Tối thiểu hóa hiệu ứng hối tiếc: Bỏ lỡ cơ hội tăng giá không nên chỉ nuối tiếc, mà cần dùng bài học để hướng dẫn kỷ luật giao dịch
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Tối thiểu hóa hiệu ứng hối tiếc: Bỏ lỡ cơ hội tăng giá không nên chỉ nuối tiếc, mà cần dùng bài học để hướng dẫn kỷ luật giao dịch
Các nghiên cứu cho thấy, sau khi con người phạm sai lầm, nếu có thể phản tỉnh hành vi của bản thân thông qua "sự hối tiếc", thì khả năng ra quyết định sẽ dần được cải thiện.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Felipe Montealegre (IFS)
Biên dịch: TechFlow
Nếu bạn thật sự thông minh, vì sao lại bỏ lỡ XRP? Nói về tối thiểu hóa hối tiếc (Regret-Minimization) trong thị trường biến động.
Kinh tế học truyền thống nghiên cứu cách các tác nhân lý trí ra quyết định tối ưu và đạt đến trạng thái cân bằng. Trong khi đó, Lý thuyết trò chơi thuật toán (Algorithmic Game Theory) tìm cách trả lời một câu hỏi sát thực tế hơn: Liệu con người, khi tuân theo những quy tắc đơn giản, có thể tiến gần hoặc bắt chước được hiệu quả của quyết định tối ưu hay không? Các động lực tối thiểu hóa hối tiếc (Regret-Minimization Dynamics) là một hướng nghiên cứu quan trọng, giúp ta hiểu rõ hơn về việc các quy tắc đơn giản thỉnh thoảng nào và như thế nào có thể tiến gần đến quyết định tối ưu.
Nghiên cứu cho thấy, sau mỗi lần mắc sai lầm, nếu con người có thể "hối tiếc" để phản tỉnh hành vi của mình, thì khả năng ra quyết định sẽ dần được cải thiện. Bất kỳ ai từng học kỹ năng mới đều cảm nhận điều này: Ví dụ, khi chơi Catan, bạn có thể nhận ra rằng mình không nên quá tập trung vào cừu, bởi khi trò chơi bước vào giai đoạn xây dựng thành phố, giá len chắc chắn sẽ giảm; Hay khi đánh tennis, bạn học được rằng khi mệt, đừng dùng cú trái tay để cố gắng đánh ra một cú winner. Những kinh nghiệm này tích tụ qua sự hối tiếc, dần đưa hiệu suất của bạn tiến sát đến biên giới hiệu quả (Efficient Frontier) mà khả năng bản thân có thể đạt tới.
Hiện tại, chúng ta đang ở giữa một đợt tăng trưởng cuồng nhiệt. Mỗi buổi sáng, khi bạn thức dậy và thấy một đồng tiền mã hóa "ngoài danh mục đầu tư"™ lại tăng 150%, thậm chí 1500%, bạn có thể không khỏi tự dày vò mình bằng cảm giác hối tiếc. Có thể tuần trước một người bạn đã gợi ý đồng coin đó cho bạn, bạn còn lưu lại bài viết liên quan, thậm chí từng thấy nó trên TikTok và nghĩ: “Giới trẻ có lẽ sẽ thích thứ này.” Vậy thì, loại hối tiếc này rốt cuộc là một quá trình phản tỉnh lành mạnh – thứ sẽ khiến bạn trở thành nhà đầu tư tốt hơn – hay chỉ là sự tự tra tấn vô ích?
Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần phân biệt ba dạng hối tiếc khác nhau và ứng xử với từng loại theo cách riêng.
Hối tiếc bên ngoài (External Regret) xảy ra khi bạn nhìn lại và nhận ra mình đã đưa ra lựa chọn sai lầm. Ví dụ, trong poker Texas Hold’em, bạn cầm đôi A (Pocket Aces) và all-in, nhưng đối thủ lại rút trúng Full House ở lá bài cuối cùng (River). Hoặc bạn thử một nhà hàng Trung Quốc mới mở, kết quả món ăn tệ hại, trong khi bạn hoàn toàn có thể gọi đồ ăn từ Dim Sum Palace. Cũng giống như vậy, một nhà đầu tư cơ bản sẽ cảm thấy hối tiếc khi bỏ lỡ đà tăng mạnh của XRP. Rõ ràng, xét về lợi nhuận, nắm bắt một cơ hội tăng gấp 5 lần trong vòng 15 ngày đương nhiên là đáng giá. Tuy nhiên, hối tiếc bên ngoài không phải là phương pháp học tập tốt, bởi trong một thế giới xác suất đầy bất định, mọi chuyện đều có thể xảy ra. Nếu bạn cảm thấy hối tiếc với mọi cơ hội bị bỏ lỡ, bạn sẽ dần mất niềm tin và kỷ luật đối với triết lý đầu tư bền vững, logic của chính mình.
Vì vậy, câu hỏi thực sự cần đặt ra không phải là “Tôi có nên mua XRP hay không”, mà là “Tôi có nên điều chỉnh quy tắc đầu tư đã khiến tôi không mua XRP hay không?” Đây chính là điểm then chốt của hối tiếc chuyển đổi (Swap Regret).
Hối tiếc chuyển đổi (Swap Regret) là khi bạn cảm thấy hối tiếc về một quy tắc cụ thể mà mình đã tuân theo, và mong muốn thay thế nó bằng một quy tắc tốt hơn. Ví dụ, trong poker, bạn cầm 7-4 mà cược lớn, dù trên bàn đã xuất hiện hai lá A, chỉ vì bạn chán ngán việc phải bỏ bài liên tục – lúc này bạn sẽ cảm thấy hối tiếc chuyển đổi. Bạn đã tuân theo quy tắc “khi thấy chán thì cược lớn”, rõ ràng đây là một quy tắc kém hiệu quả. Bạn hoàn toàn có lý do để thay thế nó bằng một chiến lược hợp lý hơn, ví dụ như “cược dựa trên xác suất thắng”.
Tương tự, khi Warren Buffett chuyển từ phương pháp “đầu tư tàn thuốc” sang đầu tư vào các doanh nghiệp “tăng trưởng kép”, ông thực chất đang trải qua hối tiếc chuyển đổi. Ông từ bỏ quy tắc “mua tài sản rẻ hơn giá trị tài sản thực tế”, để chuyển sang quy tắc tốt hơn: “đầu tư vào các doanh nghiệp có hào moat mạnh, tỷ suất sinh lời vốn cao và tăng trưởng ổn định”. Sự thay đổi này phản ánh quá trình ông đúc rút bài học từ kinh nghiệm đầu tư trước đó và không ngừng tối ưu hóa các quy tắc ra quyết định.
Trở lại ví dụ nhà hàng Trung Quốc, trừ khi bạn quyết định thay đổi quy tắc “tôi sẽ thử các nhà hàng mới” thành “chỉ đi những nơi tôi đã thích”, nếu không bạn sẽ không cảm thấy hối tiếc chuyển đổi. Hối tiếc chuyển đổi cốt lõi nằm ở việc phản tỉnh và tối ưu hóa quy tắc. Nó thúc đẩy bạn liên tục xem xét các nguyên tắc bạn áp dụng khi ra quyết định, và tự hỏi liệu có tồn tại một quy tắc nào đó mang lại kết quả tốt hơn hay không.
Nếu bạn muốn thực sự tối thiểu hóa hối tiếc vì đã bỏ lỡ XRP, bạn cần tự hỏi: liệu có tồn tại một quy tắc tốt hơn nào, dù chỉ hơi phù hợp với triết lý của bạn, có thể giúp bạn ra quyết định đúng lúc đó? Ví dụ, một quy tắc tiềm năng có thể là: “Mỗi khi một người bạn cũ nhắn tin nói rằng một đồng tiền sắp ‘bật lên trời’, tôi nên mua vào”, hoặc “Tôi nên mua những đồng tiền đang lan truyền nhanh chóng trên TikTok”. Thực tế, tôi thấy rất nhiều người đang cố gắng cải thiện quy tắc đầu tư của mình bằng chính cách tiếp cận hối tiếc chuyển đổi này.
Nhưng với tôi, trong triết lý đầu tư của bản thân, không hề tồn tại bất kỳ quy tắc nào – dù chỉ là một chút – có thể dẫn tôi đến cơ hội đầu tư XRP. Vì vậy, tôi không hối tiếc vì đã bỏ lỡ nó. Chỉ khi bạn sẵn sàng thay đổi quy tắc chi phối hành vi của mình, thì mới có lý do để cảm thấy hối tiếc chuyển đổi.
Hối tiếc chuyển đổi là khái niệm cốt lõi, còn hối tiếc nội bộ (Internal Regret) thì dễ hiểu hơn nhiều.
Hối tiếc nội bộ xảy ra khi bạn không thực hiện tốt chính quy tắc của mình. Ví dụ, bạn tự nhủ sẽ là một nhà đầu tư ngược dòng, sẵn sàng giữ vững lập trường khi thị trường giảm mạnh, nhưng rồi lại vì tâm lý “tay giấy” (paper hands) mà bán tháo SOL ở đáy, và sau đó cảm thấy hối tiếc sâu sắc. Một ví dụ nổi tiếng khác là nhà đầu tư Druckenmiller, năm 2001 đã mua vào đỉnh bong bóng công nghệ, dù lúc đó ông biết rõ đây là sai lầm, nhưng vẫn ra quyết định, và sau đó cảm thấy hối tiếc nội bộ nặng nề.
Đối với hối tiếc nội bộ, bạn rõ ràng nên “tự tra tấn” bản thân, học hỏi từ đó và rèn luyện kỷ luật. Chỉ bằng cách không ngừng củng cố việc thực thi quy tắc, bạn mới có thể tránh lặp lại những sai lầm tương tự.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
@TheiaResearch
