được đồng thuận về nâng cấp ngày càng kéo dài.
Các khía cạnh quan tâm trong Soft Fork
Phân tích các BIP trong các soft fork trước đây, có thể tổng kết thành các khía cạnh quan tâm như sau:
Đâu là một đề xuất nâng cấp tốt?
Dựa trên các sự kiện và phân tích đã nêu, chúng ta thử định nghĩa một đề xuất nâng cấp tốt:
-
Giữ vững định vị cốt lõi của Bitcoin như một hệ thống thanh toán: Bitcoin có định vị độc đáo.
-
Cân bằng một cách tinh tế giữa tiềm năng ứng dụng và rủi ro mang lại: khiến phần lớn mọi người thích, không ai phản đối mạnh mẽ.
-
Quy mô nâng cấp phù hợp: không quá đơn giản (không đáng để đại động can trường), cũng không quá phức tạp (rất khó thúc đẩy).
-
Thời điểm phù hợp: cần có nhu cầu mạnh mẽ, giải quyết vấn đề cụ thể. Ví dụ trong giai đoạn nâng cấp SegWit, mở rộng quy mô là nhu cầu bức thiết.
Triển vọng nâng cấp
Phân loại đề xuất
Tác giả đã thu thập phần lớn các đề xuất đang hoạt động, cố gắng gắn nhãn theo các khía cạnh quan tâm, đồng thời đặt chúng vào tứ phân vị để người đọc dễ hình dung.
Một số điểm cần lưu ý khi phân loại:
-
Bốn khía cạnh quan tâm không hoàn toàn tách rời, ví dụ một BIP hỗ trợ khả năng lập trình tốt hơn đôi khi cũng gián tiếp hỗ trợ khả năng mở rộng.
-
Một đề xuất có thể hướng tới nhiều khía cạnh, ví dụ OP_CAT về bản chất tăng khả năng lập trình, nhưng thực tế nhiều người thúc đẩy vì nó hỗ trợ việc triển khai validity rollup.
-
Việc xác định một đề xuất quan tâm đến khía cạnh nào – bản thân đã là một dạng «đồng thuận» (mang tính chính trị), cần lưu ý không có định nghĩa duy nhất vì các bên tham gia khác nhau sẽ có góc nhìn khác nhau.
-
Biểu đồ thứ hai không phải hệ tọa độ, chỉ phân loại theo nhãn, các thuộc tính vòng tròn (kích thước/vị trí/màu sắc...) không mang ý nghĩa đặc biệt.
proposal category-2
proposal category-1
Tiếng nói từ cộng đồng
Từ biểu đồ trên có thể thấy, cộng đồng có sự đồng thuận nhất định về các vấn đề nâng cấp cần giải quyết, xoay quanh các chức năng mở rộng cần thiết cho hệ thống thanh toán, có thể chia thành 2 nhóm lớn:
-
Khả năng lập trình: Làm cho UTXO có khả năng lập trình mạnh hơn, ví dụ covenant/vault/tự kiểm tra giao dịch/thanh toán có điều kiện/mở rộng script, v.v.
-
Khả năng mở rộng: Hướng tới mở rộng L2, các giải pháp tổng thể chia thành hai loại lớn là xác minh trên chuỗi và xác minh ngoài chuỗi, đều có một số đề xuất đang được tích cực thúc đẩy.
Bí ẩn về đồng thuận
Tác giả cho rằng, cộng đồng Bitcoin đang mắc kẹt trong mê cung đồng thuận về việc nâng cấp tiếp theo, nguyên nhân như sau:
-
Cứng đờ: Một hệ thống phần mềm gần 2 nghìn tỷ USD FDV, phần lớn các bên liên quan thiên về giữ ổn định, không bên nào muốn chịu trách nhiệm nếu xảy ra sự cố.
-
Các bên liên quan cực kỳ phân hóa: Nhu cầu của các bên khác nhau, ảnh hưởng ở các giai đoạn khác nhau; chính phủ cũng đã trở thành bên liên quan.
-
Cơ chế quản trị chưa hoàn thiện: Là blockchain đầu tiên, Bitcoin thiếu cơ chế quản trị hoàn chỉnh; cộng đồng cũng không thể đạt đồng thuận về cách thức kích hoạt soft fork.
-
Vai trò của nhà phát triển giao thức bản thân là động và thay đổi: Dù họ đúng là có thể bác bỏ một số đề xuất, nhưng không thể đơn giản mô tả họ là bảo thủ hay đổi mới.
-
Thiếu tính cấp bách: Cơ sở hạ tầng blockchain ngày càng hoàn thiện, nhu cầu nâng cấp Bitcoin không quá mạnh.
Tổng kết & Điểm rút ra
Bài viết đã giới thiệu các khái niệm cơ bản về nâng cấp Bitcoin, phân tích sâu về các lần nâng cấp trong quá khứ, cuối cùng nhìn về các đề xuất nâng cấp đang hoạt động, rút ra nguyên nhân của tình trạng bế tắc đồng thuận hiện tại.
Sau khi ôn lại và nhìn về tương lai, hy vọng người đọc đã có cái nhìn nhất định về trạng thái hiện tại của việc nâng cấp, cuối cùng tổng hợp một số điểm rút ra.
-
Kết hợp xây dựng thực tế với tiến hành thận trọng việc nâng cấp, soft fork là lựa chọn khả thi hơn.
-
Các bên liên quan cực kỳ phân hóa, cộng đồng có xu hướng bảo thủ.
-
Việc nâng cấp phải được bàn luận trên cơ sở kiên trì giữ vững định giá trị cốt lõi của Bitcoin.
-
Khả năng mở rộng chỉ là một trong các khía cạnh quan tâm khi nâng cấp.
-
Cần một thời điểm thuận lợi hơn, một đề xuất nâng cấp tốt sẽ nhanh chóng đạt được đồng thuận.
-
Cộng đồng cần khám phá cơ chế quản trị tốt hơn.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@BitlayerLabs
