Giá cả chưa được như mong muốn, nhưng Ethereum vẫn là người dẫn đầu về tính phi tập trung, không cần sự cho phép và khả năng mở rộng
Tuyển chọn TechFlowTuyển chọn TechFlow
Giá cả chưa được như mong muốn, nhưng Ethereum vẫn là người dẫn đầu về tính phi tập trung, không cần sự cho phép và khả năng mở rộng
Phố Wall không quan tâm đến tính phi tập trung, không cần cho phép và khả năng mở rộng.
Chuyên sâu báo cáo Web3Tác giả: Hoàng Thế Lượng
Kể từ đợt sụt giảm lớn ngày 8/5, trên X mỗi ngày đều tràn ngập tin xấu về ETH, đủ loại FUD. Một số dạng điển hình nhất:
-
Sol sẽ đánh bại Ethereum.
-
L2 làm giảm giá trị thương mại của ETH.
-
Ethereum không còn đổi mới nữa.
-
Phố Wall chỉ thổi BTC, không thổi ETH.
Theo tôi, tất cả những FUD này đều chưa chạm đến cốt lõi của một blockchain, hay nói cách khác là những lời chỉ trích này đều không đánh trúng điểm then chốt, mà chỉ tập trung vào các chi tiết vụn vặt hoặc suy đoán thiếu căn cứ.
Tạm thời tôi vẫn cho rằng blockchain Ethereum rất khỏe mạnh, chỉ là biểu hiện giá chưa đáp ứng được kỳ vọng của đa số nhà đầu tư.
Để đánh giá một blockchain có tốt hay không, điều quan trọng nhất chính là ba yếu tố then chốt mà tiền mã hóa và blockchain hứa hẹn mang lại cho người dùng:
-
Phi tập trung
-
Không cần sự cho phép (permissionless)
-
Khả năng mở rộng
Hiện tại, trong số nhiều blockchain, chỉ có Ethereum đạt được cả ba yếu tố này và đã được kiểm chứng qua thực tiễn vận hành.
Chúng ta có thể đánh giá mức độ phi tập trung của một blockchain theo nhiều khía cạnh.
Thứ nhất là xem liệu có lực lượng nào có thể hiệu quả đóng cửa hoặc phá hủy hoàn toàn một blockchain hay không.
Bitcoin là ví dụ ấn tượng nhất: trước đây, cơ quan chức năng từng ra tay mạnh mẽ, trong thời gian ngắn buộc đóng hàng loạt mỏ đào và trang trại khai thác, nhưng hoạt động của Bitcoin hoàn toàn không bị ảnh hưởng. Ethereum cũng từng trải qua cú sốc tương tự, tuy nhiên hiện nay Ethereum đã chuyển từ PoW sang PoS.
Hiện tại, khó có thể tưởng tượng lực lượng nào có thể tắt được Ethereum. Nhưng tôi nghĩ việc đóng cửa phần lớn các blockchain đều rất khó — đó chính là đặc tính vốn có của công nghệ blockchain.
Yếu tố thứ hai là đánh giá xem các nút khai thác (miner node) sản xuất khối có thực sự phi tập trung hay không.
Việc khai thác ETH theo cơ chế PoS thường bị chỉ trích là quá tập trung, đặc biệt là khi mỏ Lido chiếm thị phần quá lớn. Tuy nhiên, thị phần của Lido chưa vượt quá 30%, điều này về mặt thuật toán là hoàn toàn an toàn.
Hoạt động khai thác mang tính thương mại cao, do nhu cầu tối ưu hiệu suất nên dễ dẫn đến xu hướng tập trung. Thực tế, mức độ tập trung mỏ khai thác của Bitcoin hiện nay còn cao hơn nhiều so với Ethereum — hiện tại chỉ còn khoảng 4 mỏ khai thác độc lập hoàn toàn.
Tình trạng tập trung trong khai thác gần như là vấn đề chung của mọi blockchain, nhưng xét trong nhóm các blockchain hàng đầu, Ethereum đang làm tốt nhất.
Một khía cạnh khác của tính phi tập trung là đội ngũ phát triển có bị tập trung hay không.
Quyền lực của các nhà phát triển phần mềm nút blockchain là rất lớn, bởi vì mã nguồn họ viết ra chính là quy tắc vận hành của chuỗi. Nếu đội ngũ phát triển bị kiểm soát bởi thế lực bí ẩn nào đó, và âm thầm nhúng mã ăn cắp coin vào hệ thống, thì coi như xong.
Phần mềm nút của Ethereum hiện được chia thành hai lớp: lớp thực thi và lớp đồng thuận, cấu trúc rất phức tạp. Khi Beacon Chain mới vận hành, tôi từng nghĩ độ phức tạp này khiến có lẽ trên thế giới chẳng có mấy đội có khả năng bảo trì và phát triển đầy đủ nút Ethereum.
Nhưng hiện tại, với giá trị thương mại khổng lồ của Ethereum, khi có quá nhiều doanh nghiệp đặt hoạt động kinh doanh lên nền tảng Ethereum, tự nhiên đã hình thành nhiều nút hoàn chỉnh độc lập lẫn nhau. Hiện nay đã có tới bốn nút phổ biến, chứ không còn phụ thuộc duy nhất vào nhóm phát triển "chính quy" do Quỹ Ethereum hậu thuẫn.
Xét về mức độ phi tập trung ở khâu phát triển và bảo trì nút hoàn chỉnh, Ethereum là thành công nhất trong tất cả các blockchain — thậm chí còn vượt trội hơn cả BTC.
Tôi cảm giác cộng đồng người dùng và nhà đầu tư Ethereum có thể đang hiểu sai hoàn toàn về mức độ phi tập trung của Ethereum. Trên X.com hiện nay, thường xuyên thấy người dùng van xin Vitalik Buterin (V神), mong ông ra tay hành động, hoặc khuyên ông đừng bán coin.
Đây hoàn toàn không phải là biểu hiện của một cộng đồng phi tập trung. Một blockchain phi tập trung không cần thần thánh, cũng không nên tồn tại thần thánh. Những người dùng này nếu muốn cầu khấn thì nên đi chơi cổ phiếu — thế giới cổ phiếu mới là nơi có các nút trung tâm để cầu may.
Khả năng duy trì tính "không cần sự cho phép" (permissionless) hiện là thử thách thực sự đối với blockchain và tiền mã hóa.
Bởi vì hầu hết người dùng crypto đều đã đăng ký sàn giao dịch và thực hiện KYC, các sàn nắm giữ lượng lớn coin và chịu sự giám sát, đặc biệt là dưới sự quản lý của Mỹ.
Thậm chí, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ quản lý một danh sách gọi là "Danh sách Quốc gia Đặc biệt Chỉ định và Các Cá nhân Bị Phong tỏa (SDN List)", trong đó đưa vào các cá nhân và tổ chức nghi ngờ tham gia hoạt động bất hợp pháp. Danh sách này bao gồm một số địa chỉ tiền mã hóa và cả địa chỉ IP.
Các thực thể và IP nằm trong danh sách này sẽ khiến các công ty khác ngại cung cấp dịch vụ, kể cả việc không gói giao dịch liên quan.
Sau khi Binance chấp nhận nộp phạt, tôi cảm giác rằng bất kỳ tổ chức nào có danh tiếng và đầu mối trách nhiệm rõ ràng trong ngành crypto — như sàn giao dịch, mỏ khai thác, ví, trình duyệt blockchain... — đều sẽ tuân thủ danh sách này. Điều đó có nghĩa là những người, địa chỉ, IP nằm trong danh sách sẽ khó lòng sử dụng Bitcoin.
Nghe nói hiện nay các mỏ khai thác Bitcoin và Ethereum có tên tuổi đều đã tích hợp danh sách SDN này.
Đây chính là mối đe dọa lớn nhất đối với tính "không cần sự cho phép".
Dự án Tornado Cash cũng bị các sàn giao dịch đưa vào danh sách đen — bất kỳ địa chỉ nào từng dùng Tornado Cash để rửa tiền sẽ bị từ chối dịch vụ cho một số giao dịch, thậm chí tài khoản có thể bị khóa trực tiếp.
Nhưng xét đến thời điểm hiện tại, Ethereum vẫn duy trì được tính "không cần sự cho phép". Ít nhất chúng ta vẫn thấy Tornado Cash vẫn hoạt động — dự án này thực sự phi tập trung, dù bị cấm vận hành bởi một cơ quan chính phủ Mỹ, nhưng vẫn có thể sử dụng.
Chỉ là áp lực đang ngày càng gia tăng.
Hiện nay, ngày càng nhiều dự án trong hệ sinh thái Ethereum bắt đầu kiểm duyệt người dùng, đặc biệt là các stablecoin như USDT, USDC, và kể cả Dai sau khi nâng cấp thành USDS cũng đã có chức năng danh sách đen. Đây không phải là xu hướng tốt.
Nói chung, xét theo chiều ngang, Ethereum vẫn là blockchain làm tốt nhất về tính "không cần sự cho phép", bởi hệ sinh thái kinh tế của nó phong phú nhất, "đại ẩn ư thị" (lẫn trong đám đông). Nếu bạn muốn tìm lỗi về tính permissionless, thì Ethereum là mục tiêu khó nhắm nhất.
Những đồng tiền kỹ thuật cao như Monero, do hệ sinh thái kinh tế quá nghèo nàn, nên giá trị thực tiễn của tính "không cần sự cho phép" cũng không lớn.
Cuối cùng là khả năng mở rộng.
Nhờ có Rollup, Ethereum đã giải quyết triệt để bài toán khả năng mở rộng.
Trước đây, chuỗi Ethereum thật sự quá tải, chỉ xử lý được 15 giao dịch mỗi giây.
Hiện nay, tính cả giao dịch trên Rollup, ước tính TPS (số giao dịch mỗi giây có thể đóng gói tối đa) của toàn bộ hệ thống Ethereum đã vượt quá 1000. Arbitrum đã từng chạy thực tế đạt hơn 100+ TPS.
Mặc dù có nhiều ý kiến phê bình cho rằng phương án mở rộng dùng phân mảnh (sharding) ở L1 tốt hơn kết hợp L1 + L2, nhưng các blockchain dùng công nghệ phân mảnh như MultiversX thực tế chưa từng được kiểm chứng trong môi trường sản xuất thực tế. Nhóm phát triển BCH cũng tuyên bố rằng sau khi hoàn thành nâng cấp Adaptive Blocksize Limit Algorithm (thuật toán điều chỉnh giới hạn kích thước khối thích ứng), BCH cũng đã giải quyết được bài toán mở rộng, nhưng điều này vẫn chưa trải qua thử thách thực tiễn.
Trong lĩnh vực khả năng mở rộng blockchain, hiện chỉ có Ethereum là đã được sử dụng rộng rãi, trải qua thử thách bằng khối lượng giao dịch đa dạng, kéo dài và thực sự làm quá tải các khối.
Solana từng trải qua thử thách, nhưng đã thất bại nhiều lần.
Chỉ là biểu hiện giá chưa tốt.
Có lẽ, trong bối cảnh năm của ETF, trong ngắn hạn, giá cả chủ yếu phụ thuộc vào sự ủng hộ và công nhận từ các tổ chức lớn trên Phố Wall. Mà những định chế tài chính này có thể chẳng quan tâm mấy đến các đặc tính như phi tập trung, không cần sự cho phép hay khả năng mở rộng.
Chào mừng tham gia cộng đồng chính thức TechFlow
Nhóm Telegram:https://t.me/TechFlowDaily
Tài khoản Twitter chính thức:https://x.com/TechFlowPost
Tài khoản Twitter tiếng Anh:https://x.com/BlockFlow_News
